რუსეთისა და ირანის დაახლოებას - ექსპერტები აშშ-ისთვის გაგზავნილ სიგნალად აფასებენ. საგანგებო ყურადღებაა მიპყრობილი ბაქოსკენაც. სამხედრო წვრთნა დროში ემთხვევა დაძაბულ ურთიერთობებს ბაქოსა და მოსკოვს შორის.

რა არის ASAREX 2025 - რა დაგეგმა რუსეთმა და ირანმა?

ირანის სახელმწიფო მედიის ცნობით, 3-დღიან სამხედრო სწავლებაში მონაწილეობს „ირანის სამხედრო-საზღვაო ძალები, ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი, ირანის სამართალდამცველი ორგანოების სარდლობა და რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტი“. არ სახელდება პროცესში ჩართული სამხედროებისა და ტექნიკის რაოდენობა.

21 ივლისს, დილით, რუსეთის სამხედრო გემი [SB738 ] ირანის ტერიტორიულ წყლებში შევიდა და, როგორც იუწყებიან, იქ მას ირანის ჩრდილოეთის ფლოტი შეეგება. Tasnim-ის ცნობით, CASAREX 2025-ის სცენარი - „გადარჩენისა და საგანგებო დახმარების გაწევის“ ამოცანებზეა აგებული, დევიზით - „ერთად კასპიის ზღვის უსაფრთხოებისთვის“.

გავრცელებული ინფორმაციით, კასპიის ზღვის აუზის ქვეყნები მეთვალყურის სტატუსით არიან მიწვეული, თუმცა ახალ ამბებში მათი ჩამონათვალი არ არის. რუსულენოვანი წყაროების თანახმად, მეთვალყურედ არის მიწვეული აზერბაიჯანიც. ფაქტია, რომ ბაქო ღიად არ უპირისპირდება ირან-რუსეთის წვრთნებს, თუმცა რუსეთის მედიასაშუალებები აღნიშნავენ, რომ აზერბაიჯანში გაღიზიანდნენ.

რუსეთის სამხედრო გემმა გაუშვა ფრთოსანი რაკეტები კასპიის ზღვაში - 2015 წელი.

შეფასებებიც მრავალნაირია. მათ შორის, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ - „რუსეთ-ირანის გაზრდილმა სამხედრო წარმომადგენლობამ და კოორდინაციამ შესაძლოა ეჭვქვეშ დააყენოს აზერბაიჯანის რეგიონული პოზიციები“ - რეგიონში და მსოფლიოში არსებული დაძაბულობის ფონზე, როდესაც აზერბაიჯანს აქვს სურვილი „დააბალანსოს ურთიერთობები დასავლეთსა და რუსეთსა და ირანთან კავშირებს შორის“.

2025 წლის იანვარში რუსეთისა და ირანის პრეზიდენტებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ყოვლისმომცველი პარტნიორობის შესახებ. ირანი შეიარაღებით, კერძოდ - უპილოტო საფრენი აპარატებით ეხმარებოდა რუსეთს უკრაინის წინააღმდეგ ომში.

რუსეთისა და ირანის სამხედრო წვრთნებს Newsweek-ი განიხილავს სიგნალად აშშ-სთვის - რამდენიმე კვირაში მას შემდეგ, რაც აშშ სამხედრო ჩარევამ ისრაელის სასარგებლოდ დაასრულა ირანთან ომი და უკმაყოფილო დატოვა რუსეთი. გამოცემის თანახმად, დიპლომატიის პრობლემებმა “გაზარდა რისკი - განახლდეს კონფლიქტი, რადგან ირანმა მხარდაჭერისთვის მიმართა რუსეთსა და ჩინეთს, რათა წინ აღუდგნენ აშშ-ის სამხედრო და ეკონომიკურ წნეხს”.

THE JERUSALEM POST-ი კი იხსენებს, რომ რუსეთი და ჩინეთი არანაირად არ დაეხმარნენ ირანს ისრაელ-ირანის 12-დღიანი ომის დროს - არც სამხედრო ძალით და არც მკაფიო პოზიციით.

