USD 3.0465
EUR 3.4221
RUB 4.2811
თბილისი
საიტზე მიმდინარეობს ტექნიკური სამუშაოები
თემურ მიქელაძე: პაციენტს ვერასდროს დავუნიშნავ ისეთ მედიკამენტებს, რასაც არ დავუნიშნავ საკუთარ შვილებს.
თარიღი : 05.29.2020 20:00  1645

კორონაპანდემიის დასაწყისში, როდესაც ძალიან მწირი იყო ინფორმაცია  Covid 19-ის შესახებ, ყველა ოჯახში გაჩნდა შეკითხვები   - რა საფრთხის წინაშე იდგნენ   ბავშვები  და როგორ დაგვეცვა  ისინი  ვერაგი ვირუსისგან.  იმის მიუხედავად, რომ ვირუსმა ბავშვებს არ მიაყენა ისეთი მძიმე დატყმა, როგორც უფროსებს, დღემდე არსებობს უამრავი პასუხგაუცემელი კითხვა, რომელსაც პასუხებს,   როგორც ჯანდაცვის სპეციალისტები ამბობენ,   დრო და კვლევები გასცემს.  დღეს  პედიატრები უკვე საუბრობენ რა სპეციფიკით ხასიათდება  კორონავირუსი ბავშვებში და რა გართულებები შეიძლება მოჰყვეს მას.  ბოლო თვეებში  ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ევროპის ქვეყნებში- საფრანგეთში, იტალიაში, გერმანიასა და ესპანეთში, აქტიურად დაიწყო საუბრები  კიდევ ერთი  ვერაგი დაავადების ე.წ კავასაკის სინდრომის გააქტიურების საფრთხეზე, რომელიც ამერიკელმა და ევროპელმა პედიატრებმა  ჩათვალეს, როგორც    კორონავირუსის ერთ-ერთი  საშიში გართულება ბავშვთა ასაკში.  ამ სინდრომით  5 წლამდე ასაკის სამი ბავშვის  გარდაცვალების შესახებ იტყობინებოდნენ ჯანდაცვის სპეციალისტები  ამერიკაში.  

ეს  "მისტიკური და იდუმალი დაავადება",  შიშსა  და პანიკას  იწვევს მშობლებში საქართველოშიც,  თუმცა ამ მოსაზრებას არ იზიარებს მედიცინის დოქტორი, ექიმი პედიატრი თემურ მიქელაძე. მას  პროფესიული კარიერის განმავლობაში ორი კავასაკის სინდრომით დაავადებულ პაციენტთან მუშაობის პრაქტიკა აქვს. როგორც თემურ მიქელაძე ამბობს,  კავასაკის სინდრომი სიმპტომატიკით ძალიან ჰგავს კორონავირუსს, რაც შესაძლოა გახდა  მისი უცხოელი კოლეგების მიერ  კავასაკის სინდრომით ბავშვების გარდაცვალების   ვერსიების საფუძველი, თუმცა ამისი  მტკიცებულებები  ჯერ  არ არსებობს.     

ბატონო თემურ, სპეციალისტებს, ალბათ,  უკვე  დაგიგროვდათ ინფორმაციები ანალიზისთვის,  თუ   რა გართულებებს ტოვებს კორონავირუსი ბავშვებში.  ამერიკელი და ევროპელი პედიატრები უკვე აქტიურად საუბრობენ  ე.წ. კავასაკის სინდრომზე, როგორც კორონავირუსის საშიშ გართულებაზე. 

იმ ინფორმაციების მიხედვით, რაც მაქვს, ბავშვებში რაიმე ნარჩენი კლინიკური  ნიშნები არ არსებობს. ბოლო პერიოდში დაიწყო საუბარი ე.წ. კავასაკის სინდრომზე. ეს არის სინდრომი  საშუალო ყალიბის  სისხლძარღვის ანთებით და ცხელებით, მაგალითად,  გულის მკვებავი სისხლძარღვების ანთებით, რის შედეგადაც ვითარდება  კორონარიტები, ე.წ  ვეგეტაციები,მიკროთრომბები, ანევრიზმები ადრეულ ასაკში. კავასაკის სინდრომის დროს განვითარებულმა ანევრიზმამ მოგვიანებით შეიძლება  გამოიწვიოს პაციენტის უეცარი სიკვდილი . კავასაკის სინდრომი არის უპირატესად 5 წლამდე ასაკის ბავშვთა დაავადება, თუმცა მისი გამოვლენა შესაძლოა მოხდეს 15 წლის ასაკშიც კი. იყო საუბარი, რომ   ამერიკის შეერთებულ შტატებში  სამი  ბავშვი გარდაიცვალა კავასაკის მსგავსი სინდრომით.  იყო  საფრანგეთსა და იტალიაშიც შემთხვევები,მაგრამ ამ კავშირებს დღესდღეისობით მტკიცებულებები არ გააჩნია.

