USD 2.6530
EUR 2.8708
RUB 2.7962
თბილისი
ნაციონალიზმი და იდეოლოგია დღევანდელ საქართველოში: ინტერვიუ სტივენ ჯონსთან
თარიღი:  

პროფესორი სტივენ ჯონსი ჰარვარდის უნივერსიტეტში საქართველოს შესწავლის პროგრამას ხელმძღვანელობს. იგი ათწლეულებია, აკვირდება და შეისწავლის საქართველოს ისტორიასა და პოლიტიკას და, ამ ხნის განმავლობაში, ქვეყნის წარსულის თუ აწმყოს შესახებ არაერთი ნაშრომი გამოსცა. მათგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია წიგნი “საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ”, რომელშიც საფუძვლიანად არის აღწერილი და გაანალიზებული საქართველოს უახლესი ისტორიის ქარტეხილები.

წიგნი, ისევე როგორც პროფესორ ჯონსის სხვა სტატიები თუ ნაშრომები, გამოირჩევა პოლიტიკური პროცესების მრავლისმომცველი ანალიზით, სადაც ავტორი მოვლენებს კრიტიკულად აანალიზებს, მაგრამ საკითხის კომპლექსურობის მიმართ გამგები და, ვიტყოდით, თანამგრძნობი თვალით შეხედვაც არ ავიწყდება.

აღნიშნული წიგნი დღეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყაროა მათთვის, ვისაც ქვეყნის ხშირად საკამათო და წინააღმდეგობრივი წარსულის უკეთ გაგება განუზრახავს. სამწუხაროდ, წიგნი ქვეყნის უახლეს ისტორიას მხოლოდ 2012 წლამდე მიჰყვება. ჩავთვალეთ, რომ დაგაინტერესებდათ, თუ როგორ შეხედავდა ავტორი უკვე ამის შემდეგ განვითარებულ მოვლენებს.

მისი ნაშრომების კითხვისა და მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე დაკვირვებისას რამდენიმე შეკითხვა დაგვებადა და ისინი ბატონ ჯონსს ვიდეო-ინტერვიუს დროს დავუსვით. ჩვენი ჟურნალის – სამოქალაქო რვეულების – მეორე გამოცემის საკვანძო თემიდან გამომდინარე, განსაკუთრებით გვაინტერესებდა დღევანდელ საქართველოში ნაციონალიზმის, იდეოლოგიისა და სამოქალაქო ჩართულობის თემა.

ინტერვიუს ქართულ თარგმანს ქვემოთ გთავაზობთ:

სამოქალაქო რვეულებიბატონო სტივენ, დიდი მადლობა, რომ ინტერვიუსთვის დროის გამონახვა შეძელით. თქვენს წიგნში „საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ“ თქვენ ეხებით ნაციონალიზმს დამოუკიდებელ საქართველოში. როგორც ამბობთ, საქართველოში ნაციონალიზმი წყვეტებითა და, მეორე მხრივ, თანმიმდევრულობითაც ხასიათდება. აღწერთ, თუ როგორ შეცვალა ზვიად გამსახურდიას „სხვათა გამომრიცხველი“ ნაციონალიზმი ედუარდ შევარდნაძის “ელიტების მიერ მართულმა” ნაციონალიზმმა, რასაც მოჰყვა „ემოციური, მაგრამ მოდერნიზებული“ ნაციონალიზმი მიხეილ სააკაშვილის დროს. წიგნი 2012 წლამდე განვითარებულ მოვლენებს ფარავს, მალე კი 2024 წელი დადგება, ხოლო „ქართული ოცნება“ უკვე ათ წელზე მეტია, ქვეყანას მართავს. ქართული ნაციონალიზმის რომელ კატეგორიაში მოაქცევდით „ქართული ოცნების“ მმართველობას?

სტივენ ჯონსინაციონალიზმი ფართო ცნებაა და სწორედ ამიტომ გვჭირდება ამ ზედსართავი სახელების დართვა. არსებობს რადიკალური ნაციონალიზმი, ეთნონაციონალიზმი, სამოქალაქო ნაციონალიზმი და ასე შემდეგ. ნაციონალიზმი მოქნილი, ქამელეონის ბუნების მქონე ცნებაა. ეს ის იდეოლოგიაა, რომელიც მე-19 საუკუნიდან ყველა პოლიტიკურ სისტემაში დომინირებს. ნახეთ, რა დაემართათ იმპერიებს. მართალია, ნაციონალიზმი ხშირად წარსულში იმზირება, მაგრამ მას აწმყოშიც დიდი ხიბლი აქვს.

