„რუსეთის დიპლომატიურმა ძალისხმევამ შედეგი გამოიღო: მსოფლიოს ბევრმა ქვეყანამ უარი თქვა უკრაინის შესახებ დასავლეთის თვალსაზრისის გაზიარებაზე. „გლობალური სამხრეთი“ სტაბილურობას ირჩევს, ანუ მსოფლიო წესრიგი მოსკოვის სასარგებლოდ იცვლება“, - ნათქვამია ბრიტანულ ჟურნალ „სფექთეითორში“ (The Spectator) გამოქვეყნებულ სტატიაში სათაურით „პუტინი იმარჯვებს? მსოფლიო წესრიგი კრემლის სასარგებლოდ იცვლება“ (ავტორი - პიტერ ფრანკოპანი, ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი).

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

„საქმე უკრაინას კი არა, მსოფლიო წესრიგს ეხება’, - თქვა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა უკრაინაში რუსეთის არმიის შეჭრიდან ერთი თვის შემდეგ, - ერთპოლარულობა წარსულს უკანდაუბრუნებლად ბარდება, ყალიბდება მრავალპოლარული მსოფლიო“. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, აშშ უკვე ვეღარ ასრულებს საერთაშორისო პოლიციელის როლს. ასეთი სახის განცხადებებეი გამოძახილს ჰპოულობს იმ ქვეყნებში, რომლებიც უკვე დიდი ხანია ეჭვის თვალით უყურებენ ამერიკს ხელისუფლებას. დასავლური კოალიცია ძველებურად მტკიცეა, მაგრამ დასავლეთი ვეღარ ახერხებს სიმპათია მოიპოვოს იმ მრავალრიცხოვან ქვეყნებს შორის, რომლებიც უარს ამბობენ რომელიმე მხარის გვერდით დადგომაზე. იმ დიპლომატიურ ძალისხმევას, რომელსაც მოსკოვი ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მიმართავდა, თავისი დივიდენდები მოაქვს.

შეხედეთ აფრიკას. გასული წლის მარტში კონტინენტის 54 სახელმწიფოდან 25-მა უარი განაცხადა ან თავი შეიკავა იმ რეზოლუციის კენჭისყრის დროს, რომელშიც დაგმობილი იყო რუსეთის ე.წ. „სპეცოპერაცია“ უკრაინის წინააღმდეგ და ეს იმ დროს, როცა მათზე დასავლეთი უდიდეს ზეწოლას ახორციელებდა. [თითქმის იგივე განმეორდა 2023 წლის 23 თებერვლის რეზოლუციასთან მიმართებითაც... ამაზე ქვემოთ]. ასეთი უარი უკრაინის გვერდით დადგომაზე იმას მოწმობს, რომ რუსეთი განვითარებად სამყაროში თავის დიპლომატიურ ძალისხმევას აგრძელებს.

ერთი წლის წინ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი ნალედი პანდორი რუსეთს უკრანიდან გასვლისაკენ მოუწოდებდა, მაგრამ სერგეი ლავროვის პრეტორიაში ვიზიტის შემდეგ, რომელიც ახლახან, მიმდინარე წლის თებერვალში გაიმართა, როცა ნალედი პანდორს ჰკითხეს - გაიმეორებდა თუ არა თავის მოწოდებას რუსეთისადმი, მან უპასუხა: „გასულ წელს რაც ვთქვი, ის დროული და მართებული იყო, მაგრამ ახლა რომ ისევ იგივე გავიმეორო, მაშინ მე პრიმიტიული და ინფანტილური მინისტრი ვიქნები“. შემდეგ პანდორი მიესალმა ეკონომიკური ურთიერთობების გაფართოებას პრეტორიასა და მოსკოვს შორის, უკრაინაში ომის დაწყების წლისთავი კი ორივე ქვეყანამ ერთობლივი სამხედრო წრთვნებით აღნიშნა.

შემდეგ: ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნები რუსეთს დასავლური ეკონომიკური სანქციების ნეგატიური ზემოქმედების შესუსტებაში ეხმარებიან - მაროკომ, ტუნისმა, ალჟირმა და ეგვიპტემ გასულ წელს მეგობრული განწყობის დასადასტურებლად იყიდეს რუსული დიზელის საწვავი და სხვა ნავთობპროდუქტები, აგრეთვე ქიმიკატები და სასუქები.

ვლადიმერ პუტინი მიზანმიმართულად აყალიბებს იმ ქვეყნების ალიანსს, რომლებიც თავს „დასავლური იმპერიალიზმის“ მსხვერპლად გრძნობენ და რუსეთს ამ გაერთიანების სათავეში აყენებს. „დასავლეთს სურს, რომ რუსეთი თავის კოლონიად გადააქციოს“, - განაცხადა მან გასული წლის სექტემბერში, - მათ თანასწორუფლებიანი თანამშრომლობა კი არ უნდათ, არამედ ძარცვა“.

ასეთ სიგნალებს პოზიტიური ექო აქვს აზიის დიდ ნაწილშიც, რომლის ქვეყნების ერთმა მესამედმა უარი განაცხადეს რუსეთის მოქმედების დაგმობაზე. იგივე სურათს ვხედავთ ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებში, სადაც ანტიდასავლური და ანტიკაპიტალისტური განწყობების ტალღები მატულობს.

რუსეთში ინდოეთის ყოფილმა ელჩმა ვენტკატეშ ვარმამ გასულ კვირას განაცხადა: „ჩვენთვის [რუსეთ-უკრაინის] კონფლიქტის დასავლური ინტერპრეტაცია მიუღებელია. მას დღეისათვის „გლობალური სამხრეთის“ მხოლოდ რამდენიმე სახელმწიფო ეთანხმება“. მართალია, ყოფილი ელჩი ინდოეთის რესპუბლიკის სახელით არ გამოდიოდა, მაგრამ ცნობილია, რომ ინდოეთმა, ჩინეთმა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკამ გასულ კვირას თავი შეიკავეს გაეროს კიდევ ერთი რეზოლუციისადმი ხმის მიცემისაგან, რომელიც რუსეთს უკრაინიდან გასვლას მოუწოდებს: გაეროს 193 წევრიდან 141-მა რეზოლუციას მხარი დაუჭირა, 32-მა კი თავი შეიკავა. სხვათა შორის, დარბაზში მყოფმა აფრიკის 43 სახელმწიფოდან ანტირუსულ  რეზოლუციას ხმა არ მისცა 22-მა.

ის იდეა, რომ გლობალური არასტაბილურობისა და გაურკვევლობის მიზეზს ამერიკა და მისი მოკავშირეები წარმოადგენენ, დიდი პოპულარობით სარგებლობს. იდეა „იკვებება“ აშშ-ის მიერ ავღანეთში განცდილი წარუმატებლობითა და ნატოს აღმოსავლური ექსპანსიით, რაც პრინციპში, რეალურია. ჩნდება იმის განცდა და რწმენა, რომ ვლადიმერ პუტინი მარტო უპირისპირდება დასავლეთს, რაც რუსეთის პრეზიდენტის მიმართ გარკვეულ სიმპათიებს აღძრავს.

ვლადიმერ პუტინი ოსტატურად ძაბავს ანტიამერიკულ განწყობებს. თავის ამასწინანდელ მიმართვაში ფედერალური კრებისადმი მან გაიხსენა დასავლეთის სამხედრო ინტერვენციები იუგოსლავიაში, ერაყში, ლიბიაში და სირიაში, რაც, მისი თქმით, იმას მიანიშნებს, რომ დასავლეთი „უსინდისოდ და ორსახოვნად მოქმედებს. ის ამ სამარცხვინო ლაქას ვერასოდეს ვერ ჩამოირეცხავს“.

„შეხედეთ, როგორ უჭერენ მხარს უკარინას, - აგრძელებს ვლადიმერ პუტინი, - დანარჩენებს კი ყურადღებას არ აქცევენ. კიევის რეჯიმის დასახმარებლად და შესაიარაღებლად უკვე 150 მილიარდ დოლარზე მეტია დახარჯული, ყველაზე ღარიბ ქვეყნებს კი მხოლოდ 60 მილიარდამდე გამოუყვეს. სადაა მაგათი ლაპარაკი სიღარიბესთან ბრძოლაზე? მსოფლიოს ეკონომიკის მდგრად განვითარებაზე? გარემოს დაცვაზე?“, - იკითხა პუტინმა.

აშკარაა, რომ პუტინის რუსეთი თავხედურად აყენებს თავის პრეტენზიებს მორალურ უპირატესობაზე რასობრივი დისკრიმინაციის საკითხებში. ნახევარი წლის წინ თავის გამოსვლაში  ვლადიმერ პუტინმა განაცხადა: „რა არის, თუ არა რასიზმი, მსოფლიოში რუსოფობიის გავრცელება?“. ამით რუსეთის პრეზიდენტი უნარიანად სარგებლობს დასავლეთის მიერ კოლონიურ წარსულში ჩადენილი ბრალით, საკუთარ თავს კი „საერთაშორისო უმრავლესობის“ წამყვან დამცველს უწოდებს (როგორც სერგეი ლავროვმა თქვა). „კოლონიალიზმის გრძელი საუკუნეების, დიქტატის და ჰეგემონიის განმავლობაში დასავლეთი მიეჩვია იმას, რომ მას ყველაფრის უფლება აქვს... მიეჩვია იმას, რომ ყველასთვის შეფურთხება შეუძლია“, - განაცხადა გასულ კვირას პუტინმა.

იმავდროულად რუსეთის პრეზიდენტი საერთაშორისო სოციალურ კონსერვატიზმზე აპელირებს - გასულ კვირას მან ირონიულად მიუთითა ანგლიკანურ ეკლესიას გენდერულად ნეიტრალური ღმერთის იდეის განხილვაზე და მის მანიპულაციებზე ერთსქესიანი ქორწინებების მიმართ, რომელსაც ვლადიმერ პუტინმა „სულიერი კატასტროფა“ უწოდა. რუსეთის პრეზიდენტის ასეთი გამონათქვამები სასიამოვნოა პლანეტის რელიგიური მოსახლეობისათვის, რომელიც „ლგბტ“-საზოგადოების“ თემაზე მიმდინარე დებატებში დასავლეთის მანკიერებასა და ზნეობრივ გახრწნას ხედავს. ტყუილად კი არ აღვივებს კრემლის ტელეარხი „რაშა თუდეი“ უკვე რამდენიმე წლის განმავლობაში კულტურათაშორისო ომებს.

ამრიგად, მოსკოვი ცდილობს საკუთარი თავი პოლიტიკური და ზნეობრივ-მორალური სტაბილურობის ბურჯად წარმოადგინოს, თუმცა თვითონ ცდილობს მსოფლიოს დესტაბილიზებას და მის შეშლილად, უგუნურად გადაქცევას. თავის პროპაგანდას კრემლი პრაგმატული პოლიტიკითა და ვაჭრობით ამტკიცებს: ნავთობი, გაზი, ლითონები და მარცვლეული - მოსკოვი ყველაფერს დიპლომატიურ სატყუარად იყენებს, რომლის მიზანს რუსულ თამაშებში სხვა ქვეყნების ჩაბმას, მათ გადაბირებას ითვალისწინებს. კიდევ ერთი მსგავსი სატყუარაა იარაღის ექსპორტი, თუმცა ერთი წლის განმავლობაში უკრაინის ფრონტებზე წარუმატებელმა ბრძოლამ მნიშვნელოვნად შეარყია რუსეთის რეპუტაცია როგორც იარაღის მწარმოებლის ზესახელმწოფოს რეპუტაცია.

გარდა ამისა, არსებობს ჩინეთი, რომელმაც გასულ კვირას „უხალისოდ“ მოუწოდა რუსეთს და დასავლეთს სამშვიდობო მოლაპარაკებისაკენ, ხოლო ამ ორიოდე დღის წინათ პეკინში ვლადიმერ პუტინის მოკავშირეს, ბელარუსის პრეზიდენტს ალექსანდრე ლუკაშენკოს უმასპინძლა. ისტორიულად რუსეთისა და ჩინეთის ურთიერთობა ყოველთვის რთული იყო, მაგრამ უკრაინის ომმა და დასავლეთის რადიკალურმა რეაგირებამ რუსულ-ჩინური თანამშრომლობის გამტკიცებისათვის კოლოსალური შესაძლებლობები შექმნა. ჩინეთი იაფ რუსულ ნავთობსა და გაზს რეკორდული მოცულობით ყიდულობს, ხოლო თავის მხრივ, პეკინი, მზარდი ტემპით ახდენს რუსეთში თანამედროვე ჩარხების, ელექტრონული მოწყობილობებისა და ნახევარგამტარული ინტეგრალური სქემების („ჩიპების“) ექსპორტს.

რუსეთისა და ჩინეთის ურთიეთდამოკიდებულებას ამყარებს საერთო სწრაფვა სტაბილურობისაკენ, რომელსაც მოსკოვი და პეკინი უკიდურესად მნიშვნელოვნად თვლიან, აგრეთვე იმ იდეების გავრცელება, რომ დასავლეთი არაპროგნოზირებადია, ცვალებადი და დესტრუქციული.

„ჩვენ ერთად უნდა ვიმოქმედოთ მსოფლიოში მშვიდობისა და სტაბილურობის დაცვისათვის და წინ უნდა აღვუდგეთ ცალმხრივი სანქციების უსაფუძვლოდ გამოცხადებას“, - განაცხადა ამას წინათ სი ძინპინმა ბოაოს აზიურ ეკონომიკურ ფორუმზე [ცნობისათვის: ბოაოს ფორუმს „აღმოსავლურ დავოსს“ უწოდებენ, რომელიც ყოველწლიურად ტარდება ჩინეთში, ჰაინანის პროვინციის ქალაქ ბოაოში, აღმოსავლეთ აზიის 26 სახელმწიფოს მონაწილეობით]. თითქმის იგივე გაიმეორა სერგეი ლავროვმაც.

პეკინი ხშირად უკრავს კვერს რუსეთს იმ დროს, როცა მოსკოვი საერთაშორისო პოლიტიკაში არათანაბარ პირობებზე, დევნაზე, მსხვერპლსა და ზეწოლაზე ლაპარაკობს. ასეთ სოლიდარობას თავისი მიზეზები აქვს:  ჩინეთი ყურადღებით ადევნებს თვალს უკრაინის კონფლიქტს და იქიდან ერთგვარ გაკვეთილს, გამოცდილებას იღებს, რომელიც მას ეხმარება ტაივანის მიმართ სტრატეგიის შემუშავებაში.

მოსკოვში ვიზტის დროს, 26 თებერვალს, ჩინელი მაღალჩინოსანი დიპლომატი ვან ი რუსეთ-ჩინეთის ურთიერთობების „ახალ ჰორიზონტზე“ ლაპარაკობდა და დასავლურ საერთაშორისო საზოგადოების წინააღმდეგ ერთობლივი გამოსვლისაკენ მოუწოდებდა, რაც აშკარად აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის ენტონი ბლინკენისადმი მიმართულ მკვახე პასუხს წარმოადგენდა - იმიტომ, რომ იმავე ხანებში სახელმწიფო მდივანი ჩინეთს მკაცრი შედეგებით დაემუქრა, თუ პეკინი მოსკოვს სამხედრო დახმარებას გაუწევდა და იარაღს მიაწოდებდა.

რუსეთისა და ჩინეთის „წისქვილზე“ პანდემიამაც „წყალი დაასხა“: როგორც კარნეგის ფონდი აღნიშნავს თავის მოხსენებაში, ეკონომიკურად სუსტ და მოწყვლად ქვეყნებში კორონავირუსის პანდემიამ სიტუაცია კიდევ გაამწვავა და სიღარიბესთან, განათლებისა და ჯანდაცვის დონის გაუმჯობესებისაკენ მიმართული მრავალწლიანი ბრძოლის შედეგები „ფერფლად აქცია“. დასავლეთის ქვეყნებმა თითქმის მთლიანად შეისყიდეს ვაქცინის რეზერვები, მოიმარაგეს აუცილებელზე ბევრად მეტი, შემდეგ კი უარი თქვეს პატენტების გაცემაზე. ასეთმა მოქმედებამ გამოიწვია ფასების ზრდა ვაქცინებზე და სიკვდილიანობის დონის მატება. დასავლეთისგან განსხვავებით, რუსეთი დაჩინეთი ენერგიულად ატარებდნენ „ვაქცინურ დიპლომატიას“, რის შედეგადაც მათი ავტორიტეტი განმტკიცდა, განსაკუტრებით აფრიკაში და ლათინურ ამერიკაში. მიუხედავად იმისა, რომ ჩინური ვაქცინები „სინოფარმი“ და სინოვაკი“ მაინცდამაინც მაღალი ეფექტურობით არ გამოირჩეოდნენ, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტრომ უარი თქვა მოსახლეობის აცრაზე ბრიტანულ-შვედური ვაქცინით „ატრსაზენეკით“ და განაცხადა, რომ ეს პრეპარატი არავითარ შედეგს არ იძლევაო. გასულ წელს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, „აზია-წყნარი ოკეანის ორგანიზაციის“ ქვეყნების მოსახლეობაში ჩატარდა გამოკითხვა, რომლის შედეგებით, ევროკავშირის ვაქცინებისადმი პოზიტიური აღქმა გამოავლინა გამოკითხულთა 2,6%-მა, ხოლო ჩინური ვაქცინებისადმი - დაახლოებით 60%-მა.

რაც შეეხება სამხედრო მოქმედებებს, ისმება კითხვა: მართალია, რომ რუსეთის ომს წააგებს? ერთი მხრივ, უკრაინელები ძალიან მამაცურად იბრზვიან, მაგრამ მეორე მხრივ, მძიმე დანაკარგებსაც განიცდიან. დასავლელი ლიდერები ლაპარაკობენ, რომ კიევს „საქმის დასრულებისთვის“ მძიმე ტექნიკა ჭირდებაო [მაგრამ ტანკების მიწოდება გვიანდება]. როგორც ბახმუტის ბრძოლების მძიმე შედეგები გვაჩვენებს, ქალაქი უახლოეს ხანში შეიძლება დაეცეს, ასეთი მარცხი კი უკრაინის არმიისათვის უახლოეს კვირეებში, თვეებში და წლებშიც კი ძალიან სამწუხარო პერსპექტივას ქმნის.

რუსეთის ეკონომიკა საკმარისად ძლიერი აღმოჩნდა იმისათვის, რომ კრემლმა ომი გააგრძელოს. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის უახლესი მონაცემების მიხედვით, მიმდინარე წელს რუსეთის ეკონომიკა 0,3%-ით გაიზრდება. ამასობაში კი რუს ახალგაზრდებს ჯარში ასი ათასობით იწვევენ. როგორც ისტორიკოსი სტივენ კოტკინი აღნიშნავს, დემოკრატები ომს ისე არ წარმართავენ, როგორც ავტოკრატები. რუსეთი არ ერიდება გამოუცდელი ახალწვეულების ჩაყრას „ომის ხორცსაკეპში“, სადაც მათი სამი მეოთხედი იღუპება. „რას გააკეთებენ რუსეთის ხელმძღვანელები შემდეგ?“, - ასეთი კითხვაა დასმული სტივენ კოტკინის მიერ, რომელსაც იგი იქვე პასუხობს: „არა, ისინი ტაძარში არ წავლენ და საკვირაო წირვაზე უფალს შენდობას არ შესთხოვენ. ისინი, უბრალოდ, იგივეს გააკეთებენ“.

უკრაინაში ამ მხრივ სხვანაირი გარემოებები და სიტუაციაა. დასავლეთი კიევს ჯერ-ჯერობით, დღევანდელ ეტაპზე, მხოლოდ თავდაცვითი იარაღით ამარაგებს. დროთა განმავლობაში ქანქარა იმისკენ გადაიხრება, ვინც ტკივილს მომავალშიც გაუძლებს. ამ შემთხვევაში ეს რუსეთია. დაპირისპირება რუსეთის გამოფიტვის მისაღწევად? ეს ძალიან რთული და ძვირადღირებული საქმეა.

კიდევ ერთი მომენტი: შესყიდვების საკითხი ერთია, არსენალების შევსება კი სრულიად სხვა. ბრიტანეთის არმიის სარდალმა, გენერალმა პატრიკ სანდერსმა თქვა, რომ ლონდონის მიერ საზღვარგარეთ იარაღის დიდი რაოდენობით გატანის [უკრაინისთვის მიცემის] გამო ბრიტანეთის არმია „დასუსტებული“ აღმოჩნდა. გასაკვირი არაა, რომ თავდაცვის მინისტრი ბენ უოლესი თავისი უწყებისათვის მილიარდობით გრივანქა სტერლინგს ითხოვს იმ დროს, როცა მთავრობა ძლივ-ძლივობით ახერხებს „შავი ხვრელების ამოქოლვას“ ხაზინაში.

რუსეთის ფედერალურ ტელევიზიაში კომენტატორები ნიშნის მოგებით და ღვარძლიანად კომენტირებენ ევროპის ქვეყნების მდგომარეობას. კრემლის „მოლაპარაკე თავები“ ხშირად ჰყვებიან, თუ როგორ მოიმატა ფასებმა დასავლეთში ყველაფერზე და როგორ დაიწყეს ჭრიჭინების ჭამა მშიერმა ევროპელებმა. ასეთი სენსაციების გავრცელების მიღმა იმალება იმედი, რომ უკრაინის მომხრეებში განხეთქილება მოხდება და დასავლური სოლიდარობის კედელში ნაპრალ-ბზარები გაჩნდება. შეინარჩუნებს თუ არა გერმანია ერთგულებას უკრაინისადმი, თუ მომავალი ზამთარი წლევანდელზე უფრო ცივი იქნება? რასაკვირველია, რუს პროპაგანდისტებს იმის იმედიც აქვთ, რომ 2025 წელს აშშ-ის ახალი პრეზიდენტი რესპუბლიკელი იქნება, იზოლაციონიზმის მომხრე, რომელიც მოსკოვს მოქმედების მისაღებ ვარიანტებს შესთავაზებს.

იმ ფაქტმა, რომ რუსეთი ენერგორესურსებს იარაღის სახით იყენებს, ევროპისათვის სერიოზული სიძნელეები შექმნა. დადგნენ რა საწვავის დეფიციტის წინაშე, ევროპულმა ქვეყნებმა, დიდი ბრიტანეთის ჩათვლით, სასწრაფოდ დაიწყესრუსული გაზის ცანაცვლება - უპირველეს ყოვლისა ძვირადღირებული იმპორტული თხევადი გაზით, რამაც დასავლეთში ინფლაცია გამოიწვია. ეს პრობლემა არ გამქრალა მას შემდეგაც კი, როცა ბაზრების სექმნილ სიტუაციას შეეგუენ.

არიან ისეთებიც, ვინც ძალიან მოგებულები დარჩნენ: ხუთი ნავთობგიგანტის - BP-ს, Shell-ის, Exxon-ის, Chevron-ისა და Total Energies-ის აქციონერები. მათმა ერთობლივმა მოგებამ გასულ წელს 200 მილიარდი დოლარი სეადგინა. „ოპეკ“-ის ნავთობმომპოვებელმა ქვეყნებმაც დიდი ფული მიიღეს - თითქმის 850 მილიარდი დოლარი. მაგრამ იმავდროულად თხევად გაზზე მსოფლიო ფასების მატებამ საქმე იქამდე მიიყვანა, რომ პაკისტანში დაბანგლადეშში ელექტროენერგიის გათიშვები დაიწყო, რის გამოც, ბუნებრივია, წარმოების ტემპებმა მოიკლო. ასეთი სირთულეები ქმნიან სოციალური დაძაბულობისა და პოლიტიკური არასტაბილურობის პირობებს, იწვევენ დასავლეთის მიმართ უკმაყოფილების ზრდას.

უკრაინაში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტი სიმდიდრეების გადანაწილების ისტორიულად უდიდესი მომენტი გახდა. ის ქვეყნები, რომლებიც ენერგორესურსების მარაგებს ფლობენ, უხვ მოსავალს იწევენ, რაც, თავის მხრივ, კიდევ უფრო მეტად აჩქარებს მსოფლიო წესრიგის ცვლილებებს.

წყარო: https://www.spectator.co.uk/article/is-putin-winning-the-world-order-is-changing-in-his-favour/

მოამზადა სიმონ კილაძემ