USD 2.7152
EUR 2.9446
RUB 3.1313
თბილისი
დავით აბრამია: ერთ დღეს სიონში მამა ლაზარეს შექმნილმა წმინდა გიორგის ხატმა “დამიძახა”
თარიღი:  1292

 სამების ტაძრის ანდრია  პირველწოდებულის ახალი ხატის ავტორი ხატმწერი დავით აბრამიაა. პროფესიით არქიტექტორს  ხატწერაში მუშაობის 35 წლიანი ისტორია აქვს -  მამა ლაზარეს მიერ დახატულმა  წმინდა გიორგის  ხატმა, რომელმაც მას სიონის ტაძარში “დაუძახა” და მისი ცხოვრება  თავიდან ბოლომდე  შეცვალა.   

დავით აბრამია: ანდრია პირველწოდებულის ხატის შექმნა მოხდა მისი უწმინდესობის ლოცვა-კურთხევით,  ამ  საქმის ქტიტორი იყო ბატონი თემურ ანდრიაძე, მან აიღო  თავის თავზე  ანდრია პირველწოდებულია   ხატის შექმნა. ხატი  დაიხატა  წმინდა სამების ტაძრის სახელოსნოში, პროგრამის მიხედვით, რომელიც ყოველთვის წინასაწარ დგება. ვინაიდან  ხატი განთავსებული უნდა ყოფილიყო სამების ტაძარში გათვალისწინებული იყო  ხატის კონკრეტული ზომა ადგილის მიხედვით. ხატის პროგრამა შედგა ანდრია პირველწოდებულის  იმ გზის  ეპიზოდებით, რაც მან საქართველოში გაიარა. როგორც ცნობილია,  ღვთისმშობელი  თვითონ ვერ ჩამოვიდა საქართველოში, რადგან გამოეცხადა უფალი და აუწყა მისი განსვენების დრო, მან საქართველოს მოსაქცევად  თავის მაგივრად გამოგზავნა ანდრია პირველწოდებული. ეს  ეპიზოდი ასახულია  ახალ  ხატზე -  ანდრია პირველწოდებულს ხელში უჭირავს  ხატი, რომელიც მას ჰქონდა გამოტანებული. ეს არის  ღვთისმშობლის  და მაცხოვრის ხატი, სადაც ღვთისმშობელს ხელში უჭირავს ყრმა მაცხოვარი. ეს ხატი  მოიხსენიება, როგორც აწყურის ღვთისმშობლის ხატი.  ახალ  ხატზე ანდრია პირველწოდებულის გამოსახულების გარშემო არის ათი მინიატურა, რომელიც ასახავს ანდრია პირველწოდებულის გზას   საქართველოში, ასევე მინანქრები, რომელშიც მოციქულების გამოსახულებებია. მასზე ტიხრული მინანქრის სპეციალისტმა ლადო ფესვიანიძემ იმუშავა. ხატი ტექნიკური სამუშაოებიდან  დაწყებული ბოლომდე იქმნებოდა წელიწადნახევრის განმავლობაში.  საკმაო დრო  დასჭირდა ხატის მოჭედილობამაც. 

 - რა მინიატურებია გამოსახული ანდრია პირველწოდებულის ხატზე? 

-ხატის ზედა ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია ვედრების სცენა, როგორც  ქრისტე -ღმერთის სადიდებელი.მასზე გამოსახულია მაცხოვარი, ღვთისმშობელი და იოანე ნათლისმცემელი. მინიატურებს შორისაა, როდესაც იოანე ნათლისმცემელი, რომლის მოსწავლეც იყო ანდრია, მიუთითებს ქრისტეზე, ეს არის შესაწირი ღვთისო, შემდეგი მინიატურა გამოხატავს, როდესაც თვითონ ქრისტე მიუთითებს ანდრია პირველწოდებულს და მის ძმა პეტრეს, რომ გაჰყოლოდა მათ. შემდეგი მინიატურაა სულთმოფენობის სცენა, როდესაც   მოსწავლეებზე გადმოვიდა სულიწმინდის მადლი, რაც ეკლესიის შექმნის სიმბოლოა. ამ სცენაში გამოვსახე ღვთისმშობელი  და 12 მოციქული.  მინიატურებს შორისაა ანდრია პირველწოდებულის და კიდევ ოთხი მოციქულის მიერ ჯვარის აღმართვა, მის მიერ ქვრივი ქალის შვილის გაცოცხლება,  მისი მონათვლა იქ სადაც, აწყურის ღვთისმშობლის ხატის დასვენების შემდეგ მაკურნებელი წყალი გადმოვიდა და ასევე ჯვარცმა.

