ამერიკულმა გაზეთმა „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ (The New York Times) გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „როგორ შედის რუსეთში დასავლური საქონელი: სატვირთო ავტომანქანების გრძელი რიგი საქართველოს გავლით" (ავტორი - ივან ნეჩეპურენკო).

გთავაზობთ პუბლიკაციას მცირე შემოკლებით:

„საქართველო. ყაზბეგის საკონტროლო-გამშვები პუნქტი. აქედან ყოველდღიურად სატვირთო ავტომობილების ქარავანი მრავალ კილომეტრზეა გაჭიმული მთიან გზატკეცილზე, რუსეთის საზღვართან ახლოს. ისეთი შთაბეჭდილებაა, რომ რიგი ყოველდღიურად უფრო გრძელი ხდება. ტრაილერები (ავტოფურები) რამდენიმე დღეა დგანან და საზღვარზე გასვლის რიგს ელოდებიან - ეზიდებიან ავტოსათადარიგო ნაწილებს, სამრეწველო მასალებს, ქიმიკატებს, თვით ქაღალდსაც კი ჩაის ერთჯერადი პაკეტებისათვის. მათი „მოგზაურობა“ თურქეთში იწყება და რუსეთის ქალაქებში მთავრდება, სადაც დასავლური საქონელი სულ უფრო მეტი მოთხოვნილებით სარგებლობს.

უკრაინის ომმა მკვეთრად გაწყვიტა რუსეთ-ევროპის სავაჭრო კავშირები, მაგრამ ქვეყნის ეკონომიკამ მასში ასევე სწრაფად შეიტანა კორექტივები - იპოვა პროდუქციის იმპორტის  ალტერნატიული გზები. საქართველო - ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკა 3,6 მილიონი მცხოვრებით, რომელსაც რუსეთთან 2008 წლის აგვისტოში ომი ჰქონდა - ბოლო 10 თვის განმავლობაში რუსეთის გარესამყაროსთან დამაკავშირებელ მოხეხებულ ლოჯისტიკურ არხად გადაიქცა.

ტვირთების მოცულობის მკვეთრი ზრდა ფურების მძღოლებისათვის და გადამზიდი კომპანიებისათვის სიკეთის მომტანი აღმოჩნდა - მაგალითად, მურმან ნაკაშიძისათვის, 48 წლის ქართველისათვის, პატარა სატრანსპორტო კომპანიის მფლობელისათვის ოთხი სატვირთო ავტომანქანით, რომლებსაც ტვირთები თურქეთიდან რუსეთში გადააქვთ - ყველაფერი, დაწყებული ელექტრონიკიდან დამთავრებული სამშენებლო მასალებით. მას შემდეგ, რაც ბევრმა ევროპულმა კომპანიამ მოსკოვთან ვაჭრობა შეწყვიტა უკრაინის ომთან დაკავშირებით, პროტესტის ნიშნად, ან სანქციების გამო - მურმან ნაკაშიძის ბიზნესმა აყვავება დაიწყო.

მისი მობილური ტელეფონი გამუდმებით რეკავს: სთხოვენ, რომ ტვირთები რუსეთში გადაუტანოს, გაზრდილი ფასების მიუხედავად. „ბევრისთვის ეს მართლაც ომია, ბევრისთვის კი მოგების წყარო“, - ამბობს მურმან ნაკაშიძე და იქვე ამატებს - „ეს ჩვენთვისაც კარგია, ჩვენი ეკონომიკისათვის, მაგრამ სხვებისთვის ცუდია“.

რუსეთს უკრაინაში შეჭრით გამოწვეული ეკონომიკური შტორმის გადატანის საქმეში ძალიან დაეხმარა საქონლის იმპორტი საქართველოს და მისი მეზობელი ქვეყნების - სომხეთისა და აზერბაიჯანის გავლით. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი პროდუქცია დეფიციტური გახდა და დასავლურმა კომპანიები რუსული ბაზარი დატოვეს, მოსკოვი აცხადებს, რომ ქვეყნის ეკონომიკა გასულ 2022 წელს სულ რაღაც 3%-ით შემცირდა.

