USD 2.5926
EUR 2.8423
RUB 3.1542
თბილისი
სერგეი შამბა - მუდმივ მტრობაში ცხოვრება, შეუძლებელია
თარიღი:  3629

8 აგვისტოს, ჩვენთვის კარგად ცნობილი აფხაზი პოლიტიკოსის - სერგეი შამბას ინტერვიუ გამოქვეყნდა, სახელწოდებით - „მუდმივ მტრობაში ცხოვრება შეუძლებელია“. შეგახსენებთ - სერგეი შამბა, სულ ცოტა ხნის წინ, აფხაზეთის ე.წ. უსაფრთხოების საბჭო მდივნად დაინიშნა. ეს ის შამბაა, რომელიც 1997 წელს არძინბასთან ერთად, ხოლო 2006 წელს ბჟანიასთან (ე.წ. პრეზიდენტი) და ანქვაბთან (ე.წ. პრემიერ-მინისტრი) ერთად ეწვია თბილისს. იგი „პრაგმატიკოსთა“ ჯგუფს განეკუთვნება და მიიჩნევს, რომ აფხაზეთისთვის აუცილებელია საქართველოსთან და დასავლეთთან ურთიერთობების ნორმალიზება.

ვრცელ ინტერვიუში უაღრესად საინტერესოა გზავნილებია თბილისისადმი და ასე ვთქვათ, აფხაზების ჩვენთან ურთიერთობების ერთგვარ ხედვას წარმოადგენს.

შამბა თვლის, რომ აუცილებელია დიალოგის აღდგენა. "ამ დიალოგმა არავის უხერხულება რომ არ შეუქმნას (სტატუსის საკითხები და ა.შ.) ვისაუბროთ არაფორმალურ გარემოში, არასამთავრობო ორგანიზაციების მეშვეობით. რისი კარგი მაგალითი იყო ე.წ. „შლაინინგის ფორმატი“, რომელიც 2007 წლამდე ფუნქციონირებდა და ოფიციალური პირების არაოფიციალურ პლატფორმას წარმოადგენდა.

უნდა შეწყდეს გალში ქართველების შევიწროვება, ვისაც უნდა აფხაზურ პასპორტებს დავურიგებთ, რადგან მათი იდენტობის ძალისმიერი შეცვლის პოლიტიკა არ ამართლებს და ამგვარი მცდელობები, ამ ხალხს მხოლოდ აბოროტებს. საჭიროა ეკონომიკური ურთიერთოების ლეგალიზაცია; ვაჭრობა მაინც მიდის ენგურის გავლით და როდემდე უნდა ავარიდოთ ამას თვალი."

რუსეთი ჩვენი სტრატეგიული პარტნიორია, მაგრამ დასავლეთთან ურთიერთობა აუცილებელია ჩვენთვისო - აცხადებს შამბა.

ანუ საბოლოო  გზავნილი თბილისისთვის - „აქ ვართ - მზად ვართ“; დასავლეთისთვის: „რუსეთი - კი, მაგრამ თქვენც“; რუსეთისთვის: „დიდი მადლობა, მაგრამ სხვებთანაც გვალაპარაკე“.

ნაწყვეტები ინტერვიუდან https://www.ekhokavkaza.com

„რა საფრთხეებს ხედავთ გარე სამყაროდან ამ მომენტში აფხაზეთისთვის.

მრავალი წლის განმავლობაში ჩვენი მთავარი საფრთხე საქართველოდან მოდიოდა. ამ დრომდე ჟენევაში ვცდილობთ შევთანხმდეთ მშვიდობის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერის აუცილებლობაზე, მაგრამ ეს არ ხდება, რადგან ქართული მხარე თვლის, რომ ეს იქნება სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმება, და ამრიგად, გარკვეულწილად, აფხაზეთის, როგორც თანაბარი პარტნიორის, აღიარება.

უნდა ითქვას, რომ 1997 წელს, როდესაც ვლადისლავ არძინბა (ევგენი) პრიმაკოვის ინიციატივით ეწვია თბილისში, მე ვიყავი ამ დელეგაციაში - მაშინ თბილისში ხელი მოეწერა მემორანდუმს, სადაც წერია, რომ მხარეები უარს იტყვიან ძალის გამოყენების და თუნდაც ძალის გამოყენების მუქარაზე. ასე რომ, ასეთი დოკუმენტი, რომელსაც ხელი ორი ქვეყნის პრეზიდენტმა მოაწერა - (ედუარდ) შევარდნაძემ და (ვლადისლავ) არძინბამ - არსებობს.