ანდრია პირველწოდებულის ხატი დამზადებული კანონიკის დაცვით, თუმცა კანონიკა გარკვეულ შეზღუდვებთან ერთად თავისუფლების და ინტერპრეტაციის დიდ ასპარეზსაც  გაძლევს. თუ მხატვარი  ნიჭიერია,კანონიკა ახალ გზებსაც გიხსნის  წესების დარღვევის გარეშე. მაგალითად, მაცხოვარი ხატზე ხშირად გამოისახება შიგნით წითელი სამოსით, გარედან ლურჯი მოსასხამით. ამ ფერებს თავისი მნიშვნელობა აქვს, ლურჯი ღმერთის  ფერია, წითელი - ადამიანის. ეს პირობითია, მაგრამ გარკვეულ მომენტებში დასაშვებია, სხვა ფერის გამოყენებაც, თუმცა და ამას უნდა ჰქონდეს ახსნა. ანდრია პირველწოდებული უფრო ხშირად  ხატებზე გამოისახება  ლურჯი ფერის შიდა მოსასხამით, მე გამოვსახე გარედან მომწვანო, შიგნით იისფერ-მოიასამნისფერო თბილი ფერის მოსასხამით, ეს ძველი ბიზანტიური მოზაიკის ფერია, რაც ძალიან მოუხდა  ვერცხლს, რომელიც ცივი ფერია და რითიც არის ხატი მოჭედილი. ცივი და თბილი ფერების კომბინაცია საერო მხატვრობაშიც მიღებულია. ხატმწერმა ხატს უნდა შეხედოს მხატვრული თვალით, თუმცა სიმბოლიკების გათვალისწინებაც აუცილებელია.

 - ადრე თუ გქონდათ  დახატული ანდრია პირველწოდებულის ხატი?

 -35 წელია ვხატავ და რა თქმა უნდა დახატული მაქვს, მაგრამ ასეთი დიდი მასშტაბის ანდრია პირველწოდებულის ხატი, სადაც წმინდანი მთელი თავისი ცხოვრებით არის წარმოდგენული, არა თუ ჩემ მიერ, საქართველოში არ შექმნილა.მე მოხატული მაქვს სიონის საკათედრო ტაძრის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია, სადაც ორი წელი ვიმუშავე. 

