USD 2.7152
EUR 2.9446
RUB 3.1313
Tbilisi
გიორგი კობერიძე - 2023 წლის 25 ივნისის შეჯამება უკრაინაში
Date:  401
- უკვე მეორე დღეა რუსული წყაროები იტყობინებიან, რომ უკრაინელებმა მდინარე დნეპრი ანტონოვის ხიდთან გადალახეს და ფორპოსტის შექმნას ცდილობენ აღმოსავლეთ სანაპიროზე. თუკი ეს დადასტურდა, ცხადია საუბარი არ გვაქვს დიდ სამხედრო დანაყოფზე, არამედ სპეციალურ ნაწილებზე, რომელთაც კახოვკას კაშხლის აფეთქებამდეც ჰქონდათ ასეთი პოზიციის მოწყობის მცდელობა დნეპრის ერთ-ერთ კუნძულზე. მაგრამ ახლა სიტუაცია შეცვლილია - მდინარე ამ მიმართულებით უბრუნდება ნორმალურ მაჩვენებელს, რუსული არმიის დიდი ნაწილი ზაპორიჟიაშია გადასროლილი, ხოლო ადგილზე მყოფი რუსი სამხედროები დემორალიზებულები არიან. ამის მიზეზი მარტო გუშინდელი ამბები ცხადია არ არის, არამედ ის, რომ კახოვკას კაშხლის აფეთქების შემდეგ მათი თანამებრძოლები წყალმა ისე დაახრჩო არც არავის გაუფრთხილებია, ხოლო დანაღმული ველები მდინარემ დატბორა და ნაღები კი გადაადგილა (პრაქტიკულად თავდაცვის ხაზი დასუსტებული აქვთ რუსებს).
თუკი უკრაინელები ანტონოვის ხიდის მიმართულებით მართლაც შექმნიან ერთგვარ საყრდენ პუნქტს, ეს აპრიორი არ მოასწავებს, რომ ძირითადი დარტყმა სწორედ ამ მიმართულებით განვითარდება, მაგრამ შექმნის საშუალებას, რამდენიმე მსგავსი ოპერაციის შემდეგ გამოვლინდეს ყველაზე სუსტი მონაკვეთი სანაპირო ზოლზე და სწორედ იქ განხორციელდეს ძირითადი დაწოლა.
- ბახმუტის ირგვლივ უკრაინელთა წინსვლას მიმდინარეობს. ქალაქის სამხრეთით კლიშჩიივკას დასავლეთით ტყის აბსოლუტური უმრავლესობა გაწმენდილია, რაც ნიშნავს, რომ უკრაინული დანაყოფები დასახლების გარემოცვას იწყებენ. უკრაინელები მხოლოდ დღეს ბახმუტის ირგვლივ 600 მეტრიდან 1 კილომეტრამდე წინსვლაზე საუბრობენ.
უკრაინელები დინამიურად მიიწევენ წინ ბახმუტის ჩრდილოეთითაც. ამ მიმართულებით მათ ძალიან ცოტაღა აშორებთ მდინარე ბახმუტკასა და დასახლება ბლაჰოდატნემდე (ამ სახელით ბევრი დასახლებაა უკრაინაში), რომლის მეორე მხარესაც რკინიგზის სადგური "სილი" მდებარეობს. შეგახსენებთ, რომ "სილი" ქალაქი სოლედარის ნაწილია, რომლის ასაღებადაც ექვსი თვე, ასობით ტექნიკა და ათასობით ცოცხალი ძალა გაიღეს რუსებმა. გეტყვით, რომ სოლედარისა და მისი გარემოცვის შტურმში "ვაგნერის" გარდა გრუ-ს სპეცრაზმიც კი მონაწილეობდა, რეგულარებთან ერთად.
- ლუგანსკში დღეს სამეთაურო შტაბი უკრაინული სარაკეტო დარტყმის შემდეგ განადგურებულ იქნა. სავარაუდოდ, კვლავ გამოყენებულ იქნა ფრთოსანი რაკეტა Storm Shadow.
- ზაპორიჟიას ქალაქ ბერდიანსკში რუსები არასრულწლოვნებზე ნადირობენ. მათ უკვე მოკლედ ორი ახალგაზრდა, რომელთაც პარტიზანულ აქტივობაში სდებდნენ ბრალს. ერთ-ერთმა 16 წლის ახალგაზრდა გმირმა ორი რუსი სამხედრო მოკლა სანამ მას მოკლავდნენ.
