USD 2.6074
EUR 2.9941
RUB 3.1022
თბილისი
საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი - დღეს დაბადებულები
თარიღი:  784

გია ხუციშვილი

დაბადების თარიღი: 18 ივლისი, 1966  (57 წლის)

კატეგორია:  მხატვარი, პედაგოგი

დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი.

 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტი 1989 წელს.

1990-2000წწ. იყო თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის, მონუმენტურ-დეკორატიული კათედრის ფერწერისა და კომპოზიციის მასწავლებელი; 1993-2002წწ. თბილისის ხელოვნების ინსტიტუტში სახვითი ხელოვნების კათედრის ფერწერის, ხატვის და კომპოზიციის უფროსი მასწავლებელი; 1997-2007წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახვითი და გამოყენებითი ხელოვნების კათედრის ფერწერის, ხატვის და კომპოზიციის მასწავლებელი; 1999-2002წწ. ელენე ახვლედიანის სახლ-მუზეუმში კითხულობდა ლექციების კურსს ხელოვნების ისტორიასა და კულტუროლოგიაში; 2006 წლიდან დღემდე თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტის (ფერწერა, კომპოზიცია) ასოცირებული პროფესორია. 1996-2008წწ. რამოდენიმე რესპუბლიკური გამოფენის, აქციის, წიგნისა და სამხატვრო ალბომის ავტორი, მთარგმნელი და შემდგენელია ("ავთო ვარაზი" 1998, "მისი უდიდებულესობა ქართული ღვინო" 1999, სიმონ სხირტლაძე "მრავალძალი" 2002, თამაზ ხუციშვილი "ფერწერა, გრაფიკა" 2006 და მრავალი სხვა.). გია ხუციშვილის ფერწერული ნამუშევრები მოთავსებულია მრავალ სამხატვრო კატალოგში. მისი ფერწერული და გრაფიკული სურათები, ასევე ხატწერის ჟანრში შესრულებული ნამუშევრები ინახება საქართველოსა და მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის კერძო კოლექციებში.

 

ანზორ აბჟანდაძე

დაბადების თარიღი:  30 ოქტომბერი, 1941  (82 წლის)

კატეგორია: მთარგმნელი, პოეტი

80-იანი წლების შუა პერიოდიდან აქტიურად ჩაება ეროვნული მოძრაობის აღმავლობის პროცესში, იყო პირველი ლეგალური არაფორმალური პოლიტიკური გაერთიანების - ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების წევრი, შემდგომში ამ საზოგადოების გამგეობის წევრი 1993 წლამდე; ამავე პერიოდიდან ეწევა პროფესიონალურ ლიტერატურულ მოღვაწეობას, როგორც პოეტი და მთარგმნელი; გამოცემული აქვს პოეტური კრებულები: "ქება ჩიტს" (2010), "მე და ჩემი ძმა" (2010), "აჰა ინებეთ" (2011), "თქვენ სულ აქა ხართ" (2014); პოეზიისა და პროზის თარგმანები (ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ლ. ანდრეევი, ვ. შუკშინი, რ. აკუტაგავა და სხვ.); რუსთველოლოგიური ნაშრომი "ვეფხისტყაოსანი და მისი ავტორი" (1994), პუბლიცისტური და ლიტერატურული წერილები.

 თამაზ ხაზარაძე

დაბადების თარიღი:  30 ოქტომბერი, 1939  (84 წლის)

კატეგორია მეცნიერი, პედაგოგი, ფიზიკოსი

დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1962 წელს.

მუშაობდა ზოგადი ფიზიკის კათედრის სასწავლო ლაბორატორიის გამგის თანამდებობიდან პროფესორობამდე, აქვს დაწერილი ფიზიკის ორიგინალური სახელმძღვანელოები. პედაგოგიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა - "ზოგადი ფიზიკის თანამედროვე კურსის აგებისა და სწავლების საკითხები", დაიცვა 1993 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი

განათლების მეცნიერებათა აკადემია, წევრი

ზაზა აბზიანიძე

დაბადების თარიღი:  30 ოქტომბერი, 1940  (83 წლის)

კატეგორია:კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი, მწერალი

დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1963 წელს.

