USD 2.7136
EUR 3.0211
RUB 2.9547
თბილისი
განსხვავებულად მოაზროვნე ადამიანები - დოქტორ გოგი კვარაცხელიას პრინციპული ვერსია ეგვიპტის პირამიდების საიდუმლოს შესახებ
თარიღი:  1024

ეგვიპტის პირამიდების გარშემო მსოფლიო მკვლევარებისთვის დღემდე უამრავი კითხვები არსებობს. უკვე თანამედროვე ეპოქაში, მეცნიერებს პირამიდების მშენებლობის გარშემო გარკვეული მოსაზრებებები ჩამოუყალიბდათ.  ამ თვალსაზრისით, საკუთარი შეხედულებები და შენიშვნები აქვს  საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მაღალი სიზუსტის მექატრონული ტექნოლოგიების საუნივერსიტეტო სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელს, მრავალი გამოგონებისა და სამეცნიერო ნაშრომების ავტორს, სტუ-ის საპატიო დოქტორს, პოლკოვნიკ გრიგორი (გოგი) კვარაცხელიას, რომელიც უკვე რამდენიმე წელია ინტენსიურად იკვლევს და დამაჯერებელი შედეგებით, თუ როგორ შენდებოდა ეგვიპტის პირამიდები.

დოქტორ გოგი კვარაცხელიას პრინციპული ვერსია ეგვიპტის პირამიდების, კერძოდ ხეოფსის დიდი პირამიდის არქიტექტურული თავისებურებანი და ხანგამძლეობის საიდუმლოს შესახებ

 

მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან კაცობრიობას დღემდე ქვის  ნაგებობათა ერთადერთი კომპლექსი პირვანდელი სახით რომელიც შემორჩა ეს ეგვიპტის პირამიდებია. ხსენებული პირამიდებიდან ყველაზე დიდს წარმოადგენს ხეოფსის პირამიდა ანუ ხუფუს პირამიდა, როგორც მას თვით ეგვიპტელები უწოდებენ. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოში ყველაზე დიდი პირამიდის ასაკი თითქმის ოთხიათას წელზე მეტია იგი საკმაოდ კარგად არის შემონახული.

ეგვიპტის პირამიდების შესწავლა მიმდინარეობდა ყოველთვის და ყველა დროში, თუმცა მათი აქტიური კვლევა მე-19 საუკუნის ბოლოდან იწყება. ყოველი ღრმა კვლევის ჩატარების შემდგომ კითხვებზე პასუხის ნაცვლად მეცნიერები კიდევ უფრო მეტი აუხსნელი საკითხების წინაშე დგებოდნენ, და აუხსნელი საკითხების რაოდენობა უფრო მატულობდა რაც უფრო თანამედროვე  ხელსაწყოების გამოყენება ხდებოდა კვლევების ჩატარებისას. მეცნიერთა და მკვლევართა წრეებში ასევე უამრავი ვერსია  თუ ჰიპოთეზაა გამოთქმული ხეოფსის პირამიდის შესახებ თუმცა ეს არქიტექტურული შედევრი დღემდე რჩება ინჟინრებისა თუ სწავლულების განხილვის საგნად, როგორც მშენებლობის და არქიტექტურის, ისე მისი გეომეტრიული ფორმების კუთხით. მკვლევარები თანამედროვე პირობებშიც ვერ მალავენ გაოცებას ხეოფსის პირამიდის შთამბეჭდავი ზომებისა  და ფორმების გამო. როგორც ცნობილია ხეოფსის პირამიდა არის ერთადერთი პირამიდა, რომელსაც გააჩნია კორიდორების, შახტების და გვირაბების რთული სისტემა და იგი აგებულია ღრმა მათემატიკური, ასტრონომიული, გეოლოგიური და ტექნოლოგიური ცოდნის საფუძველზე, ასე მაგალითად, იგი ზუსტადაა ორიენტირებული ორიონის სარტყელის ვარსკვლავებზე, მისი წვერო პირდაპირ უყურებს პოლარულ ვარსკვლავს, იგი გრადუსის მეასედი სიზსუტითაა ორიენტირებული დედამიწის ღერძის ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართ, თითქმის იდეალური სიზუსტითაა დაცული ნაპირკუთხოვანი ქვების  დახრის კუთხე,  ეს მაშინ როცა მისი თავდაპირველი სიმაღლე შეადგენდა 146,6 მ-ს (ამჟამად იგი შეადგენს დაახლოებით 137 მ-ს), ხოლო ფუძის გვერდების სიგრძე შეადგენდა დაახლოებით 230 მ-ს და ა.შ.

მეცნიერთა და ინჟინერთა განსჯის და კვლევის საგანია ის ფაქტორებიც, რამაც უზრუნველყო  ამ ნაგებობის შემონახვა დღემდე იმ სახით, რა სახითაც  გვხვდებიან ისინი, როგორ გაუძლო ამ ნაგებობამ ჟამთა სვლას და რაში მდგომარეობს მისი კონსტრუქციის ასეთი სიმყარისა და მდგრადობის საიდუმლო.

ზოგიერთი მეცნიერი თვლის, რომ ეგვიპტის პირამიდების, მათ შორის ხეოფსის პირამიდის მდგრადობა პირდაპირაა დაკავშირებული მის გეომეტრიულ ფორმასთან. მათი აზრით სწორედ წესიერი ოთხკუთხა პირამიდის ფორმის  ნაგებობების  განსაკუთრებული მაღალ მდგრადობა გამოწვეულია ფუძის დიდი ფართობით,  აგრეთვე, რომ პირამიდის ფორმა უზრუნველყოფს მასის შემცირებას სიმაღლეში ზრდასთან ერთად და აქედან გამომდინარე გამოაქვთ დასკვნა, რომ სწორედ ამ ორი თვისების გამოა პირამიდა მდგრადი.

