«The Economist» (დიდი ბრიტანეთი): „უკრაინის საიდუმლო სარაკეტო პროგრამა: „ფაუ-1“-დან „ტრემბიტამდე“

дата: 611

ბრიტანულ ჟურნალ „ეკონომისტში“ (The Economist) რუბრიკით „ომი უკრაინაში“ დაბეჭდილია სტატია სათაურით „უკრაინის საიდუმლო სარაკეტო პროგრამა: „ფაუ-1“-დან „ტრემბიტამდე“, რომელშიც ქვეყნის რაკეტმშენებლობის დარგის ამჟამინდელი მდგომარეობა და მისი სავარაუდო აღორძინების საკითხია განხილული.

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

გრძელი და იმავდროულად წვრილი სარაკეტო იმპულსურ-რეაქტიული ძრავა ჩართვისას ისეთი გამაყრუებელი გრიალით იწყებს მუშაობას, რომ სტენდიდან ყველა ანაზდეულად უკან იხევს. რაკეტას „ტრემბიტა“ ჰქვია, საყვირის მსგავსი უკრაინული მუსიკალური ინსტრუმენტის საპატივსაცემოდ. (...)

„ტრემბიტას“ სარაკეტო ძრავა წარმოადგენს გადაკეთებულ იმპულსურ-რეაქტიული ძრავის თანამედროვე ვერსიას, რომელიც პირველად 1944 წელს გამოიყენეს გერმანელმა ფაშისტებმა რაკეტა-ჭურვში „ფაუ-1“.

საბაზო მოდიფიკაციის უკრაინული რაკეტა საათში დაახლოებით 400 კილომეტრს ავითარებს, ფრენის სიშორე კი მხოლოდ 200 კილომეტრია. ამჟამად შემუშავების პროცესშია უფრო მსხვილი და მძლავრი მოდელები, რომლებით მოსკოვსაც მისწვდებიან. რაკეტების სერიული წარმოება საბოლოო საველე გამოცდის შემდეგ დაიწყება. ენთუზიასტ ინჟინერ-კონსტრუქტორებს საწყისი 1944 წლის დროინდელი მოდელიდან თანამედროვე ვერსიის შექმნამდე მხოლოდ წელიწადნახევარი დაჭირდათ, რაც რაკეტმშენებლობის სფეროში გმირობას უდრის. ჩვეულებრივად, ნახაზიდან საბრძოლო რაკეტის შექმნა მრავალი წლის შრომას მოითხოვს.

გაურკვეველია, რამდენ ხანს ექნება უკრაინას საზღვარგარეთული სამხედრო დახმარების იმედი. სწორედ ამ მდგომარეობის გათვალისწინებით შეიქმნა „ტრემბიტას“ პროექტი, რომელიც ერთ-ერთია სხვა მსგავს პროექტებს შორის, რომლებიც უკრაინის სარაკეტო მრეწველობას ააღორძინებს. არადა, საბჭოთა პერიოდში უკრაინა კოსმოსური და სარაკეტო ინოვაციებში მსოფლიო ლიდერს წარმოადგენდა. დნეპროპეტროვსკის ქარხანა „იუჟმაში“ ოთხი თაობის სტრატეგიული დანიშნულების რაკეტებს უშვებდა (სხვათა შორის, სწორედ „იუჟმაში“ დაიბომბა ახალი რუსული რაკეტა „ორეშნიკით“). უკრაინის რაკეტმშენებლობის დარგი 1994 წლის ბუდაპეშტის მემორანდუმმა შეიწირა - კიევმა, უსაფრთხოების გარანტიების სანაცვლოდ, ნებაყოფლობით თქვა უარი უკვე არსებულ რაკეტებზე და მათ სამომავლო წარმოებაზე. ათიოდე წლის წინ თითქოსდა უნდა აღორძინებულიყო ეს ტრადიციული დარგი, მაგრამ კორუფციის, მთავრობის „ვიწრო გონების“ და პოლიტიკური ნების არქონის გამო იდეა ვერ განხორციელდა. რუსეთის მიერ ომის დაწყებისას კი, ქვეყანას არც რაკეტები არ ჰქონდა და აღარც სარაკეტო წარმოება.

ოდესღაც უძლიერესი რაკეტების მქონე უკრაინა, დღეისათვის, გაგანია ომის დროს, შეიძლება ითქვას, უკან „მიჩანჩალებს“. კიევს „მათხოვრის ხელი“ აქვს გაწვდილი დასავლეთის სახელმწიფოებისათვის, რომ როგორმე რაკეტებით მომარაგების საკითხი გამოსწორდეს. ამჟამად მას შეზღუდული რაოდენობით აქვს ამერიკული ATACMS-ები (ფრენის სიშორე 300 კმ.) და ბრიტანულ-ფრანგულირაკეტები Storm Shadow/Scalps-ები (ფრენის სიშორე 250 კმ-ზე მეტი). ამ რაკეტებით მხოლოდ ფრონტის ხაზთან ახლოს მდებარე ობიექტების განადგურება შეიძლება, რაც რუსეთისათვის მომგებიანია. იყო დრო - 2023 წელი - როცა უცხოური რაკეტებით (დრონების ჩათვლით) უკრაინამ თითქმის ბალანსს მიაღწია რუსეთთან მიმართებით, მაგრამ ახლა ისევ ჩამორჩა. ნოემბერში პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ გამოაცხადა ისეთი რაკეტების წარმოებაზე გადასვლა, რომელთა „დაჭერა“ და ჩამოგდება რთულია. 2025 წლისათვის მათმა რაოდენობამ 3 ათასს უნდა მიაღწიოს. ამჟამად უკვე მზადაა ათი ახალი რაკეტა გასაშვებად, რომლებსაც უახლოეს თვეებში კიდევ ორჯერ-სამჯერ მეტი დაემატება. (...)

„სიძნელეებისა და პრობლემების მიუხედავად, ჩვენ ახალ სარაკეტო პროგრამას აუცილებლად განვახორციელებთ“, - ამბობს 62 წლის ვლადიმერ გორბულინი, პრეზიდენტის ყოფილი მრჩეველი ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში, რომელსაც სარაკეტო დარგში მუშაობის დიდი გამოცდილება აქვს და რამდენიმე პროექტს კურირებს. იგი არ ამხელს გარკვეულ საიდუმლო დეტალებს პროექტების რეალიზების თაობაზე, მხარს უჭერს ენთუზიაზმს და ინოვაციებს სამხედრო ტექნიკის განვიტარების, იმავდროულად კი უარყოფს „უსაფუძვლო და ფანტასტიკურ იდეებს“ ბირთვულ გადაიარაღებაზე, რომლის იმედი ზოგიერთ უკრაინელს აქვს.

უკრაინის რაკეტმშენებლობის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ პრობლემას ფინანსური უზრუნველყოფა წარმოადგენს. მთავრობა მხარს უჭერს ნებიმიერი რაკეტის წარმოებას, რომელსაც ფრენა და მტრის ობიექტის განადგურება შეუძლია. ხელისუფლება კერძო მეწარმეებს მაქსიმალურ მოგებას სთავაზობს, რომ რაკეტები შექმნან, მაგრამ ბევრი მაკომპლექტებელი დეტალის წარმოება თვით უკრაინაში შეუძლებელია. ვერ ხერხდება საიდუმლო სამხედრო მოწყობილობების საკმაო რაოდენობით იმპორტი, უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. მოკლედ, უკრაინული რაკეტმშენებლობა რუსულს ბევრად ჩამოუვარდება. „იდეების ნაკლებობა ნამდვილად არ არის“, - ამბობს წყარო, რომელიც ახლოს დგას თავდაცვით მრეწველობასთან, - მაგრამ „ეშმაკი“ ყოველთვის იდეის რელიზებაში იმალება“.

იგივე წყაროს თქმით, დასავლელ მოკავშირეებთან პარტნიორული ურთიერთობების დარგობრივი მასშტაბები შეიძლება გაიზარდოს, რაც ყველაზე უკეთესი იქნებოდა. მარტალია, ყოველი ქვეყანა არ არის მზად, რომ საკუთარი გამოცდილება ამ ფრიად მნიშვნელოვან დარგში სხვებს გაუზიაროს, სპეციალური მოწყობილობების მიცემით რისკი გასწიოს, მაგრამ ზოგიერთი მათგანი, მაგალითად, დანია და დიდი ბრიტანეთი აქტიურობას იჩენენ. უკრაინა ღიაა სამხედრო ბიზნესისათვის“. უკრაინის პოტენციალს დასავლეთიც კარგად ხედავს, თანაც ყურადსაღებია წარმოების იაფი ხასიათი. ფრთოსანი რაკეტის დამზადება ისეთი იდენტური მონაცემებით, როგორიც დასავლურებს აქვთ, უკრაინაში 12-ჯერ იაფი შეიძლება დაჯდეს, ვიდრე ევროკავშირში. რაკეტა „ტრემბიტა“, მაგალითად, „სატყუარას“ ვარიანტში, სულ რაღაც სამი ათასამდე დოლარი ღირს, ხოლო საომარი ვერსიით (20-30 კგ-იანი საბრძოლო ქობინით), 15 ათას დოლარამდე. ეს ძალიან მომგებიანი ფასია უცხოელი ინვესტორებისათვის. (...)

მაგრამ უკრაინას რაკეტების მსხვილსერიული წარმოებისათვის ჯერ კიდევ ჭირდება დრო, რომელიც მისთვის შეიძლება არასაკმარისი იყოს. უსაფრთხოების სამსახურის ერთ-ერთი მაღალჩინოსანი ამბობს, რომ ქვეყანას კიდევ ერთი წელიწადი დაჭირდება რაკეტების იმ რაოდენობით დასამზადებლად და ისეთი ფრენის სიშორით, რომელიც რუსეთს მნიშვნელოვან ზიანს მიაყენებს. მაგრამ ერთი წლის განმავლობაში შეიძლება ბევრი რამ შეიცვალოს. თუ დონალდ ტრამპი უკრაინას სამხედრო დახმარებას შეუმცირებს (და ვაშინგტონს სხვა დასავლელეი პარტნიორებიც მიბაზავენ), ასეთმა ნაბიჯმა შეიძლება დასავლური რაკეტების მოწოდების შემცირება გამოიწვიოს. რუსეთს შეუძლია ცეცხლის შეწყვეტის მიზნით მოლაპარაკება (თუ ის მართლაც დაიწყება) იმისთვისაც გამოიყენოს, რომ უკრაინის რაკეტმშენებლობის დარგის გაუქმება მოითხოვოს

მოკლედ, ზეწოლა გრძელდება, მაგრამ „ტრემბიტას“ გუნდს ეს ვერ აჩერებს. „თუ ზავი დაიდება, ეს მხოლოდ მთავრობებს შორის იქნება“, - ამბობს ვლადიმერ გორბულინი, - ჩვენ პარტიზანები ვართ, ჩვენს მიერ გაკეთებულ-აწყობილი რაკეტები ფრენას გააგრძელებენ“.

წყარო: https://www.economist.com/europe/2024/12/23/inside-ukraines-secret-missile-programme

ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.

არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.

ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.

რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.

ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.

ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.

ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი	ტრამპის ძირითადი მიდგომა	არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი	პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა	ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი	მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა	„რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO	ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება	America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი	ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები	სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.