ხატწერას ცხოვრება დავუკავშირე 90 -იან წლებში. ტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულეტეტი მაქვს დამთავრებული, ასევე სამხატვრო სასწავლებელი.  იმ დროს ქვეყანაში ომი იყო, ინგრეოდა ყველაფერი, არქიტექტორი  ვის რაში სჭირდებოდა?! იმ პერიოდში ეკლესიაში დავიწყე სიარული, მეგობრები მყავდნენ ხატმწერები, მეც მქონდა გარკვეული  ინტერესი,  მაგრამ გადამწყვეტი როლი შეასრულა  სიონში მამა ლაზარეს შექმნილმა  წმინდა გიორგის  ხატმა, რომელიც ისე მომეწონა ჩემზე წარუშლელი შთაბეჭდილება დატოვა. თითქოს დამიძახა ამ ხატმა. როდესაც ადამიანი, რომელსაც შემოქმედებითი ნიჭი აქვს,  ეკლესიურ ცხოვრებას იწყებს, მერე ეს საქმე თვითონ ეძახის.  დიპლომზე მუშაობა დავამთავრე თუ არა ლაშა კინწურაშვილთან ერთად, რომელსაც უკვე დაწყებული ჰქონდა ხატწერა, მეც  კედლის ფრესკებზე დავიწყე მუშაობა  მასთან ერთად, შემდეგ ნელ-ნელა ხატებზე გადავედი. 90 -იანი წლების ბოლოს მისი უწმინდესობის თაოსნობით ბევრი მონასტერი გაკეთდა,  რესტავრაცია უტარდებოდა ძველ ეკლესიებს, შესაბამისად საჭირო გახდა ფრესკების მოხატვა, ხატების შექმნა, იმდენად დიდი მოთხოვნა იყო, ხატმწერებს  უამრავი სამუშაო გვქონდა. იმ დროს უკვე არსებობდა ხატწერის დიდი სკოლა. ამ სკოლის წარმომადგენელი იყო დათო ხიდაშელი, ლაშა კინწურაშვილი, მამა ლაზარე, რომელიც იყო ბერი ბეთანიის ეკლესიაში. ჩვენ მის  მიერ შექმნილ ხატებზე ვსწავლობდით. ხატწერა ძალიან უყვარდა მის უწმინდესობას.  ის ხშირად გვხვდებოდა ხატმწერებს, რეკომენდაციებსაც გვაძლევდა, ძალიან  იყო დაინტერესებული  ახალი ხატების შექმნით.   სამების ტაძარში  საკურთხევლამდე მარჯვენა მხარეს წრეში ჩახატული სამების ხატი პატრიარქის შექმნილია.  კომუნისტურ პერიოდში უფრო  ხშირი რესტავრაციები იყო, ვიდრე ხატწერა, თუმცა  იყო  იშვიათი  გამონაკლისებიც. იმ პერიოდის ერთ-ერთი ცნობილი რესტავრატორი იყო ამირან გოგლიძე, რომელმაც მოხატა სამების საკურთხეველი. ცნობილმა მხატვარმა ლადო გუდიაშვილმა ქაშუეთის ტაძრის საკურთხეველი მოხატა, რის გამოც  პარტიიდან გარიცხეს და  შეავიწროვეს, მაგრამ ამხელა მხატვარს მაინც ვერაფერი  დააკლეს.  დიდუბის ეკლესია მოხატულია ცნობილი  მხატვარის  ალექსანდრე - შურა ბანძელაძის მიერ.  ეს იყო იმ პერიოდში ეკლესიის მხატვრობის  ერთ-ერთი  გამორჩეული  ისტორია. მე მაქვს ნანახი ფოტოები, სადაც ჩანს ამ ეკლესიის მოხატვის დროს  ხარაჩოზე  ასული პატრიარქი. საქართველოში  ხატწერის სკოლის განვითარებას ძალიან უწყობდა ხელს სასულიერო სასწავლებლის ხატწერის ჯგუფი,  სადაც 4 წელი ვიმუშავე 2000  წლიდან.   სემინარიის სტუდენტებს ვასწავლიდი ხატწერას, მაგრამ როცა სიონში დავიწყე ეკლესიის მოხატვა, აღარ მქონდა  დრო  და დავტოვე ეს სამსახური. პედაგოგიურ მოღვაწეობას სხვა მოწოდება  სჭირდება, რაც არ იყო ჩემი საქმე, ამ სკოლას ახსოვს საოცარი პედაგოგები. როცა მე ვიწყებდი მუშაობას  სახელოსნოში ჯერ კიდევ მუშაობდა ცნობილი პედაგოგი სიდონია გაჩეჩილაძე. ამ სახელოსნოს ქართული ხატწერის აღორძინებაში დიდი  წვლილი  მიუძღვის. საქართველოში ხატწერის მიმართ ინტერესი ყოველთვის იქნება. გვყავს ნიჭიერი ახალგაზრდა მხატვრები, რომელთაც აქვთ ხატწერის  სკოლები, მაგალითად, ქეთევან ხაჟომია, რომელსაც ჰყავს  მოსწავლეები. ჩემი აზრით, საქართველოში  ეს მიმართულება ჩიხში არასდროს შევა, უფრო მეტიც, ისე აღორძინდება, როგორც აღორძინდა ქართული გალობა.ყოველთვის იქნება ადამიანების ჯგუფი,რომელსაც ექნება დიდი ინტერესი ხატწერის მიმართ. 

რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ხატმწერისთვის, მაგალითად, რამდენად მნიშვნელოვანია  ამ პროფესიაში  ეკლესიური ცხოვრება?