პირამიდების შესწავლის საქმეში, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მაღალი სიზუსტის მექატრონული ტექნოლოგიების საუნივერსიტეტო სამეცნიერო კვლევითი ცენტის ხელმძღვანელი, სტუ-ს საპატიო დოქტორი, პოლკოვნიკი გ.კვარაცხელია აქტიურადაა ჩართული, მან უკვე გამოაქვეყნა რამოდენიმე ნაშრომი ეგვიპტის პირამიდებზე, სადაც გამოთქმული იყო მეცნიერულად დასაბუთებული ვარაუდი პირამიდების აგების ტექნოლოგიაზე,  გამოყენებულ საშუალებებზე და ა.შ.

ბ-ნ გ.კვარაცხელია  თვლის,  რომ  სწავლულების მიერ გამოთქმული მშრალი მოსაზრება, მასზედ, რომ პირამიდის გეომეტრიული ფორმის (წესიერი ოთხკუთხა პირამიდა) მხოლოდ ორი თვისება, რომელზეც ზემოთ იყო საუბარი, არ არის  საკმარისი იმისათვის, რომ ნაგებობამ გაუძლოს საუკუნეებს და იმ ბუნებრივ თუ ტექნოგენურ კატაკლიზმებს, რომელიც თანმდევი იყო თითოეული პერიოდისათვის.

გ. კვარაცხელიას აზრით გეომეტრიული ფიგურები აინტერესებდა ჩვენს წინაპრებს  არამარტო იმიტომ, რომ ისინი ეხმარებოდნენ მათ პრაქტიკული ამოცანების გადაწყვეტაში, არამედ მათ ქონდათ მაგიური მნიშვნელობაც. სიმყარე ესაა ერთერთი აუცილებელი თვისება არქიტექტურიული ნაგებობისა  და იგი დამოკიდებულია გამოყენებული მასალების თვისებებზე, კონსტრუქციულ თავისებურებებზე და საბაზო გეომეტრიულ ფორმაზე. ყოველ გემეტრიულ ფიგურას, არქიტექტურის თვალსაზრისით, აქვს  თვისებათა და მახასიათებელთა მთელი ნაკრები, რომელიც უნდა იყოს გათვალისწინებული მშენებლობის პერიოდში,  ძველრომაული არქიტექტურის თეორეტიკოსი  Vitruvius-ი ამბობდა კიდეც:  „ყოველი არქიტექტურული ნაგებობისათვის დამახასიათელი უნდა იყოს სიმყარე, სარგებელი და სილამაზე“.

 

გ. კვარაცხელია აღნიშნავს, რომ არქიტექტურული ნაგებობის მდგრადობაზე მსჯელობისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ყველა კონსტრუქციული ნიუანსი, მისი ფუნქცია და მოქმედების მექანიზმი. ამის დასადასტურებლად მას მოჰყავს ზოგიერთი ინჟინერის თუ მკვლევარის მოსაზრებები ხეოფსის პირამიდის თითოეულ წახნაგზე არსებულ სიმეტრიულად განლაგებული „ჩაღუნვის“ შესახებ, რომელიც აერთებს პირამიდის წვეროს ფუძის გვერდის შუა წერტილთან. ასეთი „ჩაღუნვების“ არსებობა ეჭვგარეშეა, რადგან ისინი ჯერ კიდევ   ნაჩვენები იყო 1700 წლის ბოლოს გამოშვებულ გამოცემაში „ეგვიპტეს აღწერა“ ( La Description de l'Egypte in the late 1700's, Volume V, pi. 8)  მოყვანილ ილუსტრაციებში, გარდა ამისა, ამ „ჩაღუნვები“ს შესახებ წერდა ცნობილი ბრიტანელი არქეოლოგი William Matthew Flinders Petrie, როდესაც ამბობდა, რომ მუდმივად აკვირდება ამ „ჩაღუნვებს“, რომლებიც საოცარი სიზუტითა და სიმეტრიით გამოირჩევა და ცდომილების ზღვარი არ სცდება 1 გრადუსს, და ბოლოს ბრიტანეთის შეიარაღებული ძალების მფრინავის Paul Groves მიერ გადაღებული ლეგენდარული ფოტო, რომელზეც აშკარად იკვეთება „ჩაღუნვის ხაზები“. ზოგიერთი მეცნიერი თვლიდა, რომ წახნაგების ცენტრალურ ნაწილში არსებული „ჩაღუნვა“ გამოწვეული იყო ეროზით ან  ქვის გარე საფარის ჩამოშლა-ვარდნით,  ერთ ერთი მეცნიერის Edwards -ის აზრით კი, თითოეული წახნაგის ცენტრალური ნაწილი უბრალოდ შეწეული იქნა შიგნით დროთა განმავლობაში ქვის ბლოკების  დიდი მასის დაწოლის გამო. უფრო შორს წავიდა ამერიკელი ინჟინერი Raymond D. Manners, რომელმაც გამოთქვა მოსაზრება, რომ შეღუნული წახნაგები ემსახურებოდა მზის სხივების ფოკუსირებას და მათ მიმართვას გარკვეული მიმართულებით, ასე რომ  დღევანდელ დღესაც არ არსებობს დამაკმაყოფილებელი და დასაბუთებული ახსნა ასეთი აქრიტექტურული თავისებურებისა.

გ. კვარაცხელია არ ეთანხმება მეცნიერთა და ინჟინერთა ასეთ ვარაუდებს და გამოთქვამს საკუთარ ვერსიას  მასზედ, რომ ეს „შეღუნვები“ სხვა არაფერია თუ არა ჩვეულებრივი წიბოები, რომლებიც უზრუნველყოფენ რვაწახნაგა პირამიდის ფორმირებას.  შესაბამისად ბატონი გ. კვარაცხელია თვლის, რომ რვაწახნაგა ხეოფსის პირამიდის ფუნდამენტი ოთხქიმიანი ვარსკვლავის ფორმისაა.  პირამიდის ამგვარი კონსტრუქცია შესრულებულია სრულიად წინასწარი განზრახვით და ფუნქციით, რომელიც სცდება უბრალო ინჟინერიის ფარგლებს.

