USD 2.7384
EUR 2.8548
RUB 2.6619
თბილისი
«Financial Times» (დიდი ბრიტანეთი): „საქართველოში საპარლამენტო არჩევნების შედეგები სადაო ხდება, ქართული ოპოზიცია მოსახლეობას საპროტესტო აქციების გამართვისაკენ მოუწოდებს“
თარიღი:  129

ბრიტანული გაზეთის „ფაინენშელ თაიმსის“ (Financial Times) 28 ოქტომბრის ნომერში გამოქვეყნებულია სტატია სათაურით „საქართველოში საპარლამენტო არჩევნების შედეგები სადაო ხდება, ქართული ოპოზიცია მოსახლეობას საპროტესტო აქციების გამართვისაკენ მოუწოდებს“ (ავტორი - ანასტასია სტოგნეი), რომელშიც მიმოხილულია ხმის მიცემის დროს მომხდარი დარღვევები, სადამკვირვებლო მისიის განცხადებები და არჩევნების შემდგომი სიტუაცია.

გთავაზობთ პუბლიკაციას მცირე შემოკლებით:

ქართულმა ოპოზიციამ მოსახლეობას საპროტესტო აქციებზე გამოსვლისაკენ მოუწოდა მას შემდეგ, რაც წინასწარი მონაცემების თანახმად, საპარლამენტო არჩევნებში მმართველმა პარტიამ გაიმარჯვა. 26 ოქტომბერს გამართულ ხმის მიცემას ბევრი განიხილავს როგორც არჩევანს ევროპულ მომავალსა და რუსეთის ორბიტაზე გადასვლას შორის.

ცენტრალური საარჩევნო კომისიის (ცესკო) განცხადების თანახმად, „ქართულმა ოცნებამ“, რომელსაც პრორუსული ოლიგარქი, მილიარდერი ბიძინა ივანიშვილი ხელმძღვანელობს, ხმების 54,2% მიიღო. პარალელურად კი პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა, რომელიც ხელისუფლების მიმართ ოპოზიციურად არის განწყობილი, მოსახლეობას საპროტესტო აქციების დაწყებისაკენ მოუწოდა, რომელიც ორშაბათს, საღამოს, თბილისის ცენტრალურ ქუჩაზე - რუსთაველის გამზირზე გაიმართება. აღსანიშნავია, რომ სალომე ზურაბიშვილმა საქართველოში გამართულ არჩევნებს „რუსული არჩევნები“ უწოდა.

ცესკოს მონაცემებით, ძირითადმა ოპოზიციამ - ოთხპარტიულმა „კოალიციამ ცვლილებებისათვის“ და „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“, რომელიც ყოფილი პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის მიერ არის დაარსებული (იგი ამჟამად პატიმრობაშია), შესაბამისად ხმების 10,8% და 10,1% მიიღეს.

„ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაში 2012 წლიდან იმყოფება.

თუ ბიძინა ივანიშვილის პარტია 150-ადგილიან პარლამენტში უმრავლესობას მიიღებს, ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ ამით შეიძლება ქართველი ხალხის იმედები გაცრუვდეს ევროკავშირში წევრად მიღების თაობაზე. გარდა ამისა, ეს იქნება სერიოზული დარტყმა ოპოზიციისა და სამოქალაქო საზოგადოების მიმართ. „ეს სახელმწიფო გადატრიალებაა და ამაზე პასუხისმგებლობა „ქართულ ოცნებას“ დაეკისრება“, - განაცხადა ნიკა გვარამიამ, ოპოზიციური კოალიციის ერთ-ერთმა ლიდერმა. კოალიციის სხვა წევრებმაც აღნიშნეს, რომ  არჩევნების შედეგები გაყალბებულია.

„ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ თავმჯდომარის თინა ბოკუჩავას განცხადებით, „ჩვენ უარს არ ვიტყვით ევროპულ მომავალზე და არ ვაღიარებთ არჩევნების შედეგებს, რომელიც ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ გამოაცხადა“.

