USD 2.6074
EUR 2.9941
RUB 3.1022
თბილისი
გიორგი ჯაჯანიძე: ჩემი ცხოვრება წინასწარ მაქვს ნანახი
თარიღი:  3121

უკვე მრავალი წელია გიორგი ჯაჯანიძე ქართულ ტელე-სივრცეში გამორჩეული სახეა. ხშირად ეპატაჟური, ხშირად არაორდინალური,  საინტერესო ისტორიებით და  ადამიანებისადმი და ცხოვრებისადმი  საკუთარი “ წესებით”, რასაც როგორც თავად ამბობს, თითქმის არასდროს ღალატობს. 

როგორია 61 წლის ტელე-წამყვანის ცხოვრება კადრს მიღმა და ვინ არიან ადამიანები, ვინც მისი მთავარი გზა განსაზღვრა - გიორგი ჯაჯანიძის  “სხვა რაკურსი” “თბილისი პოსტისთვის”. 

გიორგი ჯაჯანიძე: 43 წელია ტელევიზიაში ვმუშაობ, ვიმუშავე გამნათებლად, ოპერატორად, მემონტაჟედ, რეჟისორად, ჟურნალისტად. თუ კი ტელევიზიაში  რაიმე არსებობს ყველაფერი ვიცი, ყველაფერი გავიარე. ახლახან ათი წელი გახდა, რაც “სხვა რაკურსის” წამყვანი ვარ, თუმცა  იქამდე მქონდა  სხვა ტელე-პროექტებიც. პროფესიით კინო-რეჟისორი ვარ, სადიპლომო დავიცავი დოკუმენტური ფილმით “მე ქართველი ვარ”,  რომელიც თურქეთში გადავიღე, მაგრამ ჩემი ცხოვრება ისე აეწყო, რომ ტელევიზია მაინც ჩემი მთავარი სიყვარული აღმოჩნდა. ბავშვობიდან კინოზე, მსახიობობაზე  ვოცნებობდი. ჭიათურაში ძალიან  კარგი თეატრი გვქონდა, რომელიც ჩემი სახლიდან  შორს იყო. რკინიგზის ლიანდაგებით, დიდი გზა უნდა გაგევლო, თეატრში მისასავლელად. მივდიოდი და ვოცნებობდი ხოლმე, თუ როგორ ვდგავარ ამ თეატრის სცენაზე.  ყველა ბავშვის ცხოვრებაში ხომ არსებობს კეთილი ზღაპარი, ეს იყო ჩემი ზღაპარი და ავისრულე. სკოლის მოსწავლე ვიყავი, როდესაც ჭიათურის თეატრის სცენაზე მოვხვდი. მთელი ცხოვრება მეგონა, რომ კამერა “მიყურებდა” და მე ვიყავი ფილმის გმირი. ეს დღემდე გამომყვა,   ისე მიყვარს კამერა, როცა ირთვება შემიძლია ყველაფერი ჩავიდინო.

- როგორ გქონდათ წარმოდგენილი, თქვენი მომავალი ცხოვრება?

 - ჩემი ცხოვრება წინასწარ მაქვს ნანახი, ჭიათურაში ერთი ადგილია, კლდე. ამ კლდესთან ხშირად მივდიოდი. ერთ დღეს უცბად, რაღაც ძალამ გამაჩერა, წამიერად გამიელვა ყველაფერმა, რაც წინ მელოდა. 

ჩემი წარმატება დგას დიდ შრომაზე, გადაცემისთვის გამიკეთებია ისეთი რაღაცეები, რასაც ვერასდროს წარმოვიდგენდი. გადმოვხტი მაღალი ხიდიდან, ვიფრინე პარაპლანით, გადმოვხტი პარაშუტიდან, ჩავხტი ზღვაში, ისე, რომ ცურვა არ ვიცოდი, ველოსიპედით გავიარე თოკზე, წალკაში ისეთი ატრაქციონები “დავიპყარი”, მერე  რომ ვუყურე, საკუთარი თავის გამიკვირდა. სიმღერა არ ვიცოდი და ვიმღერე, ცეკვა არ ვიცოდი და ავცეკვდი. ხვამლის მთაზე ისეთ გამოქვაბულში ჩავედი, შემთხვევით მიწა რომ ჩამოყრილიყო, იქ დავიმარხებოდი. ძლივს გამოვედი გარეთ.ამ ყველაფერს ისე ვაკეთებ,  შიშის ნატამალი არ გამაჩნია.მე მიყვარს ჩემი მაყურებელი და ყველაფერს მისთვის ვაკეთებ. ამაში ძალიან გულწრფელი ვარ.  სიყვარული საქმის მიმართ, მაინც მაყურებლის სიყვარულიდან მოდის. ვფიქრობ, რომ თუ ადამიანების სიყვარული არ გაქვს, ვერც ერთ საქმეს ვერ გააკეთებ. მე მიყვარს ადამიანები, ესაა ჩემი წარმატების გასაღები. 