რაღაც გაგებით, ჩვენ ყველანი ნაციონალისტები ვართ. ზოგი უფრო შემწყნარებელი ვართ, ვიდრე სხვები, მაგრამ, ასეა თუ ისე, ნაციონალიზმი ჩვენი სამყაროს ნაწილია. იმის თქმა არ მინდა, რომ ნაციონალიზმი ყოველთვის უარყოფითია. მრავალი თვალსაზრისით, მისი მოქმედების მექანიზმი ნათელია – ის საზოგადოებაში დადებით თვისებებს, მაგალითად სოლიდარობას წაახალისებს და ხშირად მეტი თავისუფლებისკენაც მივყავართ. ის არის ხელოვნების შთაგონების წყაროც. თუმცა ნაციონალიზმი თავისი არსით სხვათა გამომრიცხველია, რადგან მისი ყურადღების ცენტრშია ერთი ერი, ერი, რომელსაც მოცემულ სახელმწიფოში პირველობას აკუთვნებს. პოლიტიკოსებისთვის, მათ შორის ქართველი ლიდერებისათვის, ნაციონალიზმის ეს თვისება ყოველთვის მაცდუნებელი იყო, რადგან იგი ეფექტურია, მას ეფექტურად შეუძლია ხალხის მობილიზება. ზვიად გამსახურდიას ხელისუფლებაში ყოფნისას ნაციონალიზმი ძალიან ეფექტური იარაღი აღმოჩნდა, ამახვილებდა რა ხალხის ყურადღებას გარე თუ შიდა მტერზე. ასეთი ნაციონალიზმი მანიპულირებს ხალხის თვითაღქმით, რომ ისინი მსხვერპლს წარმოადგენენ. ოღონდ, არაა სავალდებულო ნაციონალიზმი სწორედ თავის მსხვერპლად დანახვის მექანიზმს ეყრდნობოდეს – მაგალითად, მიხეილ სააკაშვილის დროს, ნაციონალიზმი საერთო მისიისა და დინამიზმის განცდას ემყარებოდა. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სააკაშვილის დროს სისტემა უფრო ტოლერანტული იყო. ჩემს წიგნში იმის ჩვენებას ვცდილობ, რომ საქართველოში ნაციონალიზმმა არაერთი კონფიგურაცია გამოიარა.

„ქართული ოცნება“ არ განსხვავდება იმ პარტიების უმრავლესობისაგან, რომლებიც ბოლო 30 წლის მანძილზე საქართველოში მინახავს. იგი ნაციონალისტური პარტიაა, რომელიც ქართველთათვის პრივილეგირებულ სტატუსს ესწრაფვის და  ქართულ ეროვნულ კულტურას სწევს წინა პლანზე. ან რატომ იქნება განსხვავებული? მსოფლიოში თითქმის ყველა ერი ცდილობს „საკუთარ სახლში“ პირველობას. ოღონდ „ოცნება“ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რასაც შეგვიძლია, „კონსერვატიული ნაციონალიზმი“ ვუწოდოთ. ნაციონალიზმების უმეტესობა წარსულსა და მის სიდიადეს ეთაყვანება – სააკაშვილიც კი, დიდი  მოდერნიზატორი, საქართველოს ისტორიაში ეძებდა მაგალითებს თავისი გადაწყვეტილებებისა და პოლიტიკის დასასაბუთებლად. წარსულში ჩაბრუნება აწმყოს ლეგიტიმაციის გზაა, მაგრამ მრავალი თვალსაზრისით, ეს ასევე თავდაცვითი მექანიზმიცაა, რომელიც ერს თანამედროვე სამყაროს წინააღმდეგ აიარაღებს. ნაციონალიზმის „ქართული ოცნებისეული“ ვარიანტი, რომელიც ოჯახთან, ეკლესიასთან და ბინარულ გენდერულ როლებთან აიგივებს ქართულ ტრადიციულ ღირებულებებს, ის ვარიანტია, რომელსაც ბევრი ქართველი იზიარებს და რომლისაც ბევრ ქართველს სწამს.

ამა წლის მაისში, ბუდაპეშტში,  კონსერვატიული პოლიტიკური პარტიების კონფერენციაზე (CPAC) ირაკლი ღარიბაშვილს ძალიან საინტერესო სიტყვა ჰქონდა. ეს იყო „ქართული ოცნების“ მანიფესტი. არ ვიცი, რამდენად იზიარებს ღარიბაშვილის ამ ხედვას მთელი მთავრობა. ვფიქრობ, პოლიტიკოსთა უმეტესობას ეროვნული ხატებებითა და იდეებით წარმატებული მანიპულირება უფრო აინტერესებს და უკვე სხვა საქმეა, მართლაც სჯერათ თუ არა მათ ამ აზრების. CPAC-ზე ღარიბაშვილს ვიქტორ ორბანი, უნგრელი მემარჯვენე ნაციონალისტი მასპინძლობდა. ორბანი მხარს უჭერს ღირებულებებს, რომლებიც ეწინააღმდეგება ლიბერალური ევროკავშირის წარმოდგენებს ტოლერანტობასა და თანასწორობაზე. თუმცა, საქართველო და უნგრეთი არც ისე გამორჩეული არიან საერთო-ევროპულ კონტექსტში. ევროპა სხვადასხვანაირი არსებობს და ერთ-ერთი ამ ევროპათაგანი ძალიან კონსერვატიულია და იზიარებს საქართველოს იდეოლოგიურ გადახვევას მარჯვნივ.

