USD 2.7623
EUR 2.9816
RUB 3.2758
თბილისი
ცხრა აპრილიდან, ცხრა აპრილამდე
თარიღი:  458
ტელეფონის წკრიალმა გამაღვიძა დილით.
რაღაც არასასიამოვნოდ ჩამესმა ყურში და უცბად ავდექი.
დედა რეკავდა აეროპორტიდან, მორიგე იყო იმ ღამეს.
– სახლში ხართ? – მკითხა შეწუხებული ხმით.
– კი დედი, სახლში ვართ. გვიან წამოვედით წუხელ. გიულიმ მითხრა: ფეხები დამაწყვიტა ამ ფეხსაცმელმა, წავიდეთ, დაბალქუსლიანს ჩავიცვამ და დავბრუნდეთო. მერე, ძაან დაღლილები ვიყავით და დავრჩით. მივდივართ დღესაც... აი, ვისაუზმებთ და...
– სად წახვალთ, შვილო! დაურბევიათ და ჩაუხოციათ ღამე ხალხი! გაზიც გაუშვიათ იმ არაადამიანებს და დაუწამლავთ მომიტინგეები! გადაკეტილია ახლა მთავრობის სასახლე.
ელექტროდენმა დამიარა თითქოს სხეულში და ადგილზე გამაშეშა.
– გესმის შვილო?! არ წახვიდეთ არსად, ცუდი ამბებია ძალიან!
არაფერი მითქვამს, ტელეფონი გავთიშე და ფაცხაფუცხით ჩავიცვი.
კოლმეურნეობის მოედნიდან პუშკინის სკვერთან ავედი.
ლენინის ძეგლი მოედნიანად ავტომატიანი ჯარისკაცებით იყო გადავსებული და გარშემორტყმული. წრის შიგნით ჯავშანტექნიკა იდგა.
საკმაოდ ბევრი ხალხი იყო შეკრებილი ურდოს წინ. ყველა საშინლად გაღიზიანებული და გამწარებული. აგინებდნენ, ლანძღავდნენ, უყვიროდნენ მომხდურს. ზოგიერთი აგრესიულად იწევდა მათკენ, მაგრამ ახერხებდნენ ქართველები და როგორღაც აჩერებდნენ ერთმანეთს, თორემ მორიგი უბედურება დატრიალდებოდა იმ დღეს.
– აქ რაღა ჯანდაბა უნდათ! – აღმომხდა გაკვირვებულს.
– სატანის ძეგლს უფრთხილდებიან, ეშინიათ, რომ არ ჩამოვაგდოთ! – მიპასუხა ხანშიშესულმა კაცმა.
– მაინც ჩამოვაგდებთ! – დაიძახა იქვე მდგომმა გოგონამ.
ახლოს მივედი სამხედროებთან.
ქურთუკის ჯიბეში მზესუმზირა მეყარა. ამოვიღე, გარჩევა დავიწყე და თან ჯარისკაცს ვაფურთხებდი ფეხებში.
ითმინა, ითმინა სალდაფონმა, გამოვარდა ბოლოს მწყობრიდან და ავტომატი მხარში ჩამარტყა.
– იობ ტვაიუ მაწ! – შევაგინე და მისკენ გავიქაჩე.
რამდენიმე ჩემიანი მომვარდა და იქიდან გამათრია.
– რას შვრები, შვილო, ფრთხილად იყავი! ესენი ახლა ისე არიან გავეშებულები, ყველანაირ უმსგავსობაზე მოაწერენ ხელს! ხომ ხედავ, დაკარგული აქვთ უკვე ადამიანობა! – მითხრა ერთ-ერთმა ხანშიშესულმა ქალბატონმა, ცრემლს რომ ვეღარ იკავებდა, თავზე ხელი გადამისვა და მომეფერა.
მეც ამიცრემლდა თვალები.
უცბად ვიღაცამ იყვირა: რუსთაველის პროსპექტიდან ჯარი მოდის, დაგვარბევენ, ეკლესიაში წავიდეთო და სიონისკენ დავეშვით.
ტირილი, გლოვა და ვაება იდგა ტაძარში.
სანთელს რომ ვანთებდი, ჩემი მეგობრები – გივი და გია დავინახე, წმინდა ნინოს ხატთან ლოცულობდნენ.
გარეთ ერთად გამოვედით.
აღარ ვიცოდით, რა გვექნა. არადა, ისეთი მომენტია, სისხლი რომ გიდუღს სხეულში, ლამისაა, გამოხეთქოს და გინდა, რომ რაღაც გააკეთო, შური იძიო...
ზვიადი, მერაბი, ყველა ლიდერი დაიჭირესო – თქვეს ეკლესიის ეზოში.
იქვე ისიც თქვეს – უნივერსიტეტთან იკრიბებაო ხალხი და წავედით...
მთელი დღე დავდიოდით თანამემამულეებთან ერთად თბილისის ქუჩებში... ქაოსურად, აქეთ-იქით... თუმცა ერთად ვიყავით ყველა, თანადგომას ვუცხადებდით ერთმანეთს, უხმოდ შევციცინებდით თვალებში, ჩუმად, მშვიდად, ცრემლიანი და მწუხარე სახეებით... იმ დღეს ბარებით დაჩეხილი ჩვენი სამშობლოს ჭირისუფლები ვიყავით ყველა...
ჯერ არ ვიცოდით დაღუპულების სახელები, არც რაოდენობა ვიცოდით მათი, მაგრამ ჩვენი დები, ძმები, სისხლი და ხორცი რომ დაგვიხოცეს, ვგრძნობდით ამას და საშინლად განვიცდიდით.
დავდიოდით, დავდიოდით თბილისის ქუჩებში და ეს იყო ჩვენი ერთადერთი პროტესტი, რადგან იმ დღეს ქართველებს მეტი არაფერი შეგვეძლო.
რუსთაველზე ქსოვილების მაღაზიაში შევედით, შავი ნაჭერი რომ გვეყიდა. არ გამოგვართვეს ფული, ისე მოგვცეს.
წვრილ ლენტებად დავხიეთ, ყელზე შევიბით, ისევ დავდიოდით აქეთ-იქით, ვისაც არ ჰქონდა – ვურიგებდით, ხის ტოტებზე ვკიდებდით და ამგვარად გამოვხატავდით ჩვენს უდიდეს ტკივილს...
საღამო იყო, უბანში რომ მივედით.
გუგუნი მოგვესმა კახეთის გზატკეცილიდან და იქით გავიქეცით.
კბილებამდე შეიარაღებული მანქურთების ურდო შემოდიოდა თბილისში... იარაღის ჟღარუნით, ტანკებით, ჯავშანტრასპორტიორებით, ცოცხალი ძალით... შემოდიოდა უწყვეტად, შეუჩერებლად, რამდენიმე საათის განმავლობაში...
კიდევ ერთხელ იპყრობდა ისედაც დაპყრობილ ჩვენს სამშობლოს ოკუპანტი...
აეროპორტის ტრასასთან რაღაც ობიექტი შენდებოდა. ქვები, ბოთლები, რაც კი მძიმე შეგვხვდა, ყველაფერი მოვაგროვეთ იქ ბიჭებმა და ბეტონის ფილებს ამოვეფარეთ. კარგად რომ დაბნელდა, გზასთან ახლოს, ღობესთან მივირბენდით ხოლმე ვუშენდით ამ ყველაფერს მტრის მანქანებს, მაშინვე გამოვრბოდით და ისევ ფილების უკან ვიმალებოდით.
აკაკანებდა მომხდური ავტომატს მანათობელი ტყვიებით. ჰაერში ისროდა, რადგან ვერ გვხედავდა და რომ დავენახეთ, ვიცოდით – დამიზნებითაც გვესროდა...
არადა იქვე, უკან, სულ რაღაც ასიოდ მეტრში, შინაგანი ჯარების ნაწილში იყო დაბანაკებული ჯალათების ხროვა, თუმცა არ გვეშინოდა!
ჩვენი პირველი საბრძოლო ნათლობა სწორედ იმ ღამეს შედგა...
* * *
ტელეფონის წკრიალმა გამაღვიძა დილით.
დედა გვირეკავდა.
– ტელევიზორი ჩართული გაქვთ?
– არა დე, გვძინავს ჯერ!
– ჩართე სწრაფად, ზვიადი დამოუკიდებლობას აცხადებს.
გიჟივით ვეცი ტელევიზორს.
ჩვენი პრეზიდენტი ომახიანად აცხადებდა:
ცხრა აპრილის წამებულთა სულები დაგვცქერიან ჩვენ და ხარობენ ზეციურ ნათელში, რამეთუ აღსრულდა ნება მათი, აღსრულდა ნება ქართველი ერისა, გაუმარჯოს დამოუკიდებელ საქართველოს!
09.04.2023წ
ავტორი: ბადრი ჩიხლაძე
კულტურა
«Frankfurter Allgemeine Zeitung» (გერმანია): „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება: ტრადიციული სუფრის თავისებურებები“

„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.

ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...

ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.

ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.

„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...

ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.

რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.

ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.

მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს  სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.

თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.