2008 წლის მოვლენების შემდეგ და აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარების შემდეგ, ჩვენ მოვაწერეთ ხელი ხელშეკრულებას რუსეთის ფედერაციასთან და ჩვენ დღეს გვაქვს სტრატეგიული ალიანსი რუსეთთან, რაც გვაძლევს უსაფრთხოების კარგ გარანტიებს.  დღეს საქართველოს მხრიდან ძალის გამოყენების საფრთხე აღარ არის ისეთი აქტუალური, როგორც ეს იყო ომის შემდეგ წლების შემდეგ.

ყველა საფრთხე, რომელიც დაკავშირებულია ჩვენი სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნებასთან, ჩვენს სუვერენიტეტთან, პოლიტიკურ სიბრტყეში მდებარეობს. ჩვენი დამოუკიდებლობისა და სახელმწიფოებრიობის შენარჩუნება და კონსოლიდაცია შეიძლება შეფერხდეს მხოლოდ ჩვენი შიდა პოლიტიკური ურთიერთობებით, რაც გამოიხატება კონსენსუსის პოვნის უუნარობასა და სახელმწიფოებრივი საკითხების გადაწყვეტისადმი არარაციონალური მიდგომაში.

არსებობს ფუნდამენტური ხასიათის საკითხები, სადაც შეუძლებელია კომპრომისზე ლაპარაკი - ეს არის ჩვენი სახელმწიფოს შენარჩუნება, აქ კომპრომისები არ შეიძლება.

სერგეი მირონოვიჩ, არც ისე დიდი ხნის წინ, ასლან გეორგიევიჩ ბჟანიამ, საჯარო გამოსვლისა თქვა, რომ ”ჩვენ გვჭირდება დიალოგი საქართველოსთან”. თქვენი აზრით, რა იგულისხმებოდა ამ ნათქვამში - აუცილებელია თუ არა საქართველოსთან რაიმე სახის ურთიერთობაზე ფიქრი და თუ კი, მაშინ რა სახის ურთიერთობებზეა საუბარი?

მე თვითონ არაერთხელ მითქვამს, რომ საჭიროა დიალოგი, რადგან აშკარაა, რომ არაერთი გადაუჭრელი პრობლემაა ჩვენსა და საქართველოს შორის. და როდესაც პრობლემებია, მაშინ აუცილებელია მათ მოგვარებაზე საუბარი. ძალიან ხშირად მესმის იმათგან, ვინც წინააღმდეგია ასეთი დიალოგის სიტყვები: "არა, ჯერ საქართველომ გვაღიაროს", "არა, ჯერ ეს გააკეთონ ან ეს", მაგრამ ავიწყდებათ,  რომ ამის მისაღწევად საუბარია საჭირო.

მრავალი წლის განმავლობაში დიპლომატი ვარ, ასე რომ, ვიცი, რომ ნებისმიერი პრობლემა დიალოგის გზით უნდა მოგვარდეს. რამდენიმე რთული საკითხი შეიძლება მოგვარდეს ათწლეულების განმავლობაში, თან ჩვენ ძალიან ბევრი დრო დავკარგეთ. ცალსახაა, რომ ჩვენ მეზობლები ვართ. გვყავს მეზობლები - რუსეთი და საქართველო, და გვინდა არ გვინდა, ჩვენი ურთიერთობები ბედისწერით არის განსაზღვრული.

დიახ, ომი იყო..იყო აფხაზეთის ტერიტორიაზე ინტერვენცია საქართველოს მხრიდან, ასევე იყო საქართველოს ტერიტორიაზე ინტერვენცია აფხაზეთის მხრიდან - ეს ყველაფერი ჩვენს ისტორიაში იყო.

შეუძლებელია მუდმივ მტრობაში ცხოვრება. ჩვენ არ შეგვიძლია დავივიწყოთ ჩვენი ისტორია - ომი… ჩვენ მშვენივრად ვიცით, ვინ იყო ამაზე პასუხისმგებელი, როგორ მოხდა ეს ყველაფერი; მაგრამ ეს გვერდი უკვე გადავფურცლეთ, ეხლა საჭიროა ვიფიქროთ მომავალზე, ჩვენს შვილებზე. ჩვენ არ შეგვიძლია აღვზარდოთ ახალგაზრდა თაობა სიძულვილით, ეს არ შეიძლება, ამით ჩვენ ვანგრევთ ახალგაზრდების სულებს. ეს ყველაფერი წარსულშია, ამიტომ უნდა ვიფიქროთ იმაზე, თუ როგორ უნდა ჩამოვაყალიბოთ მეგობრული ურთიერთობები.

