USD 2.7384
EUR 2.8548
RUB 2.6619
თბილისი
ნიკოლოზ მესხიძე-ამერიკაში მოღვაწე მეცნიერი
თარიღი:  2216
1999 წელს ჩავირიცხე ჯორჯიის შტატის ტექნიკურ უნივერსიტეტში, ატმოსფეროს შემსწავლელი მეცნიერების მიმართულებით. სადისერტაციო ნაშრომი ჯერ არ მქონდა არჩეული, როცა ერთ-ერთი პროფესორის, Bill Chameides-ის კლასი-ბიოგეოქიმიური ციკლები ავიღე. ამ კლასში ყველა სტუდენტი საკურსო ნაშრომად ერთ ელემენტს ირჩევდა და მის ციკლს- ატმოსფეროს, ბიოსფეროს, ჰიდროსფეროს და ლითოსფესროში შეისწავლიდა. მე რკინა ავირჩიე. ახლაც მახსოვს, კურსის ბოლოს, ჩემი შრომის წარდგენის შემდეგ, ბილი ჩემს ოფისში შემოვარდა და მკითხა, სად წაიკითხე ,რაც შენ პრეზენტაციაზე მოყევიო. მე ვუთხარი, რომ ეს ჩემით მოვიფიქრე. მაშინ ბილმა შემომთავაზა, მასთან დამეწყო მუშაობა და ეგ თემა ერთად შეგვესწავლა. ბილი მსოფლიოში ცნობილი მეცნიერი, ამერიკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი იყო და მეც დავთანხმდი.
 
წყალმცენარეები (მინიატურული ორგანიზმები ოკეანეში), ისევე როგორც ხეები, დედამიწაზე ახდენენ ნახშირორჟანგის(CO 2 ) შთანთქმას. ხეებისგან განსხვავებით, როცა წყალმცენარეები კვდებიან, ნაწილი ამ ნახშირბადის იძირება ოკეანეში, სადაც ის ათასობით წლის განმავლობაში შეიძლება შეინახოს. ამიტომ ითვლება, რომ წყალმცენარეებს ისტორიულად დიდი გავლენა ჰქონდათ დედამიწაზე ნახშირორჟანგის რეგულაციაში. იმისათვის, რომ მცენარეებმა, ცხოველებმა, და ადამიანებმა იარსებონ, საჭიროა მათ ორგანიზმში რაღაც რაოდენობით რკინის ქონა. რადგან რკინა ძნელად იხსნება ოკეანეში, ოკეანის 30 დან 50% მდე ფართობში წყალმცენარეების გავრცელება შეზღუდულია რკინის არქონით. 2000 წლამდე მეცნიერები თვლიდნენ, რომ ნაპირიდან მოშორებით ოკეანეში რკინის ფიქსირებული რაოდენობა მტვრის სახით ჩადიოდა, ატმოსფეროს გავლით. ჩემმა სადოქტორო ნაშრომმა აჩვენა, რომ რკინის მხოლოდ მცირე ნაწილი, რომელიც რეაქციაში შევიდოდა ატმოსფეროს ზოგიერთ გაზებთან (SO 2 , HNO 3 ), იყო ბიოლოგიორად აქტიური. ამ იდეას თავის დროზე ბევრი მეცნიერი სკეპტიკურად შეხვდა, მაგრამ დღეს ის ყველამ აღიარა და მსოფლიო მასშტაბით ასობით ლაბორატორია და ატმოსფეროს მოდელირების ჯგუფი მუშაობს ამ განხრით. ის ქიმიური მექანიზმი, რომელიც მე წამოვაყენე, დღეს-დღეობით გამოიყენება თითქმის ყველა ატმოსფეროს შემსწავლელ მოდელიში.
 
