საინტერესო რუკას წავაწყდი (ვთარგმნი, განმარტებებს მოვაყოლებ და ვიმსჯელოთ):
- მკვეთრ წითლად გამოხატულია იმ მართლმადიდებლური ქვეყნების ის მართლმადიდებლური საპატრიარქოები, რომლებიც შობას ახალი სტილით 25 დეკემბერს აღნიშნავენ - საბერძნეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, კვიპროსი და ახლა უკვე უკრაინაც;
- ღია წითლად იმ არამართლმადიდებლური ქვეყნების ის მართლმადიდებლური საპატრიარქოებია გამოხატული, რომლებიც შობას ახალი სტილით 25 დეკემბერს აღნიშნავენ - კონსტანტინოპოლისა და ანტიოქიის საპატრიარქოები, ფინეთი და ალბანეთი, ისევე როგორც სირიის ეკლესია;
- ლურჯად კი იმ მართლმადიდებლური ქვეყნების ის მართლმადიდებლური საპატრიარქოებია გამოხატული, რომლებიც შობას ძველი სტილით, 7 იანვარს აღნიშნავენ (ანუ 7 იანვარს დგება 25 დეკემბერი) - რუსეთი, სერბეთი, მონტენეგრო, მაკედონია, მოლდოვა, ბელარუსი და საქართველო. მონტენეგროში მოსახლეობის დიდ ნაწილს ახალი სტილის შემოღება უნდა, მაგრამ რადგან მონტენეგროს ეკლესია არ არის თავისუფალი და ემორჩილება სერბეთს, ამის გამო მათი არჩევანი დიდი არ არის.
ახლა მცირე განმარტება:
1923 წელს მას შემდეგ რაც დადგინდა, რომ იულიუსის მოქმედი კალენდარი ცდებოდა მიიღეს შესწორებული კალენდარი, რომელსაც თავდაპირველად ყველა მართლმადიდებლური ეკლესია დაეთანხმა. ამ ანუ ახალი კალენდრის მიხედვით როდესაც 25 დეკემბერს აღინიშნებოდა შობა საერო კალენდრითაც 25 დეკემბერი იდგა - ძველი კალენდრით კი მხოლოდ 7 იანვარს დგებოდა ეს თარიღი. საქართველოს პატრიარქი ამბროსი ხელაიას თაოსნობით საქართველოც შეუერთდა ამ განკარგულებას, თუმცა მას შემდეგ რაც რუსეთის ეკლესიამ ისევ ძველ სტილზე დაბრუნება არჩია, ამბროსი ხელაიაც აღარ იყო მთავარი მოქმედი ფიგურა და საბჭოთა კავშირის მიერ ეკლესიის წინააღმდეგ წამოწყებული ქაოსიც დაერთო, საქართველოს საპატრიარქომ შეაჩერა ახალ წესზე გადასვლა და დროებით დარჩა ძველ წესზე (თუმცა არასდროს გაუუქმებია განკარგულება გადასვლის შესახებ).
მართლმადიდებლური სამყაროს ის ნაწილი, რომელთაც კავშირი არ ჰქონდათ რუსეთის ეკლესიასთან და ისტორიულ ფესვებს ინარჩუნებდნენ კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოსთან და მსოფლიო პატრიარქთან, ეტაპობრივად გადავიდნენ ახალ სტილზე და ზეიმობენ შობას 25 დეკემბერს (ანუ 25 დეკემბერი დგება 25 დეკემბერს და არა 7 იანვარს).
მარტივად რომ ვთქვათ დღეს თუ 26 ნოემბერია, ძველი სტილით 13 ნოემბერია, ხოლო როდესაც 7 იანვარი დადგება ძველი სტილით 25 დეკემბერი იქნება. მაგრამ თუკი 7 იანვარს 25 დეკემბერი დგება მაშინ პირველი იანვარი ანუ ახალი წელი 14 იანვარს დადგება მხოლოდ. შესაბამისად, კალენდარული თვალსაზრისით აცდენები არცთუ უმნიშვნელოა.
ამასთან, რუსეთს არც არასდროს დაუმალავს რომ შობის თარიღი პოლიტიკური საკითხი იყო. ამ საკითხის უცხოელი შემფასებლების ნაწილი იმასაც აღნიშნავს, რომ ქვეყნები, რომლებიც ძველ სტილზე დარჩნენ და 7 იანვარს აღნიშნავენ შობას, რუსული ზეგავლენის სფეროში რჩებიანო. რა თქმა უნდა, ეს საკამათო განცხადებაა საქართველოსა და მონტენეგროს მაგალითის გათვალისწინებით, მაგრამ ასეა თუ ისე ეს აღქმა სამწუხაროდ მართლაც არსებობს.
ასევე, გირჩევთ უყუროთ ლაშა ბაქრაძის საინტერესო მსჯელობა-ანალიზს ამ თემასთან დაკავშირებით:
https://www.facebook.com/MOVEMENT.storytelling/videos/612937789513786
„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).
გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:
„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.
ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...
ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.
ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.
„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...
ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.
რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.
ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.
მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.
თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.