ფუნდამენტის ზედაპირი და პირამიდის ფუძე

ხეოფსის პირამიდისათვის დამახასიათებელი მასალების, კონსტრუქციული ელემენტების, გეომეტრიული ფორმების და სხვათა ღრმა მეცნიერული ანალიზისა და მათემატიკური მოდელირების საფუძველზე გ. კვარაცხელია თვლის, რომ ხეოფსის პირამიდის გეომეტრიული ფორმის სტაბილურობა, კონსტრუქციის სიმყარე და მდგრადობა, ასევე შესრულების სიზუსტე იმალება თვით კონსტრუქციაში.

 

გ. კვარაცხელიას აზრით ხეოფსის რვა წახნაგიანი პირამიდა ფორმირებულია ოთხი არაწესიერი ოთხწახნაგა პირამიდით, რომლებიც მონოლითურადაა შეკრული თვით მშენებლობის პროცესში. ეს არაწესიერი ოთხწახნაგა პირამიდები ადვილად წარმოსადგენია  თუ ხეოფსის პირამიდას გადავკვეთთ შეწეულ წიბოებზე გამავალი ორი ურთიერთმართობული სიბრტყით. თითოეული ასეთი არაწესიერი პირამიდა შედგება ორი ვერტიკალური და ორი დახრილი წახნაგისაგან, ვერტიკალური წახნაგები წარმოადგენენ მართკუთხა სამკუთხედებს. თვალსაჩინოების მიზნით გ.კვარაცხელიამ თავისი ჰიპოტეზის მტკიცებისათვის გააკეთა პირამიდის რამოდენიმე მაკეტი და წარმოადგინა ჭრილშიც.

გ. კვარაცხელია აღნიშნავს ასევე იმ ფაქტსაც, რომ  სიმეტრიის პრინციპები  წარმოადგენს ძირითად საფუძველს არქიტექტურაში. თუ გადავხედავთ თანამედროვე პირობებში აგებულ ასიმეტრიულ ნაგებობებს, თვალნათლივ გამოჩნდება რომ ისინი წარმოადგენენ სიმეტრიული ელემენტების ჰარმონიულ კომპოზიციას. ხეოფსის პირამიდის მშენებლობისას კი, როგორც გ. კვარაცხელია მიიჩნევს,  ძველეგვიპტიელი მშენებლები მოიქცნენ  პირიქით, ასიმეტრიული კონსტრუქციული ელემენტების ( არაწესიერი ოთხწახნაგა პირამიდები) შერწყმით მოახდინეს უაღრესად სიმეტრიული ნაგებობის აგება, რომელიც ხასიათდება   პროპორციების სრულყოფილებით.

გ. კვარაცხელია მიიჩნევს, რომ არქიტექტურულად ხეოფსის პირამიდის ამგვარი ფორმირება იძლევა გაცილებით მაღალ:

ა) სიმყარეს

ბ) მდგრადობას

გ) სივრცულ სიხისტეს

როგორც ცნობილია ნებისმიერი ნაგებობის სიმყარე, ესაა მისი შესაძლებლობა საიმედოდ გაუძლოს მოქმედ დატვირთვებს და აგრეთვე ძალვებს, რომელიც წარმოიშობა თვით ნაგებობის ელემენტებში, გ. კვარაცხელიას ვერსიით ხეოფსის ძირითადი პირამიდის შემადგენელი თითოეული არაწესიერი პირამიდა უზრუნველყოფს ოთხ საყრდენ წერტილს, შესაბამისად,  პირამიდაში მათი ინტეგრირება მთლიანობაში 16 საყრდენ წერტილს ძირთადი პირამიდისათვის, გარდა ამისა, არაწესიერ პირამიდებში  ვერტიკალური წახნაგების არსებობა იმავდროულად  უზრუნველყოფს ძირითად დატვირთვების გადანაწილებას ამ წახნაგების გასწვრივ, და შესაბამისად ოთხქიმიანი ვარსკვლავის ფორმის ფუნდამენტის შიგნით ჯვრის ფორმის საყრდენზე. 

გ.კვარაცხელია ხაზს უსვამს იმ გარემოებასაც, რომ სხავდასხვა გათვლებით მაქსიმალური სტატიკური დაძაბულობა პირამიდის ქვეშ შესაძლოა შეადგენდეს ათასობით კპა-ს,  ასეთმა მაღალმა დატვირთვამ არ გამოიწვია ფუნდამენტის რღვევა (მაგალითად მაღალი ჩაჯდომა), რადგან ფუნდამენტის  მოყვანილმა ფორმამ უზრუნველყო ამგვარი დატვირთვებისადმი მედეგობა.

 კონსტრუქციის მდგრადობის ზოგიერთი საერთო წესის მიხედვით  დაბალი სიმძიმის ცენტრი და  ფუნდამენტის ფორმა და დიდი ფართობი უზრუნველყოფს მაღალ წინააღმდეგობას  დაძაბულობებისადმი,   რომელსაც ექვემდებარება ნაგებობა, რადგან ნებისმიერ მასალას აქვს მრღვევი დაძაბულობა, რომელიც წარმოადგენს  მაქსიმალურ ძალას ზედაპირის ფართობის ერთეულზე.

გ. კვარაცხელიას აზრით ამგვარად ფორმირებული პირამიდა გათვლილი იყო მილიონობით ტონა სამშენებლო მასალის რაციონალურ გადანაწილებაზე, შედეგად  დატვირთვები რვაწახნაგა პირამიდის საერთო სიმძიმის ცენტრიდან გადანაწილებული იქნა არაწესიერი პირამიდის სიმძიმის ცენტრებზე, რამაც მას შესძინა მაღალი სისხისტე  და გადანაცვლების მცირე შესაძლებლობა. რამაც საბოლოო ჯამში უზრუნველყო მიწისვრებისადმი მაღალი მდგრადობა.

