USD 2.7599
EUR 3.0569
RUB 3.2807
თბილისი
«Newsweek» (აშშ): „ტრამპის პრეზიდენტობა როგორც საუკეთესო შანსი უკრაინაში მშვიდობის დასამყარებლად“
თარიღი:  942

„ჯო ბაიდენის ადმინისტრაცია უგუნურად ცდილობს უკრაინის კონფლიქტის გაგრძელებასა და ესკალაციას. თუ თეთრ სახლში დონალდ ტრამპი დაბრუნდება ყველაფერი შეიცვლება - იგი უზრუნველყოფს სამშვიდობო მოლაპარაკების ჩატარებას და გამოასწორებს იმ ისტორიულ შეცდომას, რომელიც მისმა წინამობედმა დაუშვა“, - წერს ამერიკული ჟურნალი „ნიუსვიქი“ (Newsweek) სტატიაში სათაურით „ტრამპის პრეზიდენტობა როგორც საუკეთესო შანსი უკრაინაში მშვიდობის დასამყარებლად“ (ავტორი - ტრუპ ჰემენუეი, საპრეზიდენტო დანიშვნების და საკადრო პოლიტიკის საკითხებში რესპუბლიკური ასოციაციის ხელმძღვანელი).

გთავაზობთ პუბლიკაციას მცირე შემოკლებით:

გასულ თვეში უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ საჯაროდ მოსთხოვა აშშ-ის პრეზიდენტობის კანდიდატს დონალდ ტრამპს, რომ მას ყველას გასაგონად გაეჟღერებინა თავისი გეგმა ევროპაში მშვიდობის დასამყარებლად. „თუ ტრამპმა იცის, როგორ დაასრულოს ეს კონფლიქტი, მაშინ დღესვე ყველას გასაგონად თქვას“, - განაცხადა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ Bloomberg-ისათვის მიცემულ ინტერვიუში. საპასუხოდ დონალდ ტრამპმა დაურეკა უკრაინის ლიდერს და დათანხმდა პირად შეხვედრაზე არჩევნების შემდეგ, მშვიდობისაკენ გადადგმული კონკრეტული ნაბიჯების განსახილველად.

დონალდ ტრამპის მეორე ადმინისტრაციის დროს მშვიდობის პრსპექტივა უფრო მკაფიოდ იქნება გამოხატული. საერთაშორისო საზოგადოება უკვე აღიარებს იმას, რომ ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციის დროს გატარებულმა ომის ესკალაციის უგუნურმა პოლიტიკამ სისხლისღვრა უფრო გააფართოვა.

მაგრამ, როგორც ამბობენ ხოლმე, რაც იყო, ის უკვე მოხდა და წარსულს ჩაბარდა. ცუდად თუ კარგად, მაგრამ ჯო ბაიდენის წასვლით აშშ-ის პოლიტიკიდან და რუსეთ-უკრაინის ომის არენიდან საბოლოოდ გაჩნდება კონფლიქტის შეწყვეტის, სისხლისღვრის შეჩერების შესაძლებლობა და ამერიკის გარეშე მოწინააღმდეგეები გაერთიანებას ვერ შეძლებენ.

ექს-პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ნათლად მიანიშნა, რომ ომის შეწყვეტას მოლაპარაკების მეშვეობით შეეცდება, რასაც ჯო ბაიდენის ადმინისტრაცია დღემდე აქტიურად ეწინააღმდეგება. დემოკრატებს საქმე ბირთვული ომის დაწყებამდე მიჰყავთ. უკრაინის  გამარჯვება რუსეთზე თავიდანვე მიუღწეველი იყო, მაგრამ ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციის პოლიტიკა იმაში გამოიხატებოდა, რომ ჩაენერგა რწმენა როგორც ამერიკელი ამომრჩევლების, ასევე უკრაინელებისათვის, თითქოსდა კრემლის კრახი სულ მალე მოხდებოდა. თეთრი სახლის ასეთმა რიტორიკამ ურთიერთიბა აშშ-სა და რუსეთს იმდენად გაამწვავა, რომ ივნისში რუსული ატომური წყალქვეშა ნავები უკვე კუბაზე, ანუ აშშ-ის ტერიტორიასთან (ფლორიდასთან) ახლოს გამოჩნდნენ.

აცნობიერებდა რა „მუდმივი ომებისაგან“ დაგროვილ აშშ-ის დაღლილობას, დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ უკრაინას სამომავლოდ დახმარება სესხის სახით უნდა მიეცეს, ანუ კიევმა ვალი ვაშინგტონს აუცილებლად უკან უნდა დაუბრუნოს. აშშ-ის ხაზინის მილიარდობით თანხა, ქვეყნის ინტერესების გაუთვალისწინებლად, მარცხნივ და მარჯვნივ არ უნდა იფანტებოდეს და ყოველი დახარჯული დოლარი გაკონტროლებული უნდა იყოს.

მოდით, პირდაპირ ვთქვათ: რით ან რაში გამოიხატება აშშ-ის ინტერესები უკრაინის ომში? იმაში, რომ რუსეთს „სისხლის გამოშვებას“ ვუწყობთ? მაგრამ განა უკრაინაც უარესად არ იცლება სისხლისგან? რა არის ჩვენი მიზანი - ევროპა მთლიანად ჩამოვაშოროთ რუსეთს და მოსკოვი ჩინელი კომუნისტების მკლავებში ჩავაგდოთ - ეკონომიკური და სამხედრო თვალსაზრისით? პეკინისა და მოსკოვის გაერთიანება გვინდა ჩვენ - ამერიკის შეერთებულ შტატებს?

გასული მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში ბევრი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკაში შეიცვალა პრორუსული რეჟიმები პროდასავლური ხელისუფლებით, მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონებში არსებული რუსეთის მოკავშირეები ან უკვე დამხობილები არიან, ან გატარებული ანტიდემოკრატიული პოლიტიკის გამო სამოქალაქო ომების წინაშე დადგნენ. ამასობაში რუსებს ჩამოუყალიბდათ რწმენა (მართალი თუ მცდარი - ამას ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა არ აქვს), რომ მეზობელი ქვეყნების ხელისუფლების ცვლილებებში დამნაშავე დასავლეთია და რომ, ადრე თუ გვიან, მათაც იგივე ბედი ეწევათ.ასე რომ, ნუ გაგვიკვირდება, რომ მოსკოვი თავს კუთხეში მიმწყვდეულივით გრძნობს, განსაკუთრებით ნატოს პერმანენტული გაფართოების შედეგად. რა თქმა უნდა, რუსეთის აგრესია მეზობლების მიმართ უსამართლოა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს რუსების რაღაც „გრანდიოზული გეგმის“ დადასტურებას, რომ მათ ევროპის დაპყრობა ან სსრ კავშირის აღდგენა სურთ.  ჩვენ ზოგჯერ ჩვენს წარმოდგენებში ვაჭარბებთ.

ამიტომაც დონალდ ტრამპი დარწმუნებულია, რომ უკრაინის კონფლიქტი ტყუილუბრალოდ მიმდინარე დაპირისპირებას წარმოადგენს, რომლის თავიდან აცილება შეიძლებოდა გარკვეული შეთანხმებებისა და ძალის დემონსტრირების ერთმანეთთან შეთავსებით. ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციამ კი უპირატესობა საპირისპირო მიდგომას მიანიჭა - ჩაერია უკრაინის საშიანო საქმეებში, წააქეზა ქვეყნის ხელისუფლება კრემლის წინააღმდეგ და ამით რუსეთის ლიდერი ამერიკის წინააღმდეგ განაწყო. შესაბამისად, ჩვენ მივიღეთ ულმობელი კონფლიქტი, რომლის შედეგად იღუპებიან არამარტო „ჩვენი მტრის“ - რუსეთის ჯარისკაცები, არამედ ჩვენი მეგობარი უკრაინელებიც, თიტქმის მთლიანად ინგრევა უკრაინის ეკონომიკა, კატასტროფული ხდება დემოგრაფიული სიტუაცია, მილიონობით უკრაინელი უცხოეთშია გაქცეული და ქვეყნის არსებობას საფრთხის წინაშე დგება.

განა ჯო ბაიდენის პოლიტიკა გამართლებული და შეზომილია იმ უდიდეს ხარჯებთან, რაც კონფლიქტის გაჭიანურებას მოაქვს?

ისტორია გვახსენებს პირველი მსოფლიო ომის დროინდელი ფრანგი მარშალის ფერდინანდ ფოშის მოქმედებას, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ უკვე ხვდებოდა - ომი წაგებული იყო, მაინც უაზროდ აკლავდა ათასობით ფრანგ ჯარისკაცს გერმანელებს („ბერლინზე ზეწოლის მოხდენის მიზნით“)  და ამით უამრავ ადამიანს ამწარებდა - ოჯახებს, ახლობლებს, ნათესავებს... ფიტავდა საფრანგეთის ეკონომიკას და ანგრევდა. კიდევ რამდენი უკრაინელი ჯარისკაცის სისხლი უნდა დაიღვაროს, რამდენი უკრაინელი მშვიდობიანი მოქალაქე უნდა დაიღუპოს და რამდენი ქალაქი უნდა იქცეს ნანგრევებად, რომ ვაშინგტონელმა ლიდერებმა თავიანთი „მამლაყინწობა და პუტინზე ზეწოლის მოხდენის მცდელობა“ შეწყვიტონ?

ყველა ეს კაბინეტის გენერლები, თავიანთი „დივანის ჯარებით“, უკრაინის ნატოში გაწევრიანებაზე „ზრუნავენ“, რაც აშშ-ის (და საერთოდ, დასავლეთის) ისტორიულ შეცდომას წარმოადგენს. დასავლეთის მიერ გატარებული ასეთი პოლიტიკა რუსეთს, სადაც ჯერ კიდევ ბევრი კომუნისტური ცნობიერების გადმონაშთია შენარჩუნებული, ჩინელ კომუნისტებთან მჭიდრო თანამშრომლობისაკენ და გაერთიანებისაკენ უბიძგებთ. რიჩარდ ნიქსონის რეალური საგარეო პოლიტიკის უდიდესი მიღწევა ის იყო, რომ მან 1970-იანი წლების დასაწყისში სოლი ჩაასო რუსეთს (სსრკს-ს) და ჩინეთს შორის და ცივ ომში აშშ-ის გამარჯვებისათვის ნიადაგი მოამზადა. ჯო ბაიდენის მემკვიდრეობა კი ამიერიდან ის იქნება, რომ მან, აშშ-ის 46-ე პრეზიდენტმა, 37-ე პრეზიდენტის ღვაწლს ხაზი გადაუსვა. ახლა ჩინელი ლიდერი სი ძინპინი თავის რუს კოლეგას პოლიტიკურ და დიპლომატიურ მხარდაჭერას უწევს და კრემლს დასავლური სანქციების გადალახვაში ეხმარება. მივიღეთ ის, რომ საბოლოო ჯამში ორივე აშშ-ის წინააღმდეგ გამოდიან.

დონალდ ტრამპი კიევს მშვიდობის გზას სთავაზობს. უკრაინელები უნდა დაფიქრდნენ თავიანთ ეროვნულ მომავალზე და არ უნდა გამორიცხონ მშვიდობიანი მოლაპარაკებების შესაძლებლობა რუსეთთან. მართლაცდა, სულ უფრო მეტი უკრაინელი ფიქრობს კონფლიქტის მშვიდობიან მოგვარებაზე, ცეცხლის შეწყვეტაზე, დროებით კომპრომისზე, ეკონომიკის აღდგენაზე და უკრაინული სოფლებ-ქალაქთა ნანგრევებზე ახალი და უკეთესი ცხოვრების დაწყებას. მათ პირველ რიგში უნდა იფიქრონ საკუთარ შვილებზე და შვილიშვილებზე და არა ვაშინგტონელი დემოკრატი პოლიტიკოსების მიზნების შესრულებაზე.

დონალდ ტრამპის მომავალი ადმინისტრაცია, რომელიც მიზნად სისხლისღვრის შეწყვეტას ისახავს, უკრაინელ მრავალტანჯულ ხალხს მშვიდობას და იმედს მოუტანს - და ამით ამერიკელი ხალხიც შვებით ამოისუნთქებს, რომელმაც სოლიდარულად აიღო საკუთარ თავზე საკმაოდ დიდი ხარჯები ამ გაჭიანურებული და უაზრო კონფლიქტის გამო.

წყარო: https://www.newsweek.com/trump-presidency-best-chance-peace-ukraine-opinion-1929640

კულტურა
«Frankfurter Allgemeine Zeitung» (გერმანია): „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება: ტრადიციული სუფრის თავისებურებები“

„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.

ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...

ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.

ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.

„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...

ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.

რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.

ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.

მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს  სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.

თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.