ამ ტენდენციას ვხედავთ სლოვაკეთში, ახალი პრემიერ-მინისტრის, რობერტ ფიცოს სახით, იტალიაში – რადიკალი მემარჯვენე პრემიერ-მინისტრის, ჯორჯია მელონის მმართველობის სახით და ნიდერლანდებში, სადაც ხეერტ ვილდერსის ანტი-იმიგრანტული მოძრაობა პარლამენტში ყველაზე დიდი პარტია გახდა. „ქართული ოცნება“ არ არის იზოლირებული, ის იმ ევროპული დინების ნაწილია, რომელიც არატრადიციულ ჯგუფებსა და მოძრაობებს იდეალიზებული წარსულისა და კონსერვატიული აწმყოსთვის გამოწვევად აღიქვამს. საქართველოს კონსერვატიული ნაციონალიზმის მეორე მხარე გულისხმობს ლგბტქ თემის უფლებების უარყოფას და სამართლებრივი შეზღუდვების დაწესებას იმ რელიგიური უმცირესობებისთვის, რომლებიც ვერ თავსდებიან ქართველი ერის მართლმადიდებლურ წარმოდგენაში.

ბევრს არ ესმის, თუ რატომ გადავიდა მმართველი ძალა ასეთი კონსერვატიულ ლიანდაგზე. მათი მმართველობის პირველ წლებში კონსერვატიული რიტორიკა ნაკლებად მძაფრი იყო, ახლა კი ეს უფრო და უფრო თვალსაჩინო ხდება. როგორ ფიქრობთ, რა არის მათი მთავარი მამოძრავებელი – ეს მხოლოდ წინასაარჩევნო ხრიკია, რათა მეტი კონსერვატიულად განწყობილი ამომრჩეველი მოიზიდონ და კრიტიკოსებზე ზეწოლა განახორციელონ? თუ რაიმე მტკიცე იდეოლოგიურ საფუძვლებსაც ხედავთ?

ყველაფერი ერთად. თქვენი ბოლო შენიშვნა იდეოლოგიურობაზე სწორი შენიშვნაა. ეს ისაა, რასაც ხშირად არ ვითვალისწინებთ ხოლმე, როცა ამჟამინდელ მთავრობაზე ვსაუბრობთ. დასავლელ ლიდერებსა და ანალიტიკოსებს სჩვევიათ პოლარიზებულ რიტორიკაზე ყურადღების გამახვილება და პრორუსულობის ან ანტირუსულობის შესახებ პოლემიკაზე ფოკუსირება. ამ რიტორიკის თანახმად, თუკი პრორუსი ხარ, მოღალატე ხარ და თუკი ანტირუსი ხარ, შენ საფრთხეს უქმნი საქართველოს პოლიტიკური სისტემის სტაბილურობასა და უსაფრთხოებას. ეს ყურადღების მიღმა ტოვებს „ქართული ოცნების“ მოძრაობის იდეოლოგიურ ევოლუციას 2012 წელს არსებითად ზომიერი ლიბერალური პარტიიდან დღევანდელ მემარჯვენე და ძალიან კონსერვატიულ ძალამდე. დღეს „ქართული ოცნება“ მტკიცედაა გადაჯაჭვული ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან და მის ღირებულებებთან. „ქართული ოცნება“ ამ ცვლილებას იმ ქართველთა მხარდაჭერის მოპოვების გზად ხედავს, რომლებიც დაუცველობის განცდით ცხოვრობენ და გარესამყაროს პოლიტიკური და ეკონომიკური საფრთხის წყაროდ აღიქვამენ.

ასე რომ, ეს ცვლილება ერთი მხრივ იდეოლოგიური ხასიათისაა, მაგრამ ამავე დროს პრაქტიკული პოლიტიკური სტრატეგიაცაა. „ოცნება“ კარგავს მხარდაჭერას განათლებულ ახალგაზრდებსა და თბილისის ცენტრში მცხოვრებ მოქალაქეთა შორის, მაგრამ დედაქალაქის ცენტრის გარეთ – დიდუბეში, გლდანში და მსგავს უბნებში, სოფლებსა თუ დაბებში, სადაც მოსახლეობა თავს უფრო გარიყულად გრძნობს – „ქართული ოცნების“ იდეოლოგიასა და რიტორიკას საკმაო ხიბლი აქვს. „ქართულ ოცნებას“ ჰყავს მხარდამჭერთა სოციოლოგიური ბაზა, ის აკონტროლებს იმ სატელევიზიო არხების დიდ ნაწილს, რომლებიც ქალაქებს გარეთ მცხოვრებ ადამიანთა ოთახებში აღწევს. ოღონდ იდეოლოგია ვერ გადაფარავს იმ ფაქტს, რომ ამჟამად მთავრობას ნაკლებად გააჩნია ქართული ეკონომიკის განვითარების რაიმე სტრატეგია, გარდა უცხოური ინვესტიციებისთვის უკეთესი პირობების შექმნისა. ეს დიდად არ განსხვავდება სააკაშვილის დროინდელი ეკონომიკური რეცეპტებისგან. თუმცა სააკაშვილი მოდერნიზატორი იყო და, ამდენად, რეფორმებსა და ექსპერიმენტებზე იყო მუდმივად ფოკუსირებული.