„ამგვარად, რუსეთი ამ სამხედრო-საზღვაო სწავლებით, პირველ რიგში, ცდილობს ირანთან თანამშრომლობით დაინტერესების ჩვენებას. კასპიის ზღვას სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. ის მდებარეობს ირანსა და რუსეთს შორის და ასევე აზერბაიჯანსა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებს შორის“, - გამოცემა ასევე წერს, რომ რუსეთმა, რომელიც „დაკავებულია უკრაინასთან ომით“, დაკარგა ავტორიტეტი ახლო აღმოსავლეთში - სირიაში ასადის რეჟიმის დამხობის შემდეგ, ხოლო „ირანის დასუსტება რუსეთის კიდევ ერთი მარცხია“.

პრეზიდენტ პუტინის პრესმდივანმა დმიტრი პესკოვმა, 21 ივლისს გამართულ ბრიფინგზე, ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ მოსკოვს და ბაქოს ზოგჯერ „რთული პერიოდი“ უდგათ და დღეს „ერთ-ერთი ასეთი პერიოდია“.

2025 წლის ივნისში, რუსეთში მსხვერპლი მოჰყვა სპეციალურ რეიდებს ეთნიკური აზერბაიჯანელების წინააღმდეგ. საპასუხო ნაბიჯები გადადგეს აზერბაიჯანშიც.
ბაქო აპირებს, რომ - რუსეთს საერთაშორისო სასამართლოში უჩივლოს 2024 წლის დეკემბერში მომხდარი ფაქტის გამო - როდესაც ავიაკომპანია AZAL-ის სამგზავრო თვითმფრინავი [ბაქო-გროზნოს რეისი] ყაზახეთის ტერიტორიაზე ჩავარდა და დაიღუპა 38 ადამიანი. საქმე ის არის, რომ რუსეთის სანავიგაციო სამსახურმა ეკიპაჟს დაშვების უფლება არ მისცა. წინასწარი ინფორმაციით, თვითმფრინავი რუსეთის საჰაერო თავდაცვის სისტემამ დააზიანა.

რაც შეეხება ირანთან ურთიერთობას, მართალია, 2024 წლამდე აზერბაიჯანსა და ირანს შორის შენარჩუნებული იყო გარკვეული დაძაბულობა, მაგრამ შარშან გაკეთდა განცხადებები ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების დათბობის შესახებ. მაგრამ ურთიერთობები ისევ დაიძაბა ირან-ისრაელის ომის ფონზე - იყო ბრალდებები ბაქოს მისამართით, მიუხედავად იმისა, რომ ამ კონფლიქტის დროს ნეიტრალურ პოზიციას ინარჩუნებდა.

პროცესს მშვიდად უყურებს ბაქოს სტრატეგიული მოკავშირე - ანკარა. თურქული სააგენტო „ანადოლუ“ აღნიშნავს, რომ CASAREX-2025-ი გამიზნულია „ურთიერთობის განმტკიცებისკენ კასპიის რეგიონის ქვეყნების სამხედრო-საზღვაო ძალებს შორის და გემების მოძრაობისა და სამაშველო ოპერაციების უსაფრთხოების დონის ამაღლებას ზღვის აკვატორიაში“.

ნატოს წევრი თურქეთი თავად მასპინძლობს აშშ-ის ევროპული სარდლობის მიერ დაგეგმილ სამხედრო წვრთნას - "Agile Spirit 25-ს" [„მტკიცე სული 2025“]. ამ წვრთნების მასპინძელია ასევე საქართველო.

"Agile Spirit 25" - ევროპის გაძლიერება

“Agile Spirit 25" მიწაზე დაეშვა! დღეს სამხედროები და მფრინავები ჩავიდნენ ინჯირლიკის ავიაბაზაში, თურქეთში, რათა დაიწყოს სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი წვრთნა. „საბრძოლო მზადყოფნის ამაღლება და ევროპის უსაფრთხოების გაძლიერება ერთობლივი ტრენინგებით“, - 21 ივლისს, თბილისის დროით საღამოს 7-ზე დაწერა X-ზე აშშ-ის ევროპისა და აფრიკის სარდლობამ - "Agile Spirit 25-ის" უშუალო ორგანიზატორმა.

სარდლობის მიერ მანამდე გავრცელებულ განცხადებაში ვკითხულობთ, რომ ნატოს კუთვნილი სამგზავრო-სატრანსპორტო ლაინერი [C-17, Globemaster III] თურქეთში ჯერ კიდევ 18 ივლისს ჩაფრინდა. კადრებში კარგად ჩანს, თუ როგორ ეშვებიან ბორტიდან აშშ-ის არმიის 173-ე სადესანტო ბრიგადის სამხედროები.