გ კვარაცხელია თვლის,  რომ ხეოფსის პირამიდა ფორმირებული, რომ არ ყოფილიყო  ამგვარი ფორმით და ფუნდამენტით იგი ვერ იქნებოდა ასეთი მდგრადი.  ფუნდამენტის  ფორმას აქვს დიდი  მნიშვნელობა მათ შორის სტაბილურობისათვისაც,  რადგან ზოგიერთი ფორმისათვის იგი სტაბილურია მხოლოდ ერთი მიმართულებით. მაგალითად, ოთხწახნაგა წესიერი პრამიდა ფუძის ცენტრის და  პერიმეტრის უახლეს წერტილთან შეერთების ხაზზე არის ყველაზე ნაკლებად მდგრადი, რომელსაც ხშირად „რღვევის ხაზზსაც“ უწოდებენ,  ვიდრე ცენტრიდან კუთხეების შემაერთებელ ხაზზე, აქედან გამომდინარე არაწესიერი ოთხწახნაგა პირამიდების კომბინირებით  პერიმეტრის ხსენებული თითოეული წერტილი „შეწეული“ იქნა ფუძის შიგნით და წარმოქმნილი იყო კუთხე,  როგორც შედეგი რვაწახნაგა პირამიდის ფორმირებისა. ამგვარად კი აღმოფხვრილია  ე.წ. „რღვევის ხაზის“ არსებობა. 

გ. კვარაცხელია აღნიშნავს, რომ სივრცულ სიხისტე პირობითად თავსდება ნაგებობის ელემენტების დრეკადი ჩანაცვლების სიდიდით, რომელიც ხორციელდება სხვადასხვა სახის ძალური ზემოქმედების შედეგად. ხეოფსის პირამიდის მაღალი სივრცული სიხისტე  მიღწეული იყო არაწესიერი ოთხწახნაგა პირამიდების ვერტიკალური და ჰორიზონტალური კავშირებით, რამაც უზრუნველყო პირამიდის, როგორც ერთიანი მონოლითური ნაგებობის წარმოქმნა. გ. კვარაცხელია თვლის, რომ გათვალიწინებული იყო აგრეთვე ბუნებრივ- კლიმატური პირობების გავლენა, რადგან იგი მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენდა  ჰორიზონტალური დატვირთვებისადმი სიხისტისა მდგრადობის გასაზრდელად. პირამიდების რვაწახნაგა ფორმამ ოთხი „გამოწეული“ და ოთხი „შეწეული“ წიბოთი  უზრუნველყოფდა ქარის  მიმართ მდგრადობას არამარტო სტატიკური საიმედოობის თვალსაზრისით, არამედ  ნაგებობის რეაქციის თვალსაზრისითაც  დაგრიგალების მიმართ.  

დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ბატონი გ.კვარაცხელიას მიერ შემუშავებული მშენებლობის კონსტრუქციული პრინციპი, ტექნოლოგია, მექანიზმი  და ბოლოს არქიტექტურული თავისებურებანი ყველაზე რეალისტური და მუშაუნარიანია, დღემდე, ჰიპოთეზების საფუძველზე და მხოლოდ იდეების დონეზე წარმოსახულ კონსტრუქციებს შორის. წლების განმავლობაში ყველა სავარაუდო მეთოდის შესწავლის შემდეგ იგი  თვლის, რომ ზოგადად ეგვიპტის პირამიდები არც ვინმე იმდროინდელი ცნობილი არქიტექტორის, არც ინჟინერის აგებულია, არამედ პირამიდის აგების პრინციპი არასტანდარტული ფრაქტალის გეომეტრიული ნიმუშია, ხოლო ნაგებობის საერთო სიმძიმის ცენტრის და ძალთა გადანაწილების ურთულესი გათვლები  კი მათემატიკური გაანგარიშების ფანტასტიკური შედეგი.

უცნობი ნაცნობი
მიხეილ რამიშვილი: მამას სიმღერები აკრძალული იყო, მახსოვს, როგორ ჩამოხსნეს მისი კონცერტის აფიშები

ადვოკატ  მიხეილ რამიშვილს საზოგადოება გახმაურებული საქმეებით იცნობს,  რომელთა  შორის განსაკუთრებით რეზონანსული სანდრო გირგვლიანის, თამარ ბაჩალეიშვილის და ე.წ, ცინიდის საქმეები იყო. ყველა ამ საქმემი მიხეილ რამიშვილი, როგორც ადვოკატი, დაზარალებულთა ინტერესებს იცავდა, თუმცა მის მიერ გაკეთებული თამამი სამოქალაქო განცხადებებით, მისი გზა  ადვოკატობიდან პოლიტიკამდე მივიდა. ახლახან ის პოლიტიკური პარტიის „ჩვენ“ წევრი გახდა და  საკუთარ ძალებს უკვე  პოლიტიკურ ასპარეზზე მოსინჯავს.  

მიხეილ რამიშვილი ცნობილი ქართველი მომღერლის ოთარ რამიშვილის შვილია. მუსიკა მის ცხოვრებაშიც მთავარი ისტორია  იყო, თუმცა ადვოკატის საქმემ, რომელიც 25 წლის ასაკში დაიწყო, პროფესიულ მუსიკას მაინც ჩამოაშორა. დღეს   რამიშვილების დინასტიას აგრძელებს მიხეილ რამიშვილის შვილი ლიზა რამიშვილი, რომელიც ძალიან ცნობილი ჩელისტია და წარმატებული მუსიკალური კარიერა აქვს.  

საყვარელი საქმის, მუსიკის და ოჯახური ისტორიებით მიხეილ რამიშვილი  „თბილისი პოსტის“ სტუმარია.    

