USD
EUR
RUB
თბილისი
საქართველოს მეგობარი - რახელ გრაცფელდი, გერმანელი მთარგმნელი და საგამომცემლო კონსულტანტი
თარიღი : 05.08.2022 20:43  206
ქართული ლიტერატურის გამოჩენას ჩემს ცხოვრებაში გრძელი წინაისტორია აქვს. ყველაფერი მიხეილ ჯავახიშვილის "კვაჭი კვაჭანტირაძით" დაიწყო, რომელიც 1980-იანის წლების ბოლოს დასავლურ-გერმანული გამოცემისთვის მოვამზადე, როგორც
რედაქტორმა. ჯავახიშვილის პიკარესკულმა რომანმა ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა.
 
ამის შემდგომ ვცდილობდი, უფრო მეტი გამეგო საქართველოს შესახებ. მაშინ ბერნში, სადაც ვცხოვრობდი, გადიოდა ქართული ფილმების ციკლი, რომელმაც სულ ახალი სამყარო გადამიშალა. ვეძებდი ქართული ლიტერატურის ნაწარმოებებს. ამ დროს მხოლოდ ძველი გდრ-ის გამომცემლობების მიერ გამოცემული წიგნები ვიშოვნე ანტიკვარიატებში. ბევრი არ იყო, რომ არაფერი ვთქვათ თანამედროვე ქართულ ლიტერატურაზე. გადავწყვიტე, ეს ქვეყანა ჩემი თვალით მენახა, მაგრამ ამ დროს თბილისის ომი დაიწყო. ათი წელი გავიდა, სანამ 2002 წელს პირველად ჩავედი საქართველოში, როგორც ტურისტი. ეს იყო საქართველოს ერთი ნახვით შეყვარება . თავიდან აღფრთოვანებული ვიყავი ქართველების, უბრალო ხალხის სიყვარულით ენის და ლიტერატურის მიმართ, თხრობის ხალისით, ასეთი რამ აქამდე არსად მქონდა ნანახი. მას შემდეგ ხშირად ჩამოვდიოდი და სულ იმაზე ვფიქრობდი, როგორ შეიძლებოდა ქართული ლიტერატურის უფრო მეტად გავრცელება. 2005 წელს, როცა Postgraduate Degree program-ში Arts Management-ის სპეციალობაზე ჩავაბარე, ჩემი სადიპლომო ნაშრომის თემად შევარჩიე: საქართველოს ბელეტრისტული ლიტერატურის ბაზარი - ხელშეწყობისა და გერმანულენოვან სამყაროსთან გაცვლის შესაძლებლობები და პირობები. კვლევის დროს გავიცანი ქართველი გამომცემლები, ავტორები, ლიტერატურასთან დაკავშირებული სხვა პირები, თუმცა, ქართული ამ დროს ჯერ არ ვიცოდი. ამ საქმეში ჩართვა სერიოზულად მინდოდა, ამიტომ გადავწყვიტე მესწავლა ქართული ენა. მაშინ ვერ წარმოვიდგენდი, რომ ოდესმე მთარგმნელი გავხვდებოდი, მხოლოდ ვაპირებდი ლიტერატურის თარგმნის შუამავლობას.
 
2009 წელს ქართული ლიტერატურის სააგენტო დავაარსე და შვიდი წლის განმავლობაში გერმანულენოვან გამომცემლებს ქართულ ლიტერატურას ვაცნობდი. წარმოვადგინე საქართველოს სამი მნიშნელოვანი გამომცემლობა, მათ შორის ბაკურ სულაკაური ასევე ინდივიდუალური ავტორები, კერძოდ, ნინო ხარატიშვილი და თამთა მელაშვილი. პირველი ნაწარმოები, რომელიც ჩემი შუამავლობით გამოიცა იყო აკა მორჩილაძის სანტა ესპერანცა.
 
იმ წლებში თბილისის გოეთეს ინსტიტუტის და ყოფილი წიგნის ცენტრის ხელშეწყობით ტარდებოდა ქართულ-გერმანული მთარგმნელობითი რამდენიმე სახელოსნო, რომლებშიც ჯერ როგორც აგენტმა, მერე როგორც მთარგმნელმა, მივიღე მონაწილეობა. თანდათან აღმოვაჩინე, რომ თარგმნის ნიჭი მქონდა. ამჟამად ვმუშაობ როგორც თავისუფალი მთარგმნელი და უცხოური გამომცემლების კონსულტანტი. ქართული ლიტერატურა ხატოვანებით ხასიათდება, არახაზოვანი (non- linear) თხრობის მანერით, არაქრონოლოგიურად აწყობილი ეპიზოდებით; ხშირად სიუჟეტები ერთმანეთში ჩახლართულია, რეალობა შეუმჩნევლად გადადის ფანტასტიკურობაში და პირიქით. აკა მორჩილაძე ამ თხრობის მანერის ოსტატია, ის არის არაჩვეულებრივი შემთხზველი და იმავე დროს ზუსტი ისტორიოგრაფი. ჩემთვის მორჩილაძის შემოქმედებითი ძალა დიდი საიდუმლოა და ამავე დროს სასწაული. იგი ძალიან ღრმად ადამიანურია, ერთ-ერთი დიდი და გამოჩენილი მწერალია მსოფლიოს ლიტერატურაში. აქვს იუმორის განსაკუთრებული ქართული გამოხატულება, ხან ცოტა ახირებული, ხან სევდით გამსჭვალული, ცრემლით შეზავებული სიცილი და სიცილით გაბრწყინებული ცრემლი როგორც დავით კლდიაშვილის ნაწარმოებებში, ავტორი, რომელმაც გამიღო კარი ქართულ მენტალიტეტში. ჩემთვის ძალიან ძვირფასი მწერლები არიან თამთა მელაშვილი და ანა კორძაია-სამადაშვილი. თითოეული გამორჩეულია თავისი უნიკალური ენით და სტილით. კიდევ ბევრი მწერლის გახსენება შეიძლება, რომელთა ნაწარმოებებსაც ახასიათებს სევდიანი მხიარულება ან მხიარული სევდა.
 
ქართული ენა არ მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენებს და ამიტომ ძალიან განსხვავდება იმ ენებისგან, რომლებსაც ვფლობ. არ ვარ ლინგვისტი არც კომპარატივისტი და საფუძვლიანი აზრის გამოთქმა არ შემიძლია. მხოლოდ იმის თქმა მინდა: ქართული ზმნა არის "ყველაფრის შემძლე"; ერთი სიტყვის საშუალებით შეიძლება გამოვხატოთ ის, რისთვისაც სხვა ენებს მრავალსიტყვიანი წინადადება სჭირდება (მაგ. "შემომეჭამა"). დროის და კილოს ფორმების სისტემა ძირითადად განსხვავდება გერმანულისგან. მაგ. თურმეობითი და მისი მრავალი ფუნქცია არ არსებობს გერმანულში. ქართული ნამდვილად ძალიან ზუსტი, სხარტი, დიფერენციებული, ძალიან მდიდარი ენაა.
 
მეორე მხრივ, ქართულ ენაში ბევრი რამ უთქმელი რჩება. ფაქტი, რომ არ არსებობს სქესი, დამაბნეველი შეიძლება იყოს და იმავე დროს საინტერესოც. ზოგ ტექსტში გმირების სქესი გაურკვეველია ან მხოლოდ მწირე ნიუანსებითაა შესაძლებელი ამის დადგენა. საერთოდ, ქართველი მკითხველები და მოსაუბრეები გერმანელებზე მეტად სტრიქონებს შორის კითხულობენ ან უკეთესად ეგუებიან ბუნდოვანებას, გაურკვევლობას. თარგმანისთვის კი ეს ხშირად პრობლემებს ქმნის. ქართულში არის სიტყვები, რომლებიც ერთდროულად გამოხატავენ მოძრაობას, ხმასა და ფერს. მაგ. "ლივლივი". გერმანულად ეს უფრო სიტყვაუხვად უნდა გამოვთქვათ. ქართული ძალიან პოეტური ენაა.
 