თუ საჭიროა დიალოგი, რა საკითხებს ხედავთ, რომლებზეც შეიძლება დიალოგის დაწყება?

დავიწყებდი არაფორმალურ დიპლომატიით, არასამთავრობო ორგანიზაციებით. ასეთი კონტაქტები, ძალიან ინტენსიური იყო, ვლადისლავ არძინბას დროსაც კი. იყო „შლაინინგის ფორმატი“,  და სხვადასხვა შეხვედრა სხვადასხვა დონეზე - საზოგადო მოღვაწეები ხვდებოდნენ ერთმანეთს, ზოგჯერ სახელმწიფო მოხელეებიც მონაწილეობდნენ ასეთ არაფორმალურ შეხვედრებში.

შეგვიძლია ამით დავიწყოთ და თანდათანობით გამოვკვეთოთ ის თემები, რომელზე მსჯელობაც შესაძლებელია. ის ხალხი, ვინც ამბობს, რომ ”არა, ლაპარაკი არ გვჭირდება”, ივიწყებენ, რომ ჩვენ უკვე გვაქვს დიალოგი. ახლა არ ვლაპარაკობ ჟენევის შეხვედრებზე, მაგრამ ენგურჰესი - ეს ჩვენი საერთო პრობლემაა და მხარეებს შორის ამ საკითხზე მუდმივი კონტაქტებია.

ბევრჯერ მითქვამს, რომ აუცილებელია ენგურის ხიდზე უკანონო ვაჭრობის დაკანონება, ლეგალიზაცია, მაგრამ ბევრი წინააღმდეგია. ახლახან პარლამენტში შედგა შეხვედრა, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო ყველა პოლიტიკურმა პარტიამ, იყო მოლაპარაკება დეპუტატებთან, და იმ არგუმენტებს, რომელიც მე მოვიყვანე, მხარი დაუჭირა დამსწრე საზოგადოების უმეტესობას, მათ შორის ოპოზიციურმა პარტიებმაც.

რა იყო ეს არგუმენტები?

არალეგელური ვაჭრობა სინამდვილეში ხდება, მხოლოდ აკრძალვები არაფერს გვაძლევს, მთელი ფინანსური ნაკადი მიდის ჩვენი ბიუჯეტის მიღმა, რაზეც ზოგიერთები დიდ ფულს შოულობენ უკანონოდ. ეს მრავალი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა და ლეგალიზაციას გავლენიან ძალები უპირისპირდებოდნენ და სათავისოდ იყენებდნენ იმ  ფაქტს, რომ ჩვენ საზღვარზე ხვრელი გვაქვს. ჩვენ კარგად გვახსოვს, როგორ მიედინებოდა ნავთობპროდუქტების და ბენზინის ნაკადები აფხაზეთიდან საქართველოში, რადგან აქ საწვავი იაფი იყო, იქ მიდიოდა სიგარეტი, თხილი დღესაც იქ მიდის. კონტრაბანდა არის ყველგან - შეგიძლიათ ნახოთ იგი მაღაზიებსა და ბაზარზე. როგორ ხდება ეს? რატომ არ უნდა ჩამოვაყალიბოთ საბაჟო კონტროლი საზღვარზე და რატომ არ უნდა მოხდეს ამ ყველაფრის დაკანონება?

მე არ ვსაუბრობ საქართველოსთან ვაჭრობის შესახებ შეთანხმების დადების აუცილებლობაზე, სახელმწიფოთაშორისი - ეს დღეს არარეალურია, ამას თავად საქართველო არ დათანხმდება, მაგრამ ჩვენ საზღვარზე საჭირო გადასახადების დაწესებით შეგვიძლია მივიღოთ შემოსავალი იმ საქონელიდან, რომელიც იქიდან აქეთ ან აქედან იქეთ მიემართება. ეს არის ის, რაზეც მე ვლაპარაკობდი.

როგორ უყურებთ კონტაქტების საჭიროებას დასავლეთთან - ჭირდება ის აფხაზეთს და უნდა იყოს თუ არა ეს ვექტორი ჩვენს საგარეო პოლიტიკაში?

