ვაგრძელებთ  ინტერვიების ციკლს  ბატონ ნოდარ ანდრიაძესთან, რომელიც  ათეული წლების განმავლობაში წარმატებული სახელმწიფო მოხელე და სოფლის მეურნეობის დამსახურებული  მუშაკი  იყო. ამჯერად მასთან  ინტერვიუ  80 - იანი   წლების მიწურულის ქართული  პოლიტიკის  შიდა დინებებსა და  კადრს მიღმა დარჩენილ  მოვლენებს ეძღვნება. ბატონი ნოდარი ემოციების გარეშე ვერ იხსნებს ავტოსაგზაო შემთხვევას, რომელშიც ის უფროს ძმასთან ირაკლი ანდრიაძესთან ერთად მოჰყვა. ამ ავტოკატასტროფაზე 90 - იან წლებში ბევრი კითხვის ნიშანი და უპასუხოდ დარჩენილი  ვერსია  ვრცელდებოდა, რასაც ჩვენთან საუბარში ბატონი ნოდარი დეტალურად იხსენებს.    

ნოდარ ანდრიაძე:  ჩემი ძმა ირაკლი  თბილისის აღმასკომის თავმჯდომარედ  1985 წელს დაინიშნა. იმ პერიოდში ცენტრალური კომიტეტის  პირველი მდივანი   ჯუმბერ პატიაშვილი, მთავრობის თავმჯდომარე კი  ნოდარ ჭითანავა იყვნენ.  ცნობილია, რომ   ბატონმა ჯუმბერმა   ირაკლის დანიშვნამდე  უთხრა:  ირაკლი, საქართველოს გულს გაბარებთ და აბა თქვენ იცით, როგორ მოუვლითო. ირაკლი საქმის კაცი იყო, ეს  ყველამ  კარგად  იცოდა, ამიტომაც  მას განსაკუთრებულად  ენდობოდნენ.  ყველა პოზიციაზე,  სადაც კი იმუშავა, იყო წარმატებული და  ჰქონდა საუკეთესო შედეგები.  მართლაც დაინიშნა თუ არა აღმასკომის თავმჯდომარედ, ისე  ჩაერთო საქმეებში, ერთი წუთით მოცლა აღარ ჰქონდა.  80 - იანი წლები  საქართველოში გამორჩეულად აქტიური   პერიოდი იყო.  სწრაფი ტემპებით მიმდინარეობდა  ყველა დარგის განვითარება, ძალიან დიდი მიღწევები იყო ინდუსტრიაში,  მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობაში, ენერგეტიკაში. ხორციელდებოდა მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული,  კულტურული,  სპორტული პროექტები. იმ პერიოდს უკავშირდება  ბინათმშენებლობების ძალიან სწრაფი ტემპები, შენდებოდა ახალი რაიონები, რასაც სამწუხაროდ ჩამორჩებოდა კომუნიკაციების  გამართვა, პრობლემური იყო  წყალმომარაგების, ენერგო სისტემების და სხვა საყოფაცხოვრებო  საკითხები, რაც  მოითხოვდა სწრაფად გადაწყვეტას.

ირაკლის საინტერესო პერიოდში მოუწია დედაქალაქის მართვა.  მისი თაოსნობით   დაიწყო ვარკეთილის მოსახლეობისთვის  წყალმომარაგების პრობლემის გადაჭრა, აშენდა წყლის გადამამუშავებელი ქარხანა, ამოისუნთქა ხალხმა,  რითიც ირაკლი ძალიან ამაყობდა, ასევე იმ პერიოდში განხორციელდა ბევრი მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული პროექტი.   

-როგორც ცნობილია, იმ პერიოდს და თქვენი ძმის სახელს უკავშირდება პირველი უცხოური ინვესტიციის განხორციელება თბილისში.

- დიახ, ეს იყო ავსტრიელი ბიზნესმენი ბაუსბეკის პროექტი, რომელმაც დააფინანსა  სასტუმრო მეტეხის მშენებლობა. ეს იყო პირველი უცხოური ინვესტიცია, რომელიც შემოვიდა თბილისში  ირაკლის მერობის დროს.  ბაუსბეკმა საბჭოთა კავშირში  სამ  ლოკაციაზე  დაიწყო  ინვესტიციის განხორციელება:  ყირიმში, ლენინგრადში და  ჩვენთან, თბილისში. მშენებლობას დაემთხვა საბჭოთა კავშირის დაშლა, რის გამოც ვერ მოხერხდა ყირიმის და ლენინგრადის პროექტების  დასრულება,  მხოლოდ  ირაკლიმ და მისმა გუნდმა შეძლეს სასტუმრო მეტეხის მშენებლობის დასრულება  საბჭოთა კავშირის დაშლამდე 5-6 თვით ადრე.  ამ სასტუმროს მშენებლობაზე ირაკლიმ და მისმა გუნდმა უზარმაზარი სამუშაოები ჩაატარეს. იმ ტერიტორიებზე, სადაც  სასტუმრო  აშენდა იყო  ქარხანა, იქვე ცხოვრობდა მოსახლეობაც. ირაკლის დიდი ძალისხმევა დასჭირდა, ტერიტორიიდან გაიყვანა  ადგილობრივი მაცხოვრებელები,  ყველა უზრუნველყო ბინებით.

 ამ ინვესტიციის საფუძველზე სასტუმროს 87 % იანი წილი გახდა სახელმწიფოს  საკუთრება. მოგვიანებით, როდესაც სასტუმრო მეტეხთან დაკავშირებით რთული ისტორიები განვითარდა, ძალიან ბევრი ადამიანი ცდილობდა მის  პრივატიზაციას, რაც ირაკლის იმ პერიოდში დაუშვებლად მიაჩნდა.  წლების შემდეგ, როდესაც საპარლამენტო კომისიამ შეისწავლა სასტუმრო მეტეხთან დაკავშირებული  საკითხები, რაზეც გარკვეულ  პირებს ირაკლისთან შეკითხვები ჰქონდათ,   დოკუმენტაციის გაცნობის შემდეგ  მოხდა  აღიარება, რომ პროექტში, რომელშიც ქვეყანას  კაპიკი არ ჰქონდა ჩადებული,  ისე მოხდა დოკუმენტაციის გაფორმება, რომ  სასტუმროს 87 %  სახელმწიფოს ეკუთვნოდა, რაც ირაკლის დამსახურება იყო.

 მე მახსოვს სასტუმრო მეტეხის გრანდიოზული გახსნა. 300 მდე სტუმარი ჰყავდათ მიწვეული.

პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია,  ყველა მაშინდელი ეროვნული მოძრაობის ლიდერი ესწრებოდა  ცერემონიალს, პრეზიდენტმა გამსახურდიამ ირაკლის დიდი მადლობა გადახადა ასეთი მასშტაბური სამუშაოების  ჩატარებისთვის.

-  ირაკლი ანდრიაძე მუშაობდა როგორც  პრეზიდენტ ზვიად გამსახურდიასთან, ასევე ედუარდ შევარდნაძესთან, ალბათ არ იქნებოდა იოლი, იმ პერიოდის შიდა პოლიტიკურ დინებებთან გამკლავება.

-  დიახ, ეს რა თქმა უნდა,  არ იყო იოლი. როდესაც მოხდა ზვიად გამსახურდიას პრეზიდენტად არჩევა, რაც იყო ქართველი ხალხის ეროვნული დიდი მუხტის  და ენერგიის გაერთიანების შედეგი, ირაკლიმ დაწერა განცხადება გადადგომაზე,   მაგრამ ბატონმა ზვიადმა არ დააკმაყოფილა მისი განცხადება: ახლა ჩვენ  თქვენისთანა პროფესიონალები გვჭირდებაო. 

ზვიად გამსახურდია მოსახლეობის 90 % იანი მხარდაჭერით გახდა საქართველოს პრეზიდენტი, მაგრამ მტერს არ ეძინა - მას პირველი დღიდან დაუპირისპირდნენ,  როგორც შინაური, ასე გარე მტრები, რომელთაც არ მოსწონდათ ზვიად გამსახურდიას მოწოდებები ქართულ ეთნოსზე და ეროვნულ ინტერესებზე.  მათთვის არ იყო მისაღები ქართველი ხალხის ინტერესი. იმ პერიოდში ძალიან რთული შიდა პოლიტიკური დინებები იყო. ძალიან მალე გაჩნდა სირთულეები, ჩამოყალიბდა გარკვეული კასტა, რომელიც ძალიან უშლიდა ხელს ირაკლის მუშაობაში, მის თანამდებობაზე ბევრს ჰქონდა პრეტენზია, ისინი მოითხოვდნენ, რომ პრეზიდენტს ამ თანამდებობაზე თავისი გუნდის წევრები დაენიშნა. მათ მიჰქონდათ  ჭორები პრეზიდენტ გამსახურდიასთან, თუმცა გადამოწმების შემდეგ ყველა ხვდებოდა, რომ ეს იყო ბოროტი ზრახვით გავრცელებული ჭორები და  სიმართლესთან არაფერი ჰქონდა საერთო. ამ წინააღმდეგობების  მიუხედავად,  ირაკლიმ ამ პოზიციაზე იმუშავა გარკვეული პერიოდი, ის გახდა თბილისის პირველი პრეფექტი, როდესაც გამსახურდიამ ქალაქების მმართველობაში ახალი ფრანგული  სისტემა შემოიღო, რაც მალე შეიცვალა მერის პოზიციით. ირაკლი იყო  თბილისის პირველი მერი.

კასტამ, რომელიც ზვიად გამსახურდიას მმართველობის დროს ჩამოყალიბდა და  გაძლიერდა, თავისი გააკეთა - ირაკლის მტრები გაუმრავლდა. თბილისშიც სიტუაცია უკვე  არეული იყო. ირაკლის ძალიან უშლიდნენ ხელს, თუმცა ის მაინც მუშაობდა, სწორედ იმ პერიოდში მოხდა ავტოკატასტროფა,  რომელიც დღემდე არ ამომდის თვალებიდან. იმ პერიოდში მისმა უწმინდესობამ ირაკლის სთხოვა, რომ ქაშუეთის ეკლესიის შესასვლელი გაკეთებულიყო რუსთაველის პროსპექტიდან. იქამდე ეკლესიას შესასვლელი მხოლოდ ქვედა მხრიდან, კეცხოველის ქუჩიდან ჰქონდა.   ირაკლიმ დაიწყო პატრიარქის დავალების შესრულება. მან იცოდა სად შეიძლებოდა  ისეთი მოსაპირკეთებელი ქვების შოვნა, რომლითაც ქაშუეთის ეკლესიაა მოპირკეთებული. ქუთაისის მახლობლად ცნობილი ქვის კარიერა იყო, ირაკლიმ  იქ შეუკვეღა ქვა. დაგეგმა წასვლა ქუთაისში მარიამობის დღეს, რადგან დასვენების დღე იყო,  მეც მთხოვა,  გავყოლოდი. საქმეებს რომ მოვრჩები, დედასთან გავიაროთ   მარიამობის მისალოცადო - მითხრა. ავტომობილში ვიყავით ირაკლის მძღოლი, მე, ირაკლი და  ირაკლის ქალიშვილი მარინა. მამა -შვილი ავტომობილში უკან ისხდნენ, მე წინ მძღოლის თამაზ  სიბაშვილის გვერდით ვიჯექი. თამაზი ძალიან  კარგი პიროვნება იყო, წლები მუშაობდა ირაკლისთან და ერთგულად ემსახურა. ჩვენ დილით ადრე გავედით თბილისიდან. გორიდან ქარელისკენ,  სანამ ახალი გზა გაკეთდებოდა,  მკვეთრი დაღმართი იყო. ჩვენ შორიდანვე დავინახეთ, რომ გზასთან ახლოს იდგა მამაკაცი, ის თვითონაც გვხედავდა. როგორც კი მივუახლოვდით, მან დაიწყო მოძრაობა და  გზაზე სწრაფად გადმოსვლა. მძღოლი არ დაბნეულა - მას რომ  არ დაჯახებოდა და არ მოეკლა, საჭე  მარცხნივ აიღო. მე წინ ვიჯექი და კარგად ვხედავდი ყველაფერს. წამების განმავლობაში ხდებოდა ყველაფერი -  ჩვენი ავტომობილი ამობრუნდა და ზურგით დაეცა ასფალტზე. მე და ჩემი ძმისშვილი დალეწილები ვიყავით, ირაკლის იმ წუთებში არაფერი ეტყობოდა, თავისი ფეხით გადმოვიდა ავტომობილიდან. ჩვენ ჯერ ქარელის საავადმყოფოში გადაგვიყვანეს, საკმაოდ მძიმე დაზიანებები გვქონდა, მე 9 ნაკერი მქონდა თავზე, მძღოლს ნეკნები ჩამტვრეული, მარინასაც მოტეხილობა ჰქონდა. ირაკლი თვითონ გვპატრონობდა. როცა  თბილისში  შეიტყვეს ამ ავტოსაგზაო შემთხვევის შესახებ, პრეზიდენტიდან დაწყებული ყველა ფეხზე  დადგა - თბილისში გადმოგვიყვნეს, მახსოვს, საავადმყოფოში  რომ მოვედით, ირაკლი ჩვენ დაგვტრიალებდა თავს და უცებ  ყურებიდან წამოუვიდა სისხლი,  რაც ძალიან საშიში სიმპტომია.