 

 - იღბალი რამდენად მნიშვნელოვანი იყო თქვენს წარმატებაში? 

- იღბალიც იყო, რა თქმა უნდა,იმდენად მიმართლებდა ადამიანებში, იღბალზე როგორ უნდა დავიწუწუნო?  როდესაც ჭიათურიდან თბილისში ჩამოვედი, ბევრ კარგ ადამიანს შევხვდი, ბევრი მათგანის როლი გადამწყვეტი იყო ჩემს ცხოვრებაში,  მაგრამ ყველაფერი მაინც შრომისმოყვარეობას, პასუხისმგებლობას მოაქვს. ბაბუაჩემი ჯართის პუნქტის დარაჯი იყო. ბაბუამ ტრაგიკული შემთხვევის შედეგად დაკარგა ხელი, მხოლოდ ერთი ხელი ჰქონდა, ამის მიუხედავად, ძალიან შრომისმოყვარე ადამიანი იყო, რასაც  მეც შემაჩვია მასთან ხშირად მივდიოდი. მეც  მავალებდა რაღაცეებს. 11 წლის ვიყავი, ლიმონათის ყუთებს ვჭედავდი საამქროში, სადაც აკვნები და კუბოებიც მზადდებოდა.  საამქროს უფროსი სულ მეუბნებოდა, შენგან კარგი დურგალი დადგებაო, მე ვარწმუნებდი საკუთარ თავს, რომ ამ საქმეს  ფულის გამო ვაკეთებდი და დურგალი არ გავხდებოდი. ჩემი ოცნება იყო, გავქცეულიყავი ამ საამქროდან, მტანჯავდა მეკუბოვე კაცის წინასწარმეტყველება, თუმცა ამ პერიოდიდან ერთი კარგი გამოცდილება მაინც მივიღე. კუბოების და აკვნების საამქროში, ძალიან პატარა ასაკში მივხვდი, რომ სიკვდილი და სიცოცხლე ერთად, გვერდიგვერდ არიან. ეს არის ჩემი ცხოვრების მთავარი ფილოსოფია.   

- ადრეულ ასაკში მიღებული კიდევ რა გამოცდილება დაგეხმარათ მომავალში?

- იმის მიუხედავად, რომ სკოლაში ცუდად ვსწავლობდი, ჭკვიანი ვიყავი. როცა ჩემი ტოლები თამაშობდნენ, მე ან ვკითხულობდი, ან ტელევიზორს ვუყურებდი მეზობელთან, რადგან ჩვენ ტელევიზორი არ გვქონდა. დიდი ოცნებები არ მქონია არასდროს, არც მაშინ, პატარობისას - არც ვიცოდი, რა ხდებოდა  ჭიათურის იქით. მახსოვს, პირველად ქუთაისში რომ მივდიოდით, ღამე არ მეძინა. ქუთაისი მეგონა სხვა სამყარო.  ამის მიუხედავად, მაინც ბედნიერი ვიყავი. ბედნიერება ჩემი თანმდევი მდგომარეობა იყო. ბედნიერი ვიყავი მაშინაც, როცა საჭმელი არ მქონდა და მაშინაც, როდესაც მქონდა. ხომ არის ადამიანი, რომელიც იბადება დაბალი, მაღალი, ქერა, შავგგვრემანი, მე ბედნიერი დავიბადე. ბედნიერების იმდენი მიზეზი მაქვს, რატომ ვიფიქრო წარსულზე, რომელიც არ იყო მარტივი ცოცხალი რომ ვარ, სახლი მაქვს, არ ვარ ავად, მყავს დედა,  შვილები, შვილიშვილები, მეტი რა ჭირდება ადამიანს ბედნიერებისთვის?!

- როგორია თქვენი ცხოვრების მთავარი ისტორია? 