- კახოვკას კაშხლის ტერიტორია ძირითადად მთლიანად გამოშრა. ცალკეულ მონაკვეთებში მიწა ისეთ მდგომარეობაშია არათუ ლამი, არამედ სისველეც კი აღარ შეინიშნება. პრაქტიკულად გაჩნდა მყარი მიწა, რომელიც მანამდე სულ წყალს ჰქონდა დაფარული.
- ინტენსიური ორმხრივი იერიშები მიმდინარეობს ქალაქი დონეცკის შემოგარენში. უკრაინელებმა ქალაქში რუსულ საოკუპაციო ძალების შტაბზე მიიტანეს საარტილერიო დარტყმა. თავის მხრივ რუსები გააფთრებულად უტევენ ქალაქ მარიინკას, დონეცკის სამხრეთ-დასავლეთით. მეორეს მხრივ, უკრაინელები ცდილობენ არამხოლოდ 2022 წლის 24 თებერვლამდე პოზიციებზე გასვლას, არამედ 2014 წელს დაკარგულ მიწებზე გასვლას. ამჯერად შეტაკებები პერვომაისკისა და სტრატეგიულად მნიშვნელოვან პისკის შორის ტერიტორიაზე მიმდინარეობს. რუსები არტილერიას არ ზოგავენ უკრაინელთა შესაჩერებლად.
- გამალებული დარტყმები მიმდინარეობს რუსულ საარტილერიო პოზიციებზე. პრაქტიკულად კონტრბატარეულ ბრძოლაში უკრაინელები ჯაბნიან რუსებს. ანუ, რუსული არტილერია საიდანაც ისვრის იმ ადგილის აღმოჩენა უსწრაფესად ხდება და საპასუხო დაბომბვა ხორციელდება ამ მიმართულებით, რომელიც ზედმიწევნით ზუსტია.
- რუსებმა კვლავ სცადეს კონტრშეტევაზე გადასვლა კრემინას ტყის მიმართულებით, მდინარე ჩრდილოეთის დონეცის სიახლოვეს, ლუგანსკის ოლქში, მაგრამ დიდი დანაკარგებით დაიხიეს უკან.
- ბრიტანული დაზვერვა უკრაინელთა დინამიურ წინსვლაზე მიუთითებს. ნელი, მაგრამ ორგანიზებული პროცესია რუსული პოზიციების ჩამოშლა ისე, რომ ძალის მხოლოდ მინიმუმი აქვთ ჩართული უკრაინელებს.
- საინტერესო შეფასება წავიკითხე დასავლელ მკვლევართა მიერ: პუტინი იმდენად ჩაფრენილია ძალაუფლებას, რომ სადაც ტერორისტ-ბუნტისტებს დაუზავდა, ადრე თუ გვიან უკრაინელებსაც ჩააბარებს ყველაფერს და დაუზავდება, რადგან მშიშარა და ძალაუფლების მოყვარულიაო. პუტინი რომ მშიშარაა ეს ახალი ამბავი არ არის (მისი ბიოგრაფიიდან ბევრი ისტორიაა ამ თემაზე), მაგრამ დაზავებამდე მივა საქმე თუ "კეთილ ნებამდე", ან რა მოხდება რუსეთში - ამას დრო გვიჩვენებს და აუჩქარებლად უნდა დავაკვირდეთ.
მიყევით ბმულს - გიორგი კობერიძე
ბლოგი
მოჰამედ რეზა ფეხლევი. რეფორმები ირანში და ისლამური რევოლუცია!
1941 წლის შემოდგომაზე დიდმა ბრიტანეთმა და საბჭოთა კავშირმა მოახდინეს ირანის ოკუპაცია. მათ ტახტიდან ჩამოაგდეს პროგერმანული ხედვით ცნობილი რეზა ფეხლევი და ტახტზე მოკავშირეთა აქტიური მხარდამჭერი, მისი შვილი მოჰამედ რეზა ფეხლევი აიყვანეს.
ახალგაზრდა შაჰი რეფორმებზე ოცნებობდა და ძლიერი ირანის აღორძინებაზე. მაგრამ ეს არც ისე მარტივი იყო, ქვეყანას კი სუვერენიტეტი ჰქონდა დაკარგული. ასეთი რეალობა და ირანის ოკუპაცია 1946 წლამდე გაგრძელდა.
 
მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ირანში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ცნობილმა პოლიტიკურმა და საზოგადო მოღვაწე — მოჰამედ მოსადეყმა, რომელსაც საბჭოთა კავშირი უმაგრებდა ზურგს. მან აიძულა ახალგაზრდა შაჰი იგი მთავრობის მეთაურად დაენიშნათ. ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მისი პირველი და უმთავრესი ღონისძიება ეკონომიკურ სფეროში გამოიხატა. მან მოახდინა ინგლის-ირანის ერთობლივი სანავთობო კომპანიის ნაციონალიზაცია 1951 წელს. ამას შემდგომ ბრიტანელი სპეციალისტების ქვეყნიდან გაძევება და სანავთობო მრეწველობაზე სრული კონტროლის დამყარება მოჰყვა.
 
კომპანიის ნაციონალიზაცია დიდ ბრიტანეთმა აღიქვა როგორც საშიში პრეცედენტი მთელი შუა და ახლო აღმოსავლეთისათვის და ირანის ნავთობს მოუწყო საერთაშორისო ბოიკოტი. ამან ირანის ეკონომიკა კოლაფსის წინაშე დააყენა. მაგრამ ირანმა საბჭოთა კავშირის დახმარება მიიღო რამაც საოცრად გააძლიერა კომუნისტური პარტია “თუდე".
 
შაჰს არაფრით არ უნდოდა გამოკვეთილი მხარე აღმოჩენილიყო ცივ ომში, ანდა ძალაუფლება კომუნისტებს ჩაეგდოთ ხელში. მან მთავრობას
რადიკალური ანტიდასავლური ქმედებების შეწყვეტა მოსთხოვა.
Shah-of-Iran
 
ამის გამო 1953 წ. აგვისტოში შაჰსა და მოსადეყს შორის დაძაბულობამ კრიტიკულ ზღვარს მიაღწია – შაჰი და დედოფალი სორაია იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ სამშობლო.
 
19 აგვისტოს კი ირანის არმიამ, რომელიც ერთგული დარჩა მონარქისადმი, მოაწყო სამხედრო გადატრიალება, დაამხო მოსადეყის მთავრობა, თვით მოსადეყი შეიპყრეს და გაასამართლეს. შაჰინშაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი ტრიუმფით დაბრუნდა თეირანში.
 
ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა რომ ახალი სტრატეგიული მოკავშირე მოეძებნა. მან ამაზე უარი უთხრა როგორც დიდ ბრიტანეთს ისე საბჭოთა კავშირს. ის შეხვდა ამერიკის პრეზიდენტ დუაიტ ენზეჰაუერს და მას სთხოვა დახმარება. აშშ-ც ეგრევე დათანხმდა, რადგან ვაშინგტონში სწორად ჩათვალეს რომ, ეს მათთვის ბრწყინვალე შანსი იყო სპარსეთის ყურის რეგიონში შემოსასვლელად.
 