1967 წლიდან არის ლიტერატურის ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელი; 1996 წლიდან ჟურნალ "Литературная Грузия"-ს რედაქტორი; 1988-2006 წწ. თეატრალური ინსტიტუტის ფილოლოგიის კათედრის გამგე, პროფესორი. არის 150-მდე სამეცნიერო ნაშრომის და 15 წიგნის ავტორი. ლიტერატურის ისტორიკოსი, ესეისტი, საბავშვო მწერალი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა -"ადამიანის კონცეფცია თანამედროვე ქართულ ლირიკაში", დაიცვა 1973 წელს;

სადოქტორო დისერტაციის თემა - " XIX-XXს.ს. ქართული პროზის ჰუმანისტური იდეალი",  დაიცვა 1993 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი

კომპარატივისტიკის ქართული ასოციაცია(GEKLA), წევრი

მწერალთა საერთაშორისო ასოციაცია "ევროპული ფორუმი", წევრი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები

2019 - პრემია "საგურამო"

2011 - ლიტერატურული პრემია "გალა", წლის "საუკეთესო საგამომცემლო პროექტი"

პროექტისათვის - "ასი წიგნი: ადამიანები, რომელთაც შეცვალეს მსოფლიო"

2007 - პირველი ხარისხის პრემია "პარნასი", ლიტერატურის დარგში

სიმბოლოთა ილუსტრირებული ენციკლოპედია : 2 ტომად / ზაზა აბზიანიძე, ქეთევან ელაშვილი . - თბილისი : ბაკმი .- 2006

2003 - საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს ლიტერატურული კონკურსის გამარჯვებული

2001 - გაეროს ბავშვთა ფონდის(UNICEF) ლიტერატურული კონკურსი, პირველი ხარისხის პრემია

ბაბთა : ლიტერატურული ზღაპარი / ზაზა აბზიანიძე .- თბილისი : პლანეტა, 2001 .- 48გვ.

გრიგოლ კიკნაძის სახელობის პრემია, წლის "საუკეთესო სამეცნიერო სტატია"

ლიტერატურული პორტრეტისათვის - "უცნობი ყაზბეგი"

 

ოთარ ლორთქიფანიძე

დაბადების თარიღი:  30 ოქტომბერი, 1930

გარდაცვ. თარიღი:  19 მაისი, 2002  (71 წლის ასაკში)

დაკრძალვის ადგილი:  დიდუბის პანთეონი, თბილისი

კატეგორია:   არქეოლოგი, მეცნიერი

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1953 წელს.

 1957 წლიდან კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1972 წლიდან  იყო ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1977 წლიდან ხელმძღვანელობდა მისივე ინიციატივით შექმნილ არქეოლოგიური კვლევის ცენტრს. 1966 წლიდან ოთარ ლორთქიფანიძე სათავეში ჩაუდგა ვანის არქეოლოგიურ ექსპედიციას. მისი კვლევის საგანი იყო ძველი კოლხეთისა და იბერიის ისტორია არქაული ეპოქიდან გვიანდელ ანტიკურ ხანამდე. 1977 წლიდან მისი ინიციატივით ეწყობოდა შავიზღვისპირეთის ძველი ისტორიული და არქეოლოგიური საკითხებისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სიმპოზიუმები. 1985 წელს  დააფუძნა ვანის არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელშიც განთავსებულია ვანის ნაქალაქარზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალის უმეტესობა (4 000-ზე მეტი ექსპონატი). მისი კონცეფციით შეიქმნა ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმი. იგი იყო სულისჩამდგმელი და ორგანიზატორი საზღვარგარეთ მოწყობილი არაერთი არქეოლოგიური გამოფენისა (მოსკოვში, საარბრიუკენში, შტუტგარტში, ბრაუნშვაიგში, ბონში, ბოხუმში, ვისბადენში). გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი ნაშრომი (მონოგრაფიები და სტატიები მრავალ ენაზე). 1991 წელს გერმანიაში გამოცემულ ო. ლორთქიფანიძის წიგნს - "Archologie in Georgien" - მიენიჭა ქალაქ მაინცის არქეოლოგიური საზოგადოების მედალი. არის ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის საერთაშორისო პრემიის ლაურეატი. მისი სახელი მინიჭებული აქვს ვანის არქეოლოგიურ მუზეუმ-ნაკრძალს და ქუჩას რომელზეც მუზეუმი მდებარეობს. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1969).

საკანდიდატო დისერტაციის თამა - "ხელოსნური წარმოება და ვაჭრობა მცხეთაში ახალი წელთაღრიცხვის I-III საუკუნეებში", დაიცვა 1958 წელს; სადოქტორო ისერტაციის თემა - "ანტიკური სამყარო და ძველი საქართველო", დაიცვა 1966 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი

გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტი , წევრ–კორესპონდენტი

ესპანეთის სამეფო საისტორიო აკადემია, წევრი (2001-)

კლასიკური არქეოლოგიის საერთაშორისო ასოციაცია (რომი), წევრი

კლასიკური მითოლოგიის იკონოგრაფიული ლექსიკონის საერთაშორისო სამეცნიერო კომიტეტი, წევრი

პოლონეთის არქეოლოგიური სამეცნიერო საზოგადოება, წევრი

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (2002-)

საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (1997-)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები

2000 - საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში

1989-1997 წლებში გამოქვეყნებულ შრომათა ციკლისათვის - "უძველესი ქართული სახელმწიფოები: კოლხეთი და იბერია"

2000 - ღირსების ორდენი

ქალაქ ვანის საპატიო მოქალაქე

 

ბაადურ რაჭველიშვილი

დაბადების თარიღი:30 ოქტომბერი, 1922

გარდაცვ. თარიღი: 2012  (89 წლის ასაკში)

კატეგორია: ექიმი, მეცნიერი

დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი.

