USD 2.6074
EUR 2.9941
RUB 3.1022
Тбилиси
„ტრამპი უკან არ დაიხევს, თუ პუტინი "გადააგდებს" - კურტ ვოლკერი აშშ-ის ახალი ადმინისტრაციის პოზიციაზე უკრაინაში, საქართველოში
дата:  756

 

კურტ ვოლკერი აშშ-ის ახალი ადმინისტრაციის პოზიციაზე ვაჟა თავბერიძესთან ინტერვიუში

„ტრამპის ადმინისტრაციისგან უფრო დიდი ზეწოლა იქნება დემოკრატიის აღდგენის, ჩინეთთან ურთიერთობების გადახედვის და საქართველოს „დასავლურ გზაზე“ დაბრუნების საკითხებზე“, - ეუბნება რადიო თავისუფლებას კურტ ვოლკერი, აშშ-ის ყოფილი ელჩი ნატოში და დონალდ ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის სპეციალური წარმომადგენელი უკრაინის საკითხებში 2017-2019 წლებში. ვაჟა თავბერიძემ მას „ქართული ოცნების“ მოლოდინებზე კითხვა ინტერვიუს ბოლოს დაუსვა, საუბრის მთავარი თემა კი აშშ-ის 47-ე პრეზიდენტის გეგმები და ხედვა იყო, თუ როგორ აპირებს იგი უკრაინაში ომის მშვიდობით შეცვლას.

რადიო თავისუფლება: ზავი უკრაინაში - ვის მოუსმენს, ვის დაუჯერებს ტრამპი? რამდენად დიდი გავლენა ექნება მის გარემოცვას? მაგალითისთვის, ვის უფრო დაუჯერებს - გენერალ კეით კელოგს თუ ილონ მასკს?

კურტ ვოლკერი: ტრამპი თავის თავს უჯერებს. გადაწყვეტილებებსაც ერთპიროვნულად მიიღებს. ის თვლის, რომ მაგარი მომლაპარაკებელია. ზელენსკის უკვე ოთხჯერ ესაუბრა ამ შემოდგომიდან. პარალელურად ამბობს, რომ პუტინს დაურეკავს და ეტყვის, ეს ომი მოამთავროს. ვფიქრობ, ორივეს ამაზე მიაწვება, პუტინსაც და ზელენსკისაც - დროა, ამ ომს მორჩეთ. ამ ყველაფერს თავად წაუძღვება, კელოგი ფიზიკურად იქ კი იქნება, როგორც სპეციალური წარმომადგენელი, მაგრამ გადაწყვეტილებებს, ცხადია, ტრამპი მიიღებს. კელოგს კი ამ გადაწყვეტილებების რეალობად ქცევის პროცესზე თვალყურის დევნება დაევალება.

რადიო თავისუფლება: გასაგებია, რომ გადაწყვეტილებებს ტრამპი მიიღებს, მაგრამ ვინ ახდენს გავლენას ამ გადაწყვეტილებებზე? ვინ ჩასჩურჩულებს, ასე ვთქვათ, მეფეს ყურში?

კურტ ვოლკერი: ყველა და არავინ. მას ბევრი სხვადასხვა შეხედულების მქონე ადამიანი ახვევია თავს - ასე მოსწონს თვითონ. მოსწონს ყველას არგუმენტების მოსმენა, მაგრამ საბოლოოდ თვითონ რასაც თვლის საჭიროდ, იმას აკეთებს.

რადიო თავისუფლება: და ფიქრობთ, რომ მოსკოვსაც მიაწვება და კიევსაც?

კურტ ვოლკერი: კი, ასე მგონია. ზელენსკიმ უკვე განაცხადა, რომ მზადაა მოლაპარაკებებისთვის. მას ესმის, რომ ყველა ტერიტორიას ახლა უკან არ დაუბრუნებენ, მაგრამ ამას შეგვიძლია შევხედოთ, როგორც დისპუტს, რომელიც სხვა - არასაომარი - მეთოდებით გადაწყდება. პრობლემა უფრო პუტინის იძულებაა, მოლაპარაკებებზე წამოვიდეს, მას მაქსიმალისტური მიზნები აქვს - თუ პუტინი გაჯიუტდება და ამ პოზიციას არ დათმობს, ვფიქრობ, ტრამპი საპასუხოდ იტყვის, რომ მაშინ უკრაინას უფრო მეტად დავეხმარებით, ვიდრე აქამდე - , ყველაფერს მივცემთ, ყველანაირ შეიარაღებას, ყველაფერში დავეხმარებით, რაც კი დასჭირდებათ.