მრავალი თვალსაზრისით, „ქართული ოცნება“ სააკაშვილის რეჟიმის გაგრძელებაა – იგივე ეკონომიკური პოლიტიკა, იგივე ხაზგასმა სახელმწიფო ძალაუფლებასა და აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე. სააკაშვილის მთავრობაც მტრულად იყო განწყობილი ქართველი სამოქალაქო საზოგადოების მიმართ და მასაც ჰქონდა ავტორიტარული მისწრაფებები. ქართულ პოლიტიკურ სისტემაში ავტორიტარულობის ასეთ ქარგაზე ჩემს წიგნში „საქართველო: პოლიტიკური ისტორია დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ“ ვწერდი. „ოცნების“ მთავრობა სააკაშვილის მთავრობას იმითაც ჰგავს, რომ მხარდამჭერთა მდგრადი სოციოლოგიური ბაზის არსებობის მიუხედავად, ის არსებითად მოწყვეტილია ფართო ელექტორატისგან. „ოცნება“ საპარლამენტო ფენომენია, რომელიც დაშორებულია ქართველი მოსახლეობის საჭიროებებს. მე მათგან არ გამიგია რაიმე რეალური წინადადებები იმის შესახებ, თუ როგორ დავასრულოთ ქართველთა შორის გაბატონებული ღრმა სიღარიბე. ესეც ჯდება ბოლო ორი თუ სამი ათწლეულის ქართულ პოლიტიკურ კანონზომიერებაში.

თქვენ ასევე წერდით დემოკრატიაზე ენის გავლენის შესახებ. ერთ-ერთ სტატიაში, რომელიც Eurasianet-ზე გამოაქვეყნეთ, თქვენ ამბობთ, რომ ენას დემოკრატიაზე დამანგრეველი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს, მაგალითად, პოლიტიკოსების მიერ ერთმანეთისთვის „მტრისა“ და „მოღალატის“ იარლიყის მიწებების გზით. თქვენ ამ ინტერვიუშიც ახსენეთ, რომ „ქართული ოცნების“ კონსერვატიულ რიტორიკას რელიგიური უმცირესობების გაუცხოებაც შეუძლია. როგორც წესი, „ქართული ოცნება“ პირდაპირ არ ესხმის ხოლმე თავს რელიგიურ ან ეროვნულ უმცირესობებს. ისინი, როგორც წესი, ამბობენ, რომ ამაყობენ საქართველოს მრავალფეროვნებით. თუმცა პარტია მართლაც ფოკუსირებულია და ხაზს უსვამს – ზედმეტად დაჟინებითაც – მართლმადიდებლურ ღირებულებებს. შეგიძლიათ, მეტი გვითხრათ იმის შესახებ, თუ რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ასეთ კონსერვატიულ რიტორიკას მრავალფეროვანი, მრავალეთნიკური საზოგადოების შენებაზე?

საქართველო ტრადიციულად მრავალეთნიკური ქვეყანა იყო, თუმცა უკანასკნელი რამდენიმე ათწლეულის მანძილზე, განსაკუთრებით კი დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, ის უფრო და უფრო მონოეთნიკურ ქვეყნად იქცა. [ეთნიკურად] არა-ქართველებს უჭირთ, იპოვონ სამუშაო ან მოიპოვონ წვდომა განათლებაზე და ისინი ქვეყნიდან მიდიან. ახალგაზრდა [ეთნიკურად] ქართველებიც დიდი რაოდენობით ტოვებენ ქვეყანას. ეს არ არის კარგი სახელმწიფოს კეთილდღეობისა და მომავლისთვის.

დემოკრატიას ისეთი პოლიტიკური ენა სჭირდება, რომელიც არ გარიყავს მოქალაქეებს და ყოველ მათგანს მიმართავს. საჭიროა ისეთი ენა, რომელიც მოქალაქეებს განუმარტავს და ინფორმაციას მიაწვდის. ის ენა, რომელიც „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობისგან“ და „ქართული ოცნებისგან“ გვესმის, ამ ორი ამოცანიდან არც ერთს არ ემსახურება. არსებული პოლიტიკური ენა საბჭოთა კავშირის დროინდელ ენას მახსენებს იმით, რომ მისი ამოცანა სინამდვილისთვის ნათელის მოფენა კი არა, არამედ მისი დაფარვაა, ანდაც მტრებითა და საფრთხეებით მოცული რეალობის ხელოვნურად შექმნა. მსგავს რიტორიკას დასავლურ ქვეყნებშიც ვხვდებით, სადაც ენას იმიგრანტების დემონიზებისთვის იყენებენ. საუბრის ის მანერა, რომელიც დღეს საქართველოში გამოიყენება, განტევების ვაცებს შობს. იგი [რიტორიკულად] აყალიბებს უმცირესობებს და მათ იზოლირებასაც ახდენს. ენა უბრალოდ კი არ ასახავს იმას, თუ რა ხდება საზოგადოებაში, ის პოლიტიკურ ლანდშაფტს აყალიბებს. ენა არის ძალიან აქტიური და ძალიან მძლავრი იარაღი, მას ძლიერი ემოციური გავლენა აქვს ჩვენზე, როგორც ადამიანებზე და როგორც ამომრჩევლებზე. მას აქვს უნარი, შექმნას ყალბი პოლიტიკური რეალობა, რომელიც მაცდურად მარტივი გამოსავლისაკენ გვიბიძგებს.

უკიდურესი დაპირისპირების ენის გამოყენება ასევე ძალიან ართულებს ოპოზიციასთან თანამშრომლობას. პოლიტიკური თანამშრომლობის გარკვეული დონე დემოკრატიისთვის ფუნდამენტური მნიშვნელობისაა. კარგ მმართველობას ძლიერი, ეფექტური ოპოზიცია სჭირდება. საქართველოში ჩვენ ამას ვერ ვხედავთ. ევროკავშირს [დე-]პოლარიზაცია საქართველოსთვის კანდიდატობის მისაცემი თორმეტი პირობის თავში ტყუილად არ მოუქცევია – პოლიტიკური კონსენსუსის არარსებობა საქართველოში დემოკრატიის ნგრევამდე მიგვიყვანს. ამჟამად მთავრობასა და მის ოპონენტებს შორის ღრმა პოლიტიკური და რიტორიკული უფსკრულია. ისეთი ექსტრემალური ენა, რომელსაც დღეს საქართველოში ვხედავთ, ძირს უთხრის დემოკრატიის შენარჩუნებას.

თქვენს ნაშრომებში დიდ ყურადღებას უთმობთ სამოქალაქო ჩართულობის თემას და მას ხშირად უკავშირებთ ეკონომიკის მდგომარეობას ან განათლების ხელმისაწვდომობას. ბევრი აქტივისტი გასულ წელს წარმატებულად მიიჩნევს: მაგალითად, მარტში გვქონდა საკმაოდ შედეგიანი პროტესტი უცხოური აგენტების კანონების წინააღმდეგ. ამას მოჰყვა მუდმივი საზოგადოებრივი წნეხი მთავრობის მიმართ, რომ მას ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსის მისაღებად მეტი გაეკეთებინა. დღეს მდგომარეობა ამ მხრივაც თითქოს უკეთ გამოიყურება. ამ გამოცდილებამ თითქოს გამოაცოცხლა საქართველოში სამოქალაქო მობილიზაციის შედეგიანობის რწმენა და ქართველებს აქტიური მოქალაქის როლში თავდაჯერება შემატა.

თქვენ ქართულ სოციალურ და პოლიტიკურ დინამიკას მრავალი წლის მანძილზე აკვირდებოდით. თვლით თუ არა, რომ ამ მხრივ რაღაც მართლაც გაუმჯობესდა? თუ მუდმივი უთანასწორობა და ის განსხვავებები, რომლებიც ქალაქსა და სოფელს, ცენტრსა და პერიფერიას შორის არსებობს, მაინც უშლის ხელს მოქალაქეების აქტიურ მონაწილეობას პროცესებში?

დემოკრატია მოითხოვს პროტესტის არსებობას. აშშ-ში 1960-იანი წლების სამოქალაქო უფლებათა მოძრაობა კარგი მაგალითია  იმისა, თუ როგორ უწყობს ხელს პროტესტი დემოკრატიულ ზრდას. ცვლილების მისაღწევად ზოგჯერ არ არსებობს პროტესტზე უფრო ეფექტური საშუალება – ხშირად ინსტიტუციური კონსერვატიზმის ან პოლიტიკური რეფორმით ცვლილებების მიღწევის შეუძლებლობის გამო. სწორედ ამას ვხედავთ დღეს საქართველოში – ინსტიტუტები ვერ უზრუნველყოფენ მოქალაქეების ჩართვას მმართველობაში. წარსული სამი ათწლეულის მანძილზე, ქართული დემოკრატიის განვითარებაში პროტესტი საკვანძო როლს თამაშობდა. საკმარისია, „ქართული ოცნების“ ლიდერებმა თავიანთივე გამოცდილება გაიხსენონ 2012 წლის არჩევნებამდე.

პროტესტი პასუხია სამთავრობო ინსტიტუტების ანგარიშვალდებულების ნაკლებობაზე. ის შეახსენებს პოლიტიკურ პარტიებს, რომ თუ ისინი ვერ შეასრულებენ მოვალეობას და კავშირში არ იქნებიან ამომრჩეველთა საჭიროებებთან, მათ გააგდებენ. ამჟამად, ქართველებისთვის არჩევნები კარგად არ მუშაობს, არჩევნები ვერ ქმნის მმართველობის დემოკრატიული სისტემის მდგრადობისათვის აუცილებელ პირობას – ანგარიშვალდებულ მთავრობასა და ანგარიშვალდებულ პარლამენტს. საქართველოს პარლამენტი ანგარიშვალდებულების არარსებობის სიმბოლოდ იქცა. რუსთაველის გამზირზე პარლამენტის შენობა ციხე-სიმაგრესავითაა. თუკი გსურს შენს წარმომადგენელს ესაუბრო და, როგორც მოქალაქემ, შენი თვალსაზრისი გამოხატო, რამდენიმე საშვი გჭირდება, რომ იმ პოლიციითა და ბარიერებით გარსშემორტყმულ დაწესებულებებში შეაღწიო. ეს პრობლემის ძირეული ნაწილია – მთავრობასა და მოსახლეობას შორის არსებობს ფსიქოლოგიური და ფიზიკური უფსკრული.

პროტესტი მნიშვნელოვანია, მაგრამ მხოლოდ პროტესტი საკმარისი არ არის, ხოლო ძალადობრივ პროტესტს შეუძლია, საპირისპირო შედეგი გამოიწვიოს და რეფორმების შესაძლებლობა მოკლას. გვსურს, რომ არსებობდეს სამოქალაქო მონაწილეობისათვის აუცილებელი პოლიტიკური წინაპირობები. ეკონომიკური მდგომარეობა ამაში თავის როლს თამაშობს. როცა ორი ან სამი სამსახური გაქვს და ოჯახს ვერ არჩენ, არც დრო გაქვს და არც ენერგია, რომ შენი ქვეყნის პოლიტიკაში სრულად ჩაერთო, როგორც მოქალაქე. სიღარიბე პოლიტიკურ გაუცხოებას იწვევს. სტატისტიკა გვაჩვენებს, რომ თუკი დემოკრატიის დაცვა გსურს, განსაკუთრებით კი ახალ და ხელახლა დაბადებულ სახელმწიფოებში, მაშინ უნდა შექმნა პირობები უკეთესი ეკონომიკური თანასწორობისა და ხელმისაწვდომობისათვის. დღეს, უბრალო ქართველებისთვის ეკონომიკური და განათლების შესაძლებლობები შეზღუდულია. განსაკუთრებით, სოფლად მწირია ეკონომიკური წინსვლის შესაძლებლობები. რაც უფრო უმჯობესდება ეკონომიკური წინსვლის შესაძლებლობა, მით უფრო იზრდება ღია მთავრობის ლეგიტიმურობა და მდგრადობა, ხოლო მოქალაქეები ბევრად უფრო მეტად ერთვებიან სამოქალაქო ცხოვრებაში.

ესაუბრა ნინი გაბრიჭიძე

This post is also available in: English (ინგლისური)

წყარო:https://civil.ge/

ბიზნესი
თიბისის ბიზნეს დაჯილდოება 2023-ის, ნომინაცია - „გამორჩეული როლისთვის რეგიონის განვითარებაში“, ფინალისტები

თიბისიმ ბიზნესდაჯოლდოების პროექტის 2023 წლის ფინალისტები გამოავლინა!

გთავაზობთ ნომინაცია გამორჩეული როლისთვის რეგიონის განვითარებაში ფინალში გასულ 3 კომპანიას.

მწვანილისა და ბოსტნეულის მწარმოებელი კომპანია „ჰერბია“ 2006 წელს, მას შემდეგ დაფუძნდა, რაც რუსეთმა ქართულ პროდუქციას ემბარგო გამოუცხადა და შედეგად, ალტერნატიული ბაზრის მოძიება გახდა საჭირო. კომპანიამ მიზნად დაისახა 5000 ფერმერის კონსოლიდაცია და მათ მიერ წარმოებული პროდუქტის ევროპისთვის შეთავაზება. ევროპული ბაზარი მალევე დაინტერესდა ქიმიური საშუალებების გარეშე მოყვანილი, მაღალი ხარისხის მწვანილეულით, თუმცა დამფუძნებლები მიხვდნენ, რომ მათ მოთხოვნას - დიდი რაოდენობით პროდუქციის უწყვეტ მიწოებას კომპანია იმ ეტაპზე ვერ დააკმაყოფილებდა, ამიტომ გადაწყვიტეს, ჯერ ქართულ ბაზარზე დამკვიდრება.

Global Gap, HACCP და GEO Gap-ის სერთიფიკატების მოპოვების პარალელურად, „ჰერბიამ“ ქართული ბაზრის ათვისება დაიწყო და მალევე გახდა უმაღლესი ხარისხის სათბურში მოყვანილი მწვანილის და ბოსტნეულის ერთ-ერთი წამყვანი მწარმოებელი და პირველი კომპანიაა საქართველოში, რომელმაც დაიწყო პროდუქციის დაფასოება. 

დღეისათვის ჰერბიას სათბურები წყალტუბოში 10 ჰექტარზეა გაშენებული. კომპანიას მოწყობილი აქვს საწყობი-მაცივარი და დასაფასოებელი საწარმო, რომლებიც აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკითა და საწარმოო ხაზებით. ყველა პროდუქტი, რომელიც ჰერბიას სავაჭრო ნიშნით იწარმოება, შეესაბამება სურსათის უვნებლობის საერთაშორისო სტანდარტებს და გარემოსდაცვით მოთხოვნებს. ჰერბია უკვე 17 წელია ოპერირებს ადგილობრივ ბაზარზე, ამ პერიოდის მანძილზე კომპანიამ გაიჩინა ძალიან ბევრი პარტნიორი, მათ შორის არიან 5000-ზე მეტი ადგილობრივი ფერმერი. დაფუძვნების დღიდან ჰერბია ინოვატორია ახალი ტექნოლოგიების და კულტურების დანერგვაში, რომელიც შემდეგ გავრცელდა მთელი რეგიონის და არამარტო რეგიონის მასშტაბით მაგალითად: კომპანია პირველი იყო რომელმაც ააშენა გვირაბის ტიპის სათბური და აღჭურვა თანამედროვე საირიგაციო სისტემებით, ქვეყანაში გაავრცელა ისეთი კულტურები როგორიც არის რუკოლა, როზმარინი, ჩაივსი, პომიდორი ჩერი, სალათის სხვადასხვა ჯიშები და ა.შ.

„ჰერბია“ საქართველოს მასშტაბით 1000-ზე მეტ ობიექტზეა წარმოდგენილი, მათ შორის ისეთ ქსელურ მარკეტებში, როგორიცაა „ორი ნაბიჯი“, „კარფური“ „გუდვილი“, „ნიკორა“, „ფრესკო“ და სხვა.

„იმერეთის რეგინონში ჩვენ ერთ-ერთი მსხვილი დამსაქმებელი ვართ. ვთანამშრომლობთ 5000-ზე მეტ ადგილობრივ ფერმერთან. ნახევარ მილიონზე მეტ მომხმარებელს ვემსახურებით და მუდმივად ვცდილობთ ასორტიმენტის გაზრდას, ასვეე ვმუშაობთ იმაზე, რომ ბავშვთა კვებაშიც იყოს გამოყენებული ჩვნი პროდუქცია. ბიზნესდაჯილდოება გვეხმარება იმაში, რომ კიდევ უფრო კარგად გავაცნოთ მომხმარებელს ჩვენი პროდუქტი და ასევე ჩვენი პარტნიორი ფერმერები, რომლებიც მუშაობენ სფეროსა და რეგიონის განვითარებისთვის.“ - ამბობს „ჰერბიას“დამფუძნებელი დირექტორი, ზურაბ ჯანელიძე.

სამთო სასტუმრო „ალტიჰათი“ ყაზბეგში, ზღვის დონიდა 3014 მეტრზე მდებარეობს და დიდი წვლილი შეაქვს ალპურ ზონაში რეკრეაციული ტურიზმის განვითარებაში - ქმნის ახალ შესაძლებლობს მაღალ-მხარჯველი ტურიზმის სფეროში, ავითარებს ინფრასტრუქტურას, ქმნის და აუმჯობესებს უსაფრთხოების ნორმებს ალპურ ზონაში. 2018 კომპანიის ინიციატივით ტერიტორია სრულად დაიფარა სატელეფონი კავშირით, რამაც შესაძლებელია გახადა მინიმუმ 10 ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენა. 

ალტიჰათის მთავარი მისია ნარჩენების მართვის სისტემის შექმნაა, რაც გაზრდილი ტურიზმის გამოწვევაა ნებისმიერ ქვეყანაში, ამ მიმართულებით მოხდა სისტემური მიდგომის დანერგვა ალპურ სიმაღლეზე. ახალი ტურისტული და სათავგადასავლო მიმართულების განვითარების წყალობით, 2018 წლიდან მნიშვნელოვნად გაიზარდა birdwatching, heli-biking ვიზიტორების რაოდენობა, სკი-ტურინგი და ახალი საფეხმავლო მარშრუტები ამ მიმართულებით, ადგილობრივი მოსახლეობისათვის შეიქმნა ახალი შესაძლებლობები და წლის აქამდე არააქტიურ სეზონზე დასაქმების პერსპექტივები.

2022 წლიდან ალტიჰათმა სტრატეგიული თანამშრომლობის მემორანდუმი და მოგვიანებით სრულყოფილი პარტნიორობა დაიწყო შვეიცარულ ულტრა "ლაქშერი" ბრენდ ბალისთან, შესაბამისად ბალისთან ერთად 2024 წელს დაგეგმილია სრულიად ახალი, თანამედროვე სამთო სამაშველო ქოხის პროექტის მშენებლობა ზღვის დონიდან 3700 მეტრ სიმაღლეზე, რაც კიდევ უფრო გააუმჯობესებს სათავგადასავლო ტურიზმის პოტენციალს ჩვენს ქვეყანაში და ადგილობრივ თემს მისცემს საშუალებას მნიშვნელოვნად გაზარდონ მათი ბიზნეს შესაძლებლობები.