საქართველოში რამდენად ხშირია ეს სინდრომი ბავშვებში?

22 წელია ექიმი ვარ, მახსენდება 20 - მდე კავასაკის სინდრომის შემთხვევა.  გასული წლის ნოემბერ - დეკემბერში გვყავდა  ორი პაციენტი, ერთ-ერთი  იყო იშვიათი შემთხვევა, ერთი თვის ასაკის ბავშვი. მის შემთხვევაში  მოხდა დროული დიაგნოსტიკა,  მოთავსდა რევმატოლოგიურ განყოფილებაში. დღეს ეს ბავშვი სრულიად გამოჯანმრთელებულია, მას ჩატარებული აქვს ყველა პროფილაქტიკური აცრა. ისევე  როგორც მეორე  პაციენტს, 4 წლამდე ბავშვს, რომელსაც ჰქონდა კორონარების გადიდების პრობლემა, მიდრეკილი  იყო ანევრიზმისკენ, თუმცა მკურნალობაში ჩაერთო რევმატოლოგების ჯგუფი.   საბედნიეროდ, ჩვენ გვაქვს ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული  ბავშვთა რევმატოლოგიური სკოლა,  სწორედ პროფესიონალი რევმატოლოგების  დამსახურებით მოხდა ამ დაავადების კუპრება  ამ პაციენტში, რომელიც უკვე გამოჯანმრთელების გზაზეა და უკვე  არ ველოდებით რაიმე გართულებას .  

რა იწვევს ამ იშვიათ დაავადებას, რომელსაც ბევრ ქვეყნაში  ამოუცნობი ეტიოლოგიის  გამო "მისტიკურ დაავადებასაც" კი უწოდებენ?

ეს არის  უცნობი ეტიოლოგიის დაავადება,  ჩვენ  არ ვიცით მისი გამოწვევი მიზეზები,  შესაძლოა  ამიტომაც  ახასიათებს  ამ დაავადებას  საზოგადოება ასე. ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ მისი წარმოშობა უკავშირდება ინფექციურ გენეზსს.  ეს სინდრომი პირველად აღიწერა 1967 წელს იაპონიაში ტომისაკუ კავასაკის მიერ,  ის ამ თემაზე მუშაობდა  1961 წლიდან.  კავასაკის სინდრომი ძირითადად ფერადკანიანი რასის დაავადებაა. ამერიკის შეერთებულ შტატებში პედიატრთა აკადემიის მონაცემებით ყოველწლურად  დიაგნოსტირდება დაახლოებით 3 500- მდე შემთხვევა, ასე იყო  ჯერ კიდევ კორონავირუსის დაწყებამდე. აღმოჩნდა, რომ კავასაკის სინდრომს ახასიათებს კავშირი სხვადასხვა ეპიდემიებთან და  ამ დროს იმატებს შემთხვევები, შესაძლოა ამიტომაც გაჩნდა ვერსიები ამერიკაში და ევროპაში უცნობი კავასაკის სიმდრომის მსგავსი დაავადების შესახებ, მით უმეტეს, რომ  კავასაკის სინდრომის სიმპტომატიკა  ჰგავს კორონავირუსის სიმპტომატიკას, შესაძლოა, ესეც იყო მიზეზი  ამ კავშირებისაც.

საბედნიეროდ,  ჩვენ რეგიონში გვაქვს ერთ-ერთი წარმატებული სამედიცინო სისტემა, მათ შორის პედიატრიული სკოლა. ჩვენს  ექიმებს არ ეშლებათ კავასაკის სინდრომის  დიაგნოსტირება.  ძალიან მნიშვნელოვანია  ამ დაავადების დროული დიაგნოსტირება და დროული მართვა. თუ არ მოხდა დროული დიაგნოსტირება 25 %  შემთხვევაში შესაძლოა დასრულდეს ფატალურად, 75 % ში კავასაკის თვით განკურნებადია.დროული დიაგნოსტირებისა და მკურნალობის შემთხვევაში შედეგი კარგია.  ძირითადი კლინიკური ნიშნებია ცხელება, კისრის ლიმფური  ჯირკვლების გადიდება, ხახის და პირის ღრუს ლორწოვანის დაზიანება, კონიუქტივიტი,  ქუნთრუშის მსგავსი გამონაყარი, რის გამოც ეს დაავადება შესაძლოა  შეგვეშალოს ქუნთრუშაში, ასევე კიდურების შეშუპება, როგორც მტევნის, ასევე ტერფის. მთავარი მაინც  არის რეფრაქტერული ცხელება, რომელიც ხუთი -შვიდი დღის განმავლობაში არ ექვემდებარება არანაირ ანტიპირეტიულ და ზოგ შემთხვევაში ქუნთრუშის მსგავსების გამო არარაციონალურ ანტიბიოტიკოთერაპიას ან სხვა მკურნალობას. მას სჭირდება პოლიპროფილური მართვა - კარდიოლოგის, რევმატოლოგის და პედიატრის ჩართვა.