- ძალიან მნიშვნელოვანია, თუ არ გწამს, ამ საქმეს ვერ გააკეთებ. ხატმწერებს ხშირად გვიწევდა მონასტრებში მუშაობა და ცხოვრება. თუ ეკლესიური ცხოვრება არ გაქვს და ისე ხატავ, დაბრკოლდები, არ დაგაინტერესებს, შუა გზაზე  მიანებებ თავს. ასე ბევრს დაემართა. რა დროც სჭირდება ხატის მოხატვას, იმ დროში ჩვეულებრივ  50 ნახატს დახატავს მხატვარი. ხატწერა მოითხოვს ცხოვრების სხვა წესს, მუშაობის პროცესში მარხვის დაცვას, თუ სულიერად არ ხარ მზად, ხატს ვერ შექმნი. ამას ჩვენ მუზას არ ვეძახით, მაგრამ თუ სულიერად  მშვიდად არ ხარ, ხატი არ გამოდის. ხატმწერი წმინდანი ხომ არ არის, შესაძლოა, არც განსაკუთრებულად კარგი ადამიანი იყოს, მაგრამ უმჯობესია, თუ ხატს სულიერად გაწონასწორებული, მშვიდ მდგომარეობაში მყოფი ადამიანი ქმნის. უნდა შეეცადო მაინც, როცა ხატზე მუშაობას იწყებ. ღმერთი ამ მცდელობას აუცილებლად დაინახავს და დაგეხმარება. ხატში რაც კარგია, ის ღმერთისგან არის, რაც  ვერ გამოგვდის ხატმწერებს - ეს ჩვენი ადამიანური ცოდვებისგანაა.

 - როგორია განცდა ხატმწერის, როდესაც შენს შექმნილ ხატთან ადამიანები ლოცულობენ და რომელია თქვენი საყვარელი ხატი?  

- ძალიან მიყვარს 40 მოწამის ხატი, რომელიც ინახება სვანეთის მუზეუმში.ეს ხატი სავარაუდოდ მე-11- მე -12 საუკუნეშია შექმნილი. საოცარი ხატია, კარგად შემონახული. მისი ავტორი არ არის ცნობილი, მაგრამ ძალიან ჰგავს ატენის სიონის მოხატულობის პერიოდს. ჩემი ხატებიდან  განსაკუთრებულად ვერც ერთს ვერ გამოვყოფ.  სახლში შემომრჩა ორი ხატი: ხარების ხატი და მაცხოვრის იერუსალიმში შესვლის.ჩემი შექმნილი უამრავი ხატიდან ეს ორი შემომრჩა.  

ხატს აქვს თავისი დანიშნულება. ხატი არის სარკმელი  ზეციურ  სამყაროში. როდესაც  ხატს უყურებ, უნდა “დაუკავშირდე” იმ წმინდანს, რომელიც გამოსახულია ხატზე. ამ დროს  არაფერი არ უნდა გაბრკოლებდეს. ხატიდან არ უნდა მოდიოდეს ემოციები, რომელიც ხელს შეგიშლის ლოცვაში.  მაგალითად, კათოლიკე ბერების  წერილებში წამიკითხავს, ერთი ბერი წერდა, ეკლესიაში რაფაელის  ღვთისმშობელმა მიმიყვანა, მაგრამ შემდეგ, როდესაც  ბერი გავხდი,   რაფაელისეული დეტალი - დიდი  მკერდი ხელს მიშლიდა  და ვეღარ ვლოცულობდიო. ხატმა ხელი კი არ უნდა შეგიშალოს, პირიქით, იქით უნდა გაგახედოს. მართლმადიდებლურ ხატებში  გამოხატულია უკუპერსპექტივა, რაც მნიშვნელოვანი მომენტია ხატწერაში.    ჩემი აზრით,  ერთის მხრივ კარგია როდესაც   ხატი შუშით არის დაცული,   რადგან  როდესაც ხატს ეამბორებიან,  მასზე რჩება  კოსმეტიკის კვალი, რაც ხატს აზიანებს, თუმცა არის ერთი პრობლემა -    შუშაში  ადამიანი შენს თავს ხედავ, გარშემო  ხალხი დადის და ეს შუშა  ისევ უკან გაბრუნებს, ამიტომ ხატს, როგორც  სარკმელს  ვერ “გამოაღებ”. ხატმა ხელი უნდა  შეგიწყოს ლოცვაში, ხატზე წმინდანთა მშვიდი სახეები,მათი  დალაგებული სამოსელი, ლოცვის პროცესს ქმნის. 