 დაამთვარა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი სამკურნალო ფაკულტეტი 1946 წელს.

 1946-1947წწ. იყო ხულოს რ–ნის საექიმო უბნის გამგე; 1951-1960წწ. რესპუბლიკის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორი და ენდოსკოპიური კაბინეტის გამგე; 1960-1985წწ. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სუბორდინატორთა ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის ასისტენტი, დოცენტი, პროფესორი; 1986-2008წწ. ამავე ინსტიტუტის შინაგან სნეულთა კათედრის გამგე და პროფესორი; 1971 წლიდან რესპუბლიკის მთავარი თერაპევტი; 1980 წლიდან საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი გასტროენტეროლოგი; 1981 წლიდან უმაღლესი სკოლის დამსახურებული მასწავლებელი. არის 160 სამეცნიერო ნაშრომისა და რამდენიმე მონოგრაფიის ავტორი, მათ შორის: "საქართველოს მედიცინის ისტორია" (1956), "Гастробиопсия в клинической практике (1969), "პესტიციდების ზემოქმედება ადამიანის ორგანიზმზე" (1981).

საკანდიდატო დისერტაციის თემა – "მასალები შინაგან სნეულებათა დიაგნოსტიკისა და კლინიკის შესახებ ძველ ქართულ წყაროებში", დაიცვა 1958 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა – "Хронический гастрит у сельских жителей", დაიცვა 1984 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი

თერაპევტთა რესპუბლიკური საზოგადოების პრეზიდიუმი, წევრი

ინტერნისტთა მსოფლიო გაერთიანება, წევრი (1995-)

რეპრესირებულთა საზოგადოება "მემორიალის" სამედიცინო კომისია, თავმჯდომარე

საქართველოს გასტროენტეროლოგთა ასოციაცია, პრეზიდენტი (1964-)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები

1999 - საქართველოს საპატრიარქოს სიგელი

1995 - ღირსების ორდენი

1985 - ღირსების ორდენი

1982 - ღირსების ორდენი

 

ლელა ალიბეგაშვილი

დაბადების თარიღი:  30 ოქტომბერი, 1962  (61 წლის)

კატეგორია:  მსახიობი

დაბადების ადგილი: ქ. თბილისი.

დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1986 წელს.

 1986 წლიდან არის რუსთაველის თეატრის მსახიობი. გადაღებულია ფილმებში: "ამბავი სურამის ციხისა" (1984), მოცეკვავე გოგონა, თხა – "სიბრძნე სიცრუისა" (1991) ;"არაბესკები ფიროსმანის თემაზე" (დოკუმენტური ფილმი), "სიბრძნე სიცრუისა"; თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე განასახიერა ბედისწერა, უცნობი ("კარმენი’"); მიღებული აქვს პრემიები და პრიზები: "სეზონის საუკეთესო სცენური ნაწარმოები" ლილიენის როლის შესრულებისათვის რუსთაველის თეატრის სპექტაკლში "საშობაო სიზმარი", რეჟისორი რ. სტურუა (1994); გრან-პრი, "ოქროს ნიღაბი" ("მაკბეტი", 1996 წ.); პრიზი ქალის როლის (ნია) საუკეთესო შესრულებისათვის სპექტაკლში "მერე რა, რომ სველია სველი იასამანი" (1997); პრიზი ქალის როლის (ნია) საუკეთესო შესრულებისათვის სპექტაკლში "მერე რა, რომ სველია სველი იასამანი" (1998), რუსთავის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი "ოქროს ნიღაბი"; პრიზი ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის ("მარია კალასი. გაკვეთილი", 2014 წ.); თეატრალური პრემია "დურუჯი“ ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის ("მარია კალასი. გაკვეთილი", 2014 წ.); გატაცებულია მუსიკით, კითხვითა და ცეკვით.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები

1994 - პრემია "სეზონის საუკეთესო სცენური ნაწარმოები", ლილიენის როლის შესრულებისათვის სპექტაკლში "საშობაო სიზმარი"

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის