,
ძველი სამყარო თავის დასასრულს უახლოვდება. ასე ხუთი სიტყვით შეიძლება განვსაზღვროთ ის პარადიგმა, რომლითაც სულდგმულობს და ვითარდება დღევანდელი სამყარო. დღეს არსებული საერთაშორისო ურთიერთობები, როგორც პოლიტიკური, ისე ფილოსოფიური მიდგომები, სახეცვლილებას განიცდის.
ციფრული ტექნოლოგიების და განსაკუთრებულად ხელოვნური ინტელექტის განვითარება ამის მთავარი კატალიზატორია. თანამედროვე კაცობრიობა ე.წ. „მეოთხე მსოფლიო წესრიგის“ ჩამოყალიბების პროცესს გადის. თანამედროვე მსოფლიო კიდევ ერთ, გლობალური პოლიტიკური თამაშის წესებს აყალიბებს, რომელიც უნდა იყოს სახელმწიფოთა შორის ურთიერთობების მთავარი ფაბულა. პირველად 1919 წლის ვერსალის ზავის შემდეგ ჩამოყალიბდა პოლიტიკური თამაშის საერთაშორისო წესები. შეიქმნა მსოფლიოს საერთაშორისო ორგანიზაცია ერთა ლიგა, რომელიც პასუხისმგებლობას იღებდა სახელმწიფოთა შორის მედიატორობაზე და პოლიტიკური თამაშის წესების დაცვაზე. მსოფლიო გადაეშვა ინდუსტრიალიზაციის დაჩქარებული ტემპებით გაფართოებასა და მოდერნიზაციაში.
1938 წლის ნაცისტური გერმანიის მიერ ავსტრიის ანშლუსმა და 1939 წლის პირველ სექტემბერს მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ ვერსალის ზავის წესრიგი დაშალა და მხოლოდ 1945 წელს, გერმანიის. იტალიის და იაპონიის მარცხის შემდეგ, გამარჯვებულმა სახელმწიფოებმა სსრკმ აშშ მ, დიდმა ბრიტანეთმა და საგრანგეთმა თეირანის, იალტის და პოტსდამის კონფერენციებზე შეიმუშავეს წესები და მის საფუძველზე ჩამოაყალიბდა მეორე მსოფლიო წესრიგი, რამაც საფუძველი დაუდო ახალი მსოფლიოს სახელმწიფოთაშორისო საერთაშორისო მექანიზმის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია შექმნას. გაეროს მთავარი ამოცანები იყო: კოლონიალური ეპოქის დასრულება, ერთა თვითგამორკვევის უფლებების დაცვა, ადამიანური ფასეულობების დაცვა და ორი ყველაზე მთავარი საკითხის მოგვარება. დასავლურ და სოციალისტურ სამყაროს შორის ბალანსის შენარჩუნება და თერმობირთვული იარაღის კონტროლი. უმნიშვნელოვანესი იყო 1975 წლის ჰელსინკის ხელშეკრულების გაფორმება, რომელიც ადამიანის უფლებების დაცვის მთავარი ინსტრუმენტი გახდა. თერმობირთვული იარაღის შექმნამ და კოსმონავტიკის განვითარებამ მსოფლიოს უბიძგა სრულიად ახალი ტექნოლოგიების ეპოქის შესაქმნელად.
1979 წელს სსრკ ს ავღანეთში შეჭრამ მეორე მსოფლიო შემდგომ შექმნილი თამაშის წესები დღის წესრიგიდან ამოაგდო. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც 1989 წელს საბჭოთა ჯარებმა დატოვეს ავღანეთის ტერიტორია, 1989 წლის დეკემბერში გორბაჩოვის და ბუში უფროსის მალტაში შეხვედრაზე პრაქტიკულად მიღებული იქნა ახალი მსოფლიო წესრიგის ჩამოყალიბების გადაწყვეტილება. ამან პრაქტიკულად გამოიწვია სოციალისტური სამყაროს და საბოლოოდ კი სსრკ–ს დაშლაც. უკვე ჩამოყალიბდა მესამე მსოფლიო პოლიტიკური წესრიგი. მსოფლიომ განავითარა ახალი ტექნოლოგიები და გადავიდა პოსტინდუსტრიულ ეპოქაში. მეორე და მესამე მსოფლიო პოლიტიკური წესრიგის მთავარი აქტორები იყვნენ აშშ და სსრკ (რუსეთის ფედერაცია).
2000 წელს, როცა ელცინის მემკვიდრეობა ვლადიმერ პუტინმა გადაიბარა, მსოფლიო სრულიად ახალ ტურბულენტურ ეპოქაში შევიდა. სსრკ იმპერიის დიდების და გავლენების აღდგენა გახდა რუსეთის მთავარი სტრატეგიული მიზანი. ყველა მისი ქმედება დაექვემდებარა ამ ამოცანის შესრულებას. დღემდე ნაკლებად შესწავლილია ეს თემა, მაგრამ დიდი ალბათობაა იმისა, რომ 2008 წლის აგვისტოს ომი რიგ სხვა გლობალურ ფაქტორებთან ერთად გახდა საბაბი მესამე მსოფლიო წესრიგის ნგრევის დასაწყებად. 2008 წლის ომის შედეგების ასე მარტივად გადაყლაპვა დასავლეთისგან გახდა სიგნალი პუტინისთვის, რომ დარწმუნებული ყოფილიყო დასავლური სამყაროს სისუსტეში. რუსეთის იაფი ენერგორესურსები გახდა გემრიელი ლუკმა დასავლეთისთვის, რომ თვალები დაეხუჭა ბევრ რამეზე პუტინის პოლიტიკაში.
სირიის მოვლენებმა და 2014 წელს უკრაინაში შეჭრამ ეს რწმენა კიდევ უფრო განუმტკიცა. დასავლეთმა თავის დროზე რეაგირება არ მოახდინა აფხაზეთის და სამაჩაბლოს ომებზე, დნესტრისპირეთის ოკუპაციაზე, ჩეჩნეთის გენოციდზე, ვოლგადონსკის სახლების აფეთქებაზე, აგვისტოს ომზე და საქართველოს ტერიტორიების ოკუპაციაზე, სირიის ომზე, 2014 წლის უკრაინის ტერიტორიების ოკუპაციაზე, რუსი ოპოზიციონერების ღია და სამაგალითოდ დასასჯელი მკვლელობებზე. რუსეთმა კი, რომელსაც უკვე ჩამოყალიბებული კონკრეტული გეგმები და ამოცანები ჰქონდა, ნავთობის და ბუნებრივი აირების გაყიდვებიდან შემოსული ტრილიონობით დოლარის ერთ–ერთ ფუნქციად განსაზღვრა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნების უდიდესი რანგის პოლიტიკოსების თუ ცნობადი სახეების მოქრთამვა, შანტაჟი და მკვლელობები, რომელიც მთავარი მიზნის მიღწევას ემსახურებოდა. პოლიტკოვსკაიას , ლიტვინენკოს, სკრიპალების მკვლელობები, პოლონეთის პრეზიდენტის და მისი მთავრობის თვითმფრინავის კატასტროფა, რასაც მოჰყვა პოლონეთის მთავრობის უდიდესი ნაწილის სრული ლიკვიდაცია. მედიაში გახმაურებული ინფორმაციები ევროპის რიგი პოლიტიკოსების მოსყიდვის შესახებ. ეს ყველაფერი დიდ წილად ადასტურებს ზემოთ გამოთქმულ მოსაზრებას.
2022 წელი გახდა გადამწყვეტი პუტინისთვის, რომ საბოლოოდ განეხორციელებინა სტრატეგიული ჩანაფიქრი. უკრაინის სრული ოკუპაცია, მას პრაქტიკულად სრულ კარტ ბლანშს მისცემდა დასავლური სამყაროსთვის ულტიმატუმის წასაყენებლად. 2022 წელი გახდა მესამე მსოფლიო წესრიგის სრულად განადგურების წელი. ომის დაწყებიდან მეხუთე წელს მსოფლიო მივიდა ასეთ შედეგებამდე. პუტინისთვის ეს ომი პიროვნული სიცოცხლის და დღეს არსებული რუსეთის, როგორც იმპერიის ფორმატის შენარჩუნების ტოლფასი გახდა. როგორც ჩანს, მას პრაქტიკულად უკვე აღარ შეუძლია ომის შეჩერება. თუნდაც თეორიულად რომ დავუშვათ, რომ უკრაინა სრულად ან თუნდაც ნაწილობრივ დაიპყრო, ომის დამთავრება ძალიან ბევრი ფაქტორის გამო რუსეთის ამ ფორმატის კრახის მომასწავებელი იქნება. დღეს რუსეთი მხოლოდ სამხედრო მრეწველობით და ჯერ კიდევ ნავთობის და გაზის გაყიდვებით ინარჩუნებს ეკონომიკას. ყველა სხვა დარგი აბსოლუტურად დეგრადირებულია და გარე ტექნოლოგიური და ფინანსური ჩარევების გარეშე მისი აღდგენა პრაქტიკულად შეუძლებელია.
2026 წლის პირველი კვარტალი რუსეთის ფინანსთა სამინისტროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციის საფუძველზე 4,3 ტრ რუბლის დეფიციტით დამთავრდა, როცა ბიუჯეტში გაწერილია 4,8 ტრ რუბლი წლის განმავლობაში. ომის შეწყვეტის შემთხვევაში სამხედრო წარმოების ტემპები შენელდება და მინიმუმზე ჩამოვა, რადგან სამხედრო ინდუსტრია რესურსების და პროდუქციის გამნადგურებელია და არა სახალხო დოვლათის შემქმნელი. ფრონტიდან დაბრუნდება სამხედროთა უდიდესი ნაწილი, რომელსაც იქ დიდ ფულს უხდიდნენ და სახლში უმუშევარი, უფულო და სოციალურად დაუცველი იქნება. ასეთი ჯარისკაცი აუცილებლად დაიწყებს საკუთარი საზრდოს უკანონოდ მოპოვებას. რუსეთს ახსოვს ე.წ. ავღანური სინდრომი. მაშინ სულ სსრკს მასშტაბით კონტინგენტი 150 ათასი იყო. ახლა კი ასეთი კონტინგენტი მხოლოდ რუსეთის მასშტაბით მინიმუმ 800 000 იქნება. მაშინ ჯერ კიდევ არსებობდა გარკვეული წითელი ხაზები. ახლა ეს წითელი ხაზები არ არსებობს და ძნელად წარმოსადგენი არ იქნება თუ რა შეიძლება მოუვიდეს რუსეთის სახელმწიფოს. ამის თავიდან ასაცილებლად პუტინმა ეს მილიონიანი არმია უკრაინის შემდეგ ან სხვა ტერიტორიებზე უნდა აომოს - ან ბალტიასა და აღმოსავლეთ ევროპაში, ან ცენტრალურ აზიაში, ან კიდევ სამხრეთ კავკასიაში - ანდა იზოლირება გაუკეთოს და გაანადგუროს. ეს მხოლოდ თეორიული გათვლებია, მაგრამ რეალობასთან ახლოს დგას.
რაც შეეხება რესურსებს, რუსეთის რესურსები ამოწურვადია და ეს უაღრესად კარგად გამოჩნდა 2026 წლის დადგომისთანავე. რუსეთს აღარ ჰყავს საკმარისი სამხედრო ტექნიკა, ავიაცია, აღარ აქვს გამართული კავშირგაბმულობის სისტემა და რაც მთავარია აღარ ჰყავს შესაბამისი ადამიანური რესურსი. ბოლო რამდენიმე თვეა უკრაინის ფრონტზე რუსეთს იმდენივე და უფრო მეტი დანაკარგი ყავს, ვიდრე ომში გაწვევას ახერხებს. ამ მოსაზრებას ადასტურებენ, როგორც უცხოური კვლევითი ორგანიზაციები და სადაზვერვო სამსახურები ასევე თვით რუსი სამხედრო კორესპონდენტები, ბლოგერები და ინსაიდერები. ასევე უკრაინის თავდაცვის სამინისტროც, რომელიც ძალიან ხშირად ვიდეომასალით ადასტურებს რა ტექნიკით მოძრაობს ფრონტზე მოწინააღმდეგე.