რა თქმა უნდა, ამ კუთხით კიდევ ბევრია გასაკეთებელი. 2006 წლიდან რაც პროფესორის თანამდებობაზე დავიწყე მუშაობა ჩრდილოეთ კაროლინის უნივერსიტეტში, ჩემი სამეცნიერო გუნდი სხვადასხვა ფედერალური ფონდების (DOE, NSF, NASA) დახმარებით აქტუალურად მონაწილეობს ამ პრობლემის გადაჭრაში. რამდენიმე წლის წინ, ჩვენ გამოვაქვეყნეთ სტატია, სადაც ლაბორატორიულ ცდებზე დამყარებით ვაჩვენეთ, რომ თუ ატმოსფეროში მობილიზირებული რკინა რეაქციაში შევიდოდა ზოგიერთ ორგანულ ნივთიერებასთან, მისი ბიოუნარიანობა საგრძნობლად შეიცვლებოდა ოკეანეში. ამასთან დაკავშირებით ჩავატარე საერთაშორისო კონფრენცია კოლორადოში და ამ ზაფხულს (იმედია კოვიდი ხელს არ შეგვიშლის), კიდევ ერთს ვატარებ ჩრდილოეთ კაროლინაში. სადოქტოროს დაცვის შემდეგ ღრუბლების ურთიერთობით დავინტერესდი. ატმოსფერული ნაწილაკების რაოდენობას დიდი გავლენა აქვს ნალექებზე და ღრუბლების მიერ მზის სხივების არეკვლაზე. რადგან კაცობრიობა ძლიერად ვცვლით ატმოსფეროში აეროზოლების რაოდენობას, ამიტომ აეროზოლების და ღრუბლების ურთიერთობა ყველაზე მნიშვნელოვანი თემაა მომავალი კლიმატის ცვლილების უკეთ პროგნოზირებისთვის. მე განსაკუთრებით დამაინტერესა ოკენის წყალმცენარეების ეფექტმა ღრუბლებზე. ვისწავლე, როგორ გამეზარდა წყალმცენარეები ლაბორატორიაში და როგორ გამეზომა მათ მიერ გამოყოფილი სხვადასხვა გაზები და ორგანული ნივთიერებები, რომლებიც გავლანას ახდენდნენ ატმოსფეროში არსებულ ნაწილაკებზე. ჩემმა სამეცნიერო ჯგუფმა სხვადასხვა ფონდების (DOE, NSF, NASA) დახმარებით შექმნა პირველი მოდელები ოკეანის წყალმცენარეების მიერ ატმოსფეროში გაზებისა და ორგანული ნივთიერებების ამოფრქვევის დასათვლელად. ეს მოდელები ახლა კლიმატის ცვლილების უკეთ პროგნოზირებისთვის გამოიყენება.
 
როცა ოკეანიდან ამოსულ ორგანულ ნივთიერებებზე ვმუშაობდი, შევამჩნიე, რომ მარილების ატმოსფეროში ამოდინების ყველა მოდელი დამყარებული იყო ლაბორატორიულ ცდებზე. არ არსებობდა ინსტრუმენტი, რომელიც გაზომავდა ოკენიდეან მხოლოდ მარილების ნაკადს, განასხვავებდა ატმოსფეროში მყოფი ყველა დანარჩენი ნაწილაკისაგან. ეს რომ წარმოიდგინოთ, დაახლოებით ისეთი პრობლემაა, თივის ზვინში რომ ნემსს ეძებდე. მარილების რაოდენობის კარგი ცოდნა კი მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი ამავე დროს არიან მიკროსკოპული ნაწილაკები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ოკეანის თავზე განლაგებულ ღრუბლების მახასიათებლებზე. ოთხი წელი დაგვჭირდა, რათა შეგვექმნა ინსტრუმენტი, რომელიც ამას შეძლებდა. ინსტრუმენტის კალიბრაცია მოხდა ქარის გვირაბში და მერე ის წყნარ ოკეანზე, ჰავაის ჩრდილოეთით, კრუიზზე წავიღეთ. აგრეთვე სამი სეზონის განმავლობაში გვქონდა ეს ინსტრუმენტი ჩრდილოეთ კაროლინის სანაპიროზე. ჩვენმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ მარილების ამოდენა ოკეანიდან იმაზე გაცილებით ნაკლები იყო, ვიდრე ყველა გლობალური მოდელი ითვალისწინებდა.
 