ირანმა აშშ-გან მიიღო დიდი სამხედრო და ეკონომიკური დახმარება. ამის შემდეგ მოჰამედ რეზა ფეჰლევი შეუდგა თავისი ოცნების ასრულებას და დაიწყო მზადება დიდი რეფორმებისათვის.
 
1963 წლის იანვარში შაჰმა გამოაქვეყნა ფართომასშტაბიანი რეფორმების 6-პუნქტიანი გეგმა, რომლის თანახმადაც შაჰის მთავრობა იწყებდა რადიკალური რეფორმების გატარებას შემდეგი მიმართულებით:
1. აგრარული რეფორმა და ფეოდალიზმის ლიკვიდაცია (30 წლის ვადაში);
2. ბუნებრივი რესურსების ნაციონალიზაცია (ტყე, წყალი და სხვა);
3. ქალების ემანსიპაცია. შაჰმა გამოაცხადა: "ქალები მონები არ არიან როგორც ეს ბევრ ფუნდამენტალისტს წარმოუდგენია ირანში. ისინი ჩვენი დედები, შვილები და დები არიან და მათ ექნებათ ისეთივე უფლებები როგორც ჩვენ. მათ ოფიციალურად ენიჭებათ ხმის უფლება, განათლების მიღების უფლება, სახელმწიფო თანამდებობების დაკავების უფლება, საოჯახო დავებში მამაკაცებთან გათანაბრება და ა.შ.
4. განათლების სისტემის რეფორმირება. საერო განათლების შემოღება. სკოლები თავისუფლდებოდა რადიკალური ისლამური იდეოლოოგისგან. სკოლაში, უმაღლეს სასწავლებლებში და საერთოდ ქვეყანაში აიკრძალა ჰიჯაბი და ნიქაბის ტარება.
 
აგრარულმა რეფორმამ დიდი დარტყმა მიაყენა მემამულეებს და შიიტურ სამღვდელოებას, როგორც უმსხვილეს მიწისმფლობელებს. შაჰის რეფორმებში უმაღლესმა სამღვდელოებამ დაინახა საფრთხე, რომელიც მიმართული იყო ირანულ საზოგადოებაში მათი პოზიციების შესასუსტებლად. ხელისუფლებისადმი რადიკალურად განწყობილმა სამღვდელოებამ მოლა რუჰოლა ხომეინის მეთაურობით მოუწოდა ირანელებს ბოიკოტი გამოეცხადებინათ შაჰის რეფორმებისადმი.
 
დაძაბულობა ხელისუფლებასა და რადიკალურ სამღვდელოებას შორის პიკს მიაღწია 1963 წ. 5 ივნისს, როდესაც შაჰის განკარგულებით საჰაერო-სადესანტო სპეცრაზმელებმა დააპატიმრეს მოლა ხომეინი. ამას მოჰყვა მისი მომხრეების აჯანყება. არმიამ, შაჰის გვარიამ („უკვდავები“) და საიდუმლო პოლიციის „სავაქი“-ს აგენტებმა სისხლში ჩაახშვეს მონარქიის წინააღმდეგ მიმართული ოპოზიციის გამოსვლა. ხომეინი 1965 წ. ნოემბრამდე იმყოფებოდა ციხე “ყარს”-ში (რამოდენიმე თვით ის გაანთავისუფლეს, თუმცა კვლავ დააპატიმრეს ანტიმონარქისტული მოწოდებებისათვის). 1965 წ. 12 ნოემბერს ხომეინი გადაასახლეს თურქეთში (ქ. ბურსა).
 
ჯამში ამ რეფორმებმა ირანში საწყისა ეტაპზე გამოიწვია ეკონომიკური და განათლების ბუმი. ქვეყანა ძალიან დიდი მაშტაბებით განვითარდა და წინ მიდიოდა.
 
მონარქიული რეჟიმის გასამყარებლად შაჰმა 1957 წ. შექმნა საიდუმლო პოლიტიკური პოლიცია – „სავაქი“ (დაზვერვის ეროვნული სამსახური და უშიშროების ორგანიზაცია). სპეცსამსახურების ჩამოყალიბებაში ირანს აქტიურად ეხმარებოდნენ ამერიკის «CIA» (ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო) და ისრაელის «მოსადი» (დაზვერვისა და სპეციალური დანიშნულების ინსტიტუტი).
 
scale_1200 (2)
შიდაპოლიტიკური დანიშნულებასთან ერთად „სავაქ“-ს გააჩნდა საგარეო-პოლიტიკური მიმართულება. სტრუქტურულად „სავაქი“ შედგებოდა 9 დეპარტამენტისაგან. მე-2 დეპარტამენტის ფუნქციებში შედიოდა – საგარეო დაზვერვა, კომუნიზმის გავრცელების საფრთხე რეგიონში, ავღანეთი, ერაყი, იემენი; მე-3 დეპარტამენტი შიდა უსაფრთხოებაზე იყო პასუხისმგებელი; მე-8 დეპარტამენტი - კონტრდაზვერვა აკონტროლებდა უცხო ქვეყნების სპეცსამსახურების საქმიანობას ირანში.
 
60-70-იანი წწ. არის ის პერიოდი, როდესაც ახლო აღმოსავლეთში თავი იჩინა ისლამურმა ფუნდამენტალიზმა. 1963 წ. ივნისის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, ირანის პოლიტიკურ არენაზე გამოჩდნენ რადიკალური მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «მოჯაჰედინ-ე ხალკი» (დაარსდა 1965 წ.) და «ფედაინ-ე ისლამი» (დაარსდა 1963 წ., ისლამური რევოლუციის პერიოდში განიცადა რამოდენიმე განხეთქილება). მიზნათ დასახული ჰქონდათ — შაჰის რეჟიმის დამხობა შეიარაღებული გადატრიალების მეშვეობით. თავიანთი მიზნის მისაღწევათ მიმართავდნენ ტერორისტულ მეთოდებს. გენერალ-ლეიტენანტი იონ მოჰაი პაჩეპა (ნიკოლაე ჩაუშესკუს პოლიტიკური პოლიციის «სეკურიტატე-ს» ყოფილი დირექტორი) თავის მემუარებში აღნიშნავს, რომ საბჭოთა კავშირი მფარველობდა შაჰის შეიარაღებულ ოპოზიციას, რათა დაეძაბა ირანში შიდაპოლიტიკური სიტუაცია.
 
1960-1970-იან წწ. „სავაქ“-მა ფაქტიურად გაანადგურა მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები. მათი აღორძინება დაიწყო ირანში რევოლუციური პროცესების დაწყებასთან ერთად (1978 წ. დასაწყისი).
 
1970-იან წლების შუა ხანებიდან ირანში დიდი ინფლაცია დაიწყო, რასაც მოჰყვა ეკონომიკური ზრდის მკვეთრი შეჩერება და ფასების ზრდა. ამან შიდაპოლიტიკური ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. ამას ისიც დაემატა რომ მოხდა ქვეყნის ეკონომიკის პარალიზება, სახელმწიფო აპარატის მიერ მიღებული არაეფექტური ზომებით, დაწყებული კრიზისის დასაძლევად. რამაც კიდევ უფრო გაამწვავა სოციალური პროტესტი. შიიტურმა სამღვდელოებამ სათავისოდ გამოიყენა შექმნილი ვითარება და მოუწოდა ირანელებს გამოსულიყვნენ შაჰის “ტირანიის” წინააღმდეგ.
 
პროტესტის ზრდასტან ერთად შაჰმა სცადა გამოესწორებინა ადრე დაშვებული შეცდომები და ამ მიმართულებით გაატარა მთელი რიგი ღონისძიებები — შეამცირა მილიარდიანი პროექტების განხორციელება, დაავალა «შაჰის ინსპექციას» აღეკვეთა ბაზრობებზე სპეკულაციის ყველა ფაქტი, შეამცირა პრესის და ტელევიზიის ცენზურა, ნება დართო ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიებს გამოსულიყვნენ იატაკქვეშიდან და მიეღოთ მონაწილეობა საპარლამენტო არჩევნებში.
 
ზემოთაღნიშნული შაჰის ღონისძიებები რადიკალურმა ოპოზიციამ პირიქით აღიქვა, როგორც მონარქიის სისუსტე და კიდევ უფრო მეტი გაძლიერებული ენთუზიაზმით მოუწოდებდნენ რელიგიურ ეიფორიაში მყოფ მასებს გაეგრძელებინათ ბრძოლა ფეჰლევის დინასტიის დამხობამდე.
 
1979 წლის სიტუაცია საოცრად გამწვავდა. ძალაუფლების შესანარჩუნებლად რადიკალური ზომების მიღება იყო საჭირო, მაგრამ შაჰმა ეს ვერ განახორციელა. მან თქვა: "დიქტატორს შეუძლია შეინარჩუნოს ძალაუფლება თავისი ხალხის დახოცვით – მონარქს კი არა”. შაჰს უბრალოდ არ ეყო ნებისყოფა გამოეყენებინა ძალა თავისი ხალხის მიმართ.
 
1979 წლის 16 იანვარს შაჰმა და დედოფალმა დატოვეს ირანის ფარგლები და გაემგზავრნენ ეგვიპტეში. ჯერ კიდევ 6 იანვარს შაჰმა დანიშნა ახალი მთავრობა შაპურ ბახთიარის მეთაურობით და დაავალა ირანის გენერალიტეტს ეთანამშრომლათ მასთან. გენერლების კატეგორიულ მოთხოვნაზე სისხლში ჩაეხშოთ რევოლუცია მან როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ კატეგორიული უარი განაცხადა.
 
1979 წლის 9 თებერვალს კი თეირანში დაიწყო შეიარაღებული ამბოხება, რომელსაც სათავეში ედგნენ მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «ფედაინ-ე ისლამი» და «მოჯაჰედინ-ე ხალკი». ოპოზიციის მომხრეები სამი დღე ებრძოდნენ მონარქისადმი ერთგულ არმიის ქვედანაყოფებს, „უკვდავები“-ს შაჰის გვარდიას და „სავაქი“-ს აგენტებს.
 
1979 წ. 12 თებერვალს გენერალური შტაბის უფროსის აბას ყარაბაღის განკარგულებით ირანის შეიარარებული ძალების 27 უმაღლესი გენერალი შეიკრიბნენ არმიის შტაბში. სხდომას ესწრებოდა ასევე „სავაქი“-ს მე-4 დირექტორი გენერალ-ლეიტენანტი ნასერ მოყადამი. 2-საათიანი კამათის შემდეგ, სამხედროებმა მიიღეეს გადაწყვეტილება აღნიშნული ვითარებიდან გამომდინარე გამოეცხადებინათ არმიის ნეიტრალიტეტი, რათა თავიდან აეცილებინათ კატასტროფული სამოქალაქო დაპირისპირება. ფაქტიურად ეს ნიშნავდა მონარქიის და შაპურ ბახთიარის მთავრობის კაპიტულაციას.
 
სპარსული მონარქია, რომლის 2500-წლიანი სახელმწიფოებრიობა შაჰმა გრანდიოზულად აღნიშნა 1971 წ. პერსეპოლისში – დაემხო.
ირანის სათავეში მოვიდა აიათოლა რუჰოლა მუსავი ხომეინი. საერო მონარქიიდან ირანი იქცა თეოკრატიულ ისლამურ რესპუბლიკად. ირანი პროგრესის და განვითარების გზიდან აბსოლუტური სიბნელის და უკუსვლის გზას დაადგა.
 
See all
Survey
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
Vote
By the way