USD 2.5973
EUR 2.9137
RUB 3.1869
თბილისი
მამუკა გიორგაძე - პოლიტიკური სპექტრის წარმომადგნელები ტელე - ეთერებში არიან მგლები, სამყაროს ამომტრიალებლები, რეალურ ცხოვრებაში კი - ხელის ბიჭები
თარიღი:  2289

მამუკა გიორგაძე - ასეთი დაბალი პოლიტიკური კლასი და  პოლიტიკური აზროვნება საქართველოში არასდროს  ყოფილა

 

 „სახალხო პარტიის“ თავმჯდომარე,  საქართველოს პარლამენტის ორგზის მოწვევის დეპუტატი, ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი მამუკა გიორგაძე იმ პოლიტიკოსთა შორისაა, ვინც ქართული პოლიტიკის ავანსცენაც კარგად იცის და მისი კულისებიც. პოლიტიკაში გატარებული თითქმის ხუთი ათეული წლის  და  დიდი გამოცდილების დამსახურებით ის  საუკეთესო შემფასებელია იმ პროცესის, რაც საქართველოს უახლეს წარსულში განვითარდა.პოლიტიკური კლასის დაბალი დონე და კადრს მიღმა დარჩენილი მოვლენები - მამუკა გიორგაძე ქართული პოლიტიკის უცნაურობებსა და იმ პროცესებზე გვიყვება, რომლითაც ბოლო წლების ქართული პოლიტიკაა გაჯერებული.      

მამუკა გიორგაძე: პოლიტიკურ პროცესში  1976 წლიდან ვარ  ჩართული და შემიძლია ვთქვა, რომ   როგორც ყველა პროცესს, ამ პროცესსაც აქვს თავისი აღმავლობის  და დაღმავლობის პერიოდები. როგორც გლობალურ პოლიტიკურ  ცხოვრებაში,  ჩვენთანაც ყველაფერი დამოკიდებულია, თუ ვინ წარმართავს პოლიტიკურ  პროცესს. თუ პროცესს წარმართავენ ადამიანები, რომელთაც სტკივათ ქვეყანა,  აქვთ  გარკვეული უნარ-ჩვევები, იყვნენ გამორჩეულნი და ეს გამორჩეულობა, უპირველეს ყოვლისა გამოიხატება პასუხისმგებლობაში ქვეყნის მიმართ, ან ისეთი განცდა აქვთ,  როგორც გურამ დოჩანაშვილი იტყოდა: სამშობლოს რომ ახსენებ, უნდა დაგბურძგლოსო, მაშინ პროცესი აღამავალია. არქივში არსებობს კადრები, როცა მერაბ კოსტავა ამბობს: თვითშეწირვის უფლება მაინც დამიტოვეთო. როცა პროცესს ასეთი, მერაბ კოსტავას მსგავსი  ადამიანები წარმართავენ, მაშინ პოლიტიკური ცხოვრება აღმავალი ხაზით მიდის. ზოგჯერ პოლიტიკური სპექტრი, შეიძლება არც თუ ისე ლამაზი ლექსიკით და ფორმით მართავდეს  დისკუსიას, ჩვენ ასეთი ბევრი  გვინახავს, მაგრამ თუ  ამ დისკუსიაში მონაწილეობს ქართული აზროვნების ელიტა პოლიტიკური სფეროდან: მერაბ კოსტავა, გია ჭანტურია, მარიამ ბაღდავაძე, თამარ ჩხეიძე,  ზვიად გამსახურდია, ირაკლი წერეთელი; ინტელექტუალური სფეროდან - კაკო ბაქრაძე, ნოდარ ნათაძე, ნოდარ წულეისკირი, შეიძლება არ მოგეწონოს დისკუსიის ფორმა, მაგრამ წარმოიდგინეთ  რა სიღრმისეული განსჯა იქნებოდა ამ ადამიანებს შორის. დღეს შეხედავ პოლიტიკურ სპექტრს და მხოლოდ და მხოლოდ პერსონალური ლანძღვა - გინებაა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ასეთი დაბალი პოლიტიკური კლასი და პოლიტიკური აზროვნება საქართველოში არასდროს  ყოფილა თვით კომუნისტების ყველაზე საშინელ პერიოდებშიც კი.

- რამ გამოიწვია პოლიტიკური კლასის დონის ასე დაბლა დაწევა?

- ეს არის შედეგი იმის, რომ  ჩვენი მთავარი მოწინააღმდეგე, რუსეთი მხოლოდ და მხოლოდ საქართველოს დაბალი დონის პოლიტიკური კლასის იმედზეა, რუსეთს არ აქვს საქართველოზე ზემოქმედების ამაზე ეფექტური სხვა ბერკეტი და მექანიზმი. წლების განმავლობაში რუსეთის სპეცსმსახურებმა გამოხშირვის მეთოდით სრულად შეცვალეს აღმავალი, მაღალზნეობრივი, ინტელექტუალური ეროვნული განწყობები, რომელიც გვქონდა ეროვნული მოძრაობის დროს. მე მახსოვს ძალიან მაგარი  ბიჭები, იარაღი საერთოდ რომ არ ჰქონდათ ხელში ნაჭერი, როგორ მეპარებოდნენ აფხაზეთში საომრად.  ვეუბნებოდი, მოიცადე, მომზადების კურსი გაიარე, არაო, სასტიკად უარობდნენ, ისე ეჩქარებოდათ სამშობლოსათვის ბრძოლა.დროთა განმავლობაში  ეს განწყობა ნელ-ნელა ჩაკვდა - ბევრი ღირსეული ახალგაზრდა აფხაზეთის ომში დაიღუპა, უკვე  შემდეგ პერიოდში გაჭირვებამ, დევნამ, რეპრესიებმა, პოლიტიკური ოპოზიციური აზრის მანიპულაციებმა, დამახინჯებულად წარმოდგენილმა დასავლურმა ღირებულებებმა, ეკლესიის წინააღმდეგ ბრძოლამ და ეკლესიიის სახელის დისკრედიტაციამ  მოიტანა ის,  რაც დღეს გვაქვს.  ეს იყო და არის  დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ რუსეთის ყოველდღიური მცდელობა - დააგლახავოს ქართული პოლიტიკური სპექტრი, რომლიც მთელ საბჭოთა კავშირში ლიდერების ექსპორტით იყო ცნობილი, დღეს პოლიტიკური ლიდერები სხვა ქვეყნებისთვის კი არა, საკუთარისთვის აღარ  გვყავს. ამ პროცესში დიდი როლი ითამაშა იმ მტკივნეულმა მოვლენებმა, რაც ჩვენთან დატრიალდა თბილისის ომის დროს, შემდგომ  უკვე იყო 2003 წლის მოვლენები, როცა ყველამ იცოდა, რომ ადგილი ჰქონდა ხელისუფლების გადაბარებას  და მაინც ვარდების  რევოლუციად გაფორმდა ეს პროცესი. ამ ყველაფერმა მოახდინა გავლენა, რის შედეგადაც  დღეს მივიღეთ ასეთი უინიციატივო, პოლიტიკურად არაფრის მაქნისი ადამიანები, რომლებიც ცირკის კბილებჩამოცვენილ ლომებს ჰგვანან, ტელე - ეთერებში არიან მგლები, სამყაროს ამომტრიალებლები, რეალურ ცხოვრებაში კი - ხელის ბიჭები, ამიტომაცაა, რომ  ხალხს აპათია დაემართა.

- ხელისუფლებას ირჩევს ხალხი,შესაბამისად, მას აქვს თავისი განმსაღვრელი როლი ამ პროცესში. სად არის  ხალხის, საზოგადოების პასუხისმგებლობა, რომელიც თავად ირჩევს და შემდეგ  მშვენივრად ეგუება ასეთ დაბალ პოლიტიკურ კლასს?