უეჭველად. ჩვენ დამოუკიდებელი სახელმწიფო ვართ და უნდა გვქონდეს სრულყოფილი საგარეო პოლიტიკა. დღეს რუსეთმა გვცნო, რაც ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. რუსეთი არის უზარმაზარი ქვეყანა, სადაც ჩვენ შეგვიძლია ყველა ჩვენი ინტერესის მოგვარება, თუ ეკონომიკაზე ვისაუბრებთ. მაგრამ ჩვენი ამოცანაა დავამყაროთ ურთიერთობა მთელ სამყაროსთან, ჩვენ უნდა გვცნოს მსოფლიო საზოგადოებამ. იმისათვის, რომ ჩვენ მსოფლიო საზოგადოებამ გვაღიაროს, ჩვენ უნდა დავანახოთ, რომ ჩვენ ნამდვილად ვიმსახურებთ ამას, რომ ჩვენ ვართ დემოკრატიული სახელმწიფო, რომ ჩვენ ვართ განვითარებადი სახელმწიფო, გვინდა, რომ შევესაბამებოდეთ იმ ფასეულობებს, რომლებიც მიღებულია ცივილიზებულ სამყაროში.

აქედან გამომდინარე, ნებისმიერი ჩვენი არაკონსტრუქციული ქმედება ვერ შეგვიქმნის მიმზიდველ იმიჯს, ისინი მხოლოდ ჩვენს საწინააღმდეგოდ მოქმედებენ.

მაგრამ ჩვენ ჯერ არ ვართ მომწიფებული ამგვარი აღიარებისთვის.  ჩვენ ვამბობთ, რომ არ არის დიალოგი საჭირო, არ არის საჭირო ლაპარაკი, ჩვენ აგრესიულად ვიქცევით, ზოგიერთისგან ხშირად გამიგია, რომ ჩვენი პოლიტიკა უნდა იყოს აგრესიული. მე მჯერა, რომ ჩვენი პოლიტიკა მეგობრული უნდა იყოს, ჩვენ უნდა დავანახოთ, რომ ჩვენ მშვიდობიანი ქვეყანა ვართ და გვინდა ვიყოთ მეგობრული ყველა მეზობელთან.

როდესაც ჩვენ ვაჩვენებთ, რომ ჩვენ არ შეგვიძლია საუბარი მეზობლებთან, მაშინ რატომ უნდა გვქონდეს მოლოდინი, რომ სხვა ქვეყანები გაგვიგებენ თუკი ისინი ხედავენ, რომ ჩვენ არ შეგვიძლია მოლაპარაკება მეზობლებთან. ჩვენი საგარეო პოლიტიკა უნდა იყოს მიმართული იმისკენ, რომ რაც შეიძლება მეტმა ქვეყანამ აღიაროს აფხაზეთი. თუ რამის მიღწევა გვინდა, ჯერ უნდა ვისაუბროთ, ვცადოთ დიალოგი, ჩავატაროთ ამ მხრივ გარკვეული სამუშაოები - ეს არის საგარეო პოლიტიკის უწყების ამოცანა.

გალის რაიონის მკვიდრთა პასპორტიზაცია - მათ ჯერ პასპორტები მისცეს, შემდეგ კი ეს პასპორტები ჩამოართვეს. როგორ აფასებთ ამ სიტუაციას და როგორ ფიქრობთ, როგორ უნდა გადაჭრას აფხაზეთმა ეს საკითხები გალის რეგიონში დღეს?

რთული სიტუაციაა. მე მესმის დამოკიდებულება გალის რაიონის მაცხოვრებლებისადმი აფხაზური მოქალაქეობის გაცემის შესახებ, რაც განპირობებული იყო იმით, რომ ამ ხალხს აქვს საქართველოს მოქალაქეობა და ჩვენ კი არ გვაქვს მოლაპარაკება საქართველოსთან ამ საკითხზე, ისე როგორც ჩვენ ჯერ კიდევ არ გვაქვს გაფორმებული ხელშეკრულება რუსეთთან ორმაგი მოქალაქეობის შესახებ.