ატმოსფერულ ნაწილაკებს ნეგატიური ეფექტი აქვთ ატმოსფეროს დათბობაზე. ჩვენი ანალიზით, გლლობალური დათბობა უფრო მძიმე შედეგებს იქონიებს ,ვიდრე ამას თანამედროვე მოდელები წინასწარმეტყველებენ. სხვა პრობლემები, რომელზეც ბოლო რამდენიმე წელია დავიწყე მუშაობა, მოიცავს ლადარების მეშვეობით ატმოსფერული ნაწილაკების ქიმიური შედგენილობის დადგენას, ატმოსფეროში ახალი ნაწილაკების შექმნას და მათი ნაკადების გაზომვას, ასევე ურბანულ ცენტრებში 10 ნანომეტრზე ნაკლები ნაწილაკების წყაროების დადგენას.
 
რამდენიმე კონფერენციაზე ვიყავი მიწვეული საქართველოში, ჩავატარე საერთაშორისო კონფერენციები, ვორკშოპები, და წავიკითხე ლექციები თბილისსა და ბათუმში, ვესაუბრე სტუდენტებს და ახალგაზრდა მეცნიერებს. საქმიანი ურთიერთობა მაინც ვერ შედგა. ვერც სახელმწიფო დონეზე მივაღწიე წინსვლას. მაგალითად იტალიაში ყოფნის დროს შევხვდი საერთაშორისო თეორიული ფიზიკის ცენტრის დირექტორს, Seifallah Randjbar-Daemithe-ს, რომელიც დამპირდა, რომ UNESCO-ს დახმარებით საქართველოში გახსნიდა ამიერკავკასიის კლიმატის შემსწავლელ ცენტრს და მოამზადებდა ქართველ მეცნიერებს, რომლებიც სომეხ და აზერბაიჯანელ მეცნიერებთან ერთად ამ ცენტრში შეძლებდნენ შემდეგ მუშაობას. საჭირო იყო, ეს ყველაფერი სახელმწიფო დონეზე გაფორმებულიყო. ჩემდა სამწუხაროდ, იმ დროინდელმა განათლების მინისტრმა, გიორგი შერვაშიძემ, ჩვენი შეხვედრის დროს განმიცხადა, რომ მსგავსი ცენტრის გახსნა საქართველოს ინტერესებში არ შედის.საბოლოოდ იმედს მაინც ვიტოვებ, რომ საქართველოში სიტუაცია შეიცვლება, მეცნიერება დაფასდება და მეტი ინტერესი იქნება, რომ საზღვარგარეთ მოღვაწე ქართველმა მეცნიერებმა მონაწილეობა მიიღონ საქართველოს უკეთესი მომავლის მშენებლობაში.
ანალიტიკა
«The Washington Post» (აშშ): „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“

ამერიკული გაზეთი „ვაშინგტონ პოსტი“ (The Washington Post) აქვეყნებს სტატიას სათაურით „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“ (ავტორი - მარია ილიუშინა), რომელშიც განხილულია არჩევნებისშემდგომი სიტუაცია საქართველოში.

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

(...) ქართველთა უმრავლესობა - გამოკითხვების მიხედვით, 80%-ზე მეტი - მხარს უჭერს ქვეყნის ევროპულ ორიენტაციას და მოსკოვის მიმართ მაინცდამაინც განსაკუთრებულ სიყვარულს არ ამჟღავნებს, ოპოზიცია კი ცდილობს ხმის მიცემის შედეგები წარმოადგინოს როგორც არჩევანი ევროკავშირსა და რუსეთს შორის.

მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ ორ ქვეყანას შორის 2008 წლის აგვისტორში მომხდარი ხანმოკლე ომის შედეგად საქართველოს ტერიტორიის 20% დე-ფაქტოდ რუსეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფება, მოსკოვის სამხერო ძლიერების ჩრდილი სულ უფრო შესამჩნევი ხდება. შესაბამისად, „ქართულმა ოცნებამ“ ამომრჩევლებს უფრო რადიკალური დილემა შესთავაზა: არჩევანი მშვიდობასა და ომს შორის.

მმართველი პარტიის „რუსეთის მხარეს შებრუნება“ შედარებით ახალ მოვლენას წარმოადგენს. 2012 წელს, როცა „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაში მოვიდა, მნიშვნელოვან საგარეოპოლიტიკურ წარმატებას მიაღწია - სწრაფად დაუახლოვდა ევროკავშირს მასში გაწევრიანების სურვილით, მაგრამ რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების კვალობაზე პარტიამ რუსეთის ორბიტისაკენ გადაუხვია. მთავრობამ ევროპა და ადგილობრივი ოპოზიცია წარმოადგინა „ომის გლობალური პარტიად“, რომელსაც სურს საქართველო მოსკოვთან ომში ჩაითრიოს და კრემლთან დაპირისპირების ინსტრუმენტად გამოიყენოს

ამჟამად „ქართული ოცნება““ ოფიციალურად პრორუსულ პარტიას არ წარმოადგენს, მაგრამ ხშირად მისი პრაქტიკული მოქმედება საერთო პრორუსულ ჩარჩოებში ჯდება. 

ევროპული გზიდან გადახვევის პოლიტიკის ცენტრში მოჩანს „ქართული ოცნების“ დამაარსებელი ბიძინა ივანიშვილი - მილიარდერი, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, რომელიც ბოლო ათწლეულში წავიდა ქართული პოლიტიკიდან, მაგრამ იმავდროულად გავლენიან ადამიანად რჩებოდა. ბიძინა ივანიშვილი რუსეთში ყოფნის დროს გამდიდრდა, 1990-იან წლებში და როგორც მისი კრიტიკოსები ამბობენ,  მისი რიტორიკა და პოლიტიკური მრწამსი რუსეთის ლიდერის პოზიციას უთავსდება.

რუსეთის არმიის უკრაინაში შეჭრის დაწყებიდან პურველ ეტაპზე საქართველომ უკრაინას მხარი დაუჭირა. თბილისში დღესაც ბევრი უკრაინული დროშა ფრიალებს, მაგრამ მთავრობა თავს იკავებს რუსეთის გადაჭარბებული კრიტიკისაგან და ერიდება ანტირუსული სანქციების რეალიზებას.

„ჩვენ, როგორც ქვეყნის მმართველმა პარტიამ, მთავრობამ, ყველაფერი გავაკეთეთ უკრაინისა და უკრაინელი ხალხის მხარდასაჭერად“, - განაცხადა „ვაშინგტონ პოსტთან“ საუბარში „ქართული ოცნების“ თავმჯდომარის მოადგილემ არჩილ თალაკვაძემ, მაგრამ, მისი თქმით, დასავლეთის ოფიციალურმა პირებმა რუსეთ-უკრაინის ომში საქართველოს ჩათრევა მოისურვეს: „ჩვენ ჩავთვალეთ, რომ ასეთი პოლიტიკა საქართველოსათვის ძალზე სარისკო და გაუმართლებელი იქნებოდა“.

„ქართულმა ოცნებამ“ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს აქტიურად ისარგებლა უკრაინის ომით და ამომრჩევლებს პლაკატების სერია შესთავაზა, რომლებზე გამოსახულია ერთი მხრივ, ომით დანგრეული უკრაინის ქალაქები და სოფლები, მეორე მხრივ - აღმშენებლობის პროცესში მყოფი საქართველო. ასეთმა პროპაგანდამ თავისი გამოძახილი ჰპოვა რუსეთთან ომგადატანილ საქართველოს მოსახლეობაში, განსაკუთრებით სოფლებში, ოკუპირებულ რეგიონებთან ახლოს, მხარეთა დამაშორიშორებელ ე.წ. სადემარკაციო ხაზის გასწვრივ.