ქართული ენა უთუოდ რთული ენაა. მე პირადად ძალიან გვიან დავიწყე მისი შესწავლა, 45 წელს გადაცილებული ვიყავი. ჩემთვის ყველაზე რთული ენის უცხოობა, მისი სტრუქტურის და წესების გაგება კი არ იყო, არამედ ასაკის გამო მეხსიერების პრობლემა იყო და არის. სხვა შესაძლებლობის არარსებობის გამო, წლების განმავლობაში კერძო გაკვეთილზე დავდიოდი შვეიცარიაში მცხოვრებ ქართველთან, იგი თავად თარჯიმანი და ფილოლოგი იყო. ერთი პრობლემა არის ის, რომ თანამედროვე ლექსიკონები არ არსებობს, ჟარგონს და სალაპარაკო ენის ცნობარებზე რომ არაფერი ვთქვათ.ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მიზეზით გინდა ქართულის შესწავლა. ქართული ენის კურსები ძალიან იშვიათია, ამიტომ უცხოელები კერძო გაკვეთილებით უნდა დაკმაყოფილდეთ.
 
ენა არ არის მხოლოდ საკომუნიკაციო საშუალება. არამედ სიამოვნების წყარო. ძალაუფლების ინსტრუმენტი...მგონია, რომ თვით ენას არ შეუძლია მსოფლმხედველობა შეცვალოს, ენების ცოდნა კი გვეხმარება სხვისი მსოფლმხედველობის გაგებაში.
 
ქართულ ენაში არ ვეძებ რომელიმე საიდუმლოს, მაგრამ მასთან ურთიერთობისას სულ სიახლეებს აღმოვაჩენ ხოლმე. მიხარია, როცა ქართული და გერმანული ერთმანეთს ემთხვევა. ხანდახან სასოწარკვეთილებაში ვვარდები, როცა შესატყვისის პოვნა შეუძლებელია და კომპრომისზე უნდა წავიდე.ჩემთვის საქართველო უკიდურესობების, მეტისმეტობის და ძლიერი ემოციების ქვეყანაა. აქ არარსებობს ოქროს შუალედი. გვერდიგვერდ არსებობს აღმოსავლეთი და დასავლეთი, ტრადიცია და თანამედროვე ცხოვრება, რეაქციული პატრიარქალური. შეხედულება და მომავლისკენ ორიენტირებული აზროვნება, კულტურული განცალკევება და გულღიობა, ღრმა მორწმუნეობა და მართლმადიდებული ეკლესიის ფანატიკური ტენდენციები.კონტრასტების, სხვადასხვაობის ქვეყანაა. გამომაცოცხლებელ და გამამდიდრებელ ზემოქმედებას ახდენს ჩემზე, ხანდახან კი მღლის და მაბრაზებს. მაგრამ ვეღარ წარმომიდგენია სხვაგან ცხოვრება.
 
სხვა
ინდოეთის ტყის კაცი ჯადავ პაიენგი, ვინც 550 ჰექტარ უნაყოფო მიწაზე მარტომ გააშენა ტყის მასივი

ოთხი ათწლეულის წინ, 16 წლის ჯადავ „მოლაი“ პაიენგმა მდინარე ბრაჰმაპუტრაზე მდებარე, მსოფლიოში უდიდეს კუნძულ მაჯულისზე უამრავი გვალვის გამო დახოცილი გველი ნახა.  მაშინ, ჯერაც ბავშვს, დააინტერესა, ერთ დღეს ადამიანებსაც იგივე ბედი ხომ არ ელოდათ.