ამ ოთხწლიან პერიოდში მსოფლიო სურათი კარდინალურად შეიცვალა. ყველა ის საერთაშორისო ინსტიტუტი, რომელიც აქამდე მსოფლიო პოლიტიკური წესრიგის შენარჩუნების მექანიზმს და ინსტრუმენტს წარმოადგენდა აღმოჩნდა, რომ მოძველებულია, არაეფექტურია და ზოგ შემთხვევაში კონტრპროდუქტიულია. აქედან გამომდინარე ყველა ექვემდებარება ტრანსფორმაციას ან კიდევ საერთოდ ანულირებას. ეს ეხება გაეროს და მის ინსტიტუტებს (მაგატე, მსოფლიო ჯანდაცვა, წითელი ჯვარი და ნახევარმთვარე, იუნესკო დ,ა,შ,) ნატოს, რომელიც მხოლოდ დოკუმენტებშია დარჩენილი და სრულიად არაეფექტურ ორგანიზაციად გამოჩნდა უკრაინის ომის ოთხი წლის განმავლობაში. ევროკავშირს, რომელმაც ასევე ამოწურა თავის ფუნქცია იმ კანონმდებლობასა და ფორმატში, რომელიც დღეს აქვს.
ეს სია ასევე შეიძლება გაგრძელდეს: დსთ, ოდკბ, ბრიქსი, შოსი, აფრიკის ლიგა, არაბთა ლიგა , ასეანი დ.ა.შ. ყველა აბსოლუტურად ან კრიზისშია, ან კიდევ პრაქტიკულად მხოლოდ ქაღალდზე არსებობს. ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ ყველა ეს ორგანიზაცია ძველი მსოფლიო წესრიგის პარადიგმების და ალგორითმების მიხედვით შეიქმნა და ახალი მსოფლიო წესრიგისთვის მათი ფორმატი და კანონმდებლობა კონტრპროდუქტიულია.
დონალდ ტრამპის მეორე კადენცია სრულად კატასტროფული და დამანგრეველი აღმოჩნდა უპირველესად აშშ–ს სახელმწიფოსა და მისი საზოგადოებისთვის და შესაბამისად მთელი მსოფლიოსთვის. უმსხვილესი ამერიკული მედია საშუალებები და ინსაიდერები წერენ, რომ ტრამპის მოსვლიდან 14 თვის თავზე ნიუ იორკის სასაქონლო ბირჟის აქციებმა და ამერიკულმა კაპიტალმა 3 ტრილიონი დოლარის კაპიტალიზაცია დაკარგა. და ეს პროცესი გრძელდება. ეპშტეინის ფაილების და აგენტ კრასნოვის ფანტომები ტრამპისთვის სრულიად რეალურ მონსტრად გადაიქცა, რომელიც ტრამპის კარიერას ემუქრება. ტრამპის ქმედებების ბევრი ალგორითმი ამ მონსტრისგან თავის დაღწევის მცდელობას აჩვენებს და მსოფლიოს მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე დამანგრეველ კრიზისში აგდებს. ამავდროულად ტრამპის ქმედებები ახდენს პუტინის დანაშაულებრივი პოლიტიკის ლეგალიზაციას და მის წახალისებას. ის ცალსახად ცდილობს ამერიკის სახელმწიფოს სრულ პუტინიზაციას. ანუ ის ცდილობს პიროვნულად დაიქვემდებაროს ყველა სახელმწიფო ინსტიტუტი, თვითონ კი კონსტიტუციის და კანონმდებლობის მიღმა დარჩეს როგორც პუტინი. როგორც თვითონ ამბობს, სიმართლე მხოლოდ ძლიერების ხვედრია. ირანთან დაწყებული სპეციალური სამხედრო ოპერაციაც (პუტინის მსგავსად სპეციალური ოპერაცია და არა ომი) ზუსტად ამ ალგორითმით პიროვნული გადაწყვეტილების საფუძველზე დაიწყო ისე, რომ არც კონგრესს, არც უშიშროების საბჭოს, არც ეროვნული დაზვერვის ბიუროს დასკვნას, არც გაერთიანებული შტაბების მეთაურთა კომიტეტის დასკვნას და არც ნატოს კომიტეტს არ დაეკითხა არაფერს. მიუხედავად ამერიკის სამხედრო ძალების უდიდესი საბრძოლო წარმატებისა, ცალსახად გამოჩნდა, რომ ომის მსვლელობა ჩიხშია შესული და გამოსავალი ისეთი ამოცანებია, რომლის გადაწყვეტაც ტრამპს ახლო მომავალში არ ძალუძს. ბრძოლის ველზე წარმატება ყოველთვის არ ნიშნავს ომის მოგებას და ომის მოგება ყოველთვის არ ხდება ბრძოლის ველზე. დიდწილად სჩანს, რომ ტრამპი რეჟიმის ცვლილებას მოკლე ვადიან რეჟიმში, რომ მერე ყველა სხვა სტრატეგიული საკითხი გადაწყვიტოს ( ორმუზის სრუტის თავისუფალება, გამდიდრებული უარანის განადგურება ან ჩამორთმევა) ვერ მიაღწევს, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როცა მოახერხა და აშშ-ს პრაქტიკულად ყველა სტრატეგიული პარტნიორი თუ ინვესტორი არასასურველ სახელმწიფოდ და მტრად მოიკიდა. მსოფლიოს ყველაზე ძლიერი სახელმწიფოც კი მარტო, პარტნიორების გარეშე ვერ მოახერხებს გამარჯვებას და სტრატეგიული ამოცანების გადაწყვეტას. ქურთული ანკლავები და ირანის შიგნით რეჟიმისადმი მტრულად განწყობილი ძალებიც კი სრულიად აღარ ენდობიან ტრამპს, რომ მისი მითითებით და მხარდაჭერით შიდა აჯანყება დაიწყონ, რადგან დიდწილად დარწმუნებულები არიან, რომ ის მათ შუა ბრძოლაში მიატოვებს.
ჰორმუზის სრუტის დაკეტვამ, სპარსეთის ყურის ქვეყნების ბუნებრივი აირისა და ნავთობის მოპოვების მკვეთრად შემცირებამ მსოფლიო კრიზისი გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ ტრამპმა ნავთობის ფასების რეგულირების ეგიდით რუსეთს ნება დართო ნავთობის და გაზის გაყიდვებზე, რითაც რუსეთს დიდძალი ფულადი შემოსავლები უნდა მიეღო და ამით უკრაინაში ომის გაგრძელების ახალი შესაძლებლობები გასჩენოდა, ეს ასე არ მოხდა. არსებობს მრავალი მამტკიცებელი მასალა იმის დასტურად, რომ უკრაინამ პრაქტიკულად გაუნადგურა მინიმუმ 50% იმ ობიექტებისა, რომლის საშუალებითაც რუსეთს შეეძლო ნავთობი და ბუნებრივი აირი გაეტანა გასაყიდად.
ამავდროულად მსოფლიოს პოლიტიკურ ასპარეზზე სრულიად ახალი ( ძველი) პოლიტიკური აქტორი გამოჩნდა ჩინეთის სახით როგორც გლობალური აქტორი და პოლიტიკური პოლუსი. ტრამპის ვიზიტი 30 მარტს ჩინეთში ჩაიშალა ირანის ომის გამო და იგი სავარაუდოდ მაისის თვეში გაიმართება. როგორც ჩინური გამოცემები წერენ, ტრამპის შემდეგ მალევე იგეგმება პუტინის ვიზიტი პეკინში. მიუხედავად იმისა, რომ პეკინი ათწლეულებია მსოფლიო გლობალური პროცესების მხოლოდ მაყურებლის როლში გამოდის და ძალიან დიდი ხანია არ ჩართულა სამხედრო პოლიტიკურ მოქმედებებში, აშკარაა რომ ამ სრულ ქაოსშიც ჯერჯერობით არ აპირებს კურსიდან გადახვევას. ამისთვის ჩანს რამდენიმე მთავარი საბაბი და მიზეზი. შიდა პრობლემები. ჩინეთი ერთერთი ყველაზე ხანდაზმული ერია. შრომისუნარიანი მოსახლეობა მხოლოდ 35% შეადგენს და კატასტროფულად მცირდება. 50 მლნ–მდე სამუშაო ადგილი არის შეუვსებელი. შრომის ბირჟა ცარიელია. 30 ტრ დოლარამდე ვალი აქვთ ჩინურ კერძო კომპანიებს და სახელმწიფო უარს აცხადებს დაეხმაროს მათ ამ ვალების მომსახურებაში. ჩინური სამხედრო სამრეწველო კომპლექსი მიუხედავად თანამედროვე ტექნოლოგიების დანერგვისა (რომლის ერთი დიდი ნაწილი უბრალოდ მოპარული ტექნოლოგიებია), ჯერ ძალიან ჩამორჩება დასავლურს. შექმნილი კრიზისის გამო ბუნებრივ აირზე და ნავთობზე გაზრდილი ფასები და მიწოდების არასტაბილურობა ჩინეთს, როგორც გლობალურ აქტორს, მოწყვლადს ხდის. ჩინეთს არ ჰყავს სტრატეგიული პარტნიორები, რომლებსაც ის დაეყრდნობოდა ხანგრძლივი სამხედრო პოლიტიკური პროცესებში ჩართვის შემთხვევაში. ზემოთხსენებული სურათი და ალგორითმები აჩვენებს, რომ ჩინეთი ჯერჯერობით ძირითადად ეკონომიკურ საკითხებზე და შიდა პრობლემების მოგვარებაზე იქნება ორიენტირებული.
ახალი მსოფლიო წესრიგის ჩამოყალიბება მოხდება ამ ქაოსის დასრულების შედეგად. მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე და პოლიტიკურ პარადიგმებზე დაყრდნობით ცალსახად ჩანს, რომ ახალ წესრიგში მსოფლიო რამდენიმე გეოგრაფიულ არეალად და გლობალურ თუ რეგიონულ აქტორად შეიძლება დაიყოს.
აშშ 350 მლნ ადამიანით და 29 ტრ მშპ
ჩინეთი 1,4 მლრდ და 19 ტრ მშპ
ინდოეთი 1,45 მლრდ და 4.7 ტრ მშპ
ახლო აღმოსავლეთი 450 მლნ და 3, 5 ტრ მშპ
აზია 1,45 მლრდ და 3.7 ტრ მშპ
აფრიკა 1,3 მლრდ და 2, 6 ტრ მშპ
სამხრეთ ამერიკა 438 მლნ და 15.1 ტრ მშპ
ოკეანია ავსტრალიის, იაპონიის და ახალი ზელანდიის ჩათვლით 160 მლნ და 6.5 ტრ.
და ევროპა - ევროპის რუკა აშკარად განიცდის ცვლილებას იმის და მიხედვით როგორ კონცეფციას წარმოადგენს ევროკავშირი დიდ ბრიტანეთთან ერთად ახლო მომავალში.
თვით ევროკავშირი პლუს დიდი ბრიტანეთი
640 მლნ ადამიანი მშპ 24 ტრ დოლარით
სავაჭრო ურთიერთობები აშშ სთან წლიური ბრუნვა 1,84 ტრ დოლარი
სავაჭრო ურთიერთობები ჩინეთთან წლიური ბრუნვა 980 მლრდ
სავაჭრო ურთიერთობები ინდოეთთან წლიური ბრუნვა140 მლრ დოლარი.
რიცხვები აჩვენებს, რომ ევროკავშირს დიდი ბრიტანეთის ჩათვლით აშშ–სთანაც და ჩინეთ–ინდოეთთანაც მსოფლიოში ყველაზე დიდი სავაჭრო ბრუნვა აქვს, მაგრამ ის მაინც საკმაოდ მოწყვლადი და სუსტი სივრცეა. ეს კარგად აჩვენა რუსეთ უკრაინის ომმა და განვითარებულმა პოლიტიკურმა პროცესებმა. ევროპა უსაფრთხოების კუთხით ძალიან სუსტია. ნატოს სისტემის ფორმატი და კანონმდებლობა ისეა მოწყობილი, რომ ევროპის უსაფრთხოება არ არის დიდწილად ადგილობრივი ძალებით უზრუნველყოფილი. მთავარი აქტორი აშშ და მისი შეიარაღებული ძალების კონტინგენტია ევროპაში. ტრამპის მეორე კადენციამ ეს თითქოს და მონოლითური უსაფრთხოების ქოლგა სრულად დაარღვია და ამოჩნდა, რომ ევროპა აშშ–ს გარეშე სრულად დაუცველია. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპის და დიდი ბრიტანეთის საერთო სამხედრო ხარჯები 500 მლრდ დოლარზე მეტია წლიურად, ცოცხალი ძალის სამხედროთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 1,5 მლნ ია.
550 მდე თერმობირთვული ქობინი გააჩნია, 47 წყალქვეშა ნავი ჰყავს, საჰაერო ფლოტილიაც და სახმელეთო ტექნიკაც საკმაოდ მრავალრიცხოვანია. თუმცა ნატოს სისტემაში ე,წ, თვითკმარი შეიარაღებული ძალები ( როცა შეიარაღებული ძალების ყველა სახეობა მეტნაკლებად თანაბრადაა განვითარებული და მომზადებულია დასმული ამოცანების გადასაწყვეტად) მხოლოდ აშშ ს, საფრანგეთს და თურქეთს ჰყავს. ყველა დანარჩენი სახელმწიფოების შეიარაღებული ძალები ორიენტირებულია ჯარის სახეობის ერთ ან ორ მიმართულებაზე. ეს საფრთხე ჯერ კიდევ შარშან, ტრამპის პირველივე განცხადებების გამო იქნა მეტნაკლებად გათავისებული ევროპელი პოლიტიკოსების მხრიდან, მაგრამ პროცესი ძალიან ნელი ტემპებით ვითარდება. ამერიკის მოთხოვნა, გაზარდონ სამხედრო ხარჯები ევროპის ნატოელმა ქვეყნებმა არ არის პანაცეა და იგი თავისთავად ვერ გაზრდის ევროპის უსაფრთხოებას.
როგორც აღმოჩნდა 2025 წლის თანხობრივი შენატანები ნატოს ბიუჯეტში არც თუ მცირეა ევროპის მხრიდან და აშშ ნამდვილად არ ყოფილა ბიუჯეტის მთავარი და გადამწყვეტი შემავსებელი. ევროპას არ აქვს მკაცრად გაწერილი უსაფრთხოების ახალი მოდელის გეგმები, რომლის ფარგლებშიც ის გადაწყვეტდა ამოცანებს. აშშ ს დღევანდელი ადმინისტრაცია ძალიან ღიად და ცხადად ცდილობს, ევროპის ერთიანობა დაშალოს და ამისათვის ის არ ერიდება დაშვებულ თუ დაუშვებელ მეთოდებს თვით რუსეთის ფაქტორის გამოყენებით, რადგან ის ერთიან ევროპაში კონკურენტს ხედავს. ეს ხედვა მხოლოდ ფინანსური მაგნატის ხედვაა, მხოლოდ გამდიდრების პრიზმაში დანახული სურათია და საერთოდ მოწყვეტილია პოლიტიკურ, ისტორიულ და მენტალურ ხედვებს. ამიტომაც დადგა დღის წესრიგში ევროპის ახალი არქიტექტურის შექმნის აუცილებლობა. 2025 წელს პირველად იქნა გაჟღერებული ევროპის ახალი არქიტექტურის კონცეფციის ზოგიერთი ასპექტის შესახებ, რომელიც ახალი მსოფლიო წესრიგის პარადიგმებიდან გამომდინარე დაფუძნებული უნდა იყოს პრაგმატულ გათვლებზე. ევროპის ახალი, მეტნაკლებად დამოუკიდებელი და რელევანტური მოდელისათვის საჭიროა:
ცალსახა, რომ აშშ და ევროპა აღარ და ვეღარ იქნებიან ჯორჯ მარშალის გეგმის პარადიგმებით მოქმედი პარტნიორები. ტრამპმა ეს არქიტექტურა უკვე საბოლოოდ დაანგრია და რაც არ უნდა მომავალი ახალი ადმინისტრაციები შეეცადნონ სტატუს ქვოს დაბრუნებას, პრეცედენტი უკვე შექმნილია და ევროპა შეეცდება მეტნაკლებად დამოუკიდებელი აქტორი გახდეს.
ნატოს ფორმატი 1947 წლის ჯორჯ მარშალის გეგმას ეყრდნობოდა, რომელმაც ჩრდილოატლანტიკური სივრცე შექმნა. ახალ წესრიგში აშშ ევროპის ურთიერთობა რა თქმა უნდა დარჩება, როგორც დასავლური ცივილიზაციის (ქრისტიანული ან კიდევ იგივე ღვინის ცივილიზაცია) ერთობა, მაგრამ აღარ იქნება მარშალის გეგმის მიხედვით. მკითხველმა მინდა სწორად გამიგოს. ისეთი მუდმივი არაფერია ამ ქვეყანაზე როგორც მუდმივი ცვლილებები. ნატოს ამ ფორმატის დასასრული არანაირად არ ნიშნავს ამ ერთობის დაშლას, არამედ ახალ ფორმატში გადასვლას. იმისათვის, რომ ევროპა იყოს თვითკმარი ახალ ფორმატში, როგორც აღვნიშნე რამდენიმე პრაგმატული ფაქტორით უნდა შეივსოს.
სივრცე: სავარაუდო დამატებით უკრაინა და ბელორუსი (დიდის ალბათობით მოლდოვა რუმინეთს დაუბრუნდება) როგორც ევროპის კონტინენტის ნაწილი.
თურქეთი - შავი ზღვის ყველაზე მნიშვნელოვანი და ამავდროულად ნატოს ევრაზიული ნაწილის ერთერთი მთავარი სამხედრო მდგენელი. თუ აქამდე, ათწლეულების განმავლობაში, თურქეთის მოთხოვნა ევროპის სრულყოფილ წევრობაზე აშშ-ს და ევროპის ზოგიერთი სახელმწიფოს კატეგორიული მოთხოვნით უგულვებელყოფილი იყო, ახლა აშკარად ევროპას თურქეთი რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი ფაქტორის გამო სჭირდება და დიდის ალბათობით ახალ ფორმატში ევროპა თურქეთს განსაკუთრებულ ხელშეკრულებას შესთავაზებს.
თურქეთს უდგას დილემა რელიგიური ნიშნით ისლამური ერთობის ლიდერობა, ანუ ახალი სალაჰადდინობა, თუ სეკულარული დასავლური ტიპის უაღრესად მნიშვნელოვან სახელმწიფოდ ჩამოყალიბება. ერდოღანს ეს პრეტენზიები ჰქონდა, თუმცა ახალი რეალიები ამ პრეტენზიებს კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს. და ერთიცაა, რომ არასდროს მუსულმანური სუნას მიმდევართა სხვადასხვა მაზღაბებს (კონფესიებს) , ჰანაფიტებს, ჰანბალიტებს და ვაჰაბიტებს ჰქონიათ ერთობა და ეს ერთობა მითუმეტეს არასდროს ყოფილა შიიტურ-ალავიტურ ისლამთან. ამიტომაც თურქეთს ახალ არქიტექტურის ჩამოყალიბებისას მოუწევს არჩევანის გაკეთება. თურქეთი ევროპისთვის აზიიდან წამოსული ენერგორესურსების და ტვირთების გამტარი ერთერთი მთავარი ჰაბია. დღევანდელი რეალიებიდან გამომდინარე ახლო აღმოსავლეთის ენერგორესურსების სერიოზული ნაწილის გადამისამართებაც ევროპისკენ შეიძლება მოხდეს თურქეთის გავლით.
სამხრეთ კავკასია - საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი (თუ თურქეთი განსაკუთრებული სტატუსით გახდა ამ სივრცის ნაწილი) როგორც შავი ზღვის უსაფრთხოების სამხრეთკავკასიური მდგენელი.
ევროპის უსაფრთხოების ახალი ქოლგა ასეთი კონფიგურაციით შეიძლება წარმოვიდგინოთ,
ეს იქნება 760 მლნ ადამიანი და დაახლოებით 27 -28 ტრ დოლარი საერთო მშპ
რამდენიმე ასპექტი
უკრაინა, თურქეთი და სამხრეთ კავკასია შავი ზღვის უსაფრთხოების კონტექსტში, ევროპის უსაფრთხოების განუყოფელი ნაწილი გახდება. ყველა ახალ სახელმწიფოს და რეგიონს ექნება თავისი ფუნქცია და ამოცანა.
ასეთი სივრცე არ იქნება გლობალური პოლიტიკური პოლუსი, მაგრამ ის იქნება გადამწყვეტი ძალა ორპოლუსიან სამყაროში. ვისი პარტნიორიც იქნება, ის იქნება პირველი. ამავდროულად ყველაზე დიდი სავაჭრო ბრუნვა სწორედ რომ ამ ახალ სივრცეს ექნება ორივე პოლუსთან.
ეს ალგორითმი სწორი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ რუსეთი საბოლოოდ დამარცხდა უკრაინის ფრონტზე ანუ ვერ მიაღწია დასახულ მიზნებს.
რას შეიძლება ნიშნავდეს რუსეთის დამარცხება ფიზიკურ, გეოგრაფიულ და პოლიტიკურ კონტექსტში. ეს კითხვაა, რომელზეც დღეს არ არსებობს გადამწყვეტი პასუხი. რამდენიმე მოდელი არსებობს. ერთერთის ალგორითმი ასეთია.
მაგალითად: უკრაინა თავის პარტნიორებთან ერთად იბრუნებს თავის ტერიტორიებს სრულად. მაგრამ არ გადადის არც ერთ მეტრს მტრის მიწაზე. რუსეთი სრულ ეკონომიკურ კოლაფსშია. იწყება შიდა (სავარძლის) გადატრიალებები. მილიონიანი საკონტრაქტო ჯარი ბრუნდება უკან ხელფასის და ყველანაირი სოციალური უზრუნველყოფის გარეშე. იწყება სარჩოს მოპოვების ომები სამხედროებისგან. იწყება გარკვეული ავტონომიური ტერიტორიების ცენტრიდანული მოძრაობები. შედეგად რუსეთი კარგავს როგორც შავ ზღვას, ისე ბალტიის ზღვას და ბრუნდება პეტრემდელ სტატუს ქვოში.
რუსეთის ახალი ფორმაცია იძულებული ხდება იყოს მხოლოდ და მხოლოდ სანედლეულო წყარო (როგორც ადრე) ყოველგვარი ამბიციების გარეშე. დღევანდელმა მსოფლიო პროცესებმა უკვე აჩვენა, რომ თერმობირთვული ფაქტორი უკვე აღარ წარმოადგენს ერთადერთ გადამწყვეტ როლს გლობალურ აქტორობაში. ანუ რუსეთი თერმობირთვულ იარაღს არ და ვერ გამოიყენებს. მას გაუჩნდება შანსი ახალ ევროპულ სივრცეს, როგორც ყველაზე დიდ ბაზარს ( როგორც ომამდე იყო) მიაწოდოს ნედლეული, რომლის გადამუშავების საშუალებაც მას მიეცემა, რითაც დაიწყებს შიდა პრობლემების მოგვარებას და სახელმწიფოს განვითარებას ახალ ფორმატსა და კანონმდებლობაში. კაცობრიობა სრულიად ახალ ტექნოგენურ საფეხურზე გადადის და ახალი ეპოქის დაკვეთა (ისტორიულადაც ასე იყო ყოველთვის. იმპერიების დაშლა ახალი ეპოქის დაკვეთა იყო.) არის რუსეთის იმპერიის ფორმატის ცვლილება. ცვლილების შედეგად რა ახალ ფორმატს მიიღებს მსოფლიო, ჯერ ამის სურათი არ არსებობს.
უკრაინის ფუნქცია და ამოცანა. ევროპის უსაფრთხოების ერთერთი მთავარი სამხედრო მდგენელი. უკრაინის ომმა და ახლა უკვე ირანის ომმაც აჩვენა, რომ უკრაინის შეიარაღებული ძალები ყველაზე ძლიერ მომზადებულია მსოფლიოში და მისი მეთაურები სრულიად ახალი სტრატეგიის, ტაქტიკის და ოპერატიული ხელოვნების არქიტექტორები არიან. ძლიერ მომზადებაში იგულისხმება, რომ მათ ძალუძთ ომში ყველა დასახული ამოცანის შესრულება. მსოფლიოს ყველა სხვა სამხედრო ლიდერი ჯერ შორს არის მათგან. უპილოტო საფრენი, სახმელეთო, წყალზედა და წყალქვეშა აპარატების, ციფრული ტექნოლოგიების და ხელოვნური ინტელექტის შერწყმამ მსოფლიოს ომის წარმოების სრულიად ახალი სტრატეგია დაანახა. უკრაინამ უკვე გააფორმა ხელშეკრულებები ამ მიმართულებით 10 ზე მეტ სახელმწიფოსთან (განსაკუთრებით ახლო აღმოსავლეთის ენერგორესურსებით მდიდარ სახელმწიფოებთან) და კიდევ რიგში დგანან სხვა სახელმწიფოები. ის, რომ უკრაინა გახდა მსოფლიოს ყველაზე თანამედროვე ტექნოლოგიების მსხვილი ექსპორტიორი, მეტყველებს უკვე მის განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე უსაფრთხოების და თავდაცვის სფეროში.
ამას გარდა უკრაინა ევროპის კონტინენტის ყველაზე დიდი ფართობის მქონე სახელმწიფოა და ევროპის შავმიწიანი ნიადაგის 60% უკრაინაზე მოდის. ბელორუსთან ერთად კი სრული 80%. ეს არის უდიდესი მონაპოვარი ევროპისთვის. კრიტიკული ნედლეულის სერიოზული მარაგებიც უკრაინის ტერიტორიაზეა, რაც ევროპის ტექნოლოგიური განვითარებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. ამავდროულად უკრაინის საშუალებით ( ყირიმის ნახევარკუნძულიდან) შესაძლებელი ხდება შავი ზღვის კონტროლი რუსეთის დასაბლოკად რათა შესრულდეს ატლანტიკური გეოპოლიტიკური ამოცანა შავი ზღვის შიდა წყლებად გადაქცევისთვის.
სამხრეთ კავკასია.
ა) ჩრდილოეთ-სამხრეთის ანუ რუსეთის და არაბული სამყაროს, განსაკუთრებით კი ირანის პირდაპირი სახმელეთო კავშირების ბარიერი.
ბ) ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულიდან და ავღანეთ პაკისტანიდან წამოსული რისკების და საფრთხეების შემაკავებელი ერთერთი ზღუდე.
გ) აბრეშუმის გზაზე ჩინური ექსპანსიის შეკავება სამხრეთ კავკასიაზე და შავ ზღვაზე, პერსპექტივით ხმელთაშუა ზღვაზე საკუთარი ბაზების შექმნისთვის როგორც შემაკავებელი ფაქტორი. რაც ჩინეთს ჩაფიქრებული აქვს გეოპოლიტიკური პროექტით „ერთი გზა - ერთი სარტყელი“. ამ ჩანაფიქრის ერთ ერთი პროექტი იყო ანაკლიის პორტი ჩინური ინვესტიციებით. რაც აშშ ს და ევროპის უდიდეს შეშფოთებას იწვევს.
დ) შავი ზღვის უსაფრთხოების სამხრეთ აღმოსავლური ზღუდე,
ე) ამავდროულად ევროპასა და ინდოჩინეთის გეოგრაფიულ სივრცეებს შორის სამხრეთკავკასიური კორიდორის ტვირთბრუნვის სტაბილური და გამართული მუშაობის გარანტორი. ჰორმუზის და სამომავლოდ სავარაუდოდ ბაბელმანდების სრუტეებში განვითარებული პროცესების ფონზე სამხრეთკავკასიური კორიდორი განსაკუთრებულ სტრატეგიულ დატვირთვას იძენს ევროპისთვის
ვ) სამხრეთ კავკასიის გავლით ევროპაში ისლამური მარგინალიზმის ექსპანსიის შემაკავებელი ერთერთი ზღუდე.
ცივილიზაციურ რელიგიური ომი მსოფლიოში უკვე მიმდინარეობს და მარგინალურ ისლამს ევროპისათვის ჯიჰადი უკვე დიდი ხანია გამოცხადებული აქვს და ეს ჯიჰადი უკვე სრული მასშტაბისაა ჰიბრიდული ომის სახით. რაც არ უნდა ევროპელი პოლიტიკოსების ნაწილმა ულტრატოლერანტიზმზე ილაპარაკოს, ევროპას მარგინალური ისლამიზაციის საფრთხე უკვე სერიოზული მასშტაბის აქვს. ამიტომაც ასეთი საფრთხეების მინიმიზაციის მექანიზმების შემუშავება მის პრიორიტეტულ ამოცანებში შედის.
მაგრამ ამ ტიპის გეგმები განხორციელებადი იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ევროპის მთავარ სახელმწიფოების დიდ ნაწილში პოლიტიკურ ლიდერთა ცვლილება მოხდება 1980 იანი წლების მსგავსად, რათა გუნდური მუშაობით მიაღწიონ მიზნებს.
1980 წლამდელი დასავლეთი. აშშ–ს პრეზიდენტი ჯიმი კარტერი. გერმანიის კანცლერი ჰელმუტ შმიდტი, საფრანგეთის პრეზიდენტი ვალერი ჟესკარ დ’ესტენი, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრი ჯეიმს კალაჰანი. ეს იყო დასავლური სამყაროს ბირთვის სახელმწიფოები და მათი ლიდერთა ოთხეული. და ეს იყო უაღრესად გათითოკაცებული და სუსტი დასავლეთი.
ამათ ფონზე სსრკ და სოციალისტური სამყარო გაცილებით ძლიერად გამოიყურებოდა. სწორედ კორეაში ომის ფრედ დამთავრებამ, ვიეტნამში მარცხმა, აფრიკაში კოლონიალიზმისგან განთავისუფლების შემდეგ ანტიდასავლურად განწყობილი ქვეყნების დიდმა სიმრავლემ, კუბის სოვეტიზაციამ, სამხრეთ ამერიკაში სოციალისტური იდეების მომძლავრებამ - გააბედინა სსრკ-ს ავღანეთში შეჭრა იმ იმედით, რომ დასავლეთი სუსტია, წინააღმდეგობა მინიმალური იქნება და ავღანეთის დაპყრობა ადვილი იქნება (როგორი დეჟავიუს შეგრძნებაა.).
მაგრამ 1981 წლიდან აშშ ს პრეზიდენტი გახდა რონალდ რეიგანი, გერმანიის კანცლერი ჰელმუტ კოლი, საფრანგეთის პრეზიდენტი ფრანსუა მიტერანი, დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრი მარგარეტ ტეთჩერი. ამ კვარტეტმა გუნდური პოლიტიკური თამაშების უმაღლესი კლასი აჩვენა. სოციალისტური სამყარო, თანამედროვე კოლონიალიზმის იმპერია და ბოროტების ღერძი საბოლოოდ გაანადგურეს. დღევანდელ სიტუაციაში, როგორც ჩანს ჯერჯერობით მხოლოდ სამი მნიშვნელოვანი პერსონა აკმაყოფილებს ამ კრიტერიუმებს. უპირველესად ფრიდრიჰ მერცი, როგორც ევროპის ყველაზე მთავარი სახელმწიფოს კანცლერი. მერცი სრულიად ახალი თაობის პოლიტიკოსია და იგი თავისუფალია პოსტ ომის გერმანული კომპლექსებისგან. ამიტომ არის მამაცი და პრაგმატული პოლიტიკის გამტარებელი. რაც მთავარია, მას კარგად აქვს გათავისებული ევროპის ახალი არქიტექტურის რაობა.
აქვს თავისი ხედვა მარგინალური ისლამური ექსპანსიის საფრთხეების მინიმიზირებისათვის. მისი ინიციატივა, რომ უახლოეს სამ წელიწადში ისლამური ქვეყნებიდან ( ძირითადად სირიიდან) მოსულმა მიგრანტების 80% უნდა დატოვოს გერმანია, არის ამ ხედვების სწორი აღქმა. და სწორედ ასეთი თამამი ნაბიჯები ხდება გერმანიაში კონსერვატულად განწყობილი ელექტორატის გაღიზიანების მიზეზი. მათ ეშინიათ კარდინალური ცვლილებების, რადგან მიჩვეულნი არიან ძველ, წყნარ და მსუყე ცხოვრებას. ვოლოდიმირ ზელენსკი. რომელიც აუცილებლად გახდება ახალი ევროპის ერთერთი არქიტექტორი და იტალიის პრემიერ მინისტრი ჯორჯინა მელონი. რომელიც გამოირჩევა თამამი გადაწყვეტილებებით და პრაგმატიზმით პოლიტიკაში
ცალსახად სჩანს, რომ ვერც საფრანგეთის პრეზიდენტი მაკრონი, ვერც დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრი კირ სტარმერი და მითუმეტეს აშშ–ს პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი, რომელიც ამბობს, რომ პარტნიორობა არ არსებობს და მხოლოდ კარგი გარიგება და სხვის ხარჯზე მოგებაა მთავარი, ამ კრიტერიუმებს აშკარად ვერ აკმაყოფილებენ და ისინი ექვემდებარებიან ჩანაცვლებას. მხოლოდ ამ ტრანსფორმაციის საფუძველზე, გუნდური მუშაობით არის შესაძლებელი ევროპის ახალი არქიტექტურის და უსაფრთხოების ახალი ქოლგის შექმნა, სხვა შემთხვევაში მსოფლიო ისეთი ტიპის ქაოსში ჩაეშვება, რომლისგან გამოსვლას ათწლეულები და უდიდესი მსხვერპლი დასჭირდება.
ჩემი ეს ნაშრომი მხოლოდ ალგორითმია, რომელიც რიცხვებს, დღევანდელ პოლიტიკურ პარადიგმებს და დღევანდელ მსოფლიოში დომინირებად პრაგმატულ პოლიტიკურ გათვლებს ეყრდნობა.
სამხედრო დაზვერვის თადარიგის ვიცე პოლკოვნიკი
ექსპერტი სამხედრო პოლიტიკურ საკითხებში თამაზ იმნაიშვილი