მიხეილ რამიშვილი: გარემო, რომელშიც გავიზარდე, იყო ძალიან ტრადიციული. ეს ტრადიციები  მოგვყვებოდა ჩემი ბებია -ბაბუადან,  რომელთაც გამორჩეული ოჯახი ჰქონდათ. ბაბუა მიხეილ რამიშვილი იყო კარგი პოეტი, ბებია იყო მარი მაისურაძე. დიდი ბებია მაშო მაყაშვილი და ქაქუცა ჩოლოყაშვილი ალალი ბიძაშვილ-მამიდაშვილი იყვნენ. ბებია ულამაზესი ქალი იყო, ძალიან დახვეწილი, ჩვენს ოჯახში იმ პერიოდიდან არსებობდა სიმღერა, პოეზია. ბაბუა კომუნისტებმა 17 წლის ასაკში გადაასახლეს, მან გადასახლებაში შეისწავლა ვოკალი, როცა თბილისში დაბრუნდა, ისეთი მონაცემები ჰქონდა ოპერის მომღერლობა შესთავაზეს, თუმცა ბაბუა ამაზე არ დათანხმდათ. ის წლები იყო მთავარი ბანკის რევიზორი.  კავსაძეზე, სახლში  სადაც დაიბადნენ მამა და მამიდა, ყოველდღე იმართებოდა პოეზიის, მუსიკის საღამოები.  მათთან იკრიბებოდნენ ინტელიგენციის წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქში ურთიერთობების, გემოვნების, ქცევის წესებს ამკვიდრებდნენ.   ეს ყველაფერი ძალიან აისახა მამაჩემზე და მამიდაჩემზე. მამა ძალიან ცელქი ყოფილა, პატარა იყო,  დაავლებდა თურმე ხელს მამამისის გიტარას და ვაკის ქუჩებში, ეზოდან ეზოში გიტარით დადიოდა, მთელი უბანი მას ეძებდა თურმე.  როდესაც  სამამულო ომი  დაიწყო,  ძმებმა მამაჩემი  და ბაბუას ერთ-ერთი ძმისშვილი გურიაში გაუშვეს, თითო -თითო შვილი კი  აქ, თბილისში დაიტოვეს. მამა ჩოხატაურის რაიონის სოფელ ზემო ფარცხმაში იზრდებოდა. იქ დაწერა თავისი პირველი სიმღერა“ მითხარ რად ხარ მოწყენილი“, სიმღერა მიუძღვნა გოგოს, რომელიც იქ ძალიან შეჰყვარებია. ომის დასრულების შემდეგ  ბიჭები დაბრუნდნენ თბილისში, მამამ, ცელქი ხასიათის გამო გურიიდან წამოიღო მეტსახელი „კვაჭიჭო“ ასე დააარქვა ბიოლოგიის მასწავლებელმა, რომელიც თურმე ვერ აჩერებდა გაკვეთილებზე (იცინის)

- რა გავლენა მოახდინა მამამ თქვენს ცხოვრებაზე და რა განსაზღვრა იმან, რომ პოპულარული მომღერლის შვილი იყავით?

- ყველაზე მძაფრად რაც მახსოვს ადრეული ბავშვობიდან, არის სტუმრები ჩვენს ოჯახში. დღე-ღამის რა დროც არ უნდა ყოფილიყო, ჩვენთან სულ იყო სტუმარი, სიმღერა, ქეიფი. მამასთან  მოდიოდნენ საოცარი ადამიანები. მათგან ვსწავლობდი, როგორ უნდა გყვარებოდა ქვეყანა, როგორ  უნდა მოქცეულიყავი ქალთან, როგორი უნდა ყოფილიყავი მტერთან, როგორ უნდა გეცხოვრა თბილისში, როგორი უნდა ყოფილიყავი  რაიონში, თუ სტუმრად ჩახვიდოდი, როგორ უნდა გამოგეხატა პატივისცემა ადამიანების მიმართ. ეს იყო  ნამდვილი აკადემია, შესაძლებლობა  - მესწავლა  ყველაფერი, რაც აუცილებელი იყო ცხოვრებაში. იმის მიუხედავად, რომ მამა აკრძალული იყო ანტისაბჭოური  სიმღერების გამო, ჩვენთან  სახლში  იკრიბებოდნენ სხვადასხვა რანგის ადამიანები, ცეკას მდივნები, კანონიერი ქურდები, მეცნიერები, ხელოვანები, ზოგი არც იცნობდნენ ერთმანეთს,   ყველას ერთმანეთი პროფესორი ეგონათ (იცინის) კაგებეს ერთ-ერთი პოლკოვნიკი მოგვიანებით თავის მოგონებებში წერდა, რომ უშიშროების თანამშრომელს ინაურისთვის შეუტანია მამას სიმღერების კასეტა, რომელიც  არალეგალურად ვრცელდებოდა. უკითხავს ინაურისთვის, რა მოვუხერხოთ ამ კაცსო. ინაურს მოუსმენია კასეტა, მერე მაგიდის უჯრაში ჩაუდია და უთქვამს: რას ერჩით ამ კაცს, დაანებეთ თავიო. მამას სიმღერები დიდხანს იყო აკრძალული. პირველად კონცერტზე იმღერა 1982 წელს, როდესაც გიზო ნიშნიანიძის საღამო  „პაემანი ვერაზე“  გაიმართა, რაზედაც ძალიან იბრძოლეს თავად გიზო ნიშნიანიძემ და დორიან კიტიამ. კომუნისტების ლიდერები, თურმე თავს იკლავდნენ, ოთარის ასე საჯაროდ სცენაზე გამოყვანა  არ შეიძლებაო. მაგრამ მათ მაინც თავისი გაიტანეს.  მამას მაინც იცნობდა მთელი ქვეყანა. მამიდაჩემი მღეროდა ტრიოში, სადაც მათ გიტარით აკომპანიმენტს მამა უწევდათ, დადიოდნენ გასტროლებზე საბჭოთა კავშირის მასშტაბით.  1985 წელს დაგეგმილი იყო მამას სოლო კონცერტი, მაგრამ არც ეს კონცერტი არ შედგა. ჩემი თვალით მაქვს ნანახი, როგორ ჩამოხსნეს მამას კონცერტის  აფიშები.   

იმ დროს მე და ჩემი ორივე  ძმა პატარები ვიყავით, მაგრამ მაინც  ვგრძნობდით, რომ მამა განსხვავებული იყო, ხანდახან საუბრებსაც მოვკრავდით ხოლმე ყურს. მამას ცხოვრების გამო ყველასთვის მისაღებები არ ვიყავით, მაგრამ ეს არ იყო ჩვენთვის პრობლემა. ჩვენ ვაკეში გავიზარდეთ, სადაც მძიმე 90 იან წლებშიც კი, რომელიც გავიარეთ, სრულიად სხვა წესები იყო. ერთმანეთზე მტრად გადაკიდებული ადამიანებიც კი მარტივ წესებს იცადნენ, არ გაუსწორდებოდნენ დაპირისპირებულ ადამიანს, თუ ის ქალთან,  ბავშვთან, ოჯახთან  ერთად იყო. ეს არაა ლეგენდა. ეს იყო ცხოვრების წესი, რომელსაც ქმნიდნენ ქართლოს კასრაძე, ნიაზ დიასამიძე, სხვები და სხვები. მამაც დიდი დამცველი იყო ამ წესების, რომელიც მაშინ ახასიათებდა თბილისს, მაგრამ სამწუხაროდ, დღეს აღარ არსებობს. მაშინ არ არსებობდა ჭორაობა, არ უნდა დაგეჩაგრა ადამიანი, არ უნდა გაგეყიდა მეგობარი. ადამიანებს არ ჰქონდათ დაუსჯელობის სინდრომი, ყველამ იცოდა, რომ თუ არასწორად მოიქცეოდა და რამეს დააშავებდა,  ჯერ ერთი მარტო რჩებოდა და მეორეც, აუცილებლად მიიღებდა  პასუხს  ადამიანებისგან, რომელთაც სიტყვაც ეთქმოდათ და ავტორიტეტი ჰქონდათ. ყველამ იცოდა, რომ თავისი ქცევით იყო პასუხისმგებელი  თავის  ღირსებაზე და  მომავალზე.  

ოთარი პედაგოგიურ საქმიანობასაც ეწეოდა, მოდიოდნენ  ბავშვები ჩვენთან  მამებთან ერთად, თუმცა შემდეგ გაირკვეოდა ხოლმე  რომ ეს „ყურადღებიანი“  მამები ჩვენს სახლში მამაჩემის ცხოვრების შესასწავლად დადიოდნენ კაგებეს დავალებით, ზოგი თვითონაც კაგებეს თანამშრომელი იყო. მიდიოდა შესწავლა, თუ როგორ ვცხოვრობდით, როგორები ვიყავით, რაზე ველაპარაკებოდით ბავშვებს. წლები რომ გადიოდა ალალად გვიყვებოდნენ  რაც ხდებოდა. მამას ეს წინააღმდეგობები ვერ აჩერებდა. ვერ იტანდა უსამართლობას და სასტიკად ებრძოდა, უსამართლოდ დაჩაგრული ადამიანის დასაცავად ცხრა მთას გადაივლიდა, ყველაფერს გააკეთებდა, ყველას შეაწუხებდა და მაინც დაეხმარებოდა. პირდაპირ შემიძლია ვთქვა, რომ უსამართლობასთან შეუგუებლობა და ბრძოლა მამაჩემისგან გადმომეცა „მემკვიდრეობით“  

228083213_4639187999447956_8272943878168240914_n

- როდესაც პროფესიული არჩევანი იურისტის პროფესიაზე გააკეთეთ, მამას როგორი რეაქცია ჰქონდა?   

- მე თავიდან  ნიჭიერთა ათწლედში ვსწავლობდი. ეს რა თქმა უნდა მამის გავლენაც იყო. ვიცოდი, რომ უნდა ვყოფილიყავი მუსიკოსი და შინაგანად დღესაც მუსიკოსი ვარ. ვწერ სიმღერებს, ლექსებსაც. 5 წლის ვიყავი, როდესაც უკვე გიტარაზე ვუკრავდი,  ფილარმონიაში გამიყვანეს კონცერტზე, რომელშიც მონაწილეობდნენ გიტარისტები საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა რესპუბლიკებიდან.  შემდეგ ჩავაბარე კონსერვატორიაში, საკმაოდ კარგი პოტენციალი მქონდა, ალტისტი ვიყავი. 90 იან წლებში კონსერვატორიაში  გამოცდაზე ჩელოს ფუტლიარით რომ მივდიოდი, პოლიცია  მაჩერებდა და იწყებდა გამოკითხვას, რა მედო ჩელოს ფუტლიარში. ვეუბნებოდი, კაცო ალტი დევს, გამოცდაზე მივდივარ, რა ალტი,  სად შენ და სად  კონსერვატორია, ავტომატი ხომ არ გიდევსო, არ მანებებდნენ თავს (იცინის)   ცუდი დრო იყო. პირადად მეც მეგობრებთან მიმართებაში ბევრ უსამართლობას წავაწყდი, იყო უკანონო დაკავებები და ადამიანის უფლებების  დარღვევები.  იმის მიუხედავად, რომ სულ ვმალავდი ჩემს სახელ-გვარს და არ მინდოდა, რომ მამაჩემის სახელით მესარგებლა,  ხან რას ვიგონებდი, ხან -რას, რომ ჩემი  ვინაობა არ გამემჟრავნებინა, დადგა დრო, რომ უნდა მეთქვა ვინ ვიყავი. ვიფიქრე, რომ  უსამართლობასთან ბრძოლა უფრო კარგად შემეძლო, თუ გავხდებოდი იურისტი. ჩავაბარე უნივერსიტეტში, იურდიულზე. იქამდე  ვუკრავდი ვასო გოძიაშვილის  სახელობის გალა - ორკესტრში, ტელევიზიის ორკესტრში, კვარტეტში, მაგრამ დავანებე ყველაფერს თავი და გავხდი იურისტი. მამა მიხვდა, რატომ მივიღე ასეთი  გადაწყვეტილება და  რატომ გავაკეთე ეს არჩევანი. 2000 წლიდან დავიწყე მუშაობა ადვოკატად. მამას მოწონდა ჩემი საქმიანობა, ხშირად მეუბნებოდა ხოლმე ხუმრობით, დათესე თხილი ამოვა თხილი, რაც მამა არის, ის არის შვილიო, თუმცა მამაჩემი ბევრად მაგარი კაცი იყო, მე მისნაირი ვერასდროს ვერ ვიქნები (იცინის)

-კარიერის განმავლობაში რამდენიმე გახმაურებულ საქმეზე მოგიწიათ მუშაობა, პროფესიულად რას ნიშნავდა თქვენთვის სანდრო გირგვლიანის და თამარ ბაჩალეიშვილის საქმეებზე, ასევე ე.წ. ციანიდის საქმეზე მუშაობა? 

- ყველა ეს საქმე იყო უმძიმესი,  როგორც პირადად  ჩემთვის, ასევე - საზოგადოებისთვის. პირველი იყო, სანდრო გირგვლიანის საქმე,  მე პირველი ადვოკატი ვიყავი, ვინც ამ საქმეზე მუშაობა დაიწყო, ვიცავდი ირინა ენუქიძის ინტერესებს. როდესაც სტრასბურგიდან ჩამოვიდა გადაწყვეტილება, რომელმაც მთელი სისტემა ამხილა სანდრო გირგვლიანის სიკვდილის ჩაფარცხვაში, ეს აღმოჩნდა წინა ხელისუფლების დასასრული. ამ საქმის გამო აღმოვჩნდი დაპირისპირებული ხელისუფლებასთან, რომელმაც 2011 წელს დამაკავა, პროვოკაცია მომიწყვეს და გამიშვეს ციხეში. მამაჩემი ისე გარდაიცვალა და ისე  დაკრძალეს, პანაშვიდზეც კი არ გამომიყვანეს, რომ  მამას დავმშვიდობებოდი. დიდი ბრძოლის შემდეგ გამოვედი ციხიდან. მოვიდა ახალი ხელისუფლება, მერე იყო ციანიდის საქმე, რომლის გამოც  დავუპირისპირდი სუსს, გოგაშვილს. მთელი სისტემა იყო ჩართული ამ საქმეში, მათ შორის საპატრიარქო. დეკანოზს უსამართლოდ მიუსაჯეს  ცხრა წელი და დააინვალიდეს. ამის შემდეგ იყო თამარ ბაჩალეიშვილის ამბავი, ყოველთვის ვამბობ,  რომ  ის მოკლეს და ყველაფერი გააკეთეს, რომ  საქმე  არ გახსნილიყო. სტატისტიკურად იმხელა რესურსი ჩადეს ამ საქმის არგახსნაში, რომ არც ერთ საქმეში არ ყოფილა ჩადებული ამხელა რესურსი, რაც კი საქართველოში საგამოძიებო სისტემა არსებობს. ერთხელ ვუთხარი ირაკლი შოთაძეს, მე არ გელაპარაკებით როგორც ადვოკატი, გელაპარაკებით, როგორც მამობილი, რომელსაც შვილობილი მოუკალით-მეთქი. მართლაც ამ საქმის მიმართ განსაკუთრებული ემოციები მქონდა. მე არ ვიცნობდი ამ ოჯახს, როგორც კი მშობლებმა  მოაწყვეს აქცია, სადაც განაცხადეს, რომ  დაკარგულ შვილს ეძებდნენ, წავედი  აქციაზე, როგორც 27 წლის გოგოს და 18 წლის ბიჭის მშობელი. ბაჩალეიშვილებმა მთხოვეს დახმარება, როგორც კი მოხდა ამ საქმეში ჩემი ჩართვა, მეორე დღესვე  მიიყვანეს მანქანა იმ ადგილზე. თამარ ბაჩალეიშვილის საქმე იმდენად რეზონანსული გახდა, ხელისუფლება ყველაფერს აკეთებდა, რომ ჩემი დისკრედიტაცია მომხდარიყო. თვალთვალს და მიყურადებას მარტო ჩემზე კი არა, ჩემი ოჯახის წევრებზე, მეუღლეზე, შვილებზე, ძმებზეც კი  ახორციელებდნენ. ერთხელ ჩემმა შვილმა, ლიზიკომ მითხრა: მამა თეთრი „შკოდა“ მომაშორე, 5 დღეა დამდევსო, თუმცა არც ერთ ჩემი ოჯახის წევრს  თვალთვალის არ შეშინებია, ერთი საყვედური არ უთქვამთ ჩემთვის, პირიქით, ლიზა სულ მეუბნებოდა, მიდი მამა მიაწექიო (იცინის) საბოლოდ ისე გამოვიდა, არც ერთი ხელისუფლებისთვის არ აღმოვჩნდი  მისაღები ჩემი პოზიციის გამო.   

435211472_7782050445140472_7456057324438343252_n

- ცოტა ხნის წინ პოლიტიკური პარტიის წევრი გახდით. საბოლოოდ გადაწყვიტეთ პოლიტიკაში ჩართვა? როგორც მახსოვს, წლების წინ   თბილისის მერის არჩევნებშიც აპირებდით კენჭისყრას.