 როდესაც ხატი  ხატმწერისგან მიდის, ის იწყებს თავის ცხოვრებას. როდესაც  ეკლესიაში შენს შექმნილ ხატს უყურებ, პროფესიონალური თვალით ეძებ დეტალებს, ფიქრობ, რომელიმე დეტალი სხვანაირად ხომ არ ჯობდა რომ გაგეკეთებინა, გაწუხებს, თუ ხატი დაზიანებულია, რაც ხშირად ხდება. ემოციური კავშირი ყველა შენს შექმნილ ხატთან არსებობს, მაგრამ უკვე იცი, რომ ის წავიდა შენგან და თავისი ცხოვრება აქვს.

თამუნა ნიჟარაძე

ბლოგი
მოჰამედ რეზა ფეხლევი. რეფორმები ირანში და ისლამური რევოლუცია!
1941 წლის შემოდგომაზე დიდმა ბრიტანეთმა და საბჭოთა კავშირმა მოახდინეს ირანის ოკუპაცია. მათ ტახტიდან ჩამოაგდეს პროგერმანული ხედვით ცნობილი რეზა ფეხლევი და ტახტზე მოკავშირეთა აქტიური მხარდამჭერი, მისი შვილი მოჰამედ რეზა ფეხლევი აიყვანეს.
ახალგაზრდა შაჰი რეფორმებზე ოცნებობდა და ძლიერი ირანის აღორძინებაზე. მაგრამ ეს არც ისე მარტივი იყო, ქვეყანას კი სუვერენიტეტი ჰქონდა დაკარგული. ასეთი რეალობა და ირანის ოკუპაცია 1946 წლამდე გაგრძელდა.
 
მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ირანში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ცნობილმა პოლიტიკურმა და საზოგადო მოღვაწე — მოჰამედ მოსადეყმა, რომელსაც საბჭოთა კავშირი უმაგრებდა ზურგს. მან აიძულა ახალგაზრდა შაჰი იგი მთავრობის მეთაურად დაენიშნათ. ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მისი პირველი და უმთავრესი ღონისძიება ეკონომიკურ სფეროში გამოიხატა. მან მოახდინა ინგლის-ირანის ერთობლივი სანავთობო კომპანიის ნაციონალიზაცია 1951 წელს. ამას შემდგომ ბრიტანელი სპეციალისტების ქვეყნიდან გაძევება და სანავთობო მრეწველობაზე სრული კონტროლის დამყარება მოჰყვა.
 
კომპანიის ნაციონალიზაცია დიდ ბრიტანეთმა აღიქვა როგორც საშიში პრეცედენტი მთელი შუა და ახლო აღმოსავლეთისათვის და ირანის ნავთობს მოუწყო საერთაშორისო ბოიკოტი. ამან ირანის ეკონომიკა კოლაფსის წინაშე დააყენა. მაგრამ ირანმა საბჭოთა კავშირის დახმარება მიიღო რამაც საოცრად გააძლიერა კომუნისტური პარტია “თუდე".
 
შაჰს არაფრით არ უნდოდა გამოკვეთილი მხარე აღმოჩენილიყო ცივ ომში, ანდა ძალაუფლება კომუნისტებს ჩაეგდოთ ხელში. მან მთავრობას
რადიკალური ანტიდასავლური ქმედებების შეწყვეტა მოსთხოვა.
Shah-of-Iran
 
ამის გამო 1953 წ. აგვისტოში შაჰსა და მოსადეყს შორის დაძაბულობამ კრიტიკულ ზღვარს მიაღწია – შაჰი და დედოფალი სორაია იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ სამშობლო.
 