როგორია ამ დაავადების მართვის პროტოკოლი?

დაავადების დიაგნოსტირებისთანავე პაციენტი უნდა იქნას ჰოსპიტალიზირებული და მკურნალობას მართავს ბავშვთა რევმატოლოგი. მკურნალობაში გამოიყენება სპეციალური იმუნოგლობულინი, თავიდანვე იწყება ანთების საწინააღმდეგო მკურნალობა ასპირინით რომელიც გრძელდება ხანგრძლივად.  ზოგ შემთხვევაში მეორედაც ხდება იმუნოგლობულინის გადასხმა ან ინიშნება  ისტემური გლუკოკორტიკოსტეროიდები . ეს არის კავასაკის სინდრომის სტანდარტული მართვა, მთავარია კარდიოლოგის მეთვალყურეობა და დინამიურად ექოკარდიოსკოპიური  კვლევა. შესაძლოა 5 წლამდე ბავშვმა კავასაკი გადაიტანოს დიაგნისტირების გარეშე,  მაგრამ წლების შემდეგ მარტივი სპორტული დატვირთვის შემდეგაც  კი მოხდეს ანევრზმის გახეთქვა და უეცარი სიკვდილი.   არსებობს არასრული კავასაკის სინდრომიც, ამიტომაცაა, რომ თუ ექიმმა   არსებული შვიდი სიმპტომიდან ერთზე მაინც მიიტანა ეჭვი, მყისიერად  უნდა მოხდეს პაციენტის დროული რეფერალი.      

როდესაც ჯერ კიდევ მაღალია კორონავირუსის საფრთხე და სპეციალისტები შემოდგომაზე ახალ ტალღას  პროგნოზირებენ,  იმ ინფორმაციების კვლევის საფუძველზე, რაც უკვე არსებობს, რა რეკომენდაციებს აძლევთ მშობლებს ბავშვებთან და მოზარდებთან დაკავშირებით?  

ის პერიოდი, რაც კორონავირუსის პირველი შემთხვევებიდან დღემდე გავიდა, არ არის საკმარისი  ვირუსის ისტორიის სრული შესწავლისთვის.  ვირუსმა, სულ მცირე,  ყველა სეზონი უნდა გაიაროს, რომ გვქონდეს სწორი ინფორმაცია მის შესახებ,  აქედან გამომდინარე, ეს  ვირუსი ჯერ კიდევ ახალია და  ბოლომდე  არაფრის მტკიცებულებები ჯერ არ არსებობს. თუ დავაკვირდებით,  არის საუბრები გარკვეული ექსპერიმენტის შესახებ, მაგრამ ორი კვირის შემდეგ აღმოჩნდება ხოლმე, რომ ამ ექსპერიმენტმა არ გაამართლა.  მეცნიერებს ყოველთვის აშინებთ ახალი რესპირაციული ინფექციები,  რადგან მათ  ხშირად ახასიათებთ ეპიდემიურობა და პანდემიურობა. მსოფლიოს ჯანდაცვის ორგანიზაციის  მონაცემებით  გავრცელების სიხშირე სხვადასხვა ქვეყნების მიხედვით არის 1 % -დან  5 %-მდე. ამერიკის შეერთებული შტატების CDC მონაცემებით ამერიკაში  ბავშვებში ვირუსის გავრცელება იყო 1, 7 %. ბავშვებში ახალი კორონვირუსული ინფექცია 55 % -ში მიმდინარეობს მსუბუქი და ასიმპტომური სახით, 40 % -ში  საშუალო სიმძიმით,  შემთხვევების 4 % -ში  -  მძიმედ, 1 %- ში კრიტიკულად, მაშინ როდესაც მოზრდილებში ეს მონაცემები  მკვეთრად განსხვავებულია - 80 % შემთხვევებში მიმდინარეობს  საშუალო და მსუბუქი ფორმით, 15 %- ში მძიმედ და 5 %-ში - კრიტიკულად. 

რატომ იყო ჩვენთან ბავშვებში განსხავავებული სტატისტიკა ?