 - ეს არის ჩემი დაბადება. ჩემი ცხოვრების მთავარი ადამიანები არიან დედაჩემი და მამაჩემი. არასდროს მავიწყდება, რომ მათ გამაჩინეს, მათ  მაჩუქეს სიცოცხლე. რაც ვარ, რა თვისებებიც მაქვს, პირველ რიგში, მათი დამსახურებაა. წარმატების ფორმულა ჰგავს აგურით აშენებულ კედელს, რომლის შემადგენელი აგურები ადამიანის ხასიათი და თვისებებია, რაც მე ჩემი მშობლებისგან მაქვს. ჩემს გონებაში არასდროს დამიშვია, თუ როგორი იქნებოდა მათ გარეშე  ჩემი ცხოვრება. მამა ვერ მოესწრო ჩემს წარმატებებს. მახსოვს, როდესაც მამა გარდაიცვალა, ბებიამ ჩემს მეგობართან დარეკა  და შეატყობინა, თან სია დამიტოვა, რა უნდა წამეღო თბილისიდან. მაშინ ყველგან დიდი გაჭირვება იყო, მით უმეტეს ჭიათურაში. ჩემი  მეგობრის დახმარებით მაინც  შევძელი ყველაფრის ყიდვა, რაც ბებიამ მთხოვა.ისეთი თოვლი იყო ტრაქტორით  ძლივს გადავედი ჩემს  სახლამდე, თუმცა ჩემი ვალი მაინც მოვიხადე.  

დედაჩემი საოცარი ქალია.იმიტომ კი არა, რომ დედაჩემია, მაგრამ მართლაც არ შევხვედრილვარ, მის მსგავს წესიერ და სათნო ადამიანს. არ მახსოვს, ვინმესთან რაიმე პატარა კონფლიქტი მოსვლოდა. სკოლაში  ცუდად  ვსწავლობდი, რის გამოც დედა  ხშირად იღებდა ჩემ გამო საყვედურებს, სახლის გზაზე, რომელიც ძალიან გრძელი იყო, ჩუმად მომყვებოდა ხოლმე. ერთი საყვედური არ დაცდებოდა. მუნჯებივით მოვდიოდით. დღემდე მახსოვს ის მტანჯველი განცდა. მის დუმილს მერჩია, გაველანძღე, მაგრამ დედა არასდროს არაფერს ამბობდა. მახსოვს  გზაში ჩემს თავს ვეუბნებოდი, დედა ყველაფერს გავაკეთებ, რომ შენი გული გახარებული იყოს თქო.

 - გამოგივიდათ? როგორც ამბობენ, მზრუნველი შვილი ხართ.

- კი, მეც და ჩემი და-ძმაც  ყველაფერს ვაკეთებთ, რომ დედამ ბედნიერად იგრძნოს თავი. მე და დედა წლები ვცხოვრობდით კორპუსის პატარა ბინაში. ვიცოდი, დედას როგორ ენატრებოდა ეზო, რადგან  მთელი ცხოვრება ეზოში ჰქონდა გატარებული. მერე, როდესაც საკუთარ სახლში გადმოვედით, რომელსაც დიდი ეზო აქვს, დედამ გამიმხილა: იმ სახლში დიდხანს ვერ ვიცოცხლებდი, აქ  ცხოვრება გამიხანგძლივეო. ერთი წელი ისე მქონდა ეს სახლი, არავინ იცოდა, მათ შორის არც დედამ. მინდოდა ეზო მომეწყო და  ისე მომეყვანა. ერთ დღეს ვუთხარი, დედა მეგობარმა მთხოვა, უცხოეთში მივდივარ და ჩემს სახლს დახედე ხოლმეო. მოტყუებით შემოვიყვანე ამ სახლში, როცა  ვუთხარი: დედა ეს ჩვენი სახლია, ამის შემდეგ  აქ უნდა ვიცხოვროთ-მეთქი, დედას ცრემლები მოერია. ვიდქით ცარიელ სახლში და ვტიროდით. თავიდან შეჩვევა გამიჭირდა. პირველი ღამე ამ სახლში თეთრად გავათენე. მე და დედაჩემი ერთმანეთს შეცბუნებულები ვუყურებდით. ისე ვიყავით შეჩვეული ჩვენს ძველ,  პატარა სახლს, რამდენიმე დღე ერთმანეთს ვეძებდით სართულებს შორის  (იცინის) ცხოვრება ასეთი უცნაურია. როცა თბილისში ჩამოვედი, ჩემი ოცნება პატარა ოთახი  იყო, სადაც თავს შევაფარებდი. უამრავი ადგილის შეცვლა მომიწია, ერთხანს კინოსტუდიის საერთო საცხოვრებელში ვცხოვრობდი. მერე მე და ჩემმს ცოლმა მუხიანში მივიღეთ პატარა ბინა. მე ხშირად ფეხით მიწევდა მუხიანიდან ცენტრში გამოსვლა. როცა კორპუსებში გაჩახჩახებულ შუქს ვხედავდი და მახსენდებოდა, რომ მე ფეხით უნდა გავსულიყავი მუხიანში, იმ ბედნიერი ადამიანების ადგილზე ყოფნას ვნატრობდი, ვინც ცენტრში ცხოვრობდა. . 