19 აგვისტოს კი ირანის არმიამ, რომელიც ერთგული დარჩა მონარქისადმი, მოაწყო სამხედრო გადატრიალება, დაამხო მოსადეყის მთავრობა, თვით მოსადეყი შეიპყრეს და გაასამართლეს. შაჰინშაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი ტრიუმფით დაბრუნდა თეირანში.
 
ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა რომ ახალი სტრატეგიული მოკავშირე მოეძებნა. მან ამაზე უარი უთხრა როგორც დიდ ბრიტანეთს ისე საბჭოთა კავშირს. ის შეხვდა ამერიკის პრეზიდენტ დუაიტ ენზეჰაუერს და მას სთხოვა დახმარება. აშშ-ც ეგრევე დათანხმდა, რადგან ვაშინგტონში სწორად ჩათვალეს რომ, ეს მათთვის ბრწყინვალე შანსი იყო სპარსეთის ყურის რეგიონში შემოსასვლელად.
 
ირანმა აშშ-გან მიიღო დიდი სამხედრო და ეკონომიკური დახმარება. ამის შემდეგ მოჰამედ რეზა ფეჰლევი შეუდგა თავისი ოცნების ასრულებას და დაიწყო მზადება დიდი რეფორმებისათვის.
 
1963 წლის იანვარში შაჰმა გამოაქვეყნა ფართომასშტაბიანი რეფორმების 6-პუნქტიანი გეგმა, რომლის თანახმადაც შაჰის მთავრობა იწყებდა რადიკალური რეფორმების გატარებას შემდეგი მიმართულებით:
1. აგრარული რეფორმა და ფეოდალიზმის ლიკვიდაცია (30 წლის ვადაში);
2. ბუნებრივი რესურსების ნაციონალიზაცია (ტყე, წყალი და სხვა);
3. ქალების ემანსიპაცია. შაჰმა გამოაცხადა: "ქალები მონები არ არიან როგორც ეს ბევრ ფუნდამენტალისტს წარმოუდგენია ირანში. ისინი ჩვენი დედები, შვილები და დები არიან და მათ ექნებათ ისეთივე უფლებები როგორც ჩვენ. მათ ოფიციალურად ენიჭებათ ხმის უფლება, განათლების მიღების უფლება, სახელმწიფო თანამდებობების დაკავების უფლება, საოჯახო დავებში მამაკაცებთან გათანაბრება და ა.შ.
4. განათლების სისტემის რეფორმირება. საერო განათლების შემოღება. სკოლები თავისუფლდებოდა რადიკალური ისლამური იდეოლოოგისგან. სკოლაში, უმაღლეს სასწავლებლებში და საერთოდ ქვეყანაში აიკრძალა ჰიჯაბი და ნიქაბის ტარება.
 
აგრარულმა რეფორმამ დიდი დარტყმა მიაყენა მემამულეებს და შიიტურ სამღვდელოებას, როგორც უმსხვილეს მიწისმფლობელებს. შაჰის რეფორმებში უმაღლესმა სამღვდელოებამ დაინახა საფრთხე, რომელიც მიმართული იყო ირანულ საზოგადოებაში მათი პოზიციების შესასუსტებლად. ხელისუფლებისადმი რადიკალურად განწყობილმა სამღვდელოებამ მოლა რუჰოლა ხომეინის მეთაურობით მოუწოდა ირანელებს ბოიკოტი გამოეცხადებინათ შაჰის რეფორმებისადმი.
 
დაძაბულობა ხელისუფლებასა და რადიკალურ სამღვდელოებას შორის პიკს მიაღწია 1963 წ. 5 ივნისს, როდესაც შაჰის განკარგულებით საჰაერო-სადესანტო სპეცრაზმელებმა დააპატიმრეს მოლა ხომეინი. ამას მოჰყვა მისი მომხრეების აჯანყება. არმიამ, შაჰის გვარიამ („უკვდავები“) და საიდუმლო პოლიციის „სავაქი“-ს აგენტებმა სისხლში ჩაახშვეს მონარქიის წინააღმდეგ მიმართული ოპოზიციის გამოსვლა. ხომეინი 1965 წ. ნოემბრამდე იმყოფებოდა ციხე “ყარს”-ში (რამოდენიმე თვით ის გაანთავისუფლეს, თუმცა კვლავ დააპატიმრეს ანტიმონარქისტული მოწოდებებისათვის). 1965 წ. 12 ნოემბერს ხომეინი გადაასახლეს თურქეთში (ქ. ბურსა).
 