მნიშვნელოვანია, რომ ჩვენმა ეპიდემიოლოგიურმა სამსახურებმა გაატარეს სწორი ღონისძიებები ვირუსის შესაკავებლად. ეს იყო კონტაქტების გამოვლენა, იზოლაცია, სტაციონარში მოთავსება და ა.შ. საქართველოში  ქვეყნის  სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე ყველაფერი გაკეთდა მასობრივი ინფიცირების თავიდან ასაცილებლად, თუ  დავაკვირდებით ჩვენს მეზობელ ქვეყნებში არსებულ მდგომარეობას,  თითქმის ყველგან საკმაოდ მძიმე სურათია. ძალიან მნიშვნელოვანი იყო ის, რომ ბევრ ქვეყნაში  არ მოხდა  საშუალო და მსუბუქი  ფორმებით  ინფიცირებული  პაციენტების დროული იზოლაცია.  სტაციონარებში პაციენტები  მხოლოდ მძიმე შემთხვევების დროს ხვდებოდნენ.  ჩვენ შემთხვევაში ვირუსი  მძიმე ფორმებით იმიტომაც არ  განვითარდა,  რომ თავიდანვე მოხდა პაციენტების მოთავსება სპეციალიზირებულ კლინიკებში.  თუ ჩვენ დავაკვირდებით, იმ ქვეყნებში, სადაც ახლად იწყება ინფექცია, თავიდან ბავშვებში ინფექციის გავრცელების მაჩვენებელი 7-10 %-მდეც ადის და შემდეგ მათი რაოდენობა  იკლებს. ეს დამოკიდებულია იმაზე, რომ ბავშვები ძირითადად ინფიცირდებიან მოზრდილებისგან, უმეტეს შემთხვევებში, ოჯახის წევრებისგან. მასობრივი გავრცელების დროს  ინფიცირებული ბავშვების რაოდენობა კლებულობს.

კორონავირუსით დაავადებული ბავშვებიდან მე პირადად მქონდა შეხება  ორ პაციენტთან საქართველოში და დაახლოებით 15 -მდე ბავშვთან, რომლებიც იმყოფებოდნენ  საზღვარგარეთ: პორტუგალიაში, ბელგიაში,  ესპანეთში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, შვედეთში,ესტონეთსა და ახალ ზელანდიაში.  ეს პაციენტები არ იყვნენ ჰოსპიტალიზირებული, ყველა  დაკვირვებას გადიოდა იზოლაციაში.  ამ პაციენტებიდან თითქმის ყველა ბავშვი გამოჯანმრთელდა 15 დან 20 დღემდე შუალედში.რა ინფორმაციაც მაქვს, საქართველოში ყველაზე მცირე ასაკის ბავშვი, ვისაც დაუდასტურდა კორონავირუსი, იყო 9 თვის, ძირითადი ნაწილის ასაკი მერყეობდა 8-დან 17 წლის ასაკამდე.  ყველა მათგანი დაინფიცირებული იყო მშობლებისგან, ბებია-ბაბუებისგან, მესამე, მეოთხეული გადაცემის შემთხვევები ბავშვებში არ ყოფილა. 

იმ ჰიპოთეზებს შორის, რის გამოც ბავშვებში ვირუსი შედარებით მსუბუქ ფორმებში მიმდინარეობს, არის ის  სპეციალური ACE 2 რეცეპტორების სიმცირე, რომლიდანაც ხდება  კორონავირუსის შეჭრა.   ბავშვებს მეტნაკლებად  გადააქვთ სხვა კორონავირუსული ინფექციები   და მათი იმუნური სისტემა უფრო "გავარჯიშებულია".  უფრო ნაკლებად უვითარდებათ ე.წ.  ციტოკინური შტორმი, რადგან მათი  იმუნური სისტემა უფრო ჩამოუყალიბებელია. ჩამოუყალიბებელ იმუნურ სისტემას არ შეუძლია  მძლავრი იმუნური პასუხის განვითარებით ორგანოებისა და ქსოვილების დაზიანება.  გარდა ამის, მშობლები ყოველთვის  ცდილობენ ბავშვები პანდემიებისა და ეპიდემიების დროს "გადამალონ", ეს არის ჰიპოთეზები. აქვე მინდა გავცე პასუხი ბებიების და ბაბუების მიერ ხშირად დასმულ შეკითხვებს: სად იყო ჩვენ დროს ამდენი ინფექციები?  მაშინ  ქვეყანა პრაქტიკულად იყო ჩაკეტილი და არსებობდა  ორი საინფორმაციო წყარო რუსულ ენაზე ,,ვრემია“,რომელსაც მოყვებოდა საბავშვო გადაცემა ,,ძილი ნებისა’’ თუ პირიქით და ქართული ,, მოამბე’’ , ქვეყანა (საბჭოთა კავშირი) პრაქტიკულად იზოლაციაში ცხოვრობდა.