მართალია, ქვეყნის ეკონომიკის ზრდის პერსპექტივები „ნისლით არის მოცული“, მაგრამ აშკარაა, რომ ზოგიერთი ექსპერტ-ეკონომისტის პროგნოზი არ გამართლდა - რუსეთის სრული კრახი, დასავლური სანქციების გავლენით, არ მომხდარა.

ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთ „გარეუბანში“, კავკასიაში მდებარე საქართველოს ტერიტორია ყველაზე სწრაფი და მოხერხებული სახმელეთო-სატრანზიტო მარშრუტია თურქეთისაკენ და ევროპისაკენ, რომელიც, ბუნებრივია, რუსეთისათვის დასავლეთთან ერთ-ერთ ძირითად სავაჭრო გზად იქცა.

საქართველოს წამყვანი ბანკის - TBC Capital-ის მიერ მომზადებული კვლევის თანახმად, 2022 წლის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში თურქეთსა და რუსეთს შორის ტვირთების ტრანზიტი სამჯერ გაიზარდა და მათმა უდიდესმა ნაწილმა საქართველოს გზებზე გაიარა.

რუსეთის ფედერალური საბაჟო სამსახურის მონაცემების მიხედვით, დეკემბერში სატვირთო ავტომობილების რიგი, რომლებიც რუსეთის საზღვართან გზატკეცილზე იყვნენ ჩამწკრივებულები, ორჯერ უფრო დიდი იყო, ვიდრე წინა წლის ანალოგიურ პერიოდში. დღეს ავტოფურების ნაკადი იმდენად დიდია, რომ სასაზღვრო-გამშვები პუნქტი მათ გატარებას ვერ ასწრებს.

„ამჟამად აქ ყველაა შეკრებილი - ბელარუსები, ყაზახები, უზბეკები... - რომლებიც ადრე არ იყვნენ“, - ამბობს 60 წლის მძღოლი ალიკ ოჰანესიანი, რომელიც მანქანის ძრავას ჩაჰკირკიტებს რიგის მოლოდინში. ზოგჯერ მძღოლებს იმდენი ხნის ცდა უწევთ, რომ [რუსეთში] გადასატანი სწრაფფუჭებადი ტვირთი გადასაყრელი ხდება.

რუსეთის საბაჟო სამსახური [ზემო ლარსში] უკვე მუშაობს ტვირთების მომსახურე ზონების გაფართოებაზე, საქართველოში კი 5-კილომეტრიან გვირაბს აშენებენ გზატკეცილის ყველაზე პრობლემური ადგილის გვერდის ახვევის მიზნით, რომელიც ხშირად არის ხოლმე ზვავებით ჩახერგილი.

ავტომანქანების რიგი ხშირად ისეთი გრძელია, რომ მათი მწკრივი თბილისიდან იწყება. სატვირთოები გზის ნაპირზე დგანან, მძღოლები კი, სანამ რიგი მოუწევთ, თვლემენ. მოძრაობას პოლიციის პატრული აკონტროლებს. რა თქმა უნდა, რიგი უწყვეტი არ არის - მთიან გზაზე არის ისეთი ადგილები, სადაც ავტომანქანების გაჩერება არ შეიძლება. როგორც კი ავტოფურა საზღვარს მიუახლოვდება, მძღოლებს გასასვლელი ნომერი ეძლევათ, რომელიც ადგილის გარანტიას იძლევა.

არის შემთხვევები, რომ დიდი ხნის დგომა მძღოლებს არ აწყობთ და ასეთ მომენტებში ისინი რუსეთში აზერბაიჯანის გავლით მიდიან, მიუხედავად იმისა, რომ გზა და დრო რამდენიმე დღით იზრდება.

შეუძლებელია ზუსტად იმის თქმა, თუ საქართველოს ტერიტორიაზე გატარებული ევროპული ტვირთების რომელი ნაწილია აკრძალული (სანქციადადებული) ევროკავშირის მიერ, თუმცა ქვეყნის გადაქცევა რუსეთთან ვაჭრობის საკვანძო რგოლად ხაზს უსვამს იმასაც, რომ აქ შეიძლება სანქციების დაცვის მხრივ რაღაც პოტენციური ხარვეზი არსებობდეს.

საქართველოს მთავრობა აცხადებს, რომ ის მკაცრად იცავს დასავლურ სანქციებს და რომ ბევრი ტვირთის გატარებაზე კომპანიებს უარი ეთქვათ. მაგრამ მმართველი პარტიის ოპონენტები პარლამენტში ამბობენ, რომ საქონელი და ფული საზღვარზე მეტწილდ დაუბრკოლებლად გადის. ეს შემთხვევა იმას აჩვენებს, თუ როგორ აძლევენ ნებას მესამე ქვეყნები იმ სახელმწიფოებს, რომელთა წინააღმდეგ სანქციებია დაწესებული, გვერდი აუარონ სავჭრო შეზღუდვებს, - ამბობს მარია შაგინა, სტრატეგიული კვლევების საერთაშორისო ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.

„საქართველო წინასწორობის დაცვას (ბალანსირებას) ცდილობს ოფიციალურ პროდასავლურ ორიენტაციასა და რუსეთზე ეკონომიკურ დამოკიდებულებას შორის“, - აღნიშნავს მარია შაგინა სატელეფონო ინტერვიუში. მისი თქმით, ვაჭრობის სწრაფმა ზრდამ შეიძლება საქართველოს სანქციების  გამოყენების სურვილი და უნარი გაუქროს. „ამ მხრივ საქართველო ძალიან ვიწრო სივრცეში იმყოფება“.

„იმ დროს, როცა რუსეთი თვითონ აწარმოებს საკუთარი საჭიროებისათვის სურსათის მნიშვნელოვან ნაწილს, ხოლო აზიიდან სამომახმარებლო საქონელს იღებს, საქართველოს მარშრუტი მოსკოვს იმ დასავლური პროდუქციისა და ნედლეულის მიღებაში ეხმარება, რომლებიც ქარხნებისთვისაა განკუთვნილი“, - განმარტავს ივან ფედიაკოვი, რუსული ბაზრის კონსალტინგური კომპანიის InfoLine-ს ხელმძღვანელი, რომელიც რიგ ფირმებს კონსულტაციას უწევს არსებული შეზღუდვების დაძლევა-გადატანაში.

„დღეს მთავარი პრობლემა სამრეწველო პროდუქციის გადაზიდვაშია“, - ხაზს უსვამს ექსპერტი. ივან ფედიაკოვის თქმით, მაგალითად, რუსეთი თავისთვის საკმარის ჩაის ამზადებს [ან სხვა ქვეყნებიდან შეაქვს], მაგრამ მას არ აქვს ჩაის პაკეტებისთვის საჭირო ქაღალდი, რომლის  იმპორტი ადრე ხდებოდა. აპრილში ევროკავშირმა ამ ქაღალდის ექსპორტი რუსეთში აკრძალა და რუსული კომპანიები, ქარხნები იძულებულნი გახდნენ ალტერნატივა თურქეთში და ჩინეთში მოეძებნათ. საქართველოს გავლით ჩაისთვის საჭირო ქაღალდი სწრაფად იქნა მიტანილი რუსეთში, - ამბობს ივან ფედიაკოვი, - ამით ქარხნებმა თავის გადარჩენა და სამუშაო ადგილების შენარჩუნება შეძლეს“.

როგორც რუსეთის ფედერალური საბაჟო სამსახურის ხელმძღვანელმა სახელმწიფო ტელევიზიით გამოსვლისას განაცხადა, მაისიდან რუსეთმა 20 მილიარდზე მეტი თანხის საქონელი მიიღო ე.წ. პარალელური იმპორტის სახით. სხვათა შორის, ეს ისეთი იმპორტია, როცა პროდუქცია ქვეყანაში მწარმოებელი (სავაჭრო ნიშნის მფლობელი) კომპანიის ნებართვის გარეშე შედის. ტვირთების დიდი ნაწილი ავტომობილებისა და ქარხნებისათვის საჭირო მოწყობილობისაგან შედგება.

მთლიანობაში, რუსეთის ცენტრალური ბანკის მონაცემებით, 2022 წლის დასასრულისათვის რუსეთმა თითქმის აღადგინა იმპორტის ომამდელი დონე, შესაბამისად, გაფართოვდა შემოსავლების ძირითადი წყარო - საბაჟო გადასახადები.

ალექსანდრე დავითიძე, საქართველოს ექსპედიტორთა ასოციაციის ხელმძღვანელი, ამბობს, რომ მისი ორგანიზაციის წევრები არ გადაიტანენ იმ ტვირთებს რუსეთში, რომლებზეც სანქციები ვრცელდება, მაგრამ არ არის გამორიცხული, რომ მცირე კომპანიებმა ასეთი ნაბიჯი გადადგან. მისი თქმით, რუსეთის არმიის უკრაინაში შეჭრიდან დიდი დრო არ იყო გასული, რომ მან ელექტრონული ფოსტით რუსული კომპანიებისა და კერძო პირებისაგან შეტყობინებები მიიღო, რუსეთში სხვადასხვა პროდუქციის გადაზიდვაში დახმარების თხოვნით.

„ამჟამად ასეთ შეტყობინებებს უკვე იშვიათად ვიღებ“, - ამბობს ალექსანდრე დავითიძე საუბრის დროს, - ეს ნიშნავს, რომ მათ ან სხვა კომპანია მოძებნეს, ან საკუთარი შექმნეს“.

რუსეთთან ეკონომიკურმა თანამშრომლობამ, რომლის არმიას საქართველოს ტერიტორიის ერთი მეხუთედი ნაწილი აქვს ოკუპირებული 2008 წლის ომის შედეგად, ბევრი ქართველი გააღიზიანა.

„ჩვენმა მთავრობამ ძირითადად შუალედური მდგომარეობა აირჩია“, - ამბობს გიორგი ონიანი, გლობალური ანტიკორუფციული ორგანიზაციის Transparency International-ის თბილისის განყოფილების აღმასრულებელი დირექტორი, - „მაგრამ მათგან ზოგიერთები რუსეთთან და კრემლთან თავს ახლოს გრძნობენ“.

ეკონომისტების განცხადებით, საქართველოს ეკონომიკის ზრდისათვის ასეთ ძლიერ იმპულსს მთავრობა და ბიზნესი წინააღმდეგობას ვერ გაუწევდა.

„როცა [მთავრობას] მტკიცე პოლიტიკური პოზიცია არ აქვს, ამ დროს, უმეტეს შემთხვევებში, ბიზნესი ყოველთვის შემოსავლის წყაროებს ეძებს“, - ამბობს გიორგი მჟავანაძე, TBC Capital-ის უფროსი იურისტი, - „თურქული და რუსული ბიზნესი საქართველოს სტარანზიტო  ქვეყნად იყენებენ, ჩვენ კი მათ არ ვსჯით“.

საქართველოს ყველაზე დიდი ფოთის საზღვაო ნავსადგური ამჟამად ფართოვდება, რაც  მას შესაძლებლობას მისცემს დიდი გემები მიიღოს და ტვირთების მომსახურება ორჯერ გაზარდოს. „პროექტი, რომელიც რუსეთ-უკრაინის ომის წინ დაიწყო, დღეს უფრო სწორ გადაწყვეტილებად ჩანს, ვიდრე ეს ადრე მიაჩნდათ“, - აღნიშნავს იენს როულინსონი, ნიდერლანდური კომპანიის APM Terminal-ის კომერციული დირექტორი. მისი თქმით, პორტის გავლით გადაზიდვებმა მკვეთრად მოიმატა.

თვითონ APM Terminal-მა, უკრაინის ომის დაწყების გამო, რუსეთთან საქმიანი კავშირები გაწყვიტა, ამიტომ საით მიდის ფოთის პორტიდან ტვირთები, კომპანია ამას ვერ აკონტროლებს. ზოგადად კი, იენს როულინსონის თქმით, ტვირთების დიდი ნაწილი, სავარაუდოდ, უფრო ცენტრალური აზიისათვის არის განკუთვნილი, ვიდრე რუსეთისათვის.

რაც შეეხება მურმან ნაკაშიძეს, ქართული სატრანსპორტო მცირე კომპანიის მფლობელს, მას თავისი ფირმის გაფართოება სურს, მაგრამ ვერ ახერხებს მეტი მძღოლების მიღებას, რადგან დღეს შორი ტვირთების გადამტან მძღოლებზე დიდი მოთხოვნაა. „გარდა ამისა, მათ დიდი ხელფასები უნდათ“, - განმარტავს მურმანი.

წყარო: https://www.nytimes.com/2023/01/13/world/europe/georgia-russia-cargo-border.html?searchResultPosition=3

მოამზადა სიმონ კილაძემ