„აშშ, საქართველო, თურქეთი და სხვა მოკავშირე, პარტნიორი ქვეყნები, ერთმანეთს ხვდებიან, საბრძოლო მზადყოფნის ასამაღლებლად და ლეტალურობის [მტრის ძალების განადგურება] გასაზრდელად კომპლექსური ღონისძიებებით, რაც მოიცავს - საჰაერო-სადესანტო ოპერაციას, საველე ვარჯიშს და საბრძოლო სროლას თურქეთსა და საქართველოში”, - იტყობინებოდა აშშ-ის ევროპისა და აფრიკის სარდლობა 14 ივლისს.

"Agile Spirit-ი" საქართველოში, სულ პირველად, 2011 წელს გაიმართა და ის საგანგებოდ ჩაფიქრებული იყო ევროპაში აშშ-ის საზღვაო ძალების მიერ ორგანიზებულ ყოველწლიურ სამხედრო სწავლებად საქართველოს შეიარაღებული ძალების გასაწვრთნელად. თანდათან, წვრთნებში ჩაერთნენ სხვა ქვეყნების სამხედროებიც.
2018 წლიდან კი "Agile Spirit-ი" გარდაიქმნა ევროპასა და აფრიკაში აშშ-ის სარდლობის მრავალეროვან სწავლებად, რომელიც ორ წელიწადში ერთხელ იმართება - კენტ წლებში. ეს ღონისძიება აშშ-ის ევროპის სარდლობის პროგრამის ნაწილია. ჯამში, ამ სახელწოდების მრავალეროვანი სწავლება მეთორმეტედ იმართება.
საქართველოსა და თურქეთის ტერიტორიაზე ჩატარდა ასევე "Agile Spirit 2023".

აშშ-ის ევროპული სარდლობის ინფორმაციით:

2025 წელს სამხედრო წვრთნა იმართება 21 ივლისიდან 8 აგვისტომდე;
სწავლებაში მონაწილეობს 10 ქვეყნის 2000-ზე მეტი სამხედრო, აქედან 800-ზე მეტი - ამერიკელი;
მონაწილეობენ სამხედროები შემდეგი ქვეყნებიდან: ბულგარეთი, საქართველო, გერმანია, ლიეტუვა, მოლდოვა, პოლონეთი, რუმინეთი, თურქეთი და უკრაინა.

თურქეთის მთავრობის ოფიციალური წყაროების თანახმად, თურქეთი უმასპინძლებს წვრთნების საჰაერო-სადესანტო ფაზას [21–23 ივლისს] და მასში მონაწილეობას მიიღებენ მხოლოდ ამერიკელი და თურქი სამხედროები; ხოლო საქართველოში, 25 ივლისიდან 6 აგვისტომდე, გაიმართება საველე და სამეთაურო სწავლება - კომპიუტერული მხარდაჭერით - ამერიკელი, გერმანელი, ბულგარელი, სომეხი, ქართველი, მოლდოველი, პოლონელი, რუმინელი, სლოვაკი და თურქი სამხედროების მონაწილეობით.

საქართველოს თავდაცვის უწყების მიერ გავრცელებულ განცხადებაში ვკითხულობთ, რომ „Agile Spirit 2025-ს" ერთობლივად უხელმძღვანელებს საქართველოს თავდაცვის ძალების დასავლეთის სარდლობა და აშშ-ის ჯორჯიის შტატის ეროვნული გვარდია“ და მასში მონაწილეობას მიიღებენ თავად საქართველოს, აშშ-ის, თურქეთის, პოლონეთის, გერმანიის, იტალიის, საბერძნეთის, მოლდოვას, რუმინეთის, ბულგარეთის, სლოვაკეთის, ლიეტუვას და უკრაინის სამხედრო მოსამსახურეები; ხოლო სწავლებაში დამკვირვებლებად იქნებიან წარმოდგენილი სომხეთისა და იაპონიის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლები.

"Agile Spirit 2025-ის" საქართველოს ნაწილი ჩატარდება: კრწანისში, ნატო-საქართველოს წვრთნებისა და შეფასების ერთობლივ ცენტრში, ვაზიანში - საბრძოლო მომზადების ცენტრსა და ვაზიანის პოლიგონებზე, ნორიოს საწვრთნელ არეალში, მუხროვანსა და სენაკში - მე-2 ქვეით ბრიგადაში. თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, სწავლებაში წარმოდგენილი იქნება საქართველოს თავდაცვის ძალების შეიარაღებაში არსებული ჯავშანტექნიკა და საჰაერო საშუალებები; ასევე - აშშ-ის არმიის საბრძოლო მანქანები და მრავალფუნქციური ვერტმფრენები UH60 „შავი ქორი“, ასევე თურქეთის რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალების შვეულმფრენი „პუმა AS332“.