ნანახმა იმდენად შეძრა, რომ საკუთარ სახლთან ახლოს მან ნერგების დარგვა დაიწყო. ამ საქმეს მან თავისი სიცოცხლის 40 წელზე მეტი მიუძღვნა; ტყის კაცმა, დაახლოებით 550 ჰექტარ ტერიტორიაზე, სრულიად მარტომ დარგო ხეები.

ჯადავ პაიენგმა თავი დაანება სწავლას, რათა მთელი დრო და ენერგია ტყეების განაშენიანებისთვის დაეთმო. კამეჩებით მოვაჭრის ოჯახში დაბადებული ჯადავი წარმოშობით ინდოეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე რეგიონში, ასამში მცხოვრები თემიდანაა.

მან მდინარე ბრაჰმაპუტრას მშრალ, ქვიშიან სანაპიროზე დაიწყო მცენარეების თესლების და ნერგების დარგვა. ადგილობრივები ურჩევდნენ, რომ ისეთი ხის ჯიშები დაერგო, რომლებიც მკაცრ კლიმატურ პირობებს გაუძლებდნენ. თავიდან ჯადავმა 25 ნერგითა და მცირე ოდენობით თესლებით დაიწყო.

ჯადავის ამბავი პირველად 2010 წელს გახდა ცნობილი, როდესაც ჯითუ კალიტამ, ველური ბუნების ფოტოგრაფმა და დამოუკიდებელმა ჟურნალისტმა მისი საქმიანობის შესახებ დაწერა. ამ ფაქტს მალევე საერთაშორისო აღიარება მოჰყვა და მსოფლიოს მრავალი ქვეყნიდან ხალხმა მისი ტყის მოსანახულებლად ჩამოსვლა დაიწყო, სადაც 120-ზე მეტი ფრინველის სახეობა ბინადრობს, მათ შორის მრავალი გადამფრენი ჩიტიც.

ამ ადამიანის ხელით გაშენებულ ტყეში კაზირანგას ტყის ნაკრძალიდან ხშირად ისეთი დიდი ცხოველებიც გადმოდიან, როგორიცაა ვეფხვები და სპილოები. ტყის კაცის თქმით, სპილოების დიდი ჯოგი აქ ყოველწლიურად 3 თვეს ატარებს.

პაიენგი ხეების ნერგების დარგვას ტროპიკული წვიმების დადგომამდე 3 თვით ადრე იწყებს, რომელიც, როგორც წესი ყოველწლიურად, ივნისში იღებს სტარტს. წლის დანარჩენ დროს იგი ტყიდან თესლების შეგროვებას უთმობს.  მისი თქმით, ბრაკონიერები კვლავ რჩებიან მისი ტყის მთავარ საფრთხედ, თუმცა ადგილობრივი სატყეო დეპარტამენტი მას ტყის დაცვაში ეხმარება. ჯადავი ამბობს, რომ აუცილებელია, მომავალ თაობებს ვასწავლოთ ტყის მასივების შემცირებით გამოწვეული საფრთხეების შესახებ. მათ უნდა უყვარდეთ ბუნება. მისი თქმით, ტყეს უკვე შეუძლია საკუთარი თავის მოვლა, თუკი მას ადამიანები არ შეეხებიან.

ტყის მცველს თავისი გამორჩეული წვლილისთვის მიღებული აქვს ინდოეთის ერთ-ერთი უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდო, პადმა შრი. მის საყვარელ ტყეს მის პატივსაცემად „მოლაი“ უწოდეს. ამ ადამიანის ისტორია შეტანილია ეკოლოგიურ სასკოლო პროგრამებში, მათ შორის, აშშ-შიც. იგი მიწვეულია მექსიკაში, რათა დაეხმაროს არასამთავრობო ორგანიზაციას Fundacion Azteca, რომლის მიზანია ქვეყანაში 7 მილიონი ხის დარგვა. ის თავის მდიდარ გამოცდილებას მექსიკელებს გაუზიარებს.

 

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.