რადიო თავისუფლება: ტრამპის ბოლო განცხადების ფონზე - როდესაც მან თქვა, რომ ღიად ეწინააღმდეგება ბაიდენის ადმინისტრაციის მხრიდან უკრაინისთვის მწვანე შუქის ანთებას - ატაკამსების შორ მანძილზე გამოყენების ნებართვას ვგულისხმობ, მაინც რეალური გეჩვენებათ სცენარი, სადაც ტრამპი ამას მართლა გააკეთებს, თუ პუტინი უკან არ დაიხევს?

კურტ ვოლკერი: ვფიქრობ, ის მოლაპარაკებებისთვის საჭირო მომენტის შესაქმნელად ემზადება და ამიტომ [ამბობს ამას]. მაგრამ მგონია, რომ უკან არ დაიხევს, თუ პუტინი „გადააგდებს“ ანაც უარს იტყვის გარიგებაზე.

რადიო თავისუფლება: პრეზიდენტ ზელენსკის ნარატივში ეს დრამატული ცვლილება სულ ახლახან გაჩნდა - მინიშნება, რომ უკრაინა მზადაა, გარკვეულ კომპრომისებზე წავიდეს ტერიტორიებთან დაკავშირებით. მანამდე კიევიდან სხვა მანტრა ისმოდა - რომ ამაზე საუბარიც კი არ სურდათ, მსგავს სცენარს არ განიხილავდნენ. რიტორიკის ამ ცვლილებას ბევრი სწორედ ტრამპის გაპრეზიდენტებით ხსნის, იმ მუქარითა თუ პერსპექტივით, რომ აშშ უკრაინას სამხედრო-ფინანსურ დახმარებას აღარ გაუწევს, თუ კიევი გაჯიუტდება. თუ მართლაც ასეა, მაშინ ალბათ სამართლიანი იქნება, ვიკითხოთ, რა ბედი ეწია იმ დიად იდეალებს, რომლებიც ასე ხშირად და ომახიანად გვესმოდა წინა წლებში - [დავეხმარებით უკრაინას] „იმდენ ხანს, რამდენ ხანსაც დასჭირდებათ, იმდენით, რამდენიც დასჭირდებათ“, ან კიდევ „არანაირი გადაწყვეტილება უკრაინასთან დაკავშირებით თავად უკრაინის თანხმობის გარეშე“.

კურტ ვოლკერი: ვფიქრობ, ეს „დიადი იდეალები“, როგორც თქვენ დაარქვით, დიდად არაფერში გამოადგა უკრაინას, რადგან მათზე მიბმული არ იყო გაცხადებული საბოლოო მიზანი - მაინც რისი მიღწევა გვსურდა ამ ომში. უკრაინას ვაწვდით სამხედრო დახმარებას, ვაძლევთ ფულს. მანამ, სანამ დასჭირდებათ, სანამ რაღაც არ მოხდება, მაგრამ რა იყო ეს რაღაც, არ განგვისაზღვრია. მიზანი არ იყო გაცხადებული, როგორც გამარჯვება, რუსეთის დამარცხება. ეს იყო უბრალოდ განგრძობადი დახმარება და რაღაც ეტაპზე, რა თქმა უნდა, ამერიკელი და ევროპელი გადასახადის გადამხდელები იკითხავენ: რისთვის ვაკეთებთ ამას? რა არის მიზანი? რამდენიმე წლის წინ ეს მიზანი შეიძლებოდა ყოფილიყო უკრაინის დახმარება რუსეთის დასამარცხებლად, რუსის ჯარების მთლიანად განდევნა უკრაინის ტერიტორიიდან. მაგრამ ამას დასჭირდებოდა სხვა მიდგომა, სხვა პოლიტიკა და არა ის, რასაც ბაიდენის ადმინისტრაცია ატარებდა, ამას სჭირდებოდა ბევრად უფრო ინტენსიური და მასშტაბური მხარდაჭერა, ვიდრე ჩვენ უკრაინას გავუწიეთ. დღეს სხვა რეალობის წინაშე აღმოვჩნდით. უკრაინის ჯარებს დაღლა დაეტყოთ, ახალი სამხედრო ძალების მობილიზება უჭირთ. ევროპასა და ამერიკაში კი კითხულობენ: როგორ დავამთავროთ ეს ომი? პუტინიც დაიღალა, მის ჯარებსაც ქანცი გაუწყდათ. ვნახეთ, რომ სირიიდან უკან დახევა მოუწიათ, ვერ შეძლეს ასადის რეჟიმი დაეცვათ სირიაში, აღარ ჰქონდათ ამის რესურსები. ვერც კურსკი დაიცვეს, როდესაც უკრაინა იქ შეიჭრა, ახლა კი მოუწიათ, ჩრდილოკორეული არტილერიისა და ჯარისკაცების და ირანული დრონების იმედად იყვნენ. რუსის ჯარი კარგ დღეში ნამდვილად არ არის და თუ რუსეთი ტემპსა და მიდგომებს არ შეცვლის - დღეში 1500 დაკარგული ჯარისკაცი - ამის დიდხანს გაკეთება უბრალოდ შეუძლებელია. ასე რომ, პუტინსაც სჭირდება რაღაც გარიგება.