„საქართველოს ფარგლებს გარეთ უკვე ბევრმა იცის ამ პროექტის შესახებ, თუმცა საქართველოში ცნობადობა დაბალია.   ბიზნესდაჯილდოება  გვაძლევს საშუალებას, რომ ქართულ საზოგადოებასაც გავაცნოთ ეს ჩვენი „ახირება“ - აბსულუტურად კერძო ინიციატივა, რომელიც სინამდვილეში უმნიშვნელოვანესი ინიციატივაა სფეროსა და რეგიონის განვითარების თვალსაზრისით. დიდი პასუხისმგებლობა გვაქვს აღებული და არასდროს გვრჩება რესურსი იმისთვის, რომ მარკეტინგული კამპანია ვაწარმოოთ. მარკეტინგული სტრატეგიის კლასიკური დოქტრინული გეგმის შექმნა კი აუცილებელია რომ საერთაშორისო პარტნიორებთან მეტნაკლკებად ინსტიტუციურად თანაბარი პირობებით ვიყოთ წარმოდგენილი და ისინიც კარგად ხედავდნენ ადვოკატირების ეფექტებს, ჩვენი საქმიანობის გრძელვადიან გეგმას და ხედვას.ბიზნესდაჯილდოებაში გამარჯვება სწორედ ამ მიმართულების გაძლიერებაში დაგვეხმარება.“ - ამბობს „ალტიჰატის“ მმართველი პარტნიორი, ნიკოლოზ ალავიძე.

ნომინაციის „გამორჩეული როლისთვის რეგიონის  განვითარებაში“ კიდევ ერთი ფინალისტია კომპანია „სვანიძის ზეთისხილი“. ქართული EXTRA VIRGIN ზეთისხილის ზეთის წარმოება ზეთისხილის საერთაშორისო საბჭოს ორგზის არჩეულ პრეზიდენტს, გიორგი სვანიძეს უკავშირდება. მისი ინიციატივით, 15 წლის წინ, საქართველოში დაიწყო პირველი ზეთისხილის ბაღების გაშენება და პრემიუმ კლასის ზეთისხილის პროდუქციის წარმოება. კომპანიის საქმიანობის უნიკალურობა მდგომარეობს ზეთისხილის კულტურის საქართველოში შემოტანასა და დანერგვაში. კახეთში, ტარიბანის ველებზე გაშენებული ზეთისხილით პრემიუმ ხარისხის ზეთისა და მარინადის პროდუქტების წარმოების გარდა, ამ წამოწყების მიზანი საქართველოს აგრარული სექტორის ხელშეწყობა და ქართველი ფერმერების გაძლიერება იყო. 

სვანიძის ზეთისხილის პროდუქცია მოიცავს 100%-ით ქართული, ნატურალური ზეთისხილის მარინადს და „extra virgin” ზეთს, რომელიც მხოლოდ ცივი დაწურვის შედეგად მიიღება, რის შედეგადაც ინარჩუნებს ბუნებრივ და სასარგებლო თვისებებს. 

მსოფლიოს კვლევების მიხედვით ზეთისხილის ზეთის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სარგებელი გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე დადებითი გავლენაა. მონოუჯერი ცხიმების მაღალი შემცველობა მავნებელი ქოლესტერინის (LDL) დონის შემცირებას უწყობს ხელს, შედეგად კი გულის დაავადებებისა და ინსულტის რისკები საგრძნობლად მცირდება. ამასთან, მიიჩნევა, რომ ზეთისხილის ზეთში შემავალი ცხიმები და ანტიოქსიდანტები ტვინის ჯანმრთელობასა და მის კოგნიტიურ ფუნქციას უწყობენ ხელს.

„საქართველოში ყველას არ აქვს ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ ჩვენს ქვეყანაში ზეთისხილია გაშენებული, ხარობს და მისგან ნატურალური პროდუქტები იწარმოება. ბიზნესდაჯილდოებაში მონაწილეობა საშუალებას გვაძლევს, მთელს საქართველოს მივაწვდინოთ ხმა, გავაცნოთ მომხმარებელს ჩვენი საქმიანობა და მისი შედეგები, რაც საქართველოში აგრარულ სექტორს და უშუალოდ ზეთისხილის კულტურის შემოტანასა და განვითარებას ეხება. ბიზნესდაჯილდოებაში გამარჯვების შემთხვევაში ჩვენი მთავარი მიზანი იქნება, თიბისის მხარდაჭერით აქტიური კომუნიკია დავიწყოთ მომხმარებლებთან, რათა მივცემთ საშუალება ქართველ საზოგადოებას, გამოიყენოს საქართველოში წარმოებული ნატურალური და სასარგებლო ზეთისხილი.“ - ამბობს კომპანია „სვანიძის ზეთისხილის“ მარკეტინგის ხელმძღვანელი, თეო მამულაშვილი.

ბიზნესდაჯილდოება თიბისის ბიზნესის მხარდაჭერის პროექტია, რომელიც უკვე მეშვიდედ იმართება და მასში მონაწილეობა 3000 - ზე მეტმა კომპანიამ მიიღო.

https://tbcbusiness.ge/

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.