უკვე თითქმის მეექვსე თვეა  ვირუსის დაწყებიდან. ამ ეტაპზე  პრაქტიკულად არ გვაქვს არც ვაქცინა, არც მედიკამენტი, რომლითაც იქნებოდა  შესაძლებელი ინფექციის დამარცხება. თუმცაღა  აქვე აღვნიშნავ, რომ ვირუსი შეიძლება საერთოდ გაქრეს. შესაძლოა მოხდეს ამ ვირუსის  გაქრობა, ისე როგორც გაქრა მერსისა და სარსის გამომწვევი კორონავირუსები  2002-2003 და 2012 წლებში.  შეიძლება გავიღვიძოთ სამი თვის შემდეგ და ვირუსი აღარ იყოს, ვინაიდან ამ ეტაპზე არ ვიცით რა იქნება მომავალში,  გვრჩება ერთადერთი -  საკარანტინო ეპიდემიოლოგიური რეკომენდაციების დაცვა, რომლისკენაც მოგვიწოდებენ დაავადებათა კონტროლის ცენტრის ხელმძღვანელები და ეპიდემიოლოგები.  ჩვენ ყველამ უნდა მოვახდინოთ  სოციალური დისტანცირება და  პირადი ჰიგიენური ნორმების დაცვა. ამ ეტაპზე სხვა გამოსავალი არ არსებობს, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მივაქციოთ მოზარდებს.

თქვენ თავად სამი შვილის მამა ხართ, რა შეიცვალა თქვენს პროფესიულ კარიერაში მას შემდეგ რაც მამა გახდით?

ჩემი მესამე შვილი 9 თვის არის. უფროსები 10 და 8 წლისები  არიან, 35 წლის ვიყავი, როდესაც მამა გავხდი. 12-15 წლის წინ  პატარა ბავშვებს ხშირად ვუნიშნავდი კოლიკის საწინააღმდეგო  საშუალებას, მეგონა, რომ ეს შველოდა ბავშვებს, როდესაც მათ აწუხებთ ე.წ გაზები,  მაგრამ  როდესაც მივხვდი, რომ საკუთარ შვილს ამან არ უშველა, მას შემდეგ  აღარ დამინიშნავს. მაქსიმალურად ვცდილობ პაციენტებს ავარიდო პოლიპრაგმაზია და პოლიფარმაკოთერაპია. პაციენტს და მითუმეტეს ახალშობილს,  ვერასდროს დავუნიშნავ ისეთ მედიკამენტებს, რასაც არ დავუნიშნავ საკუთარ შვილებს. მირჩევნია  ერთი  პრეპარატი დავნიშნო, ვიდრე- ბევრი.  ამას გარდა ვცდილობ,  იმ რეკომენდაციების დაცვა , რასაც ვუწევ პაციენტებს,  პირველ რიგში  მოვთხოვო საკუთარ შვილებს.  მაგალითად, ბავშვები ბოლო წლებში განსაკუთრებულად  ეკრან და გაჯეტდამოკიდებულები გახდნენ,  რის გამოც ძალიან ხშირად  სტკივათ თავი, ეჭიმებათ ზურგის კუნთები. ამის თავიდან ასაცილებლად  ერთი "ხრიკი" მოვიფიქრე - დავაყენე სპეციალური პროგრამა, რომელიც სახლში საღამოს 10 საათიდან  დილის ათ საათამდე ავტომატურად  რთავს ინტერნეტს.  თუ საღამოს საათებში  საქმისთვის  მჭირდება ინტერნეტი, ვცდილობ "არალეგალურად"  ჩავრთო, როდესაც ბავშვები  იძინებენ.  

შვილები სხვა პედიატრთან თუ წაგიყვანიათ?

სხვა პედიატრთან არა, მაგრამ სხვა პროფილის ექიმთან წამიყვანია, მათ შორის ორი კვირის წინ  მყავდა  ბავშვი კვლევაზე.  ჩემი მეუღლე  ნევროლოგია და   ჩათვალა, რომ  პატარას  პრობლემა ჰქონდა, მაგრამ  ასე არ აღმოჩნდა.   როდესაც მიჩნდება შეკითხვები ჩემს შვილებთან დაკავშირებით,    გავდივარ ხოლმე   კონსულტაციას  ჩემს პედაგოგებთან, ეს ჩვეულებრივი რამ არის.   გარედან შესაძლოა სხვანაირად ჩანს, მაგრამ ექიმებმა ვიცით კოლეგიალობა.  ზოგადად  სხვა პაციენტებთან შედარებით საკუთარ შვილზე პასუხისმგებლობა უფრო ნაკლებია.  შვილი გვერდით გყავს და რაიმე რომ გაგირთულდეს, შენ თვითონ შენს თავზე იღებ პასუხისმგებლობას.  ექიმი გართულების გარეშე არ არსებობს, მთავარია კრიმინალი არ ჩაიდინო, თორემ როცა  მუშაობ, შესაძლოა სიტუაცია გაგირთულდეს კიდეც,  რაც აშინებთ ხოლმე მშობლებს, თუმცა ექიმებმა ვიცით, რომ ეს არ არის პრობლემა და მოგვარებადია.

ბავშვების გაზრდაში აქტიურად მონაწილეობთ? შვილებისთვის საფენები შეგიცვლიათ?

კი,  რა პრობლემაა,  ბავშვების გაზრდაში,    რა თქმა უნდა ჩართული ვარ.  საფენები რომ შეუცვალო შვილს, სახლში უნდა იჯდე, მე დილით გავდივარ ცხრის ნახევარზე, სახლში შევდივარ 11 საათზე, ასე რომ , სხვა ბავშვებთან უფრო მეტ დროს ვატარებ, ვიდრე - შვილებთან. სანამ ექიმი გავხდებოდი ყველა ეტაპი გავიარე,  მათ შორის მიმუშავია  სანიტრად, ექთნად, მარტო საკუთარი შვილები კი არა, სხვა ბავშვებიც კი მიბანავებია. მაშინ ისეთი დატვირთული  რეჟიმით ვმუშაობდი თვეში 10-15 მორიგეობა მქონდა.  სხვათაშორის  სამსახურში  ახლაც  ხშირად ვრჩები გვიანობამდე,  ექიმს მუდმივად სჭირდება გაეცნოს ახალ ლიტერატურას, მით უმეტეს, ბოლო პერიოდში  ეს  განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო,  რის გამოც მადლობა მინდა გადავუხადო უცხოეთში მოღვაწე ჩვენს ქართველ კოლეგებს,  რომლებიც გვიზიარებდნენ საკუთარ გამოცდილებას.  სამ შვილთან  ერთად ლიტერატურის გადახედვა იოლი არ იყო, ამიტომაც ხშირად გვიანობამდე მიწევდა დარჩენა სამსახურში, რაც ნებისმიერი ექიმისთვის ჩვეული რეჟიმია.  

 თამუნა ჩხენკელი

ბლოგი
ნელსონ მანდელა- კაცი, რომელმაც მსოფლიო უკეთესი გახადა

თბილისი პოსტი აგრძელებს სტატიების ციკლს, სადაც ვიხსენებთ იმ საზოგადო მოღვაწეებსა თუ პოლიტიკოსებს, ვინც თავისი მოღვაწეობით და პირადი მაგალითით დიდი კვალი დატოვეს მსოფლიო ისტორიაში. დღეს გვინდა გავიხსენოთ ნელსონ მანდელა-  სამხრეთ აფრიკაში აპარტეიდის საწინააღმდეგო მოძრაობის ლიდერი, რომელმაც თავისი ცხოვრების ერთი მესამედი პატიმრობაში გაატარა და ქვეყნის პირველი შავკანიანი პრეზიდენტი გახდა. ნელსონ მანდელა იყო სიმბოლო სამხრეთ აფრიკის გარდაქმნისა მრავალრასობრივ, სრულყოფილ დემოკრატიად. ის ჯერ კიდევ სრულიად ახალგაზრდა ჩაუდგა სათავეში იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობას, შემდეგ სამი ათეული წელი ციხეში გაატარა, როგორც პოლიტიკურმა პატიმარმა, და ბოლოს, ქვეყნის პრეზიდენტი გახდა.

როლიჰლალა მანდელა სამხრეთ აფრიკის ტრანსკეის პროვინციაში დაიბადა 1918 წელს. ის ადგილობრივი ტომის ბელადის შვილი იყო. სახელი „ნელსონი“ მას სკოლის მასწავლებელმა შეარქვა, რომლისთვისაც „ნელსონი“ ალბათ უფრო იოლი წარმოსათქმელი იყო, ვიდრე როლიჰლალა.

ოჯახის წყალობით მანდელამ განათლება მიიღო უნივერსიტეტში. სწავლის დასრულების შემდეგ, ის ცოტა ხნით იოჰანესბურგში, პრაქტიკანტად მუშაობდა ერთ იურიდიულ ფირმაში. თუმცა აშკარა იყო, რომ კანის ფერის გამო მისთვის დაწინაურების შესაძლებლობა მეტად შეზღუდული იყო.