როგორ ავიცილოთ თავიდან ომი

ქართველებს კარგად ახსოვთ 2008 წლის აგვისტოს ომი. ჭორვილისაკენ - ბიძინა ივანიშვილის მშობლიური სოფლისაკენ მიმავალი გზა, რომელიც კავკასიის ქედის სამხრეთ კალთებზე მდებარეობს, სწორედ რუსეთის მიერ ოკუპირებული რეგიონის - სამხრეთ ოსეთთან ახლოს გადის, სულ რაღაც ორიოდე კილომეტრში, სადემარკაციო ხაზთან.

ჭორვილაში ბიძინა ივანიშვილს თითქმის ეროვნულ გმირად თვლიან - მდიდარ ადამიანად, რომელიც თანასოფლელებს ყოველმხრივ ეხმარებოდა - სახლებისა თუ გზების მშენებლობაში, ჯანდაცვასა თუ კომუნალური გადასახადების გადახდაში, სანამ მან სახელმწიფო თანამდებობა - ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის პოსტი არ დაიკავა.

„მე ომის მოწინააღმდეგ ვარ. დარწმუნებული ვარ, რომ „ქართული ოცნება“ მსვიდობას შეინარჩუნებს. არ გვსურს, რომ რომელიმე ქვეყანა საქართველოს მტერი იყოს და არც ის გვინდა, რომ საქართველოს იყოს სხვა ქვეყნის მტერი“, - ამბობს გიორგი გურძენიძე, სკოლის დირექტორი, რომელსაც ახსოვს, თუ როგორ ხმაურით დაფრინავდნენ სოფლის თავზე, ცაში რუსული თვითმფრინავები 2008 წელს.

„ქართული ოცნება“ აქტიურად უჭერს მხარს ბიძინა ივანიშვილის პოლიტიკური კურსის ორ ძირითად მომენტს - მშვიდობას ნეიტრალიტეტის გზით და ქართული ტრადიციული ფასეულობების დაცვას. „ქართული ოცნების“ მტკიცებით, მისი სტრატეგიული მიზანი არ შეცვლილა - ევროინტეგრაცია ძალაში რჩება, რომლის რეალიზებას 2030 წლისათვის არის დაგეგმილი: საქართველო ევროკავშირის წევრი გახდება „ღირსეულად“ და ტრადიციული ეროვნული ფასეულობების დაცვით.

„რა თქმა უნდა, მსურს ევროკავშირის წევრი ვიყოთ, მაგრამ ჩვენ ჩვენი წინაპრების ღირსებაც და მემკვიდრეობაც უნდა დავიცვათ. ქალი ქალი უნდა იყოს, კაცი კი - კაცი“, - ამბობს ჭორვილელი მამია მაჭავარიანი.

ქართველთა ღირსება კი დაცული იქნება ორი კანონით, რომლებმაც, პრაქტიკულად, ევროკავშირში საქართველოს პოტენციური წევრობის პროცესი შეაჩერეს - იმიტომ, რომ მათი დებულებები ევროპული ბლოკის სტანდარტებს ეწინააღმდეგება. ეს კანონებია „ოჯახური ფასეულობებისა და არასრულწლოვანების დაცვის, ასევე უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ, რომლებიც, როგორც ოპოზიცია აცხადებს, რუსული სამართლებრივი აქტების ასლებს წარმოადგენენ.

ევროპა შორეული ხდება?!

საქართველოს დედაქალაქის მცხოვრებთა ნაწილი შეშფოთებულია, რომ ქვეყნის შანსი ევროკავშირის წევრობაზე მცირდება. „არჩევნებში „ქართული ოცნების“ გამარჯვება სხვა არაფერია, თუ არა ხელისუფლების უზურპაცია“, - ამბობს 38 წლის გიორგი, რომელიც გვარს არ ასახელებს, ვაითუ დევნა დაუწყონ, - „ჩვენ ევროკავშირთან ინტეგრაცია უნდა გავაღრმავოთ. რუსეთთან დაახლოებას კი არცერთი ნორმალური ქვეყანა არ ცდილობს. პრორუსუსლი ორიენტაცია თვითმკვლელობას ნიშნავს, რადგან მოსკოვი არანაირი შეთანხმების პირობებს არ იცავს“.