როგორც კი საარჩევნო უბნები დაიხურა [და ცნობილი გახდა ეგზიტპოლების შედეგები], ქვეყნის პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ „ქართულმა ოსნებამ „დამაჯერებელი გამარჯვება“ მოიპოვა. „ეს იშვიათი შემთხვევაა მსოფლიოს ისტორიაში, როცა ერთიდაიგივე პარტია წარმატებას აღწევს რთულ სიტუაციაში“, - განაცხადა თავის მხრივ ბიძინა ივანიშვილმა პარტიის ოფისის წინ გამართულ მიტინგზე.

უნგრეთის პრემიერ-მინისტრმა ვიქტორ ორბანმა, რომელიც ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე პრორუსულ ლიდერს წარმოადგენს, „ქართულ ოცნებას“ გამარჯვება მიულოცა.

კვირას, 27 ოქტომბერს, ევროპის კომისიამ საქართველოს ცესკოს და ქვეყნის ხელისუფლების სხვა  ორგანოებს მოუწოდა, რომ „სწრაფად იქნას გამოძიებული და განხილული სასამართლოების მიერ არჩევნების დროს მომხდარი დარღვევები“. „ეს აუცილებელი ნაბიჯია საარჩევნო პროცესის მიმართ ნდობის აღდგენისათვის“, - განაცხადეს ევროპის კომისიაში.

კრემლს ჯერ-ჯერობით ოფიციალური პოზიცია არ გამოუხატავს.

დამკვირველებმა რიგ საარჩევნო უბნებში გამოავლინეს ხმის მიცემის დროს მომხდარი ისეთი სხვადასხვა უხეში დარღვევები, როგორებიცა ხმის მიცემის ფარული ხასიათის უგულვებელყოფა, წინასწარ მონიშნული ბიულეტენების დარიგება და ა.შ. „საარჩევნო კანონმდებლობის მოთხოვნების დამახინჯება და მათი ბოროტად გამოყენება, როგორც ამას ქვეყნის მმართველი პარტია აკეთებს, გარანტირებული შედეგის მირების მიზნით, ადამიანებს ჭეშმარიტი არჩევანის გაკეთების უფლებას ართმევს“, - თქვა დენიელ ტვინინგმა, საერთაშორისო რესპუბლიკური ინტიტუტის მისიის ხელმძღვანელმა.

საერთაშორისო ორგანიზაციების დამკვირვებელთა ერთობლივმა მისიამ - ნატოს ჩათვლით - განაცხადა, რომ „პოლიტიკურ პარტიებს ფინანსური რესურსების მნიშვნელოვანი დიბალანსი ჰქონდათ, რის გამოც ისინი არათანასწორ პირობებში აღმოჩნდნენ“. მისიის წევრებმა ასევე აღნიშნეს, რომ საარჩევნო ადმინისტრაციის მიერ ირღვეოდა ამომრჩეველთა და დამკვირვებელთა უფლებები, ხდებოდა სახელმწიფო სექტორის მოსამსახურეთა და სოციალური დახმარების მიმღებ მოაქალაქეთა დაშინება.

უცნობი მამაკაცები, რომლებიც მუქი ფერის ჯინსებში და შავი ქურთუკები ეცვათ (როგორც ვარაუდობენ, ისინი „სპეცრაზმელები“ იყვნენ), თავს დაესხნენ ოპოზიციური პარტიის შტაბ-ბინას და ოპოზიციური ტელეარხის გადამღებ ჯგუფს. სხვვათა შორის, ეს ადამიანები თბილისი სხვადასხვა საარჩევნო უბანზე „ფაინენშელ თაიმსის“ ჟურნალისტმაც დაინახა.

წინასწარი მონაცემებით, რომელიც ცესკოს საიტზეა გამოქვეყნებული, მმართველმა პარტიამ თბილიში ხმების მხოლოდ 38-40% მიიღო, სამაგიეროდ რეგიონებში, მაგალითად, ბოლნისში და მარნეულში - 80%.

პირველმა ეგზიტპოლებმა მკვეთრად წინააღმდეგობრივი შედეგები აჩვენა: ორი გამოკითხვის მიხედვით, რომლებიც Edison-მა და HarrisX-მა ჩაატარეს ოპოზიციური ტელეარხების დაკვეთით, „ქართულმა ოცნებამ“ 40,9%-დან 42%-მდე ხმები მიიღო, თუმცა „გორბის“ გამოკითხვით, რომლის შედეგები პროსამთავრობო ტელეარხით გავრცელდა - 56%.

ბევრი ქართველი არჩევნებს გარდამტეხ მომენტად თვლის. ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით 80% მხარს უჭერს ევროკავშირში წევრობას. ეს პერსპექტივა უფრო რეალური გახდა მას შემდეგ, რაც საქართველომ ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყნის სტატუსი მიიღო, 2023 წლის დეკემბერში.

მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალურად „ქართული ოცნების“ მთავრობა ძველებურად ერთგულია ევროპუული ინტეგრაციის იდეისა, მისი ანტიევროპული რიტორიკა განსაკუთრებით რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების შემდეგ გაძლიერდა. თბილისმა უარი განაცხადა რუსეთის წინააღმდეგ მიმართული სანქციების შესრულებაზე და ქვეყანაში შემოსვლა აუკრძალა რამდენიმე რუს ოპოზიციონერ პოლიტიკოსს.

„ქარტთლმა ოცნებამ“ საპარლამენტო არჩევნები წარმოადგინა როგორც „არჩევანი ომსა და მშვიდობას შორის“ და პოზიციონირებს ბალანსის დამცავად დასავლეთსა და კრემლს შორის.

საქართველოში შექმნილი სიტუცია ბევრად ჰგავს მოლდოვაში შექმნილ ვითარებას, სადაც გასულ კვირას ამომრჩევლებმა  რეფერენდუმის დროს ხმა მისცეს ქვეყნის ევროპულ კურსს, თუმცა მინიმალური უპირატესობით.

„ომისა და მშვიდობის“ იდეის წარმოსაჩენად „ქართულმა ოცნებამ“ აგრესიული წინასაარჩევნო კამპანია ჩაატარა და ისეთი კონტრასტული პლაკატები გამოიყენა, რომლებზეც, დანგრეულ-დაბომბილი უკრაინული ქალაქების ამსახველი სურათების გვერდით ქართული მშვიდობიანი აღმშენებლობის პროცესი მოჩანს.

წყარო: https://www.ft.com/content/ac1a0dae-06ca-4ae0-97ae-9cfe5219fb33

ანალიტიკა
«The Washington Post» (აშშ): „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“

ამერიკული გაზეთი „ვაშინგტონ პოსტი“ (The Washington Post) აქვეყნებს სტატიას სათაურით „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“ (ავტორი - მარია ილიუშინა), რომელშიც განხილულია არჩევნებისშემდგომი სიტუაცია საქართველოში.

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

(...) ქართველთა უმრავლესობა - გამოკითხვების მიხედვით, 80%-ზე მეტი - მხარს უჭერს ქვეყნის ევროპულ ორიენტაციას და მოსკოვის მიმართ მაინცდამაინც განსაკუთრებულ სიყვარულს არ ამჟღავნებს, ოპოზიცია კი ცდილობს ხმის მიცემის შედეგები წარმოადგინოს როგორც არჩევანი ევროკავშირსა და რუსეთს შორის.

მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ ორ ქვეყანას შორის 2008 წლის აგვისტორში მომხდარი ხანმოკლე ომის შედეგად საქართველოს ტერიტორიის 20% დე-ფაქტოდ რუსეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფება, მოსკოვის სამხერო ძლიერების ჩრდილი სულ უფრო შესამჩნევი ხდება. შესაბამისად, „ქართულმა ოცნებამ“ ამომრჩევლებს უფრო რადიკალური დილემა შესთავაზა: არჩევანი მშვიდობასა და ომს შორის.

მმართველი პარტიის „რუსეთის მხარეს შებრუნება“ შედარებით ახალ მოვლენას წარმოადგენს. 2012 წელს, როცა „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაში მოვიდა, მნიშვნელოვან საგარეოპოლიტიკურ წარმატებას მიაღწია - სწრაფად დაუახლოვდა ევროკავშირს მასში გაწევრიანების სურვილით, მაგრამ რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების კვალობაზე პარტიამ რუსეთის ორბიტისაკენ გადაუხვია. მთავრობამ ევროპა და ადგილობრივი ოპოზიცია წარმოადგინა „ომის გლობალური პარტიად“, რომელსაც სურს საქართველო მოსკოვთან ომში ჩაითრიოს და კრემლთან დაპირისპირების ინსტრუმენტად გამოიყენოს

ამჟამად „ქართული ოცნება““ ოფიციალურად პრორუსულ პარტიას არ წარმოადგენს, მაგრამ ხშირად მისი პრაქტიკული მოქმედება საერთო პრორუსულ ჩარჩოებში ჯდება. 

ევროპული გზიდან გადახვევის პოლიტიკის ცენტრში მოჩანს „ქართული ოცნების“ დამაარსებელი ბიძინა ივანიშვილი - მილიარდერი, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, რომელიც ბოლო ათწლეულში წავიდა ქართული პოლიტიკიდან, მაგრამ იმავდროულად გავლენიან ადამიანად რჩებოდა. ბიძინა ივანიშვილი რუსეთში ყოფნის დროს გამდიდრდა, 1990-იან წლებში და როგორც მისი კრიტიკოსები ამბობენ,  მისი რიტორიკა და პოლიტიკური მრწამსი რუსეთის ლიდერის პოზიციას უთავსდება.

რუსეთის არმიის უკრაინაში შეჭრის დაწყებიდან პურველ ეტაპზე საქართველომ უკრაინას მხარი დაუჭირა. თბილისში დღესაც ბევრი უკრაინული დროშა ფრიალებს, მაგრამ მთავრობა თავს იკავებს რუსეთის გადაჭარბებული კრიტიკისაგან და ერიდება ანტირუსული სანქციების რეალიზებას.

„ჩვენ, როგორც ქვეყნის მმართველმა პარტიამ, მთავრობამ, ყველაფერი გავაკეთეთ უკრაინისა და უკრაინელი ხალხის მხარდასაჭერად“, - განაცხადა „ვაშინგტონ პოსტთან“ საუბარში „ქართული ოცნების“ თავმჯდომარის მოადგილემ არჩილ თალაკვაძემ, მაგრამ, მისი თქმით, დასავლეთის ოფიციალურმა პირებმა რუსეთ-უკრაინის ომში საქართველოს ჩათრევა მოისურვეს: „ჩვენ ჩავთვალეთ, რომ ასეთი პოლიტიკა საქართველოსათვის ძალზე სარისკო და გაუმართლებელი იქნებოდა“.

„ქართულმა ოცნებამ“ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს აქტიურად ისარგებლა უკრაინის ომით და ამომრჩევლებს პლაკატების სერია შესთავაზა, რომლებზე გამოსახულია ერთი მხრივ, ომით დანგრეული უკრაინის ქალაქები და სოფლები, მეორე მხრივ - აღმშენებლობის პროცესში მყოფი საქართველო. ასეთმა პროპაგანდამ თავისი გამოძახილი ჰპოვა რუსეთთან ომგადატანილ საქართველოს მოსახლეობაში, განსაკუთრებით სოფლებში, ოკუპირებულ რეგიონებთან ახლოს, მხარეთა დამაშორიშორებელ ე.წ. სადემარკაციო ხაზის გასწვრივ.

როგორ ავიცილოთ თავიდან ომი

ქართველებს კარგად ახსოვთ 2008 წლის აგვისტოს ომი. ჭორვილისაკენ - ბიძინა ივანიშვილის მშობლიური სოფლისაკენ მიმავალი გზა, რომელიც კავკასიის ქედის სამხრეთ კალთებზე მდებარეობს, სწორედ რუსეთის მიერ ოკუპირებული რეგიონის - სამხრეთ ოსეთთან ახლოს გადის, სულ რაღაც ორიოდე კილომეტრში, სადემარკაციო ხაზთან.

ჭორვილაში ბიძინა ივანიშვილს თითქმის ეროვნულ გმირად თვლიან - მდიდარ ადამიანად, რომელიც თანასოფლელებს ყოველმხრივ ეხმარებოდა - სახლებისა თუ გზების მშენებლობაში, ჯანდაცვასა თუ კომუნალური გადასახადების გადახდაში, სანამ მან სახელმწიფო თანამდებობა - ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის პოსტი არ დაიკავა.

„მე ომის მოწინააღმდეგ ვარ. დარწმუნებული ვარ, რომ „ქართული ოცნება“ მსვიდობას შეინარჩუნებს. არ გვსურს, რომ რომელიმე ქვეყანა საქართველოს მტერი იყოს და არც ის გვინდა, რომ საქართველოს იყოს სხვა ქვეყნის მტერი“, - ამბობს გიორგი გურძენიძე, სკოლის დირექტორი, რომელსაც ახსოვს, თუ როგორ ხმაურით დაფრინავდნენ სოფლის თავზე, ცაში რუსული თვითმფრინავები 2008 წელს.

„ქართული ოცნება“ აქტიურად უჭერს მხარს ბიძინა ივანიშვილის პოლიტიკური კურსის ორ ძირითად მომენტს - მშვიდობას ნეიტრალიტეტის გზით და ქართული ტრადიციული ფასეულობების დაცვას. „ქართული ოცნების“ მტკიცებით, მისი სტრატეგიული მიზანი არ შეცვლილა - ევროინტეგრაცია ძალაში რჩება, რომლის რეალიზებას 2030 წლისათვის არის დაგეგმილი: საქართველო ევროკავშირის წევრი გახდება „ღირსეულად“ და ტრადიციული ეროვნული ფასეულობების დაცვით.

„რა თქმა უნდა, მსურს ევროკავშირის წევრი ვიყოთ, მაგრამ ჩვენ ჩვენი წინაპრების ღირსებაც და მემკვიდრეობაც უნდა დავიცვათ. ქალი ქალი უნდა იყოს, კაცი კი - კაცი“, - ამბობს ჭორვილელი მამია მაჭავარიანი.

ქართველთა ღირსება კი დაცული იქნება ორი კანონით, რომლებმაც, პრაქტიკულად, ევროკავშირში საქართველოს პოტენციური წევრობის პროცესი შეაჩერეს - იმიტომ, რომ მათი დებულებები ევროპული ბლოკის სტანდარტებს ეწინააღმდეგება. ეს კანონებია „ოჯახური ფასეულობებისა და არასრულწლოვანების დაცვის, ასევე უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ, რომლებიც, როგორც ოპოზიცია აცხადებს, რუსული სამართლებრივი აქტების ასლებს წარმოადგენენ.

ევროპა შორეული ხდება?!

საქართველოს დედაქალაქის მცხოვრებთა ნაწილი შეშფოთებულია, რომ ქვეყნის შანსი ევროკავშირის წევრობაზე მცირდება. „არჩევნებში „ქართული ოცნების“ გამარჯვება სხვა არაფერია, თუ არა ხელისუფლების უზურპაცია“, - ამბობს 38 წლის გიორგი, რომელიც გვარს არ ასახელებს, ვაითუ დევნა დაუწყონ, - „ჩვენ ევროკავშირთან ინტეგრაცია უნდა გავაღრმავოთ. რუსეთთან დაახლოებას კი არცერთი ნორმალური ქვეყანა არ ცდილობს. პრორუსუსლი ორიენტაცია თვითმკვლელობას ნიშნავს, რადგან მოსკოვი არანაირი შეთანხმების პირობებს არ იცავს“.

ოპოზიცია მწვავედ აკრიტიკებს „ქართული ოცნების“ ომის წინააღმდეგ მიმართულ კურსს და მას პროპაგანდისტულს უწოდებს, ზოგიერთები კი თვლიან, რომ მმართველ პარტიის მხრიდან ამგვარი ლოზუნგების წარმოჩენა ხელისუფლებაში დარჩენასა და ერთპარტიული მმართველი სისტემის შენარჩუნებას ემსახურება.

პარტია „საქართველოსათვის“ ლიდერის გიორგი გახარიას განცხადებით, ბიძინა ივანიშვილისა და „ქართული ოცნების“ პოლიტიკაში მომხდარი ცვლილებები - პრორუსული გადახრები - იმითაა გამოწვეული, რომ ევროკავშირში გაწევრიანება ხელისუფლების როტაციას ნიშნავს: „მისი მთავარია მიზანია ხელისუფლების შენარჩუნება. იგი ხედავს, რომ ევროპული დემოკრატია ხელისუფლების არჩევნების გზით შეცვლას ითვალისწინებს“.

მაგრამ არჩევნების შედეგების წინააღმდეგ მიმდინარე საპროტესტო აქციები ისეთივე ძლიერი და ფართო არ არის, როგორიც გაზაფხულზე მიმდინარეობდა ზემოთ ხსენებული კანონების მიღების დროს. ეს ნიშნავს, რომ ოპოზიცია გამოფიტულია. მათ ვერც დასავლეთი ვერ უწევს სათანადო დახმარებას. ბრიუსელს შეუძლია გარკვეული ზეწოლა მოახდინოს „ქართულ ოცნებაზე“, მაგრამ ევროპელი ჩინოვნიკების რეაქცია აწონილ-დაწონილია: დამკვირვებლებმა ნამდვილად დააფიქსირეს დარღვევები, მაგრამ მათ თავი შეიკავეს იმის განცხადებაზე, რომ არჩევნები გაყალბდა და ხმები მოპარულია.

არჩევნებში მომხდარი ყველა დარღვევის დეტალურად გამოკვლევა დროს მოითხოვს - კვირეებს და შეიძლება თვეებსაც, თანაც საკმაოდ რთულია მათი დამტკიცება-დადასტურება. „ჩვენ ახლა ისეთ სიტუაციასთან გვაქვს საქმე, როცა დასავლეთს არ სურს ხისტი ნაბიჯები გადადგას საკმარისი მტკიცებულებების გარეშე, ოპოზიციას კი საკმარისი მტკიცებულებები არ აქვს“, - ამბობს ჯონ დიპირო საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტიდან.

ბიძინა ივანიშვილი აშკარად იმაზე დებს თავის ფსონს, რომ ევროპა საქართველოსადმი ინტერესს დაკარგავს. ჯერ კიდევ ზაფხულში იგი აცხადებდა, რომ აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში დონალდ ტრამპის გამარჯვება რუსეთ-უკრაინის ომს დაასრულებს. „ჩვენ მაქსიმუმ ერთი წელი გვაქვს, რომ ეს ყველაფერი მოვითმინოთ, შემდეგ კი [დასავლეთის] გლობალური და რეგიონული ინტერესები შეიცვლება, მათთან ერთად კი შეიცვლება ინტერესები საქართველოს მიმართაც“, - ამბობდა ბიძინა ივანიშვილი, - ომის დასრულებასთან ერთად კი ყველა გაუგებრობა ევროპასთან და ამერიკასთან გაქრება“.

წყარო: https://www.washingtonpost.com/world/2024/11/21/georgia-russia-elections-influence/

 

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.