1948 წელს სამხრეთ აფრიკაში არჩევნები მოიგო ნაციონალურმა პარტიამ, რომელიც მხარს უჭერდა აპარტეიდის პოლიტიკას - ერთმანეთისგან რასების სრულ განცალკევებას. ამ პოლიტიკის გამო შავკანიანებმა ის უმნიშვნელო უფლებებიც დაკარგეს, მანამდე რომ ჰქონდათ. მათ სამსახურებიდან ითხოვდნენ, უზღუდავდნენ თეთრკანიანებთან კონტაქტსა და საკუთარ ქვეყანაში გადაადგილებას, რის შედეგადაც თანდათან ისინი სრულიად გარიყეს საზოგადოებიდან.

აპარტეიდის სისტემის შემქმნელი, პრემიერ-მინისტრი ჰენდრიკ ფრენს ფერვურდი 1950-იან წლებში ხშირად ახსენებდა საკუთარ მხარდამჭერებს, რომ მისი პოლიტიკის მიზანი იყო ქვეყანაში თეთრკანიანთა უწყვეტი ბატონობის უზრუნველყოფა: „მეგობრებო, ეს რესპუბლიკა ამ სამყაროში თეთრკანიანი ადამიანის სამფლობელოს ნაწილია!“ - ასე მიმართა ერთ-ერთ გამოსვლაში ფერვურდმა თავის მხარდამჭერებს.

ნელსონ მანდელა აფრიკის ეროვნული კონგრესის ახალგაზრდულ ფრთას შეუერთდა. ეს მოძრაობა მხარს უჭერდა არაძალადობრივ წინააღმდეგობას და უპირისპირდებოდა იმ კანონებს, რომელთა წყალობითაც პოლიტიკურსა და საზოგადოებრივ ცხოვრებას სრულად აკონტროლებდნენ თეთრკანიანები.



რამდენიმე ათეული წლით ადრე, სანამ აპარტეიდის მკაცრ კანონებს შემოიღებდნენ, იმჟამად ნაკლებად ცნობილი ინდოელი ადვოკატი, მაჰათმა განდი შთააგონა იმ ჩაგვრამ, რაც მან სამხრეთ აფრიკაში განიცადა. განდიმ სწორედ ამის შემდეგ გადაწყვიტა, თავის სამშობლოში, ინდოეთში დაეწყო არაძალადობრივი ბრძოლა რასობრივი თანასწორობისთვის.

თავის მხრივ, მანდელას არაერთხელ უთქვამს, რომ განდი მისი შთაგონების წყარო იყო. თითქმის ოცი წელი ის ერთგულად მიჰყვებოდა განდის გზას. მაგრამ 60-იანი წლების დასაწყისში მანდელა და მისი თანამებრძოლები მიხვდნენ, რომ მათი მოძრაობა წინ არ მიიწევდა.

მთავრობამ საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა, უფრო ხშირად იყენებდა ძალადობას წინააღმდეგობის ჩასახშობად და აპარტეიდის საწინააღმდეგო ყოველ გამოსვლას უსწორდებოდა. მანდელას თქმით, ამ გარემოებამ აფრიკის ეროვნული კონგრესი აიძულა, „ძალადობისთვის ძალადობითვე ეპასუხა“.

აფრიკის სხვა ქვეყნებისგან განსხვავებით, აფრიკის ეროვნულმა კონგრესმა გადაწყვიტა, არ დაეწყო პარტიზანული ომი და საფრთხე არ შეექმნა მოქალაქეთა სიცოცხლისთვის. მათი ტაქტიკა სამთავრობო ობიექტებზე საბოტაჟის მოწყობა იყო. ისინი აფეთქებდნენ საფოსტო განყოფილებებსა და სატელეფონო სადგურებს. 1962 წელს მანდელა დაიჭირეს და ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს.

ერთი წლის შემდეგ, ჯერ კიდევ ციხეში ყოფნისას, მანდელასა და აფრიკის ეროვნული კონგრესის სხვა აქტივისტებს ბრალი დასდეს მთავრობის გადაგდების მიზნით შეთქმულების მოწყობაში. 1964 წელს მანდელასა და მის შვიდ თანამოაზრეს სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს.