ოპოზიცია მწვავედ აკრიტიკებს „ქართული ოცნების“ ომის წინააღმდეგ მიმართულ კურსს და მას პროპაგანდისტულს უწოდებს, ზოგიერთები კი თვლიან, რომ მმართველ პარტიის მხრიდან ამგვარი ლოზუნგების წარმოჩენა ხელისუფლებაში დარჩენასა და ერთპარტიული მმართველი სისტემის შენარჩუნებას ემსახურება.

პარტია „საქართველოსათვის“ ლიდერის გიორგი გახარიას განცხადებით, ბიძინა ივანიშვილისა და „ქართული ოცნების“ პოლიტიკაში მომხდარი ცვლილებები - პრორუსული გადახრები - იმითაა გამოწვეული, რომ ევროკავშირში გაწევრიანება ხელისუფლების როტაციას ნიშნავს: „მისი მთავარია მიზანია ხელისუფლების შენარჩუნება. იგი ხედავს, რომ ევროპული დემოკრატია ხელისუფლების არჩევნების გზით შეცვლას ითვალისწინებს“.

მაგრამ არჩევნების შედეგების წინააღმდეგ მიმდინარე საპროტესტო აქციები ისეთივე ძლიერი და ფართო არ არის, როგორიც გაზაფხულზე მიმდინარეობდა ზემოთ ხსენებული კანონების მიღების დროს. ეს ნიშნავს, რომ ოპოზიცია გამოფიტულია. მათ ვერც დასავლეთი ვერ უწევს სათანადო დახმარებას. ბრიუსელს შეუძლია გარკვეული ზეწოლა მოახდინოს „ქართულ ოცნებაზე“, მაგრამ ევროპელი ჩინოვნიკების რეაქცია აწონილ-დაწონილია: დამკვირვებლებმა ნამდვილად დააფიქსირეს დარღვევები, მაგრამ მათ თავი შეიკავეს იმის განცხადებაზე, რომ არჩევნები გაყალბდა და ხმები მოპარულია.

არჩევნებში მომხდარი ყველა დარღვევის დეტალურად გამოკვლევა დროს მოითხოვს - კვირეებს და შეიძლება თვეებსაც, თანაც საკმაოდ რთულია მათი დამტკიცება-დადასტურება. „ჩვენ ახლა ისეთ სიტუაციასთან გვაქვს საქმე, როცა დასავლეთს არ სურს ხისტი ნაბიჯები გადადგას საკმარისი მტკიცებულებების გარეშე, ოპოზიციას კი საკმარისი მტკიცებულებები არ აქვს“, - ამბობს ჯონ დიპირო საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტიდან.

ბიძინა ივანიშვილი აშკარად იმაზე დებს თავის ფსონს, რომ ევროპა საქართველოსადმი ინტერესს დაკარგავს. ჯერ კიდევ ზაფხულში იგი აცხადებდა, რომ აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში დონალდ ტრამპის გამარჯვება რუსეთ-უკრაინის ომს დაასრულებს. „ჩვენ მაქსიმუმ ერთი წელი გვაქვს, რომ ეს ყველაფერი მოვითმინოთ, შემდეგ კი [დასავლეთის] გლობალური და რეგიონული ინტერესები შეიცვლება, მათთან ერთად კი შეიცვლება ინტერესები საქართველოს მიმართაც“, - ამბობდა ბიძინა ივანიშვილი, - ომის დასრულებასთან ერთად კი ყველა გაუგებრობა ევროპასთან და ამერიკასთან გაქრება“.

წყარო: https://www.washingtonpost.com/world/2024/11/21/georgia-russia-elections-influence/

 

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.