"Agile Spirit-ის" მე-12 სწავლებას თბილისი ვაშინგტონთან მნიშვნელოვნად გართულებული ურთიერთობებით ხვდება.

2024 წლის 30 ნოემბერს აშშ-მა შეაჩერა სტრატეგიული პარტნიორობა საქართველოსთან;
დემოკრატიული უკუსვლისა და ძალადობრივი, რეპრესიული მიდგომების გამო სანქცირებული არიან „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების მაღალჩინოსნები და მმართველი პარტიის საპატიო თავმჯდომარე ბიძინა ივანიშვილი.
ეს მდგომარეობა - არც დონალდ ტრამპის ახალი ადმინისტრაციის პირობებში შეცვლილა.
„ქართული ოცნების“ ხელისუფლება აცხადებს, რომ ორ ქვეყანას შორის - სტრატეგიული პარტნიორობა მხოლოდ ქაღალდზე არსებობდა. მას ხშირად შეახსენებენ ექსპერტები, რომ ამერიკელების დიდ წვლილს, თუნდაც მხოლოდ ქართული არმიის წვრთნისა და აღჭურვის კუთხით.

პარალელურად, თბილისსა და ბრიუსელს შორის მნიშვნელოვნად დაძაბული ურთიერთობების ფონზე - საქართველო ევროპის დახმარებას კარგავს და მათ შორის - თავდაცვისა და უსაფრთხოების მიმართულებებით.

როგორც ევროკავშირის შიდა დოკუმენტიდან რადიო თავისუფლებისთვის გახდა ცნობილი:

2024 წელს შეჩერდა ევროპის სამშვიდობო ფონდის [EPF] დაფინანსება 30 მილიონი ევროს ოდენობით, ხოლო 2025 წლისთვის დახმარება - საერთოდ აღარ გამოიყო.
შედეგად, “საქართველოს თავდაცვის ძალებმა დაკარგეს გაძლიერების შესაძლებლობა ისეთ სფეროებში, როგორიც არის მედიცინა, ლოგისტიკა, ინჟინერია და კიბერთავდაცვა”. დოკუმენტში მითითებულია ასევე, რომ საქართველო აღარ განიხილება უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პარტნიორობაში.

"Agile Spirit 25" - სწორედ ევროპის უსაფრთხოების გაძლიერებას ისახავს მიზნად.

„ორ წელიწადში ერთხელ გამართული სწავლებების მიზანია შესაძლებლობების გაზრდა და ევროპული ლიდერობის გაძლიერება ევროპული უსაფრთხოების ჭრილში - ერთობლივი ტრენინგების რეალისტური სცენარების დახმარებით... "Agile Spirit 25" ხაზს უსვამს აშშ-ის ერთგულებას შავი ზღვის რეგიონის უსაფრთხოებისა და სტაბილურობის მიმართ და გამოკვეთს მტკიცე ალიანსებისა და პარტნიორობის მნიშვნელობას უსაფრთხოების საზიარო გამოწვევებთან გასამკლავებლად“, - იუწყება „Agile Spirit 2025-ის" შესახებ აშშ-ის ევროპისა და აფრიკის სარდლობა.

ლელა კუნჭულია

რადიო თავისუფლების ჟურნალისტი. ძირითადად მუშაობს შიდა და საგარეო პოლიტიკის საკითხებზე, ასევე აშუქებს ეკონომიკისა და ადამიანის უფლებების თემებს. მუშაობდა პრაღაში, რადიო თავისუფლების სათავო ოფისში. სხვადასხვა დროს მიჰყავდა გადაცემები. მიღებული აქვს ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში დოკუმენტური ფილმისთვის "პანკისის სტიგმა". რადიო თავისუფლებაში მუშაობს 2000 წლიდან.

kunchulial@rferl.org

წყარო:https://www.radiotavisupleba.ge

ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.

არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.

ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.

რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.

ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.

ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.

ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი	ტრამპის ძირითადი მიდგომა	არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი	პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა	ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი	მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა	„რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO	ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება	America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი	ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები	სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.