რადიო თავისუფლება: ზემოთ ახსენეთ - პუტინს მთელი უკრაინის ხელში ჩაგდება სურსო. რაც სურს, გასაგებია, მაგრამ რით დაკმაყოფილდება? მაგალითად, თავადვე აღნიშნა, რომ სურს ის ოთხი ოლქი, რომლებიც რუსეთის ნაწილად გამოაცხადა, რუსეთსავე დარჩეს, ამას გარდა, ითხოვს გარანტიებს, რომ უკრაინა ნატოს წევრი არ გახდება. ამას დასჯერდება? შეუძლია, ეს ყველაფერი ბრჭყვიალა ქაღალდში შეფუთოს, კრემლში წაიღოს და მერე რუს ხალხს წარუდგინოს, როგორც გამარჯვება?

კურტ ვოლკერი: პუტინს შეუძლია ის „გაყიდოს“ გამარჯვებად, რაც თავად მოეპრიანება, რადგან დიქტატორია და საინფორმაციო სივრცეს სრულად აკონტროლებს. ასე რომ, თუ გადაწყვეტს ამის გაკეთებას, გააკეთებს კიდეც. რაც შეეხება იმას, ამას დასჯერდება თუ არა - პუტინი არასოდეს დასჯერდება მიცემულს, ის აუცილებლად ეცდება, ძირი გამოუთხაროს უკრაინას და მთლიანად დაიპყროს. ერთადერთი, რისი გაკეთებაც შეგვიძლია, არის ის, რომ შევაჩეროთ, არ მივცეთ ამის გაკეთების უფლება - რათა, პირველ რიგში, სამხედრო გზით ვეღარ შეძლოს ამის გაკეთება, ამას კი უნდა მოჰყვეს ყველანაირი დახმარება, რაც უკრაინას შეგვიძლია გავუწიოთ რეფორმების და ეკონომიკურად გაძლიერების კუთხით, ევროკავშირში, ნატოში გასაწევრებლად, რათა რუსეთმა სხვა მეთოდებითაც ვეღარ შეძლოს უკრაინისთვის ძირის გამოთხრა.

რადიო თავისუფლება: როდესაც ტრამპი ამბობს, რომ ომს 24 საათში დაასრულებს, ეს ალბათ მეტაფორაა, მაგრამ რას გულისხმობს თვითონ - ომის ცხელი ფაზის დასრულებას გარკვეული დროით თუ ომის საბოლოოდ დასრულებას?

კურტ ვოლკერი: მართებული კითხვაა, რადგან ვფიქრობ, თავად ის ომის დასრულებას უყურებს, როგორც „ცხელი ფაზის“ დასრულებას, ანუ შეწყდება ცეცხლი, ხალხის კვლა და ა.შ. თვითონაც სულ ამას უსვამს ხაზს, ამბობს: შეწყვიტეთ ერთმანეთის ხოცვა. მაგრამ ამ ცხელი ფაზის შეწყვეტის მშვიდობად გადაქცევა ძალიან დიდი გამოწვევა იქნება და ზუსტად არ ვიცით, რა პოზიცია უჭირავს ტრამპს ამ საკითხთან მიმართებით. მას არაერთხელ უთქვამს, რომ უკრაინას ყველაფერი აქვს იმისთვის, რომ კარგი მთავრობის პირობებში მდიდარი ქვეყანა იყოს, ბუნებრივი რესურსები იქნება ეს თუ ადამიანური. მაგრამ ამას დასჭირდება მეტის გაღება დასავლეთისგან, იმის უზრუნველყოფა, რომ უკრაინა მშვიდობას შეინარჩუნებს და ეს არ იქნება უბრალოდ პაუზა, რომლის განმავლობაშიც პუტინი დაისვენებს, ძალებს მოიკრებს და უკრაინას ხელახლა დაესხმება თავს.