ჯამში ამ რეფორმებმა ირანში საწყისა ეტაპზე გამოიწვია ეკონომიკური და განათლების ბუმი. ქვეყანა ძალიან დიდი მაშტაბებით განვითარდა და წინ მიდიოდა.
 
მონარქიული რეჟიმის გასამყარებლად შაჰმა 1957 წ. შექმნა საიდუმლო პოლიტიკური პოლიცია – „სავაქი“ (დაზვერვის ეროვნული სამსახური და უშიშროების ორგანიზაცია). სპეცსამსახურების ჩამოყალიბებაში ირანს აქტიურად ეხმარებოდნენ ამერიკის «CIA» (ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო) და ისრაელის «მოსადი» (დაზვერვისა და სპეციალური დანიშნულების ინსტიტუტი).
 
scale_1200 (2)
შიდაპოლიტიკური დანიშნულებასთან ერთად „სავაქ“-ს გააჩნდა საგარეო-პოლიტიკური მიმართულება. სტრუქტურულად „სავაქი“ შედგებოდა 9 დეპარტამენტისაგან. მე-2 დეპარტამენტის ფუნქციებში შედიოდა – საგარეო დაზვერვა, კომუნიზმის გავრცელების საფრთხე რეგიონში, ავღანეთი, ერაყი, იემენი; მე-3 დეპარტამენტი შიდა უსაფრთხოებაზე იყო პასუხისმგებელი; მე-8 დეპარტამენტი - კონტრდაზვერვა აკონტროლებდა უცხო ქვეყნების სპეცსამსახურების საქმიანობას ირანში.
 
60-70-იანი წწ. არის ის პერიოდი, როდესაც ახლო აღმოსავლეთში თავი იჩინა ისლამურმა ფუნდამენტალიზმა. 1963 წ. ივნისის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, ირანის პოლიტიკურ არენაზე გამოჩდნენ რადიკალური მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «მოჯაჰედინ-ე ხალკი» (დაარსდა 1965 წ.) და «ფედაინ-ე ისლამი» (დაარსდა 1963 წ., ისლამური რევოლუციის პერიოდში განიცადა რამოდენიმე განხეთქილება). მიზნათ დასახული ჰქონდათ — შაჰის რეჟიმის დამხობა შეიარაღებული გადატრიალების მეშვეობით. თავიანთი მიზნის მისაღწევათ მიმართავდნენ ტერორისტულ მეთოდებს. გენერალ-ლეიტენანტი იონ მოჰაი პაჩეპა (ნიკოლაე ჩაუშესკუს პოლიტიკური პოლიციის «სეკურიტატე-ს» ყოფილი დირექტორი) თავის მემუარებში აღნიშნავს, რომ საბჭოთა კავშირი მფარველობდა შაჰის შეიარაღებულ ოპოზიციას, რათა დაეძაბა ირანში შიდაპოლიტიკური სიტუაცია.
 
1960-1970-იან წწ. „სავაქ“-მა ფაქტიურად გაანადგურა მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები. მათი აღორძინება დაიწყო ირანში რევოლუციური პროცესების დაწყებასთან ერთად (1978 წ. დასაწყისი).
 
1970-იან წლების შუა ხანებიდან ირანში დიდი ინფლაცია დაიწყო, რასაც მოჰყვა ეკონომიკური ზრდის მკვეთრი შეჩერება და ფასების ზრდა. ამან შიდაპოლიტიკური ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. ამას ისიც დაემატა რომ მოხდა ქვეყნის ეკონომიკის პარალიზება, სახელმწიფო აპარატის მიერ მიღებული არაეფექტური ზომებით, დაწყებული კრიზისის დასაძლევად. რამაც კიდევ უფრო გაამწვავა სოციალური პროტესტი. შიიტურმა სამღვდელოებამ სათავისოდ გამოიყენა შექმნილი ვითარება და მოუწოდა ირანელებს გამოსულიყვნენ შაჰის “ტირანიის” წინააღმდეგ.
 
პროტესტის ზრდასტან ერთად შაჰმა სცადა გამოესწორებინა ადრე დაშვებული შეცდომები და ამ მიმართულებით გაატარა მთელი რიგი ღონისძიებები — შეამცირა მილიარდიანი პროექტების განხორციელება, დაავალა «შაჰის ინსპექციას» აღეკვეთა ბაზრობებზე სპეკულაციის ყველა ფაქტი, შეამცირა პრესის და ტელევიზიის ცენზურა, ნება დართო ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიებს გამოსულიყვნენ იატაკქვეშიდან და მიეღოთ მონაწილეობა საპარლამენტო არჩევნებში.
 
ზემოთაღნიშნული შაჰის ღონისძიებები რადიკალურმა ოპოზიციამ პირიქით აღიქვა, როგორც მონარქიის სისუსტე და კიდევ უფრო მეტი გაძლიერებული ენთუზიაზმით მოუწოდებდნენ რელიგიურ ეიფორიაში მყოფ მასებს გაეგრძელებინათ ბრძოლა ფეჰლევის დინასტიის დამხობამდე.
 
1979 წლის სიტუაცია საოცრად გამწვავდა. ძალაუფლების შესანარჩუნებლად რადიკალური ზომების მიღება იყო საჭირო, მაგრამ შაჰმა ეს ვერ განახორციელა. მან თქვა: "დიქტატორს შეუძლია შეინარჩუნოს ძალაუფლება თავისი ხალხის დახოცვით – მონარქს კი არა”. შაჰს უბრალოდ არ ეყო ნებისყოფა გამოეყენებინა ძალა თავისი ხალხის მიმართ.
 
1979 წლის 16 იანვარს შაჰმა და დედოფალმა დატოვეს ირანის ფარგლები და გაემგზავრნენ ეგვიპტეში. ჯერ კიდევ 6 იანვარს შაჰმა დანიშნა ახალი მთავრობა შაპურ ბახთიარის მეთაურობით და დაავალა ირანის გენერალიტეტს ეთანამშრომლათ მასთან. გენერლების კატეგორიულ მოთხოვნაზე სისხლში ჩაეხშოთ რევოლუცია მან როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ კატეგორიული უარი განაცხადა.
 
1979 წლის 9 თებერვალს კი თეირანში დაიწყო შეიარაღებული ამბოხება, რომელსაც სათავეში ედგნენ მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «ფედაინ-ე ისლამი» და «მოჯაჰედინ-ე ხალკი». ოპოზიციის მომხრეები სამი დღე ებრძოდნენ მონარქისადმი ერთგულ არმიის ქვედანაყოფებს, „უკვდავები“-ს შაჰის გვარდიას და „სავაქი“-ს აგენტებს.
 
1979 წ. 12 თებერვალს გენერალური შტაბის უფროსის აბას ყარაბაღის განკარგულებით ირანის შეიარარებული ძალების 27 უმაღლესი გენერალი შეიკრიბნენ არმიის შტაბში. სხდომას ესწრებოდა ასევე „სავაქი“-ს მე-4 დირექტორი გენერალ-ლეიტენანტი ნასერ მოყადამი. 2-საათიანი კამათის შემდეგ, სამხედროებმა მიიღეეს გადაწყვეტილება აღნიშნული ვითარებიდან გამომდინარე გამოეცხადებინათ არმიის ნეიტრალიტეტი, რათა თავიდან აეცილებინათ კატასტროფული სამოქალაქო დაპირისპირება. ფაქტიურად ეს ნიშნავდა მონარქიის და შაპურ ბახთიარის მთავრობის კაპიტულაციას.
 
სპარსული მონარქია, რომლის 2500-წლიანი სახელმწიფოებრიობა შაჰმა გრანდიოზულად აღნიშნა 1971 წ. პერსეპოლისში – დაემხო.
ირანის სათავეში მოვიდა აიათოლა რუჰოლა მუსავი ხომეინი. საერო მონარქიიდან ირანი იქცა თეოკრატიულ ისლამურ რესპუბლიკად. ირანი პროგრესის და განვითარების გზიდან აბსოლუტური სიბნელის და უკუსვლის გზას დაადგა.
 
სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.