- ხალხი ხელისუფლებას ირჩევს დემოკრატიულ ან მეტ - ნაკლებად დემოკრატიულ ქვეყნებში. ჩვენ როგორი ფორმალურად დემოკრატიული ქვეყანაც გვაქვს, ასეთივე ფორმალურია ყველაფერი. სამწუხაროდ, ჩვენთან რეალურად არ არსებობს მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობა. დამოუკიდებლობის იდეამ ხალხის გულში გააჩინა იმედები მომავლის, კეთილდღეობის, მაგრამ შემდეგ, როდესაც რუსეთის სპეცსამსახურების და საქართველოს აგენტურის მეშვეობით ეს იმედის ყლორტები გახმა, მივიღეთ იგივე საქართველო, რაც გვქონდა იქამდე. მე არ ვარ პესიმისტი და მიმაჩნია, რომ მნიშვნელოვანია, ის რომ საზოგადოებაში მაინც მიდის დისკუსია, მაინც ვერ ხერხდება პოლიტიკის 100 % ით მონოპოლიზება, ამასაც უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. საბედნიეროდ, ჩვენი ბოლომდე  „დაჩმორება“ მაინც ვერ შეძლეს, რაც მიტოვებს იმედს, რომ ყველაფერი არ არის დაკარგული.

- რამ შეიძლება მოახდინოს ამ ფრუსტრირებული საზოგადოების და სიტუაციის გადატეხვა?

- ყველაფერი შეიცვლება, თუ მოედანზე კვლავ გამოჩნდება მცირე, მაგრამ ჯანსაღი ეროვნული ცნობიერების ადამიანთა ჯგუფი, რომელიც  იქნება საინტერესო, როგორც თავის დროზე იყო ეროვნული მოძრაობა და დამაჯერებელი.  როგორც ეროვნულმა მოძრაობამ დამოუკიდებლობის იდეის რეალიზებით დააჯერა საზოგადოება, იგივე უნდა მოხდეს ახლაც. მცირე ჯგუფს შეუძლია აიყოლიოს საზოგადოების ის ნაწილი,  რომელიც მზად არის  პროცესის მონაწილე გახდეს და საქართველოს ისტორიული  განვითარება ჯანსაღი მიმართულებით წაიყვანოს. ეს შეიძლება მოხდეს ნებისმიერ დროს, ნებისმიერ  წამს. ქართულ საზოგადოებაში ასეთი ადამიანები გვყავს, უბრალოდ გათითოკაცებულები არიან. ხელისუფლებას ეშინია ამ ადამიანების გაერთიანების, ამიტომაც იქცევა ასე - ხარჯავს ამდენ ფულს სპექტაკლების, სანახაობების მოწყობაზე, ინახავს ამდენ ტელევიზიას, ტროლ-ბოტს, რომ ის ხალხი არ შემოვიდეს მოედანზე. ხელისუფლებამ იცის, ამ ხალხის არსებობა და ეშინია, რადგან ერთ დღეს შეიძლება მოხდეს ისე როგორც  მოხდა1988 წლის ნოემბრის შიმშილობის დროს, ან 1978 წლის 14 აპრილის გამოსვლების დროს. ერთხელაც შეიძლება გამოვიდეს მოედანზე ხალხი, რომელსაც ვერც შეაშინებ, ვერც მოისყიდი, ვერც აცდუნებ. ეს რომ ხელისუფლებამ არ იცოდეს და თავს მშვიდად გრძნობდეს, ასე არ მოიქცეოდნენ - არ დაჭირდებოდათ მოედანზე ამდენი სატელიტი პოლიტიკური ძალის გამოყვანა, არ დაჭირდებოდათ ამდენი ფულის ხარჯვა ხელის ბიჭებში და პიარ მანქანის მუშაობაში, ამიტომაც გვაქვს ქვეყანაში ყოველდღე ახალი სპექტაკლი. ანთებული სანთლებით ებრძვიან ეკლესიას, ვითომ ეკლესიაზე კარგი უნდათ ქვეყნისთვის, ვითომ ევროკავშირისკენ მიდიან და ერთმანეთს თავ-პირს ალეწავენ, საქმე საქმეზე რომ მიდგება, ისე იქცევიან, რომ ევროკავშირმა თვითონ დაგვიკეტოს კარი. პრიორიტეტი ევროკავშირის წევრობა კი არა, ქართული სახელმწიფოს აშენება უნდა იყოს, რაზეც ესენი არ საუბრობენ. ევროკავშირის წევრობა იქნება შედეგი იმის, რომ ჩვენ ვიქნებით ქართული სახელმწიფო და არა პირიქით - ევროკავშირის წევრობა ქართულ სახელმწიფოდ ვერ გაგვხდის.