ამ ავტოსაგზაო შემთხვევასთან დაკავშირებით ბევრი კითხვის ნიშანი გაჩნდა. მოგვიანებით შევიტყვეთ, რომ ის ადამიანი, ვინც ჩვენ გზაზე გადაგვირბინა, მენტალური პრობლემების ადამიანი იყო და  იმ დროს წესით, იქ არ უნდა  ყოფილიყო. იმ პერიოდში მე სოფლის მეურნეობის სამინისტროში ვმუშაობდი.  მივლინებით მომიწია ჩასვლა ქარელში, სადაც ეს ამბავი შევიტყვე. ამ ავტოსაგზაო შემთხვევის შემდეგ ირაკლი სამსახურს დაემშვიდობა, მისი მოვალეობის შესრულებას სხვა ადამიანი შეუდგა, თუმცა მოგვიანებით, როდესაც ედუარდ შევარდნაძე დაბრუნდა თბილისში, ირაკლის კვლავ დაუძახეს.  მან  დაიწყო მუშაობა სახელმწიფო უზრუნველყოფის სამსახურში, იმ პერიოდში მოხდა ირაკლის ხელმძღვანელობით ომის დროს გადამწვარი პარლამენტის შენობის და პირველი გიმნაზიის აღდგენა.  

ნოდარ ანდრიაძე და თემური ანდრიაძე

ერთ ისტორიას მოგიყვებით. ირაკლის შვილი თემური 2 წლის იყო, როდესაც მოულოდნელად ძალიან ავად გახდა,  მდგომარეობა იმდენად დამძიმდა, ჩათვალეს, რომ მისი გადარჩენა შეუძლებელი იყო. ირაკლიმ არ იცოდა რა გაეკეთებინა -   წავიდა დიდუბის ეკლესიაში და ღვთისმშობლის მსწრაფლშემწე ხატს სთხოვა შვილის გადარჩენა. მაშინ მოხდა ასეთი სასწაული ამბავი - ჩემი ძმის   სახლთან გაიარა  ხანდაზმულმა შავოსანმა ქალმა,რომელმაც გაიგო, რომ  ბავშვი იყო ძალიან  ცუდად. ის შევიდა ირაკლის ბინაში, ავადმყოფ  თემურთან. მან ბავშვს ჯერ ნეკა თითი გაუჭრა და გამოაშვებინა სისხლი, შემდეგ დაუზილა ტანი და წაუკითხა შელოცვა, ამის შემდეგ დატოვა ბინა და წავიდა. როდესაც ირაკლი სახლში დაბრუნდა, თემური უკვე კარგად იყო. ამ ისტორიის  შემდეგ  თუ ირაკლი თბილისში იყო, ყოველ ორშაბათს, გვიან ღამით ჩუმად მიდიოდა დიდუბის ეკლესიასთან და ღვთისმშობლის ხატს, რომელიც ეკლესიის ეზოშია, მადლობას უხდიდა შვილის გადარჩენისთვის. ეს გრძელდებოდა 956 წლიდან მისი სიცოცხლის ბოლო წლებამდე. 

ირაკლი მორწმუნე იყო, რაშიც დიდი წვლილი მიუძღვის ჩვენს ბებიას. მისი და ბაბუის დამსახურება იყო, რომ  ჩვენს ოჯახში სარწმუნოება და ქართული სული  უმთავრესი ღირებულებებს წარმოადგენდა. იმ პერიოდში რწმენას ღიად ვერ გამოვხატავდით, მაგრამ ოჯახში ყველამ ვიცოდით, როგორ სწამდა ირაკლის ღმერთის. ეს იყო ჩვენი დიდი საიდუმლო.

საკუთარ თავზე არ მინდა ვისაუბრო, ბებია და ბაბუა პატრიოტებად გვზრდიდნენ. იმის მიუხედავად, რომ ირაკლის კომუნისტურ პერიოდში მოუწია მაღალ თანამდებობზე მუშაობა, მას  ჰქონდა ღრმად გამჯდარი ქართული სული. ბაბუა ხშირად გვეუბნებოდა: ყველაფერი მართალია, რაც საქართველოსთვის კარგია, თუ რაიმე საქართველოსთვის ცუდია, ის მართალი არ არის და ვერ იქნება.  მე და ირაკლი ამ პოსტულატით  გავიზარდეთ და ასე გავატარეთ მთელი  ცხოვრება.ეს იყო ირაკლის პირადი ოჯახის ტრადიციაც, რაც კიდევ უფრო გააღრმავა  მისმა არაჩვეულებრივმა მეუღლემ, ქალბატონმა ციალამ. ის აღზრდილი იყო ქუთაისის ყველაზე საუკეთესო ინტელიგენციის წრეში და  ეს კვალი მას თან სდევდა.  ციალა  ქართული ენის და ლიტერატურის  მასწავლებელი  იყო. ეროვნული  მრწამსი  გამძაფრებული ჰქონდა. ირაკლიმ და ციალამ  საამაყო  ოჯახი შექმნეს,რომელშიც საქართველოს ინტერესებიდან გადახვევა გამორიცხული იყო.  ირაკლი თავისი ბუნებით იყო მორწმუნე და ქართული სულის მატარებელი.ალბათ ამიტომაც ინება უფალმა და მისი საქმიანობის გვირგვინი გახდა სამების ტაძარი. ეს არ იყო შემთხვევითი. ამ ტაძარმა გაუხანგრძლივა სიცოცხლე, ტაძრის გარდა წლები არაფერი ახსოვდა!

დარწმუნებული ვარ, გავა დრო და ირაკლის მოღვაწეობა შეფასდება ზუსტად და სწორად. ირაკლი ანდრიაძის ცხოვრების მთავარიკრედო იყო საქართველო და სახელმწიფო ინტერესი, რომლიდანაც ირაკლის ცხოვრების არც ერთ ეტაპზე არ გადაუხვევია.  

თამარ ნიჟარაძე