- 2017 წელს, როდესაც თბილისის მერის არჩევნები ტარდებოდა, მე შევხვდი შალვა ნათელაშვილს, სადაც  ოპოზიციური სპექტრიც იყო შეკრებილი. მითხრეს, რომ თუ  ჩემი სურვილიც იქნებოდა, ოპოზიცია  წამოაყენებდა ჩემს  კანდიდატურას და მე  მექნებოდა მათი მხარდაჭერა თბილისის მერის არჩევნებში. მაშინ „ციანიდის საქმეში“ ისე  ვიყავი ჩართული, საქმეს ვერ მივატოვებდი და უარი ვთქვი. ძალიან კარგად ვიცი ქართული პოლიტიკის კულისები. სულ ვამბობ,  რა ღირსებითაც ვცხოვრობ საჯარო სივრცეში, იგივენაირად ვიცხოვრებდი, პოლიტიკაში რომ ვიყო. ვერაფერი შემიცვლიდა ღირებულებებს. არის წესები, რომელსაც მე არ ვემორჩილები. რომ ამბობენ, პოლიტიკა ბინძურიაო, სიბინძურე ყველგან შეიძლება იყოს, მათ შორის პოლიტიკაშიც, მაგრამ პოლიტიკაც შეიძლება აკეთო სიბინძურის გარეშე. გააჩნია, შენ როგორ უდგები შენს  ცხოვრებას და შენს საქმეს. მამაჩემს ჰქონდა ერთი კარგი ნათქვამი, სანამ ქართველები მარტო საკუთარ თავზე ფიქრს და ზრუნვას  და თხასავით „ მეე მეეს“ ძახილს არ გადავეჩვევით, მანამდე  ჩვენი საშველი არ იქნებაო. მართლაც ასეა.

პარტიაში „ჩვენ“ რომლის წევრიც ცოტა ხნის წინ გავხდი პატიოსანი, წესიერი, ქვეყნის მოყვარული  ადამიანები შედიან. მრავალი  წელია,  დავით ქაცარავა დიდ საქვეყნო საქმეს აკეთებს  საოკუპაციო ხაზთან. ამისი არდანახვა  შეუძლებელია.  მინდა ჩემი მსოფლმხედველობა, გამოცდილება გამოვიყენო  ჩემი ქვეყანის სასიკეთოდ. ძალიან მინდა, რომ ჩემი ქვეყანა იყო  ძლიერი, მდიდარი, სამართლიანი,  ვხედავდე  ისეთ საქართველოს,  როგორიც იყო  წარსულში, როცა ადამიანებს ჰქონდათ ბედნიერი, გაღიმებული  სახეები, უხაროდათ სახლში სტუმარი და არ ეშინოდათ მასპინძლობის. მე ასეთი საქართველო მინდა და არა გაღორებული, კორუმპირებული ადამიანების მიერ გაღატაკებული ქვეყანა,  რომლებსაც მხოლოდ    საკუთარი  ოჯახები აინტერესებთ და ატყუებენ  საკუთარ ხალხს. ცდილობენ, დაამონონ, „დააჩმორონ“ ადამიანები,  წაართვან  ღირსება და თავმოყვარეობა. მათ არ იციან, რომ ყველაფერი არ იყიდება, მით უმეტეს სამშობლო არ იყიდება. დღეს არჩევანი დგას ასე - ან თავისუფლება, ან 1921 წელი. რომ გაიძახის ხელისუფლება ომი, ომიო, ვის უნდა ომი?  ომი არავის არ უნდა. ომი მხოლოდ იარაღით ხომ არ ხდება, ავტობანიდან რამდენ მეტრით არის დაშორებული ოკუპანტი, ხელისუფლების რომელიმე წევრი ჩასულა იქ და  უნახავს როგორ ცხოვრობს ხალხი საოკუპაციო ხალხთან?!  სამწუხაროდ, ასეთ მძიმე სიტუაციაში ვართ. არის წითელი ხაზები, რომელიც არ უნდა გადალახო - არც საქმეში და არც ცხოვრებაში, ეს წითელი ხაზები, სამწუხაროდ  ჩვენს ქვეყანაში ბევრმა გადალახა.

-  ოჯახზე მინდა გკითხოთ, თქვენი ქალიშვილი ლიზა რამიშვილი, რომელიც თქვენი ოჯახური ტრადიციის გამგრძელებელია.  

- როდესაც ოთარმა პატარა ლიზას მოუსმინა, მითხრა, დაიმახსოვრე, ლიზა ისეთი მუსიკოსი  დადგება, ყველა რამიშვილს გადაგვიჯოკრავსო. მაშინ ლიზას ახალი დაწყებული ჰქონდა ჩელოზე დაკვრა.15 წლის იყო ლიზა როდესაც გავუშვით  კრონბერგის  აკადემიაში და დამოუკიდებლად ავიდა იმ მწვერვალებზე. გერმანიიდან შვეიცარიაში გადავიდა, როდესაც ჟენევის კონსერვატორიიდან მიიღო მოწვევა. წლები იყო ესპანეთში, დღეს საქართველოში ცხოვრობს, აქედან დადის მოწვევით  კონცერტებზე და ფესტივალებზე  მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში. ლიზას  ისე უყვარს თავისი სამშობლო, სხვაგან  დიდხანს ცხოვრება,  ალბათ  გაუჭირდება. ჩვენი ოჯახის ყველა სიკეთე ლიზაზე  გადავიდა. ერთხელ გამომიცხადა, შენ აღარ ჩაერიო, ბაბუას შემოქმედებას მე მივხედავო და ყველაფერი გადაიბარა. მამაჩემის  90 წლისთავის გადახდას ვაპირებდით, მაგრამ როგორც ხდება ხოლმე, ვერ მოვიძიეთ კონცერტისთვის საჭირო რესურსები. დარწმუნებული ვარ, ლიზა მაინც მოაწყობს საოცარ საღამოს,  ეს არ იქნება მხოლოდ კონცერტი, ეს  იქნება ოთარის  საღამო და გახსენება, თუ  როგორ უნდა იცხოვრო სწორად და ღირსებით.   

თამუნა ნიჟარაძე   

1488687_770856473007661_3753533640783965303_n

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.