რადიო თავისუფლება: თუ კრემლის ბანაკიდან გაკეთებულ განცხადებებს შევავლებთ თვალს, აშკარაა, რომ მხოლოდ უკრაინაზე არ სურთ საუბარი, მეტის იმედი აქვთ. პუტინი თითქოს ახალი „იალტის სამიტისკენ“ იწევს. შეუძლია თუ არა ტრამპს, მას ასეთი რამ შესთავაზოს?

კურტ ვოლკერი: არა მგონია. ვფიქრობ, ტრამპი თავის გეგმას უფრო მარტივად ხედავს. უბრალოდ, შეწყვიტეთ ომი. შეწყვიტეთ ბრძოლა. ამას ვერ მოიგებ, მხოლოდ რუსეთს დაასუსტებ. ასე რომ, უბრალოდ, მორჩით. ამ მხრივ, ვფიქრობ, ტრამპს ძლიერი პოზიცია აქვს.

რადიო თავისუფლება: არჩეული პრეზიდენტის ბანაკიდან გამოსულ გზავნილებსაც შევავლოთ თვალი. როგორც წესი, მუდმივად ფიგურირებს ორი დათქმა: რომ უკრაინას მოუწევს, გარკვეულ ტერიტორიებზე კონტროლის დაკარგვას შეეგუოს და ნატოში შესვლაზე უარი თქვას. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, რას იღებს უკრაინა ამ ზავისგან? რა თქმა უნდა, სუვერენულ სახელმწიფოდ დარჩენა უმთავრესია, ამის მნიშვნელობას არ ვაკნინებ, მაგრამ მხოლოდ ამის იმედი უნდა ჰქონდეს?

კურტ ვოლკერი: დიახ, ვფიქრობ, დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ დარჩენა ყველაზე მთავარია. მშვიდობის შემთხვევაში, უკრაინელები, რომლებიც ქვეყნიდან გაიქცნენ, შეძლებენ დაბრუნებას. ეკონომიკური ზრდა იქნება, დახმარებები, დაიწყება ქვეყნის აღდგენა. ევროკავშირში გაწევრიანებისკენ სწრაფი პროგრესი. და მე მჯერა, რომ ისინი ნატოშიც უნდა მივიღოთ. ეს ტრამპის გუნდის ამჟამინდელი პოზიცია არ არის, მაგრამ ამაზე უნდა ვიმუშაოთ, რადგან ვფიქრობ, რომ პუტინი უსაფრთხოების სხვა გარანტიებს პატივს არ სცემს. ნატოს წევრობა ერთადერთი გზაა, რომელიც რეალურად მუშაობს.

რადიო თავისუფლება: და ფიქრობთ, პუტინი ხელს მოაწერს რაიმე შეთანხმებას, სადაც უკრაინა მკაფიოდ არ დააფიქსირებს, რომ ნატოს წევრი არ გახდება?

კურტ ვოლკერი: იმედი მაქვს, რომ მას არ დავეკითხებით, რადგან ეს მისი საქმე არ არის. თუ მისი კატეგორიული მოთხოვნა იქნება, რომ ეს რაიმე ფორმით საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმებაში იყოს გაწერილი, ვფიქრობ, მაქსიმუმი, რასაც შეგვიძლია დავთანხმდეთ, არის ის, რომ უკრაინა ნატოს წევრი ვერ გახდება გარკვეული დროის განმავლობაში. სხვა მხრივ, გამოვა, რომ უკრაინის ნატოში გაწევრების მისწრაფებებთან ერთად მისი მომავალი უსაფრთხოებაც შორს მოვისროლეთ.

რადიო თავისუფლება: მოდით, დავუშვათ, რომ შეთანხმება შედგა. პუტინი დადებული პირობების შესრულებით, „სიტყვის კაცობით“ ნამდვილად ვერ დაიკვეხნის. რამდენ ხანს გასტანს ეს „მშვიდობა“? ვინ დაიცავს ამ შეთანხმებას? აი, დავუშვათ, რომ ზავი ხუთ წელს გაგრძელდა - საკმარისად დიდხანს იმისთვის, რომ ტრამპი პრეზიდენტი აღარ იყოს და რუსეთმა კი თავიდან შეაიარაღოს ჯარი და მეორედ სცადოს ბედი. მერე რა მოხდება? ტრამპი ისევ იტყვის, რომ მისი პრეზიდენტობისას ომები არ ყოფილა, შესაბამისად, ეს მისი მემკვიდრეობა არ არის?

კურტ ვოლკერი: დიახ... სამწუხაროდ, ვფიქრობ, ტრამპი ფრიად ბედნიერი იქნება იმითაც, რომ ომის ცხელი ფაზის დასრულებას მის დამსახურებად ჩათვლიან. მაგრამ რეალობა ისაა, რომ რუსეთს ვერ ვაიძულებთ, შეეშვას ძირის გამოთხრას უკრაინისა და სხვა ქვეყნებისათვის. რუსეთი ამის გაკეთებას გააგრძელებს. ჩვენი ვალია, ეს ქვეყნები საკმარისად გავაძლიეროთ იმისთვის, რომ რუსეთის მცდელობები წარმატებული არ გამოდგეს.

რადიო თავისუფლება: მოდით, ვისაუბროთ იმაზეც, ვინ და როგორ გამოაცხადებს თავს „გამარჯვებულად“ ამ კონფლიქტში. ბანალური ჭეშმარიტების მიხედვით, ისტორიას გამარჯვებულები წერენ. ამ ქვეთავს ვინ დაწერს? თუ სხვადასხვა „სტამბა“ იქნება - ერთი მოსკოვში, ერთი ვაშინგტონში და ერთიც კიევში?

კურტ ვოლკერი: სწორედ ეგრე იქნება. რუსეთი თავის „ისტორიას“ მუდმივად იგონებს. არც ეს შემთხვევა იქნება გამონაკლისი. რუსეთში დაწერენ, რომ ეს ომი უკრაინამ დაიწყო. ნატომ „ცეცხლზე ნავთი დაასხა“, „გამარჯვებული“ რუსეთი კი, როგორც ყოველთვის, „რუსი მოქალაქეებისა“ და „რუსულენოვანი მოსახლეობის“ დასაცავად გამოდიოდა. უფრო მეტსაც მიაღწევდნენ, დასავლეთი რომ არ ჩართულიყო საქმეში, მაგრამ დღეს ამ ახალი მიწებით დაკმაყოფილდებიან, და ტრადიციული რუსული დიდსულოვნებით, მზად არიან „მშვიდობას კიდევ ერთხელ მისცენ შანსი“ და ნახონ, შეასრულებს თუ არა სიტყვას დასავლეთი.

რადიო თავისუფლება: ამ გადმოსახედიდან, რამდენად რეალურია მორიგი „RESET“-ი? მოგვიწევს ვუყუროთ, როგორ სხედან ტრამპი და პუტინი „ვკუსნო ი ტოჩკაში“ და ბურგერებს შეექცევიან?

კურტ ვოლკერი: არა, არა მგონია. ვფიქრობ, ტრამპისთვის მისაღები არ იქნება პუტინის „ძმაკაცის“ როლში გამოჩენა. მთელი თავისი პოლიტიკური კარიერის განმავლობაში „რუსეთის მარიონეტობაში“ ადანაშაულებდნენ და თავად ამას მხურვალედ უარყოფდა. შესაბამისად, მგონია, რომ ის ასეთ სურათს მოერიდება.

რადიო თავისუფლება: და რაც შეეხება რუსეთის დაბრუნებას „დიპლომატიური სამყაროს“ სცენაზე? გარდაუვალია? უნდა ვივარაუდოთ, რომ პუტინსა და კრემლს, ადრე თუ გვიან, „ამნისტია“ შეეხებათ?

კურტ ვოლკერი: სამწუხაროდ, ვფიქრობ, ეს გარდაუვალია. და ჩემი ვარაუდით, ამას დიდწილად ევროპა წაახალისებს. გერმანია და საფრანგეთი ეცდებიან, რუსეთთან ნორმალური ურთიერთობები აღადგინონ. შეიძლება, პუტინთან ბურგერების ჭამა არც მათ დაიწყონ, მაგრამ სანქციების გაუქმება უნდათ. ისევ მოხიბლავთ რუსული ენერგია, ამჯერად გარკვეული შეზღუდვებით. ასევე გაჩნდება სავაჭრო შესაძლებლობები - რუსული ეკონომიკის აღდგენა ახალ ბიზნესშანსებს წარმოშობს და გერმანული კომპანიები ამას აუცილებლად გამოიყენებენ.

რადიო თავისუფლება: საქართველოზეც ვისაუბროთ. როდესაც უკრაინის ომი დაიწყო, მახსოვს, ბევრ დასავლელ დიპლომატს ვეკითხებოდი საქართველოს მომავალზე და მათი პასუხი თითქმის იდენტური იყო - საქართველოს ჭკვიანურად უნდა გაეთამაშებინა თავისი „კარტი“, რათა, როცა ომი დასრულდებოდა, დასავლეთის ბანაკში აღმოჩენილიყო, ნაცვლად იმისა, რომ ქცეულიყო ერთგვარ სავაჭრო მონეტად, რომელსაც, ცინიკურად რომ ვთქვათ, რუსეთს მიუგდებდნენ. ხომ არ აღმოვჩნდით კიდევ უფრო უარეს სცენარში, სადაც სავაჭრო მონეტადაც კი აღარ ვითვლებით?

კურტ ვოლკერი: დიახ, სამწუხაროდ, ასეა. ეს ძალიან სამწუხარო რეალობაა. დაუჯერებელია, თუ რამდენად შორს წავიდა „ქართული ოცნება“ ქართველი ხალხის სურვილების წინააღმდეგ. მათ მთლიანად ჩახსნეს საქართველო ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესიდან, ნატოზე კი საერთოდ აღარაფერს ამბობენ. აშშ-ს და დასავლეთს „გლობალური ომის პარტია“ უწოდეს, რუსეთისთვის სასარგებლო ყველა ნაბიჯს აქტიურად უჭერენ მხარს და ძირეულად ანგრევენ საქართველოს სახელმწიფო ინსტიტუტებს.

რადიო თავისუფლება: აშშ-მა შეაჩერა „სტრატეგიული პარტნიორობა“ საქართველოსთან, რაც ძალიან მნიშვნელოვანი გზავნილია. მაგრამ „ქართულ ოცნებაში“ თითქოს დიდად არ აღელვებთ ეს ნაბიჯი. პრემიერ-მინისტრ კობახიძის სიტყვებით: „ახალი ადმინისტრაცია მოვა, ტრამპის დროს ყველაფერი სხვანაირად იქნება“. არადა, პირველი ქართველი ლიდერი, რომელიც ბოლო პერიოდში ტრამპს შეხვდა, სალომე ზურაბიშვილი იყო და ძნელი წარმოსადგენია, რომ ის „ქართული ოცნების“ ინტერესებს წარადგენდა. რა უნდა ელოდოს „ქართული ოცნება“ ტრამპის ადმინისტრაციისგან?

კურტ ვოლკერი: „ქართული ოცნების“ მოლოდინები მთლიანად მცდარია. მათ ჰგონიათ, რომ ტრამპი მხსნელად მოევლინებათ და, რომ ის ღიად „ანტიამერიკული“ განწყობის მქონე მთავრობასთან ახლო ურთიერთობას აღადგენს? ეს არასდროს მოხდება. პირიქით, ტრამპის ადმინისტრაციისგან უფრო დიდი ზეწოლა მოვა დემოკრატიის აღდგენის, ჩინეთთან ურთიერთობების გადახედვისა და საქართველოს „დასავლურ გზაზე“ დაბრუნების საკითხებზე. გავიხსენოთ ანაკლიის პორტი - ამერიკული კომპანიები მზად იყვნენ პროექტისთვის, მაგრამ ახლა მას ჩინელები აშენებენ. იგივე ხდება აეროპორტთან დაკავშირებითაც. ამას გარდა, გახსოვთ, პრემიერ-მინისტრი ირანში, ჰამასის და ჰეზბოლას ლიდერებთან ერთად იდგა, როცა ირანის პრეზიდენტს გლოვობდნენ. ამ ყველაფერზე, ვფიქრობ, ტრამპის ადმინისტრაციას ძალიან მკაცრი რეაქცია ექნება.

წყარო: https://www.radiotavisupleba.ge/

Copyright (c) 2010. RFE/RL, Inc. გადაბეჭდვის ნებართვა მიღებულია რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლებისგან, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

мир
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

более
голосование
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
голосование
Кстати