აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის სიტუაცია კიდევ უფრო გართულდა. თითქმის ყოველდღიურად მიმდინარეობს სროლები როგორც ყარაბაღის ხაზთან, ისევე სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე. შეტაკებები არამხოლოდ ქალბაჯარის სასაზღვრო რაიონში, არამედ ნახიჩევანის მიმართულებითაც ფიქსირდება. ნახიჩევანისაკენ სომხეთი აზერბაიჯანს აბრალებს ესკალაციას, აზერბაიჯანი კი სომხეთს. არადა ამ აზერბაიჯანულ ექსკლავში აზერბაიჯანის სამხედრო ძალების ერთ-ერთი გამორჩეული დანაყოფები არიან ბაზირებულნი.
აღსანიშნავია, რომ აზერბაიჯანს ზანგეზურის სატრანსპორტო დერეფანი, რომელიც სომხეთის სიუნიქის ოლქზე გადის, სწორედ ნახიჩავენისაკენ გადასაადგილებლად სჭირდება, ხოლო აქედან კი გზა თურქეთისაკენ მიდის.
სიტუაცია განსაკუთრებით ორი მიზეზითაა ყურადსაღები:
1. აზერბაიჯანის არმია სამხედრო სწავლების ფონზე სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრისაკენ გადაადგილდება, რომელთა სამხედრო მანქანებზეც ამოტრიალებული A ნიშანია დატანილი. ეს კი წააგავს უკრაინის ომში რუსულ სამხედრო ტექნიკაზე დაწერილ Z, V და O სიმბოლოებს. ყველაფერთან ერთად ამას ფსიქოლოგიური წნეხის მოტანა შეუძლია ოფიციალური ერევნის წინააღმდეგ.
2. მიმდინარე პროცესებზე რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ პასუხისმგებლობა ფაშინიანის მთავრობას აჰკიდა, ხოლო ფაშინიანმა რუსეთზე სომხეთის უპირობო დამოკიდებულებას შეცდომა უწოდა.
იმ ფონზე, რომ რუსეთი პრაქტიკულად მთლიანადაა გადართული უკრაინაში პოზიციების შენარჩუნებაზე, ხოლო ევროპისათვის კავკასიის შუა სატრანსპორტო და ენერგო დერეფანი კრიტიკული მნიშვნელობისაა, ამიტომ აზერბაიჯანი საკმაოდ თამამად მოქმედებს. ამას ემატება დიდი შიდა პოლიტიკური დაძაბულობა სომხეთის შიგნით, რომელშიც რუსეთი არანაკლებადაა ჩარეული - კრემლისთვის ფაშინინზე მეტად ქოჩარიანის ფრთა და დაშნაკცუთიუნია მისაღები. ქოჩარიანისა და საღათელიანის ფრთა უფრო რადიკალური და შეიძლება ითქვას, რომ რევანშისტულიცაა და პრინციპში აზერბაიჯანის ტერიტორიულ მთლიანობას არ აღიარებს.
შიდა კრიზისის ეს გზა აზერბაიჯანმა 92-93 წლებში გაიარა: როდესაც ოფიციალური ბაქო ყარაბაღში მარცხდებოდა ქაოსი და დაპირისპირება (მათ შორის სამხედრო გადატრიალება) თითქოს ჩვეულ ამბად იქცა იქ.
მიმდინარე მოვლენები აპრიორი არ გულისხმობს, რომ სრულმასშტაბიანი ომი დაიწყება, მაგრამ ფაქტია, რომ აზერბაიჯანი ზეწოლას ზრდის სომხეთთან მიმართებით. ამაზე კი არც სომხეთია პასიურ მდგომარეობაში - ფაშინიანს პასიურობას რთულად თუ აპატიებენ.
ბაქოს ორი უმთავრესი ამოცანა აქვს გადასაჭრელი - ყარაბაღის სრული კონტროლი და ზანგეზურის დერეფანზე ტვირთების შეუფერხებლად გატარება. აზერბაიჯანში ალიევის მხარდაჭერა საკმაოდ ძლიერია, რასაც ემატება დრო და გარემოებაც - დასუსტებული სომხეთისა და რუსეთის გარდა დასავლეთიც გასათვალისწინებელია, რომელსაც თვალები ახლა უკრაინისაკენ უფრო აქვს მიპყრობილი, ვიდრე სამხრეთ კავკასიისაკენ და არც ბაქოსთან დაპირისპირებისათვისაა მზად. შესაბამისად, აზერბაიჯანის მცდელობა პოლიტიკური მიზნები ზეწოლით მიაღწიოს - ნათელია, მაგრამ რა მოხდება თუკი ეს ზეწოლა ნაწილობრივ ან სრულად უშედეგო იყო? მოიმატებს თუ დაიკლებს ესკალაცია ეს ჯერ კიდევ საკითხავია. გასათვალისწინებელია, რომ კრიზისს ორი მიზეზი აქვს - ერთი თავად აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის საკითხია, სადაც აზერბაიჯანული პოზიციები შედარებით მყარია (როგორც სამხედრო, ისე სამართლებრივი კუთხით), ხოლო მეორე, სომხეთის ტერიტორიაზე გამავალი დერეფნის საკითხია. აქ კი სიტუაცია ლოკალურის გარდა საერთაშორისო მასშტაბებამდე გადის სადაც დაინტერესებულ მხარედ აზერბაიჯანის გარდა თურქეთიც გვევლინება, ხოლო სამართლებრივად და პოლიტიკურად უფრო მეტი კითხვები ჩნდება, ვიდრე პასუხებია.