ჩემი ძმის დახმარებით ეზოში წალკოტი გვაქვს. წლებია, არც მწვანილი გვიყიდია და არც ბოსტნეული. დედაჩემმა გული იჯერა, ყველაფერი დარგო და დათესა, რისი დარგვაც შეიძლებოდა. ამ ბოსტნით ისეთი ბედნიერია, ყველაფერი მოჰყავს: კიტრი, პომიდორი, მწვანილი, ბოლოკი, ბადრიჯანი, ბულგარული წიწაკა, ათასნაირი ხილი. ყოველ დილას ამოაქვს ჩემთვის თავისი ხელით მოკრეფილი ბოსტნეული, ვაშლი. წლებია  ჩვენ ნატურალური, ჩვენი მოყვანილი პროდუქტით ვიკვებებით.   

დედა ამბობს, რომ მზრუნველი შვილი ვარ. არ ვიცი ალბათ ასეა, საოცარი და-ძმა მყავს, მე არ ვიცი, რა გააკეთა დედაჩემმა იმისთვის, რომ ჩვენ რომ ასეთი სიყვარული გვქონოდა. მართალია მე და დედა მარტო ვცხოვრობთ, მაგრამ ჩვენთან ხშირად არიან ჩემი ძმა, ჩემი და, მათი შვილები.

 

- რატომ გადაწყვიტეთ  მარტო ცხოვრება?

 -მომწონს ასე, მაქვს თავისუფლება, რაც ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. აღარ მინდა რია- რია. ახლა ჩემს სახლში რომ ქალმა სირბილი დაიწყოს, ხომ გადავირევი?! სახლში მყავს დედა,რომელიც ბავშვით დამდევს და ზრუნავს ჩემზე, ასე რომ ცოლის გარეშეც  კარგად  ვარ (იცინის) იყო ჩემს ცხოვრებაში გრძნობები, მყავდა სამი ცოლი, მათთან დღემდე კარგი ურთიერთობა მაქვს. ისინი კარგი ადამიანები არიან,  მაგრამ მაინც მარტო აღმოვჩნდი - იმდენ რამეში გამიმართლა, ალბათ, ამ საკითხში ასე უნდა ყოფილიყო. მყავს ძალიან კარგი შვილები, გამიმართლა სიძეებშიც. ბედნიერი ადამიანი ვარ, ჩემმა შვილებმა მიმიღეს ისეთი, როგორიც ვარ. თვითონ  მეუბნებიან, რომ კარგი მამა და კარგი ბაბუა ვარ, არ მახსოვს შენიშვნა ან საყვედური მეთქვას მათთვის ოდესმე. ხშირად ვერ ვხვდებით ერთმანეთს, რადგან ჩემი შვილებიც ძალიან დაკავებულები არიან. აქვთ ოჯახები, სამსახურები. თვითონ ყურადღებიანი შვილები არიან, მე  “ხუთწუთას” მეძახიან. იციან, რომ  ხუთი წუთი მყოფნის მათი  და მათი შვილების  მოსაფერებელად, საჩუქრების მისაცემად, მერე იციან, რომ მარტო უნდა დამტოვონ (იცინის) 

- რა არის თქვენი გამორჩეული თვისება, რაც ყველაზე მეტად დაგეხმარათ ცხოვრებაში?

-  ეს არის მოთმინება, იოგის მოთმინება მაქვს, უსასრულოდ შემიძლია ლოდინი. არასდროს ვჩქარობ, არასდროს გადამიდგამს ნაჩქარევი ნაბიჯი. არასდროს მიბრძოლია წარმატებისთვის, ყოველთვის ველოდებოდი ჩემს დროს. ჩემი აზრით, მოთმინება და ნებისყოფა  წარმატების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია ცხოვრებაში. როდესაც პირველ არხზე მივედი, რომელ ოთახშიც პირველად შევედი, წლების შემდეგ  იმ კაბინეტში დამაწინაურეს. ზუსტად იქ მომიწია მუშაობა, ასეა, რაც შენია, შენია. არ  არის საჭირო ბრძოლები. მრავალი წელია, ადამიანებს ვასწავლი, როგორ გააკონტროლონ ემოციები, თუ ამას აკეთებ, ყოველთვის გაიმარჯვებ და წარმატებული იქნები.

ადამიანების მიმართ ტოლერანტული ვარ, იოლად ვპატიობ შეცდომებს, არ მახსოვს წყენები. ვღელავ, როდესაც ვხედავ, როგორ ჩაგრავენ  ადამიანები როგორ ერთმანეთს. ეს ჩემზე ძალიან მოქმედებს, ეს  არის ჩემი მთავარი სევდა. მე არავის მიმართ არ მაქვს მტრობა, შური, ბოღმა.   გააზრებული მაქვს, რომ სხვისი ნიჭი, გარეგნობა, ქონება თუ სილამაზე, ვერასდროს გახდება ჩემი და არც მინდა, შურით როგორ დავინგრევ ჯანმრთელობას? თუ ბოლომდე გააცნობიერებ, რომ ყველას თავისი მისია აქვს ამ ცხოვრებაში და რაც შენია, ის შენთან მოდის, შურიც გაქრება.  მე ჯანმრთელი ფსიქიკა მაქვს. არ მეშინია არც ასაკის, არც სიბერის, არც ფულის, არც უფლობის (იცინის)  

 - ფულთან როგორია თქვენი დამოკიდებულება?

- მე ვარ ძალიან პრაქტიკული, რაციონალური ადამიანი, არ მიყვარს ფულის უთავბოლოდ ხარჯვა. მთელი ცხოვრება ხელფასზე ვმუშაობ,  არასდროს მქონია ბიზნესი, ან სხვა შემოსავალი, ამიტომაც  ფულს ყოველთვის ეკონომიურად ვხარჯავდი. ახლაც ასე ვარ. თვეში ერთხელ მივდივარ საბითუმო ბაზრობაზე სადაც იაფად ვყიდულობ ყველაფერს, რაც ოჯახს სჭირდება. არ ვიცი ეს გაჭირვებამ მასწავლა თუ ოჯახიდან მომყვება, ალბათ, უფრო ოჯახისგან. 90 -იან წლებში, როცა დიდი გაჭირვება იყო, ჩვენ ხშირად ვჭამდით რუხ პურს, რადგან უფრო იაფი იყო,  თეთრი პური მხოლოდ დღესასწაულებზე გვქონდა, თუმცა იმის მიუხედავად, რომ ხელმოკლედ ვცხოვრობდით, ძალიან სტუმართმოყვარე ოჯახი გვქონდა. გვიყვარდა სტუმრები, მაშინაც როცა გვიჭირდა და მერეც, დედაჩემს ხშირად სტუმრობენ ნათესავები, რაც მას ყველაზე მეტად ახარებს.  

 - დღეს  როგორი დამოკიდებულება გაქვთ დღესასწაულებთან დაკავშირებით?

-  დღესასწაულების დიდი სიყვარულით არ გამოვირჩევი, ბოლო წლებია, ახალ წელს სახლში არ ვხვდები, რადგან საახალწლო საღამოები მიმყავს, იქამდე ყველამ იცის როგორი იყო ჩემი ახალი წლები.სახლში მომქონდა ბევრი  მზესუმზირა და ახალ წელს პიჟამოებით, მზესუმზირის ჭამაში, ტელევიზორთან ვხვდებოდი. ვინც ახლოს მიცნობს, იცის ჩემი დამოკიდებულება დღესასწაულების მიმართ - შემიძლია საკუთარი დაბადების დღე მარტომ სახლში გავატარო. მრავალი წელია მივხვდი, რომ ჩემთვის ყოველი დილა დღესასწაულია და ამ განწყობისთვის  განსაკუთრებული დღეები არ მჭირდება. თუ გააცნობიერებ, რომ ყოველდღე თავიდან იბადები, თუ  გიყვარს სიცოცხლე, მაგრამ  გახსოვს სიკვდილი, ცხოვრების ყოველი დღე დღესასწაული ხდება.  

თამუნა ნიჟარაძე

 

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის