სამების ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ტაძრის მოხატვა სამი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. ტაძრის მონუმენტური მხატვრობის ავტორი ხატმწერი თეოფილე (გოჩა) გიორგაძეა. ბატონ გოჩას ხატწერაში მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება აქვს, თუმცა როგორც თავად ამბობს, სამების ტაძარში მუშაობა, მისთვის აღმოჩნდა განსაკუთრებული პატივი და ემოციები, რომელიც ახლდა ტაძრის მოხატვის სამუშაოებს, მისთვის იმდენად ამაღელვებელი იყო, რომ ცხოვრების ბოლომდე გაჰყვება.   

როგორ გაიარა გზა ხატწერის სკოლიდან სამების ანდრია პირველწოდებულის ტაძრამდე და ვინ მისცა მხატვარს პენსიიდან გადანახული ფული, რითიც ტაძრის მოხატვა დაიწყო - ბატონი თეოფილე (გოჩა) გიორგაძე საკუთარი ისტორიით სამებაზე და ისტორიით დედაზე, რომელიც მისთვის ამ ტაძართან მთავარი “მოკავშირე” გახდა.    

თეოფილე (გოჩა) გიორგაძე: სამების ანდრია პირველწოდებულის ტაძრის მოხატვა, ჩემთვის, როგორც ხატმწერისთვის,  იყო ძალიან დიდი პატივი და  პასუხისმგებლობა. სამების ტაძარი ჯერ კიდევ აშენებული არ იყო, აქ  ხშირად მოვდიოდი, თავიდანვე  განსაკუთრებული მადლი იგრძნობოდა. ახლაც ასეა,  თავს შეაფარებ თუ არა ტაძარში, სხვა ემოციები გეუფლება. ეს მუხტი ყველა ტაძარს აქვს, მაგრამ სამებას განსაკუთრებით, ალბათ იმიტომ, რომ ეს პატრიარქის გარემოა. ახლა რომ ვიხსენებ,  ბევრი დამთხვევა მოხდა იმისთვის, რომ ეს ტაძარი მე  მომეხატა.  მის უწმინდესობასთან ჩემმა მეგობრებმა ამირან გოგლიძემ და ირაკლი ცინცაძემ გამიწიეს რეკომენდაცია. იქამდე მქონდა ნამუშევარი  ტაძრებში, მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც თავიდან ბოლომდე,  დამოუკიდებლად უნდა მომეხატა ტაძარი. სამება  განსაკუთრებული ტაძარია, შესაბამისად, ძალიან ვღელავდი, ამას გარდა გაჩნდა ერთი დიდი პრობლემა. თავიდან არსებობდა  კომპანია, რომელიც გაიღებდა ფინანსურ რესურსს, რაც  სჭირდებოდა  მასშტაბური  სამუშაოების ჩატარებას,  თუმცა მოგვიანებით გავიგეთ, რომ ეს კომპანია ტაძრის მოხატვას ვეღარ დააფინანსებდა. ვიცოდი, რომ  ამ პროექტზე მუშაობა საკმაოდ დიდხანს მომიწევდა, პარალელურად სხვა საქმეს ვერ გავაკეთებდი, ამიტომ  ვღელავდი ოჯახზე, როგორ მოვახერხებდი  ყოფით პრობლემებთან გამკლავებას, მაგრამ უკვე წარდგენილი ვიყავი უწმინდესთან, აღებული მქონდა ლოცვა- კურთხევა და  უარს ვერ ვიტყოდი. 

ეს იყო  დიდი შესაძლებლობა, ასეთ მნიშვნელოვან ტაძარზე მუშაობა  ხატმწერს  შეიძლება მთელი ცხოვრება ვერ მოგიწიოს. ტაძრის მოხატვა ისე დავიწყეთ, სპონსორი არ გვყავდა. მახსოვს ჩემი ოჯახის, დედის, მეუღლის თანადგომა. დედამ პენსიიდან გადადებული 500 ლარი მომცა და  ცრემლმორეულმა ამაყად მითხრა, ამ თანხას ბავშვებისთვის ვინახავდი, მაგრამ ეს ისეთი საქმეა, ამას უნდა მოახმარო, იყიდე ფუნჯები, საღებავი, რაც გჭირდება და დაიწყე ეს საქმე,  ჩემი თანადგომის იმედი გქონდესო. მართლაც, დედის და მეგობარი მხატვრების დიდი მხარდაჭერით  დავიწყე მუშაობა, მაგრამ გადამწყვეტი მაინც იყო დედის როლი. ალბათ, ამიტომაც ემოციურად ამ ტაძრის მოხატვის პროცესი  დედასთან არის დაკავშირებული. მას ძალიან უყვარდა ჩვენი პატრიარქი, რომელსაც დიდი ამაგი აქვს ჩემს ოჯახზე  როგორც სიხარულის, ასევე ძნელბედობის დროს. დედა ცხარე ცრემლით ტიროდა ხოლმე, როდესაც პატრიარქის და  ეკლესიის წინააღმდეგ დაგეგმილ კამპანიებს ისმენდა.  დედა გურიაში ცხოვრობდა, ზამთრობით ჩამომყავდა თბილისში. ორჯერ მოუწია  მოსვლა ტაძარში, ნახა რას ვაკეთებდი, ძალიან უხაროდა.  მას ჰქონდა ნანახი ჩემი ხატები, მაგრამ ხატი მაინც მინიატურულია, ტაძრის მხატვრობა კი მონემენტურია და მასშტაბური, შესაბამისად,  დიდ ზეგავლენას ახდენს ადამიანზე. როგორც კი  დასრულდა  ტაძრის მოხატვა, დედამ ნახა   ბოლო სახე და აღესრულა კიდეც, ის პატრიარქის დაბადების დღეზე გავიდა ამ ქვეყნიდან. დღესაც კი როდესაც ტაძარში მოვდივარ,  ყველა კონტურის მოხატვის უკან დედა მახსენდება. შეიძლება გავიდეს დრო,  კიდევ მომეცეს საშუალება ვიმუშავო ასეთ დიდ პროექტზე, მაგრამ ის ემოციები და მუხტი, რაც ახლდა ანდრია პირველწოდებულის ტაძრის მოხატვას, ალბათ, აღარასდროს განმეორდება. სამი წელი ვიმუშავე ტაძრის მოხატვაზე, ზამთარ-ზაფხულ, დღე და ღამე იქ ვიყავი. ძალიან ხშირად ვხატავდი ღამით, რადგან ღამე სიწყნარეა, რაც  ხატვისთვის  განსაკუთრებულ განწყობას ქმნის. ერთხელ,  გვიან ღამით, ხატვის დასრულების შემდეგ მთავარ ტაძარში გამოვედი, ვიფიქრე, მოვილოცავ მეთქი, უცებ სიგნალიზაცია ჩამერთო, მთელი დაცვის სამსახური ფეხზე დადგა  (იცინის)    

-  როგორც ხატმწერი რა ამოცანის წინაშე იდექით, როდესაც ამ  პროექტზე მუშაობა დაიწყეთ?   რა სპეციფიკა უნდა გაგეთვალისწინებინათ, რა  იყო თქვენი მიზანი?

- მახსოვს სულ თავიდან ამირან გოგლიძემ მკითხა, დანახული გაქვს ტაძარიო? ამირანი მაღალი კვალიფიკაციის, პროფესიონალია და აინტერესებდა ჩემი მხატვრული ხედვა, რაც მთავარია და მოეთხოვება მხატვარს, როდესაც მონუმენტურ მხატვრობაზე მუშაობას იწყებს.  ეს არის ფერთა გამა, კოლორიტი, გარკვეულწილად პოეტურობაც საჭიროა შემოქმედებით პროცესში. მე მიყვარს ლურჯი, ლაჟვარდოვანი ფონი.  ლაზურიტი მაქვს გამოყენებული თაღზე, ჭერზე. ლაზურიტი გამოყენებულია ყინწვისში, ბეთანიაში, ატენის სიონში. ბეთანიაში თამარის ფრესკას ლაჟვარდოვანი ფონი აქვს. რაც შეეხება ეპიზოდებს, ანდრია პირველწოდებული მნიშვნელოვანი მოციქულია ქართული ეკლესიისთვის,    პროგრამის შედგენაში ძალიან დამეხმარა მეუფე იოანე -  გიორგი გამრეკელი, ის ჩვენი ოჯახის მოძღვარია.

მე დავამთავრე სასულიერო აკადემიასთან არსებული ხატწერის სკოლა, სადაც სამი წელი ვისწავლე, მაშინ  პროტოპრესვიტერი იყო მამა გიორგი. ძალიან საინტერესო იყო თეორიული კურსები, მამა გიორგის ლექციები. ის შესანიშნავად  ერკვევა მხატვრობაში, კარგად  ფლობს თეორიას  და ჩვენც ძალიან კარგი ცოდნა მოგვცა.  მეუფე იოანეს  ვთხოვე, პროგრამასთან დაკავშირებით მოეცა რეკომენდაციები. ტაძრის მოხატვა მოხდა კანონიკების სრული დაცვით.    ტაძარში მხატვრობის  მთავარი დანიშნულება სახარების გადმოცემაა, ზემოთ გამოსახული 12 დღესასწაული,  ქვემოთ კი, წმინდანათა ცხოვრება ჰყვება სახარებას.ზედა რეგისტრებზე  ტრადიციულად გამოვსახე დიდი რელიგიური დღესასწაულები, ქვედა რეგისტრებზე გამოვხატე  წმინდანის, ანდრია პირველწოდებულის  ცხოვრება: მოწოდება, როცა მაცხოვარმა მოუწოდა და პირველი სწორედ ანდრიას მოუწოდა, შემდგომ მოდის სცენები, ღვთისმშობელი გადასცემს ხატს ანდრია პირველწოდებულს და ავალებს მის წილხვედრ ქვეყანაში ქადაგებას, ეპიზოდი, როცა ანდრია პირველწოდებული მობრძანდება ხატით, ასევე, როდესაც  ქვრივ ქალს შვილს აღუდგენს, შეუძლებელი იყო ყველა სცენის დახატვა, უფრო აქცენტური და მნიშვნელოვანი სცენები გამოვიტანე, რაც მირჩია მეუფემ. ტაძრის საკურთხეველში მოვხატე  სპირიდონ ტრიმიფუნტელი, რომლის  ხსენების დღესაც მოხდა პატრიარქის აღსაყდრება, ასევე წმინდა ნიკოლოზი, რომელსაც აქვს შევედრებული ჩვენი ეკლესია, ბასილი დიდი და იოანე ოქროპირი, როგორც წირვა - ღვთისმსახურების შემდგენელი მამები. 

- ხატწერას როგორ დაუკავშირეთ ცხოვრება?

-  ხატვა ბავშვობიდან მიყვარდა, 5-6 წლის ასაკში, როცა ზღაპრებს  ვკითხულობდი,ზღაპრების პერსონაჟებს სახლში კედლებზე ვხატავდი ბუხრიდან ამოღებული ნახშირით. ხან იატაკზე ვხატავდი და შპალერის ქაღალდს მივაკრავდი ხოლმე კედლებზე, ჩვენი სახლი მოხატული იყო დევებით,  ხუთკუნჭულებით, ჯუჯებით. ბავშვებთან თამაშის დროს, მუზა თუ “მოდიოდა”, მივატოვებდი ხოლმე თამაშს და ხატვას ვიწყებდი, ეს კარგად მახსოვს. მამაჩემიც კარგად ხატავდა, “ვეფხისტყაოსნის” დასურათება აქვს გაკეთებული ზიჩის ნახატების მიხედვით. შეიძლება ითქვას, რომ   გვარში გვქონდა ხატვის ნიჭი, ჩემი ბიძაშვილები ხატავდნენ კარგად. მეც ძალიან მინდოდა სამხატვრო აკადემიაში ჩაბარება, მაგრამ იქიდან გამომდინარე,  რომ იმ დროში რთული იყო სამხატვრო აკადემიაში მოწყობა, ოჯახმა მირჩია სხვა პროფესია ამერჩია. მშობლების თხოვნით,  ჩავაბარე  უნივერსიტეტში,  ვაჭრობის ეკონომიკის ფაკულტეტზე. მალევე მივხვდი, რომ ჩემგან ეკონომისტი არ დადგებოდა.

იმედი მქონდა, მეორად ფაკულტეტზე, ხელოვნებათმცოდნეობაზე გადავიტანდი საბუთებს და ისევ დავუბრუნდებოდი ხატვას, მაგრამ შემდგომ  სამხედრო სამსახურში მომიწია წასვლა, მერე იყო ეროვნული მოძრაობა, როცა დავიწყე ეკლესიური ცხოვრება.  იმ პერიოდში როგორც მწყურვალს წყალი, ისე მომწყურდა ხატვა, დავინტერესდი  ხატწერით, აღმოვაჩინე, რომ სასულიერო აკადემიასთან არსებობდა ხატწერის სკოლა, სადაც მასწავლებლები იყვნენ  სიდონია გაჩეჩილაძე  და დათო ხიდაშელი. ჩემი ცხოვრების ყველაზე საინტერესო და ბედნიერი წლები სწორედ იმ პერიოდს უკავშირდება -  იმ დროს, როდესაც ქვეყანაში რთული პერიოდი იყო ხატწერა აღმოჩდა ჩემთვის გადარჩენის გზა. ვიპოვე ჩემი საყვარელი საქმე.   იმ წლებში დავწერეთ საინტერესო  ხატები, მათ შორის  ხელთუქმნელი ხატები. სამების ტაძრის მშენებლობა უკვე მიდიოდა,   პატრიარქი   ცდილობდა სპეციალისტების შერჩევას სამების ტაძრისთვის. 1994  წელს, სამი მხატვარი შეგვარჩიეს და მოზაიკაზე მუშაობა რომ გვესწავლა, გაგვაგზავნეს მოსკოვში.  მე  ვერ შევეჩვიე რუსეთს, სახლი მენატრებოდა, არც მოზაიკაზე მუშაობა მომეწონა მაინცდამაინც, ფუნჯი და საღებავი ძალიან მენატრებოდა. დავბრუნდი თბილისში, ვუთხარი უწმინდესს, მე ფერწერა, ფერი უფრო  მიყვარს, ვიდრე კენჭების აწყობა და  მირჩევნია ჩემი გზა გავაგრძელო-მეთქი. იმ პერიოდში  პარალელურად  დაინტერესებული ვიყავი  სიმღერა -  გალობით, ხშირად დავდიოდი ანჩისხატის ტაძარში, გუნდის ხელმძღვანელმა მალხაზ ერქვანიძემ  მიმიწვია ანჩისხატის მგალობელთა გუნდში, უკვე  თითქმის 30 წელია ვგალობ.  რაც შეეხება ტაძრის მხატვრობას, კახეთში სოფელ კონდოლში მოვხატეთ კვირაცხოვლობის ეკლესიის საკურთხეველი, ასევე ვიმუშავე ბაგებში წმინდა გიორგის ეკლესიაზე. პირველი ტაძარი, სადაც თავიდან ბოლომდე გამოვხატე ჩემი განცდები, ჩავდე სული და გული,  აღმოჩნდა სამება, რისთვისაც მადლობელი ვარ ღმერთის, ჩემი მეგობრების, რომელთაც გამომიცხადეს  ასეთი ნდობა,  რომლებიც სულ  დამძახოდნენ: ტაძარი უნდა მოხატოო.

აუცილებლად უნდა გამოვხატო  ჩემი მადლიერება ბატონი თემურ ანდრიაძის მიმართ, რომ არა ბატონი თემურის ღვაწლი, არ ვიცი, ეს საქმე ბოლომდე როგორ მივიდოდა.მისი ოჯახი ორგანულად არის დაკავშირებული სამების საკათედრო ტაძართან. მოგეხსენებათ, ტაძრის მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ბატონი თემურის მამა, ირაკლი ანდრიაძე, რომელიც ჩვენი ქვეყნის დიდი მოღვაწე იყო. როგორც  შევიტყვე გადმოცემით,  სამების 13 ტაძარს შორის ანდრია პირველწოდებულის ტაძარიც რომ  აუცილებლად უნდა ყოფილიყო,  ეს ყოფილა მისი უწმინდესობის იდეა. სწორედ პატრიარქს უთქვამს ბატონი ირაკლისთვის, ამ ტაძრის მშენებლობას უძღვები, გვარად ანდრიაძე  და როგორ შეიძლება სამებაში ანდრია პირველწოდებულის ტაძარი არ  იყოსო?!  პატრიარქისთვის ძალიან ძვირფასი ადამიანი ყოფილა ირაკლი ანდრიაძე,  უფრო მეტიც, როდესაც ბატონ თემურ ანდრიაძესთან ერთად შევხვდი პატრიარქს, გაოცებული დავრჩი, თუ  როგორ, მამა-შვილურად  ეპყრობოდა პატრიარქი თემურ ანდრიაძეს, გულით მოეფერა. ბატონი თემური სიამოვნებით და სიხარულით  ჩაერთო ამ საქმეში,  მითხრა სიტყვა, რომ თავის გასაკეთებელს აუცილებლად გააკეთებდა ტაძრის მოხატვის პროცესში და მართლაც  შეასრულა ბოლომდე,  სიტყვას საქმე მოჰყვა, ირაკლი ანდრიაძის სახელობის  ფონდმა “ ქართული საქმე,” რომელსაც ბატონი თემური ხელმძღვანელობს, ბოლომდე მიიყვანა ტაძრის მოხატვის  დიდი და მამულიშვილური საქმეა, რომელიც დარჩება სამებას, დარჩება ისტორიას. ეს ჩემი ცხოვრების მთავარი საქმეა. ახლა როდესაც შევდივარ ჩემს მოხატულ  ტაძარში, ყველა განცდა ერთად მეუფლება -  სევდა, დედასთან დაკავშირებით, სიამაყე, ბედნიერება და პირველ რიგში მადლიერება უფლის მიმართ, რომელმაც მარგუნა ასეთი დიდი მისია. 

თამუნა ნიჟარაძე