USD 3.3044
EUR 4.0228
RUB 4.4121
თბილისი
ზურაბ ბატიაშვილი: თურქეთ - ირანის დაპირისპირება აზერბაიჯანის გამო
თარიღი : 12.22.2020 21:59  1505

ახლო აღმოსავლეთის ორი მნიშვნელოვანი მიზიდულობის ცენტი თურქეთი და ირანი პრაგმატული მოსაზრებებიდან გამომდინარე ერთმანეთთან ხშირად თანამშრომლობენ (სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობები, ქურთული საკითხი და ა.შ.). მაგრამ მათ შორის არის მთელი რიგი საკითხებისა, სადაც ისინი ერთმანეთის კონკურენტები და ხშირ შემთხვევაში მოწინააღმდეგებიც კი ხდებიან ხოლმე.

ყარაბაღის მეორე ომი ისტორიაში ალბათ იმითაც შევა, რომ ამ შემთხვევაში კიდევ ერთხელ გაღვივდა და სააშკარაოზე გამოვიდა საუკუნეების განმავლობაში მხარეებს შორის არსებული დაპირისპირება. დაპირისპირების ახალი ტალღა ყარაბაღის კონფლიქტი ახალი განახლებული იყო, როდესაც 7 ოქტომბერს ირანულმა მხარემ გამოთქვა თავისი შეშფოთება მიმდინარე მოვლენების გამო და განაცხადა, რომ ვერ მოითმენდა „ტერორისტების“  (თეირანი ამაში გულისხმობდა პროთურქულ სირიულ სუნიტურ-ჯიჰადისტურ დაჯგუფებებს, რომლებიც სხვადასხვა საინფორმაციო სააგენტოს ინფორმაციით, სომხური ძალების წინააღმდეგ იბრძოდნენ ყარაბაღის მეორე ომში.) ყოფნას საკუთარი საზღვრების სიახლოვეს.

მაგრამ თურქულმა და აზერბაიჯანულმა მხარეებმა მალევე უარყვეს ყარაბაღის ფრონტზე სირიელი მებრძოლების ყოფნის ფაქტი და ინციდენტი თითქოს ამით უნდა ამოწურულიყო.

თუმცა, სიტუაცია აალდა 10 დეკემბერს ქ. ბაქოში ჩატარებულ გამარჯვების აღლუმზე თურქეთის პრეზიდენტის რეჯეფ თაიფ ერდოღანის მიერ წარმოთქმული აზერბაიჯანელი პოეტის ბახთიარ ვაჰაფზადეს ერთი ლექსის გამო, რომელიც ასე ჟღერს:

„გაყვეს არაქსი და ამოავსეს იგი ქვიშებით,

 მე შენ არ დაგშორდებოდი, ძალით დაგვაშორეს,

ჰეი, ლაჩინ, ჩემო სულო ლაჩინ,

შენ გენაცვალე ლაჩინ.“

(მდინარე, სადაც რუსეთ-სპარსეთის ომების შემდეგ გაივლო ახალი საზღვარი დაახლოებით 200 წლის წინ. ეს მდინარე დღესაც ერთმანეთისგან ყოფს თანამედროვე აზერბაიჯანსა და ირანში მცხოვრებ მილიონობით ეთნიკურად აზერბაიჯანელ მოქალაქეს.)

პრეზიდენტი ერდოღანი ბაქოში ლექსის წარმოთქმისას, 2020 წლის 10 დეკემბერი

ბევრს მიაჩნია, რომ აღნიშნულ ლექსი გამოხატავს იმ ნაციონალისტი (და შესაბამისად პროთურქულად განწყობილი) აზერბაიჯანელების სენტიმეტებს, რომლებიც თვლიან, რომ ორმა დიდმა იმპერიამ (რუსეთმა და სპარსეთმა) თავის დროზე შუაზე გაიყვეს აზერბაიჯანის ტერიტორიები. ბევრი ამ ტექსტში არაქსის ორივე მხარეს მცხოვრები აზერბაიჯანელების გაერთიანების სურვილსაც ხედავს.

ირანისთის კი ეს ძალზედ სენსიტიური საკითხია და იქ მიაჩნიათ, რომ ასეთმა განწყობებმა შესაძლოა საფრთხე შეუქმნას მათი ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობას. ამიტომ, აღნიშნული ლექსის წარმოთქმას უმკაცრესი პროტესტი მოყვა ირანული მხრიდან. კერძოდ, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ჯავად ზარიფმა აღნიშნა, რომ მდინარე არაქსის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიები ძალით ჩამოაშორეს ირანულ სამშობლოს. მან იქვე დასძინა, პრეზიდენტი ერდოღანი საფრთხეს უქმნის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სუვერენიტეტს და რომ არავის შეუძლია ისაუბროს მათი საყვარელი აზერბაიჯანის შესახებ.

აღნიშნული ლექსის წარმოთქმის ფაქტი ასევე მკაცრად დაგმეს ირანის პარლამენტშიც. ზოგიერთმა დეპუტატმა თურქეთის ხელისუფლება ნეოსმანიზმის პოლიტიკის გატარებაშიც დაადანაშაულა.

ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროში დაიბარეს თურქეთის ელჩი და მას აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ირანული მხარის მკაცრი პოზიცია გააცნეს. ირანში ასევე ისმოდა თურქული პროდუქციის ბოიკოტირებისა და სომხეთის მხარდამჭერი მოწოდებებიც. სიტუაციის განმუხტვა კი მოხერხდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც 12 დეკემბერს სატელეფონო საუბარი შედგა თურქეთისა და ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრებს შორის. საუბრის შემდეგ ირანის სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო „ირნას“ მიერ გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია, რომ თურქულმა მხარემ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ ისინი წინასწარ არ იყვნენ ინფორმირებული აღნიშნული ლექსის სენსიტიურობასთან დაკავშირებით და რომ ანკარა მხარს უჭერს ირანის ტერიტორიულ მთლიანობას.

საინტერესოა, რომ 14 დეკემბერს, ზუსტად იმ დღეს, როდესაც აშშ-მა თურქეთის წინააღმდეგ სანქციები შემოიღო, ირანის პრეზიდენტმა ჰასან რუჰანიმ განაცხადა, რომ თურქეთთან დაკავშირებული ინციდენტი ამოწურულია და ის წარსულს უნდა ჩაბარდეს. ირანმა რუსეთის მსგავსად გააკრიტიკა ვაშინგტონის ეს ნაბიჯი და აშშთურქეთის დაპირისპირებაში ამ უკანასკნელს დაუჭირა მხარი.

დასკვნები: - ლექსთან დაკავშირებულმა შემთხვევამ აჩვენა, რამდენად მტკივნეული შეიძლება იყოს თეირანისთვის სტატუს-კვოს ცვლილება მეზობელ კავკასიის რეგიონში. თეირანმა საკმაოდ მკაფიოდ აჩვენა, სად გადის მისი „წითელი ხაზები“, რისი გადაკვეთის უფლებასაც არავის მისცემს; - თეირანსა და ანკარას შორის დაწყებული მძაფრი დაპირისპირება მალევე „მოგვარდა“ (რეალურად კი, უფრო უკანა პლანზე გადაიწია გარკვეული დროით) ახალი რეალობის (ამერიკული სანქციები) გამოჩენასთან ერთად; - ირან-თურქეთის ურთიერთობა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რამდენად მყიფე და ცვალებადი შეიძლება იყოს ალიანსები ახლო აღმოსავლეთში, რამაც ახლო მომავალში შესაძლოა კიდევ უფრო საინტერესო კონფიგურაციები მიიღოს.

წყარო:https://www.gfsis.org/

ავტორი: ზურაბ ბატიაშვილი, რონდელის ფონდის მკვლევარი

ბლოგი
როგორ შექმნა კომპანია Moderna-მ კორონავირუსის ვაქცინა და ვინ არიან კომპანიის მეპატრონეები

19 დეკემბრის ღამეს ყველა საინფორმაციო სააგენტო იტყობინებოდა, რომ ამერიკული კომპანია Moderna– ს კორონავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინამ მიიღო აშშ-ს სურსათისა და წამლის სანიტარული კონტროლის ფედერალური ადმინისტრაციის (FDA) ოფიციალური ნებართვა, მისი სამკურნალოდ გამოყენების შესახებ.

Moderna Pfizer– ის შემდეგ მეორე კომპანია, რომლის ვაქცინის გამოყენება ნებადართულია კორონავირუსის პრევენციის მიზნით. ვაქცინის გამოყენებაზე პირველი შეთანხმება კომპანიამ უკვე გააფორმა ისრაელთან.

Moderna– ს ვაქცინის დამტკიცების პროცედურა ყველა სტანდარტით უპრეცედენტო იყო: 18 დეკემბერს, დილით, იგი ერთხმად იქნა რეკომენდებული FDA– ს ექსპერტთა ჯგუფის მიერ და იმავე დღეს დასრულდა პროცესი ვაქცინის დამტკიცების ოფიციალური განცხადებით.

ორივე ვაქცინის გამოყენების დამტკიცებისა და ნებართვის გადაუდებლობა განსაკუთრებით გასაგებია ორი რიცხვის გათვალისწინებით: ამ დროისთვის მსოფლიოში 73 მილიონზე მეტი ადამიანია კორონავირუსით დაავადებული, ხოლო 1,6 მილიონი გარდაიცვალა.

Moderna- ს ვაქცინის პირველი მიწოდება დაიწყება კვირას და პირველ ეტაპზე კომპანია 5,9 მილიონ დოზას მიაწვდის მომხმარებლებს, რაც თითქმის ორჯერ მეტია, ვიდრე წარმოებულია Pfizer– ის მიერ, რომელმაც უკვე დაიწყო ვაქცინაცია ამერიკელებისათვის.

Pfizer- ისგან განსხვავებით, Moderna ვაქცინა არ საჭიროებს შენახვის სუპერ დაბალ ტემპერატურაზე და მისი მიწოდება შესაძლებელია მცირე ჯგუფებად.

Pfizer– ის მსგავსად, მოდერნის ვაქცინსაც ორი ინექცია სჭირდება, ერთი თვის ინტერვალით.

ვაქცინები გამოიყოფა შტატებში მოსახლეობის პროპორციული კვოტების მიხედვით. ამავდროულად, ფედერალური ხელისუფლება იძლევა რეკომენდაციებს, თუ რომელი კატეგორიის მოქალაქეები ჩაიტარებენ პირველად ვაქცინაციას, მაგრამ საბოლოო გადაწყვეტილება ამ საკითხზე მაინც გუბერნატორები მიიღებენ.

 შტეფან ბანსელი

როგორ გახდა Moderna ლიდერი კორონავირუსის ვაქცინის წარმოებაში

კომპანიის აღმასრულებელმა დირექტორია სტეფან ბანსელი, რომელმაც ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში მოახერხა 2,6 მილიარდი დოლარის ინვესტიციის მოზიდვა კომპანიაში ლაბორატორიული კვლევებისათვის.

ჩვეულებრივი ვაქცინა მზადდება მკვდარი ან დასუსტებული ვირუსებისგან. Moderna კი ამზადებს მედიკამენტს მატრიცული RNA (mRNA) - ხელოვნურად შექმნილი პათოგენის სუფთა გენეტიკური მასალის საფუძველზე. ადამიანის სხეულში, უჯრედები, რომლებიც ღებულობენ mRNA– ს, იწყებენ ვირუსის ელემენტების გამომუშავებას, რითაც იწვევენ იმუნური სისტემის თავდაცვით რეაქციას. ვაქცინაციის შედეგად ავად გახდომის რისკი ნულოვანია - ვირუსი ხომ ორგანიზმში არ შედის. ამ მეთოდის კიდევ ერთი უპირატესობაა სიჩქარე.

საკმარისია ვირუსის გენომის გაშიფვრა - და ვაქცინის შემუშავება და წარმოება შესაძლებელია რამდენიმე დღეში. მარტივად რომ ვთქვათ, ვირუსის შესახებ მონაცემები შედის კომპიუტერში, ავტომატიზირებული სისტემა ამუშავებს მას და ბეჭდავს ვაქცინს სპეციალურ პრინტერზე. შტეფან ბანსელის განცხადებით, მისი სისტემა ეფუძნება პროგრამულ უზრუნველყოფას, რომელსაც Tesla იყენებს შეკვეთების სამართავად.

დღეს საფონდო ბირჟაზე Moderna ლიდერობს COVID-19 ვაქცინების შეჯიბრში და ბირჟა მის მცირე წარმატებებსაც კი ახალისებს.

წლის დასაწყისში მისი აქციები დაახლოებით 19 დოლარი ღირდა, ხოლო დღეს მისი ფასი 95 დოლარს უახლოვდება. ეს გასაოცარია კომპანიისთვის, რომელსაც თავისი არსებობის 10 წლის განმავლობაში არცერთი პრეპარატი არ გაუყიდია. ეს ძირითადად განპირობებულია ბანსელის პიროვნებით, რომელმაც ისარგებლა საფონდო ბირჟის მღელვარებით ამ საკითხში და ის დღეს კომპანიის აქციების 9% -ს ფლობს, რომელთა ღირებულება ახლა 2.5 მილიარდ დოლარზე მეტია.

47 წლის ფრანგს არ აქვს ფარმაცევტული განათლება. ბანსელს აქვს ინჟინრის დიპლომი Ecole Centrale Paris– ში და ქიმიური ინჟინერიის დიპლომი მინესოტის უნივერსიტეტში. შემდეგ კი ჰარვარდში წავიდა MBA– ს მოსაპოვებლად.

COVID-19– ის საწინააღმდეგო ვაქცინის შექმნის დასაჩქარებლად, აშშ – ს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 15 მაისს გამოაცხადა Operation Warp Speed – ის (ოპერაცია ზებგერითი სიჩაქრე) შექმნის შესახებ, რომელის მიზანიც იყო სახელმწიფოს და ბიზნესის პარტნიორობა. ოპერაციის  ერთ-ერთი ამოცანა იყო ხელი შეუწყო წამლების შემქმნელებისთვის ოფიციალურ პირებთან კომუნიკაციაში.

Operation Warp Speed-ის ხელმძღვანელად დაინიშნა მონსეფა სლოუი, რომელიც ადრე ვაქცინების შემუშავების ხელმძღვანელად მუშაობდა GlaxoSmithKline– ში, ბოლოს კი Moderna– ს დირექტორთა საბჭოს წევრი იყო.

რა თქმა უნდა, იგი გადადგა ყველა პოსტიდან, მაგრამ სენატორმა ელიზაბეტ უორენის თქმით სლოუი არ ერიდებოდა ინტერესთა კონფლიქტს: მან შეინარჩუნა კონტროლი  Moderna- ს აქციებზე,პაკეტის ღირებულება შეადგენდა 10 მილიონ დოლარს.

თუმცა ბოლოს სლოუს მაინც სასწრაფოდ მოუწია ამ ფასიანი ქაღალდების მოშორება.

აპრილში მოდერნამ ბიუჯეტიდან 483 მილიონი დოლარის გრანტი მიიღო და მას მისცეს უფლება ჩაეტარებინა ცდები ადამიანებზე. ამასთან, მთავრობა იგივე მხარდაჭერას უწევდა მოდერნის კონკურენტს, ამერიკულ კომპანია BioNTech- ს, რომელიც ასევე ავითარებს mRNA- ზე დაფუძნებულ ტექნოლოგიას.

ბიოტექნოლოგიური კომპანია Moderna, Inc.

ყველაზე დიდი ბენეფიციარები (კომპანიის მონაცემები 2020 წლის 21 თებერვლის მდგომარეობით) არიან: ნუბარ აფეიანი (14,2%), შტეფან ბანსელი (8,7%). კაპიტალიზაცია - 36,8 მილიარდი დოლარი, ფინანსური მაჩვენებლები (2019 წ.): შემოსავალი - 60,2 მილიონი აშშ დოლარი, წმინდა ზარალი - 514 მილიონი აშშ დოლარი.

საინტერესოა კომპანიის ყველაზე მსხვილი ბენეფიციარის ფიგურა, ეს გახლავთ ნუბარ აფეიანი, სომხური წარმოშობის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ამერიკელი ბიზნესმენი ისტორიაში.

ამერიკელი მეწარმე, მილიარდერი და „100Lives“ პროექტის თანადამფუძნებელი ნუბარ აფეიანი დაიბადა 1962 წელს ბეირუთში.

აფეიანის ოჯახი 1976 წელს გადავიდა საცხოვრებლად კანადაში. იქ ახალგაზრდა ნუბარმა 1983 წელს დაამთავრა უნივერსიტეტი ბაკალავრის ხარისხით ქიმიური ინჟინერია. 1987 წელს მან მიიღო დოქტორის წოდება ბიოქიმიური ინჟინერიის დარგში MIT– ისგან და მუდმივად გადავიდა საცხოვრებლად შეერთებულ შტატებში.

ნუბარ აფეიანი

ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში, აფეიანმა მონაწილეობა მიიღო  20 – ზე მეტი წარმატებული სამეცნიერო და ტექნოლოგიური კომპანიის დაარსებაში და განვითარებაში. 1988 წელს მან დააარსა PerSeptive Biosystems, ბიოლოგიური აღჭურვილობის ინდუსტრიის ერთ-ერთი ლიდერი.

2007 წლიდან აფეიანი არის Flagship Ventures- ის მმართველი პარტნიორი, საწყის ეტაპზე საწარმოს საწარმოს ფირმა. ფირმა ორიენტირებულია ჯანდაცვაზე და მდგრად განვითარებაზე, ხოლო მასთან დაკავშირებული საინვესტიციო პორტფელი 600 მილიონ აშშ დოლარს აჭარბებს. გარდა ამისა, ნუბარ აფეიანი არის Flagship VentureLabs- ის თავმჯდომარე და აღმასრულებელი დირექტორი. 2010 წლიდან ბიზნესმენი არის ამერიაბანკის დირექტორთა საბჭოს წევრი.

ბიზნესის გარდა, აფეიანი ასწავლის სლოანის მენეჯმენტის სკოლაში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ბიოტექნოლოგიის დეპარტამენტში - ის კითხულობს ლექციების კურსს თემაზე "ახალი ბიზნესის წამოწყება". ის ასევე არის ბიოინჟინერიის დეპარტამენტის წამყვანი ლექტორი.

ნუბარ აფეიანი ფინანსურ დახმარებას უწევს სომხეთს. იგი ხედავს სომხეთის წარმატებული განვითარების გარანტიას დიასპორასთან კავშირში. ”ჩვენ ვიცით, რა მოხდა 100 წლის წინ. შემდეგი 100 წელი ასე იქნება: სომხეთთან სომხების გაერთიანების დრო დგება. ჩვენ არ მოვკვდით, ჩვენ აღვადგინეთ ძალას, ბევრი ჩვენგანი ძალიან წარმატებულები ვართ. ჩვენგან განსხვავებით, ჩვენი ქვეყანა არ არის აყვავებული. ახლა კი დროა რომ გამოვიყენოთ ჩვენი გონება, ნება, ინტელექტი, ფიზიკურ ძალა და ვთქვათ: აღსდექი, სომხეთო ”, - ამბობს აფეიანი.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, რამდენად ეფექტურია ხელისუფლება კორონავირუსის გამო შექმნილი ეპიდსიტუაციის მართვაში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.