სასამართლოზე მანდელამ, შთამბეჭდავ ოთხსაათიან გამოსვლაში, დაიცვა საკუთარი მოქმედებები, განმარტა თეთრკანიანთა რეჟიმის წინააღმდეგ შერჩეული ტაქტიკა და მკაფიოდ ჩამოაყალიბა აფრიკის ეროვნული კონგრესის მოთხოვნები. კონგრესის ლიდერთა და მხარდამჭერთა უმთავრესი მოთხოვნა იყო შავკანიანი უმცირესობისთვის სრული პოლიტიკური თანასწორობა. მაშინ ზოგი ფიქრობდა, რომ მანდელას სასიკვდილო განაჩენს გამოუტანდნენ. პროცესის მსვლელობაში განსასჯელმა პირდაპირ უთხრა კიდეც მოსამართლეს, ჩამომახრჩეთ, თუ გამბედაობა გეყოფათო: „მე ვებრძოდი თეთრკანიანთა ბატონობას. მე ასევე ვებრძოდი შავკანიანთა ბატონობას. ეს არის იდეალი, რომელსაც ვუძღვნი ჩემს ცხოვრებას. თუმცა, ღვთის სახელით, თუ საჭიროა, მზად ვარ ამ იდეალისთვის მოვკვდე“, თქვა მანდელამ სასამართლო პროცესზე.

მოსამართლე შედრკა და მანდელა გადაიყვანეს კუნძულ რობენის ავადსახსენებელ ციხეში, სადაც მან 27 წელი გაატარა. ციხეში ყოფნისას მანდელას ავტორიტეტი კიდევ უფრო გაიზარდა და აპარტეიდის საწინააღმდეგო მოძრაობამ საერთაშორისო განზომილება შეიძინა. გაერომ სამხრეთ აფრიკას დაუწესა იარაღის ემბარგო, გაიზარდა ბოიკოტების რიცხვი და მანდელა თანდათან იქცა მსოფლიოში ყველაზე ცნობილ „სინდისის პატიმრად“.



1990 წელს, ციხიდან გამოსვლისას, მას გმირივით შეეგება მთელი ქვეყანა. სამხრეთ აფრიკაში ახალი ეპოქა იწყებოდა. მომდევნო სამი წლის განმავლობაში, მანდელა სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტ ფრედერიკ დე კლერკთან ერთად ნიადაგს უმზადებდა აპარტეიდის ეპოქის დასასრულს. მათმა თანამშრომლობამ გზა გაუხსნა ქვეყნის პირველ, სრულფასოვან, დემოკრატიულ არჩევნებს. ამ მიღწევისთვის მანდელა და დე კლერკი ნობელის სამშვიდობო პრემიით დააჯილდოვეს.

1994 წელს ნელსონ მანდელამ გაიმარჯვა ქვეყნის პირველ, მრავალრასობრივ საპრეზიდენტო არჩევნებში. პრეზიდენტობის პერიოდში მანდელა აქტიურად ატარებდა შერიგებისა და შემწყნარებლობის პოლიტიკას, რისთვისაც საერთაშორისო აღიარება დაიმსახურა უკვე როგორც პოლიტიკურმა მოღვაწემ.

1999 წელს, როცა მანდელამ პრეზიდენტის თანამდებობა დატოვა, სამხრეთ აფრიკაში, მართალია, ჯერაც უამრავი პრობლემა რჩებოდა მოსაგვარებელი, მაგრამ ქვეყანამ მაინც უზარმაზარი ნაბიჯები გადადგა წინ.

მოგვიანებით ნელსონ მანდელა აქტიურად ჩაება შიდსის წინააღმდეგ ბრძოლის მოძრაობაში და მხარს უჭერდა საზოგადოების უკეთ ინფორმირებულობის კამპანიას. მისი უფროსი ვაჟი სწორედ შიდსით გამოწვეული გართულებებისგან დაიღუპა. მანდელამ კიდევ ერთხელ გამოავლინა გამბედაობა და საჯაროდ ისაუბრა შვილის სიკვდილზე იმ დროს, როცა შიდსზე საუბარი, შეიძლება ითქვას, ტაბუირებული იყო.

საჯარო ცხოვრებას ნელსონ მანდელა 2004 წელს ჩამოცილდა.  გარდაიცვალა 2013 წელს, 95 წლის ასაკში. თავისი მოღვაწეობით მანდელამ უზარმაზარი კვალი დაამჩნია სამხრეთ აფრიკის - და არა მარტო ამ ქვეყნის - საზოგადოებრივ ცხოვრებას. ბევრისთვის ის მაჰათმა განდის მსგავსი გმირია, რომელმაც საკუთარი ქვეყანა შეცვალა არა ძალის გამოყენებით, არამედ სხვებისთვის მორალური მაგალითის მიცემით.

სრულად
გამოკითხვა
როგორ ფიქრობთ, შეასრულებს თუ არა ქართული ოცნება დაპირებას არჩევნების პროპორციული წესით ჩატარების შესახებ?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.