- ორი მოწვევის  პარლამენტის დეპუტატი ხართ, მაგრამ  იმდენად დიდი პოლიტიკური გამოცდილება გაქვთ, თქვენთვის რთული არ  უნდა იყოს  შეფასება უახლესი წარსულის მთავარი მოვლენების. როგორ  ფიქრობთ, რომელი მოწვევის პარლამენტი იყო გამორჩეული?

- მე გამოვყოფ 1992 წლის  მოწვევის პარლამენტს, რომელიც შეიძლება არ გამოირჩეოდა ეფექტიანობით, მაგრამ იმ პერიოდში შეასრულა ძალიან დიდი მისია - პარლამენტი გახდა სამოქალაქო საზოგადოებრივი ცხოვრების ეპიცენტრი. ამ პარლამენტში წარმოდგენილი იყო ძალიან მრავალფეროვანი პოლიტიკური სპექტრი, რაც მთავარია, იყო თვითმყოფადი, საკუთარი  ხედვების, იდეების ერთგული ადამიანების ჯგუფები, რაც ძალიან ღირებულია პოლიტიკაში.

 ჩემი აზრით, ყველაზე უფრო ეფექტიანი იყო 1995  - 1999 წლების პარლამენტი.  ამ პარლამენტში წარმოდგენილი იყვნენ მეტ - ნაკლებად პოლიტიკური ფიგურები, შესაბამისად, ერთმანეთთან შეთანხმებაც და დაპირისპირებაც პოლიტიკური კატეგორიებით ხდებოდა. ერთმანეთს ვასწრებდით პოლიტიკური ინიციატივების წამოყენებაში, ამ პარლამენტში იყვნენ ადამიანები, რომლებიც ახალი სახეები იყვნენ და  უნდოდათ თავის დამკვიდრება ქართულ პოლიტიკაში, შესაბამისად, ყველა იყო აქტიური და ცდილობდა, მონაწილეობა მიეღოთ პროცესებში. 1995- 97 წლები პარლამენტში  იყო დიდი კონკურენციის წლები, ამიტომაც იმ პერიოდში ბევრი რამ გაკეთდა - მივიღეთ სამოქალაქო კოდექსი, საარჩევნო კოდექსი, მოხდა კანონმდებლობაში საბიუჯეტო მოწესრიგება, მივიღეთ ბევრი მნიშვნელოვანი კანონი, ერთადერთი, რაზეც გული მწყდება და ხინჯად მაქვს, ვერ მივიღეთ მიწის ერთიანი კანონი, იმიტომ რომ ამაზე  დიდი წინააღმდეგობა არსებობდა ხელისუფლებისგან. ეს კოდექსები, შესაძლოა,  არ იყო მსოფლიო სიახლეები, მაგრამ საქართველოს ინსტიტუციური განვითარებისთვის იყო ძალიან მნიშვნელოვანი. მე მახსოვს სამთვიანი დისკუსია გვქონდა და პარლამენტის კარს ვკეტავდით, რომ ვინმე არ წასულიყო   სხდომებიდან, სადაც მიდიოდა განხილვა  ბიუჯეტის ზემოთ დიდი თანხის გადახარჯვის. გენერალური პროკურორი, ფინანსთა სამინისტრო, კონტროლის პალატა ყოველდღე პარლამენტში გვყავდა დაბარებული.  ვეძებდით არგუმენტებს, ვჩხუბობდით კიდეც  და ერთმანეთსაც  ვაგინებდით, მაგრამ ამ ჩხუბშიც არ ვკარგავდით  მოწინააღმდეგის პატივისცემას, იმიტომ რომ არც ერთ ჩვენთაგანს არ გვქონდა  პიროვნული ინტერესი  ერთმანეთის მიმართ.  საერთო, საქვეყნო  საქმეზე ვდაობდით.  თუ დავა შორს წავიდოდა და  დიდ კონფლიქტამდე მიდიოდა, მერე  მოყვებოდა ხოლმე „შერიგება ქართულად“.  მოწინააღმდეგე ბანაკებში მყოფი ადამიანები ერთმანეთს პიროვნულად პატივს სცემდნენ. საქართველო პატარაა და  ყველა ერთმანეთის ახლობელი იყო, მათ შორის ოჯახებითაც კი.  „მოქალაქეთა კავშირში“ სიის პირველი ნომერი იყო ივანე ჯავახიშვილის შვილი ლალი ჯავახიშვილი,  რომელთანაც  პიროვნულად თბილი და კარგი ურთიერთობა გვქონდა, იგივეს თქმა შემიძლია ჯანსუღ ჩარკვიანზე, მართალია ბატონი ჯანსუღი მთელ თავის ნიჭს  ოპოზიციის შაყირს ახმარდა, მაგრამ ამაზე არ ვბრაზობდით  - პირიქით,  მის იუმორს ჯანსაღად ვხვდებოდით. ჩვენ ერთმანეთის მტრები არ  ვიყავით. პარლამენტში იყო წყება ყოფილი რაიკომის მდივნების, რომლებიც მუდმივად „მოქალაქეთა კავშირს“ უჭერდნენ მხარს, მაგრამ ხომ გრძნობდნენ, რომ „მოქალაქეთა კავშირი“ არ იყო მართალი, ამას არც მალავდნენ ხოლმე, პირად საუბრებში, ჩვენ  დღემდე კარგი ურთიერთობა გვაქვს ერთმანეთთან.   

1998 წლის გალის მოვლენების შემდეგ,  როცა „მოქალაქეთა კავშირი“ მიხვდა, რომ  ჩვენთან შედარებით არაკონკურენტიანები იყვნენ, გადავიდნენ  ხელების გადაგრეხვაზე,  ვითარების მონოპოლიზებასა  და  უღირს საქციელზე, რამაც  ბევრი  მათგანიც შეიწირა და ქვეყანაშიც დაიწყო არაჯანსაღი პოლიტიკური ცხოვრება, მოედანზე შემოვიდნენ პოლიტიკოსი  -  ბიზნესმენები, პოლიტიკა გახდა არა პოლიტიკური დავის ასპარეზი, არამედ - პიროვნული დაპირისპირების, ყველაფრის ხელში ჩაგდების მცდელობა, რაც დღემდე წარმატებით გრძელდება. რასაც ახლა ბედავენ  პოლიტიკური სპეტრის წარმომადგენლები, ამას აფრიკაშიც კი ვეღარ ბედავენ. ჩვენი პოლიტიკური პროცესის შემყურე ცივილიზებული სამყარო, ალბათ ფიქრობს, ეს ის ერია, რომელმაც ვეფხისტყაოსანი დაწერა?!  

- რატომ ვერ ვთანხმდებით ქართველები ვერაფერზე, როცა საქმე პოლიტიკას ეხება და უფრო და უფრო რატომ მძიმდება  ქართული პოლიტიკის კულისები?

კულუარული ცხოვრება ყველა სფეროშია. თეატრში ლამაზ სპექტაკლს  ვუყურებთ, მაგრამ მის კულუარებში, რეპეტიციებზე, იმდენი რამ ხდება,  ამაზე არაფერი  ვიცით. ვინ აიყვანეს მსახიობად, „ჩატეხეს“ თუ არა ვინმე, იყო თუ არა დაპირისპირება რეჟისორთან, ამას ხომ  არ ვკითხულობთ,  ვუყურებთ ლამაზ წარმოდგენას და მივდივართ. ასეთი კულისები აქვს ყველა სფეროს.პოლიტიკაში ყოველთვის იყო კულუარული ურთიერთობები, რომელიც  დამძიმდა იმის გამო, რომ თუ  მაგალითად 1992 წლის პარლამენტში დავა იყო საქართველოს ისტორიულმასშტაბიან განვითარებაზე, ახლა დავა სხვა რამეზეა - ვინ დაიკავებს ადგილს მეფის კარზე. არ შემიძლია არ გავიხსენო, პიროვნულად ძალიან ახლოს მყოფი ხალხის  ჩემი, თამრიკო  ჩხეიძის, ნოდარ ნათაძის  მწვავე კამათები პარლამენტში, ეს იყო იდეოლოგიური კამათი. ასეთ მაგალითად გამოდგება, 1990 წელი,  როცა მთავარი  საკამათო თემა იყო, მიგვეღო თუ არა მონაწილეობა საბჭოთა არჩევნებში. ეს ადამიანები, ვინც პოლიტიკურ პროცესში მონაწილეობდნენ, ღიად გამოხატავდნენ თავიანთ ინტერესებს, კულისებში მიდიოდა მოლაპარაკებები, მაგრამ ეს  იყო მოლაპარაკებები და არა გარიგებები. პოლიტიკაში კომპრომისი  ნორმალური პროცესია, მაგრამ შემდეგ როცა პოლიტიკური პროცესი ჩაკვდა და წინა პლანზე პოლიტიკური კორუფცია წამოვიდა, მივიღეთ ის, რაც დღეს სახეზე გვაქვს. რაც არ უნდა მომხდარიყო, მერაბი, ზვიადი, თამრიკო, მარიამ ბაღდავაძე და სხვები ფულის გამო რომ არაფერზე წავიდოდნენ, ეს ხომ ყველასთვის ნათელი და გასაგებია. მას შემდეგ, რაც დაქვეითდა პოლიტიკოსთა დონე, ძირითადი ხაზი გადის ბიზნესზე.  პარლამენტში იმიტომ კი არ მიდიან, რომ იდეები აწვალებთ  და მათი  განხორციელების გარეშე არ შეუძლიათ, არც ხალხზე ზრუნვით ათენებენ და აღამებენ, არაფერი მსგავსი. მათთვის პოლიტიკა არის ბიზნესი, ტენდერი, მილიონები. აბა რა უნდა მილიონერ კაცს პარლამენტში, რომელიც  ხმას არ იღებს?! - კიდევ ერთი მილიონი,  ხომ ყველაფერი გასაგებია. საქართველოში პოლიტიკა გახდა კომერციალიზებული, შესაბამისად, პროცესი იდეათა ჭიდილი კი არა, პერსონალური ინტერესებია.

დღეს არის ხალხი, რომელიც დევალვაციას უკეთებს სახელმწიფო ინსტიტუციებს, რაც  ძალიან საშიშია. ისე წარმოაჩენენ, თითქოს პარლამენტი არაფერს აღარ წარმოადგენს,  თუმცა 1999 წლის შემდეგ პარლამენტში დამოუკიდებელი სიტყვა მართლაც არ თქმულა. შეხედეთ რა ხდება სამინისტროებში, ვინ საიდან მოყავთ, რა დამსახურებისთვის, არავინ იცის. პრეზიდენტს რომ სხვისი ხათრით  აირჩევ, რაზეა ლაპარაკი.  ჩვენ ვერ გამოვედით ბელადის სისტემიდან, აქ ვართ ჩარჩენილები, უკვირს მთელ ევროპას - 21 საუკუნეში კვლავ ერთი  ბელადის მეორე ბელადით  ჩანაცვლება კარგზე ხომ არ მეტყველებს. 

ხშირად დაპირისპირებები, რასაც ახლა ვუყურებთ, ბუნებრივადაც ხდება. ჩვენ დროს იმისთვის კი არ ვჩხუბობდით, რომ ვინმესთვის თავი მოგვეწონებინა, დღეს ამისთვის  ჩხუბობენ - მეფის კარზე ადგილისთვის ბრძოლა ყველაზე სისხლისმღვრელი ბრძოლაა.  ეს ადამიანები სასამართლო რეფორმისთვის კი არ უპირისპირდებიან ერთმანეთს, სასამართლო რეფორმა იყო საბაბი უფროსის კარზე ადგილის მოსაპოვებლად. თავისი ინტერესი აქვს ე.წ. ოპოზიციისაც, ემანდ ვინმე სხვა არ შემოვიდეს მოედანზე. ყოველდღე რაღაც უნდა მოხდეს, რომ ხალხის ყურადღება გადავიდეს სანახაობაზე. ილიას აქვს ასეთი ფრაზა, „ამბავი ყბად ასაღები და წყალწასაღები“, ჩვენი პოლიტიკა სავსეა ამბებით, რომელზეც ბევრს ილაპარაკებ და მერე ისე გაატან წყალს, არც კი გეხსომება. რაც შეეხება იმას, თუ რატომ ვერ ვთანხმდებით ვერაფერზე, ეს იმიტომ  ხდება, რომ ჩვენთან ღია ფაქტების ინტერპრეტირება და ბუნებრივად იმის წარმოჩენაა, რაც არაბუნებრივი მოვლენაა.

როგორც ეკლესიურად ეშმაკი ცდილობს, ისე წაიყვანოს საქმე, რომ თვითონ არ გამოჩნდეს, ასეა  ჩვენს პოლიტიკაც -  უნდა დაიმალოს საბჭოთა  სპეც - სამსახურების როლი და ფუნქცია მთელი 30 წლის განმავლობაში და საბჭოთა დემოკრატიის ბოლშევიკური ფესვები. პროპაგანდა ისეთ დამახინჯებულ ინფორმაციას გვაწვდის, რომ ქართული საზოგადოება ცხოვრობს სტერეოტიპების და მითების ამარა. მთელმა საქართველომ იცის,  რაც მოხდა 2003 წელს, თუმცა უმეტესობა მაინც საუბრობს ამ მოვლენაზე, როგორც ვარდების რევოლუციაზე. არანაირი  ვარდების რევოლუცია, ყველაფერი შეთანხმებით მოხდა, ეს იყო  სპექტაკლი, დადგმა. საბჭოთა კავშირის, ამხელა ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი იგორ ივანოვი თბილისსა და მოსკოვს, თბილისსა და ბათუმს შორის დარბოდა, და როგორ მოაწყობდა რევოლუციას ამერიკის საელჩო?!  ჩვენ  ასეთი მითებით ვცხოვრობთ წლებია, ამიტომაც გვაქვს ამდენი პრობლემა. ყველაფერი იმისთვის ხდება რომ არ გამოჩნდეს ბუნებრივი პროცესი - როგორ აღმოჩნდნენ ეს ადამიანები  საპარლამენტო სიაში, როგორ მოხვდა ზოგიერთი მათგანი ქართულ პოლიტიკაში, ესაა სანახაობა  რეალობის გადასაფარად,  ხალხის გასაბითურებლად, ჩვენც ისე ავიბლანდეთ ამ მითებსა და სტერეოპტიპებში, გზის გაკვლევა მარტივი აღარ  არის, თუმცა ქართველ ხალხი მაინც შეძლებს გამოვიდეს ამ ვითარებიდან - მონღოლები და სპარსელები მოვიცილეთ და გადავრჩით და ახლა რა უსაშველო დაგვემართება?!

თამარ  ნიჟარაძე  

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის