USD 2.7599
EUR 3.0569
RUB 3.2807
Tbilisi
ეკატერინე ბერიშვილი-შვეიცარიაში მოღვაწე ქართველი მეცნიერი
Date:  810
შვეიცარიაში 2013 წელს ჩამოვედი, უკვე 40 წლის ვიყავი. ჩემი აქ ჩამოსვლა პირადი ცხოვრების რადიკალურმა ცვლილებებმა განაპირობა. გავთხოვდი და მე და ჩემმა შვეიცარიელმა მეუღლემ გადავწყვიტეთ ჟენევაში გვეცხოვრა. ეს კი იმას ნიშნავდა, რომ კარიერა ნოლიდან უნდა დამეწყო. ყველაფერს ფრანგული ენის არცოდნაც ართულებდა. არ შემშინებია, კიდევ ერთხელ მომეცა შანსი გამომეცადა ჩემი შესაძლებლობები და ახალ გამოწვევას შევჭიდებოდი. ჟენევის უნივერსიტეტში ჩემი საქმიანობის პირველი ოთხი წელი მუხლჩაუხრელად ვიმუშავე. ინტენსიურად ვსწავლობდი ფრანგულ ენას, ასევე ვეძებდი გზებს, რომ თავი ჟენევის უნივერსიტეტის აკადემიურ სივრცეში დამემკვიდრებინა. ვიცოდი თუ ამ ასაკში ცოტა ხნით მაინც შევწყვიტავდი სამეცნიერო საქმიანობას, ეს თვითმკვლელობის ტოლფასი იქნებოდა. პირველი ოთხი წელი ენთუზიაზმზე, უხელფასოდ ვიმუშავე. ვმუშაობდი როგორც ლაბორატორიაში ასევე ჩართული ვიყავი ტიპი პირველი დიაბეტის მქონე პაციენტებში ლანგერჰანსის კუნძულების გადანერგვის კლინიკურ პროგრამაში. საწყისი კვლევებისათვის მოვიპოვე მცირე გრანტები და შევუდექი პილოტურ ექსპერიმენტებს. ამნიონის უჯრედებისა და პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულების უჯრედების გამოყენებით, მინდოდა შემექმნა ინსულინმაპროდუცირებელი სამგანზომილებიანი (3D) ორგანოიდები და მათი ფუნქციური შესაძლებლობები გამომეცადა დიაბეტით დაავადებულ თაგვებში. ამნიონის უჯრედებს ახასიათებს ემბრიონული ღეროვანი უჯრედების მსგავსი პლასტიურობა, ანთების საწინააღმდეგო და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია იმუნომოდულაციური თვისებები. ორგანოიდებში ამნიონის ეპითელური უჯრედების ინკორპორირებამ, ინსულინმაპროდუცირებელი უჯრედები უფრო რეზისტენტული გახადა ანთებისა და ჰიპოქსიისადმი. გაუმჯობესდა გადანერგილი ორგანოიდების სიცოცხლისუნარიანობა და სისხლმომარაგებაც. ამ გარემოებებმა, დიდი გავლენა მოახდინა ორგანოიდების ფუნქციის გაუმჯობესებაზე.
 
2019 წელს, ჩემი 5 წლიანი კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალ Nature Communication-ში. წარმატებულმა საპილოტო კვლევებმა საწინდარი დაუდო ჩემს შემდგომ იდეას, შემექმნა ჰიბრიდული ენდოკრინული პანკრეასი, რომლის გადანერგვაც შესაძლებელი გახდებოდა დიაბეტით დაავადებული ყველა პაციენტისთვის და ეს ყველაფერი იმუნოსუპრესიული თერაპიის გარეშე. ინსულინმაპროდუცირებელი ორგანოიდები, ამ კონსტრუქციის შემადგენელი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სტრუქტურული ერთეულია. დასახული მიზანი საკმაოდ ამბიციური იყო და საჭიროებდა სოლიდურ დაფინანსებასა და რაც მთავარია მულტიდისციპლინურ მიდგომას.
 
2019 წელს, გამოცხადდა ევროპული კომისიის, ჰორიზონტ 2020 საკმაოდ ამბიციურ საგრანტო კონკურსი რეგენეაციულ მედიცინაში. ვიცოდი რომ ჩემი ამბიციური პროექტის განსახორციელებლად ამ კონკურსში გამარჯვებას საციცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა. პირველ რიგში უნდა შემეკრა სხვადასხვა დარგის წამყვანი მეცნიერებისაგან შემდგარი კონსორციუმი, რომელიც თანახმა იქნებოდა ამ პრობლემაზე ემუშავა. შემდეგი ამოცანა იყო პროექტის დაწერა. მიზანი საკმაოდ რთულად მისაღწევი იყო. ვიცოდი რომ ამ გრანტის მოპოვების შანსი ძალიან დაბალი იყო, მაგრამ ისიც ვიცოდი რომ ჩემი პროექტი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრობლემის გადაწყვეტის პერსპექტიულ მეთოდს წარმოადგენდა. შევკარი გუნდი და შევუდექი პროექტის წერას, რომელსაც 3 თვე მოვანდომე. ამ კონკურსში მონაწილე 217 პროექტიდან მხოლოდ 14 პროექტი დააფინანსეს. ჩვენი პროექტი, უმაღლესი ქულით გამარჯვებულების სამეულში გავიდა. პროექტი დამაფინანსეს 7 მილიონი ევროთი.
ამის შემდეგ, ჟენევის უნივერსიტეტში შევქმენი ქსოვილოვანი ინჟინერიისა და ორგანოთა რეგენერაციის ლაბორატორია. ენდოკრინული პანკრეასის გენერირებისათვის ჩვენი გუნდი იყენებს ქსოვილების ინჟინერიის ისეთ მოწინავე სტრატეგიებს, როგორიცაა გენის რედაქტირება CRISPR-Cas9 ტექნოლოგიით, 3D მინი-ორგანოების გენერირება, ჰიდროგელების წარმოება და ამ სტრუქტურული ერთეულების ერთ მთლიან ფუნქციურ ორგანოდ აწყობა. პროექტის წარმატებით იმპლემენტაციის შემთხვევაში შესაძლებელი გახდება ჩვენს მიერ გენერირებული ენდოკრინული პანკრეასის გადანერგვა იმუნური სისტემის დათრგუნვის გარეშე. ეს კი, თავის მხრივ, შესაძლებელს გახდის საგრძნობლად გავაფართოვოთ უჯრედული ტრანსპლანტაციის ჩვენებები და წარმატებით ვუმკურნალოთ დიაბეტით დაავადებულ მრავალ პაციენტს.
პარალელურად დავეუფლე ფრანგულ ენას და დღეს ჟენევის უნივერსიტეტში ვეწევი პედაგოგიურ საქმიანობას, სამედიცინო სკოლის მეორე კურსის სტუდენტებს რეპროდუქტოლოგიასა და გენეტიკას ვასწავლი.
 
გარდა ამისა, ინტენსიურად ვარ ჩართული ჟენევის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალის უჯრედული თერაპიის ცენტრში პანკრეასის ლანგერჰანსის კუნძულების გადანერგვის კლინიკურ პროგრამაში. ჩვენი ცენტრი, მსოფლიოს ერთ-ერთი ბრწყინვალების ცენტრად არის აღიარებული. ჩვენ, არა მხოლოდ შვეიცარიას, არამედ საფრანგეთის კლინიკებსაც ვემსახურებით. წელიწადში 100 იზოლაციას და დაახლოებით 50 გადანერგვას ვასრულებთ.
 
მალე დავიწყებთ ახალ კლინიკურ კვლევებს კომპანია ვერტექსთან ერთად. სულ ახლახანს ამერიკის შეერთებული შტატების სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ ავტორიზაცია მისცა პლურიპოტენტური ღეროვანი უჯრედებიდან მიღებული ინსულინმაპროდუცირებელი უჯრედების კლინიკურ გამოცდას, რომლიც ერთი ნაწილიც ჩვენს ცენტრში ჩატარდება. ამავე დროს, ვარ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. შარშან, ილიას სახლემწიფო უნივერსიტეტში კოლეგებთან ერთად დავაფუძნეთ მედიცინის სკოლა, სადაც, ვეცდებით შევქმნათ საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი ბაზა და მოვამზადოთ კონკურენტუნარიანი სპეციალისტები და მეცნიერები.
სტუდენტობის პერიოდში შევუერთდი თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის კათედრაზე არსებულ სამეცნიერო ჯფუფს, რომელსაც მუდმივად ძიებაში მყოფი ინოვატორი და ქარიზმატული პროფესორი ზურაბ კაკაბაძე ხელმძღვანელობდა. იმ დროისათვის ჩვენი სამეცნიერო გუნდი დღევანდელი საზომებითაც კი, საკმაოდ ინოვაციურ იდეაზე მუშაობდა. ტერმინი ქსოვილოვანი ინჟინერია უკვე ყველამ იცის და ამ მიმართულებით ბევრი კვლევა მიმდინარეობს. იმ პერიოდში ეს მიმართულება პირველ ნაბიჯებს დგამდა მსოფლიოში, ბევრი მეცნიერი მას სკეპტიკურადაც კი უყურებდა. სწორედ ამ მიმართულებით მუშაობდა ჩვენი სამეცნიერო გუნდი, ღვიძლის ქსოვილს ვაქუცმაცებდით და ვცდილობდით მისგან, თავად რეციპიენტის ორგანიზმში ახალი, ფუნქციურად აქტიური ღვიძლი გამოგვეზარდა. ეს ის წლებია, როდესაც მთელ საქართველოში უაღრესად მძიმე სოციალურ-ეკონომიკურ ვითრებაა. უშუქობა, კორუფცია, კრიმინალი და ეკონომიკური სიდუხჭირე, ყველაფერი ერთად უტევს ქვეყანას და თითქოს საშველიც არსად ჩანს. ამ პერიოდში არა თუ მეცნიერება, ზოგადი განათლების სისტემაც კი უმძმესი კრიზისის ფაზაში იყო. აი, ასეთი მდგომარეობის მიუხედავად ჩვენ მუშაობა არ შეგვიწყვეტია. გამოვნახეთ სახსრები და მოვახერხეთ ჩვენი კვლევები გაგვეტანა საერთაშორისო ასპარეზზე და მიგვეღო დარგის აღიარებული ექსპერტების შეფასება. ასე გავიცანით პროფესორი სანჯივ გუფთა, რომელიც ერთ-ერთ ლაბორატორიას ხელმძღვანელობდა, იეშივას უნივერისტეტის, ალბერტ ეინშტეინის სამედიცინო კოლეჯის, ღეროვანი უჯრედებისა და ღვიძლის კვლევითი ცენტრში (ნიუ იორკი, აშშ). სანჯივი დაინტერესდა ჩვენი კვლევებით და თანამშრომლობის სურვილიც გამოთქვა. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენს მიერ მიღებული შედეგები იმედისმომცემი იყო, საგანი უფრო ღრმა და დახვეწილ კვლევებს მოითხოვდა. ამის საშუალება იმ დროის საქართველოში ბუნებრივია არ იყო. გადაწყდა რომ კვლევების ნაწილს ნიუ იორკში ჩავატარებდით. ასე აღმოვჩნდი ამერიკაში, ღვიძლის კვლევითი ცენტრის ლაბში, სადაც რამდენიმე თვე გავატარე. კვლევები გაგრძელდა და შედეგებმაც არ დააყოვნა. 2004 წელს ჩვენი სტატია გამოქვეყნდა Nature Medicine-ში, რომელიც დარგის ერთ ერთი პრესტიჟული სამეცნიერო გამოცემაა.
 
ასე დავინფიცირდი მეცნიერების ვირუსით და ამან მთელი ჩემი სამომავლო გეგმები და კარიერა რადიკალურად შეცვალა. საქართველოში არსებული სამეცნიერო პოტენციალი, დაუსრულებლად განედინება საზღვარგარეთ. ჩვენი ეროვნული სიმდიდრე მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ადამიანურ ფაქტორზე. დღეს, მთელ მსოფლიოში სიმდიდრის ფუნდამენტურ წყაროებს ცოდნა და კომუნიკაცია წარმოადგენს. ინტელექტუალური კაპიტალი პირდაპირპროპორციულ გავლენას ახდენს ქვეყნის ინოვაციურ განვითარებაზე, ეკონომიკური პარამეტრების ზრდაზე და კონკურენტუნარიანობის დონეზე. შესაბამისად ინტელექტუალური ძალის დაკარგვა, ძლიერად ურტყამს ქვეყნის ინოვაციური განვითარების და კონკურენტუნარიანობის ზრდის პოტენციალს. ამ პროცესის შესაჩერებლად სახელმწიფოს მხრიდან ქმედითი ნაბიჯები უნდა გადაიდგას. პარალელურად, აუცილებელია მაქსიმალური ინვესტიციები და ძალისხმევა ჩაიდოს ინტელექტუალური კაპიტალის განვითარებაისათვის და ეს პროცესი სკოლიდან უნდა იწყებოდეს.
 
უცხოეთში სამეცნიერო კარიერის მაძიებელ ახალგაზრდებს ვურჩევ აქტიურად ჩაერთონ სამეცნიერო საქმიანობაში და მაქსიმალურად გამოიყენონ აქაური რესურსები. იყვნენ ორგანიზებულები, ინტენსიურად იკითხონ ახალი სამეცნიერო ლიტერატურა, წერონ სტატიები და შემდგომ ცადონ მათი გამოქვეყნება. დღეს, ახალგაზრდებს, უამრავი შესაძლებლობა აქვთ მიიღონ სათანადო განათლება ქვეყნის შიგნით თუ გარეთ. ეს შესაძლებლობები მაქსიმალირად უნდა გამოიყენონ. მთავარია, პროფესიად აირჩიონ ის საქმე რომელიც უყვართ და ბოლომდე დაიხარჯონ, მოახდინონ საკუთარი შესაძლებლობების სრული რეალიზაცია. არ შეუშინდნენ სირთულეებს და შეცდომებს. დაისახონ დიდი მიზნები და არასოდეს იფიქრონ რომ მიზანი მიუღწეველია. იყვნენ საუთარ თავში დარწმუნებულები, დამოუკიდებლები და თვითმყოფადები.
culture
«Frankfurter Allgemeine Zeitung» (გერმანია): „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება: ტრადიციული სუფრის თავისებურებები“

„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.

ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...

ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.

ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.

„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...

ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.

რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.

ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.

მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს  სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.

თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.

See all
Survey
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
Vote
By the way