ამერიკაში 2001 წელს ჩამოვედი, როდესაც აიოვის უნივერსიტეტში მეორე პოსტდოქტორული პოზიცია დავიკავე. მანამდე იტალიაში ბირთვული კვლევების ნაციონალურ ინსტიტუტში ვმუშაობდი. ამჟამად აიოვის უნივერსიტეტის და ცერნის უფროსი მეცნიერ-მკვლევარი ვარ, ასევე საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კვანტური ფიზიკის და საინჟინრო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.
ბაზირებული ვარ ჟენევაში, ბირთვული კვლევების ევროპულ ლაბორატორიაში - ცერნი. ვმონაწილეობ CMS ექსპერიმენტში, რომელმაც რამდენიმე წლის წინ აღმოაჩინა ე.წ. ჰიგსის ბოზონი და ნათელი მოჰფინა, თუ როგორ იღებენ ელემენტარული ნაწილაკები მასას ბრაუტ ენგლერტ ჰიგსის მექანიზმით. ვმუშაობ ადრონულ კალორიმეტრზე, ორ და ოთხ მიუონიან შემთხვევების ანალიზზე და სტუდენტებთან ერთად ჰიგსის ბოზონის ორ მიუონად დაშლას ვიკვლევ.
მანამდე ვმონაწილეობდი NA48 ექსპერიმენტში, რომელიც, ასევე, ცერნში ტარდებოდა. ექსპერიმენტი იკვლევდა ე.წ. CP დარღვევას. ეს ფენომენი ერთ-ერთია, რომელმაც შეიძლება ახსნას, თუ რატომ არსებობს დღევანდელ დაკვირვებად სამყაროში მატერია და არ არსებობს ანტიმატერია. ვთვლი, რომ ორივე პროექტს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ფუნდამენტური მეცნიერებისთვის.
მეცნიერს პირველ რიგში უნდა ჰქონდეს მაღალი დონის ზოგადი განათლება, თუმცა ამ სფეროში მხოლოდ კანონიკური ცოდნის მიღება არ არის საკმარისი. აუცილებელია, რომ მეცნიერი აქტიურად ეცნობოდეს სამეცნიერო ჟურნალებში გამოქვეყნებულ ახალ კვლევებს. იყოს ცნობისმოყვარე, ჰქონდეს ამოუცნობი ფენომენის გაგების და შესწავლის სურვილი. არ უნდა ეშინოდეს შეკითხვის დასმის ან მცდარი მოსაზრების გამოთქმის. ნებისმიერი მეცნიერი განათლების მიღებას სკოლიდან იწყებს. თუ სასკოლო განათლებას არ შეუძლია დააინტერესოს მოსწავლე ამა თუ იმ საგნით, სკოლის დამთავრების შემდეგ არავინ აირჩევს შესაბამის პროფესიას.
საქართველოში სასკოლო განათლება ფუნდამენტურ გადახედვას მოითხოვს. საჯარო სკოლებში სწავლების დონე დაბალია, მასწავლებელთა პროფესიული დონეც კატასტროფულად დაბალი. მასწავლებლის მოვალეობაა არა მხოლოდ საშინაო დავალება მისცეს ბავშვს და ნიშანი დაუწეროს, არამედ მოსწავლეს გაუღვივოს ინტერესი სწავლისადმი, ახლის გაგებისადმი.
მსოფლიოს მასშტაბით ფუნდამენტური მეცნიერებას ძირითადად სახელმწიფო აფინანსებს. საქართველოში კი - მხოლოდ რუსთაველის ფონდი, რომელსაც ფინანსური რესურსები შეზღუდული აქვს. მეცნიერება ვერ განვითარდება, თუ სახელმწიფომ არ აიღო თავის თავზე მისი დაფინანსება. მეცნიერებაში წარმატება ნიშნავს, როდესაც გაფასებენ, სხვა მეცნიერები თანამშრომლობენ შენთან და აღგიქვამენ როგორც თანასწორს, როდესაც თქვენს მოსაზრებას, შენიშვნას თუ კრიტიკულ აზრს პატივს სცემენ და ითვალისწინებენ, როდესაც თქვენს შედეგებს სამეცნიერო წრეებში საინტერესოდ მიიჩნევენ და იყენებენ სხვა კვლევებში. ვცდილობ ჩემი ცოდნა და გამოცდილება მოვახმარო იმ პრობლემების გადაწყვეტას, რომელიც დღეს ჩემი კოლეგების და ჩემი ექსპერიმენტის წინაშე დგას. მე ყველაფერს გავაკეთებ, რომ ახალგაზრდა მეცნიერებს გადავცე ცოდნა და გამოცდილება.
„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).
გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:
„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.
ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...
ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.
ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.
„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...
ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.
რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.
ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.
მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.
თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.