თუ დავიწყებთ იმის გარკვევას, თუ ვინ იყვნენ მათი წინაპრები ოდესღაც, ამით ჩვენ სიკეთეს ვერ მივიღებთ და ვერც ვერასოდეს გადავჭრით ამ საკითხს. ამავდროულად,  ჩვენ არ უნდა გვქონდეს დისტანცირების პოლიტიკა ამ ხალხისგან, რადგან ისინი აფხაზეთის მკვიდრი მკვიდრები არიან, აფხაზეთის ერთ – ერთი რეგიონი - სამურზაყანო, ამჟამად გალის რაიონი - და ჩვენ როგორმე უნდა გადავწყვიტოთ მათი მოქალაქეობის საკითხი. დღეს მათ აქვთ ბინადრობის ნებართვის უფლება, მაგრამ მე ვფიქრობ, რომ ეს მათთვის შეურაცხმყოფელია, რადგან მათი წინაპრები ცხოვრობდნენ ამ მიწაზე, მათი უმეტესობა ერთ დროს აფხაზები იყვნენ. მე არ ვარ ამ საქმეების განხილვის მომხრე, ზოგადად, რასობრივი მიდგომა მიუღებელია ცივილიზებულ საზოგადოებაში და მით უმეტეს, ჩვენს ქვეყანაში, სადაც არის ასეთი შერეული მოსახლეობა, ასეთი თემა საერთოდ მიუღებელი უნდა იყოს. მეჩვენება, რომ ჩვენ უნდა გადავწყვიტოთ მათი აფხაზეთის მოქალაქეობის საკითხი.

და როგორ უნდა გადავწყვიტოთ?

ახლა მე გეტყვით: დემოკრატიულ სამყაროში თქვენ შეგიძლიათ გქონდეთ ნებისმიერი მოქალაქეობა, რომელიც გსურთ. თუ არ არსებობს ხელშეკრულება ორმაგი მოქალაქეობის შესახებ, რჩება სამხედრო სამსახურის ან ხმის მიცემის შესახებ კითხვები, სხვანაირად კი თქვენ შეგიძლიათ მიიღოთ თქვენთვის სასურველი ნებისმიერი ქვეყნის მოქალაქეობა.

ამიტომ, მხოლოდ იმაზე ყურადღების გამახვილება, რომ მათ აქვთ საქართველოს მოქალაქეობა, ვფიქრობ, ჯერ კიდევ არასწორია. ჩვენ არ უნდა გავუცხოვდეთ ამ ხალხისგან, უნდა ჩავრთოთ ისინი აფხაზურ საზოგადოებაში, ისინი უნდა იყვნენ ჩვენი ქვეყნის სრულუფლებიანი მოქალაქეები, რათა მათ მხარი დაუჭირონ ჩვენი სახელმწიფოს ინტერესებს, ისე რომ ისინი მონაწილეობდნენ სახელმწიფოს მშენებლობაში და მათ იგრძნონ, რომ აფხაზეთის მოქალაქეები არიან  და არა  დევნილები ამ ქვეყანაში.

სხვანაირად ჩვენ მხოლოდ "მეხუთე კოლონა" გვეყოლება ქვეყანაში - რაში გვჭირდება ეს? მე მიმაჩნია, რომ ეს არასწორი მიდგომაა, ყველა ადამიანი, ვინც ცხოვრობს ჩვენს ტერიტორიაზე, უნდა იყოს ამ ქვეყნის მოქალაქე. მე არ ვგულისხმობ სტუმრებს, რომლებიც დროებით მოდიან ფულის საშოვნელად, ვგულისხმობ მათ, ვისი წინაპრები აქ დაიბადნენ, რომლებიც თვითონ აქ დაიბადნენ, ცხოვრობენ და მუშაობენ - ისინი უნდა იყვნენ სახელმწიფოს სრულუფლებიანი მოქალაქეები და ჩვენთან ერთად უნდა მიიღონ მონაწილეობა ამ სახელმწიფოს მშენებლობაში.“

ამ ინტერვიუს დაემთხვა შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის ახალი სახელმწიფო მინისტრის დანიშვნა საქართველოში; იმედია, ქალბატონი მინისტრი იგივე საკითხებზე საქართველოს ოფიციალურ პოზიციის უახლოეს პერიოდში დააფიქსირებს.

ვუთხრათ ჩვენც  - დაგინახეთ, გავიგეთ, პრინციპში მზად ვართ - ჩავატარებთ არჩევნებს და დავიწყოთ საუბარი.  პარალელურად თუ „შლაინინგი - 2“- ს დავაანონსებთ, ხომ მთლად უკეთესი.

ბურთი ახლა ჩვენს მოედანზეა და ვნახოთ რას იზამს საქართველოს სახელმწიფო.

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის