არჩილ მინდიაშვილი - როცა გავიგე, რომ ჩემმა პროექტმა გაიმარჯვა, მუხლები მომეკვეთა, დავეცი

თარიღი: 4460

2019 წლის 23 ნოემბერს, გიორგობის ბრწყინვალე დღესასწაულის ზეიმის დღეს, წმიდა სამების საკათედრო ტაძრის გახსნიდან 15 წელი შესრულდა. სამების ტაძრის კონკურსის და მისი მშენებლობის ისტორიის შესახებ სასუბროდ "თბილისი პოსტი" არქიტექტორ არჩილ მინდიაშვილს ეწვია.

არჩილ მინდიაშვილი, წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის არქიტექტორი. წმ. სამების საკათედრო ტაძრის პროექტის (1989-1990) გამარჯვებული. 1991 წელს დაინიშნა საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცენტრის მთავარ არქიტექტორად; 1995 წელს წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის პროექტის მთავარ არქიტექტორად; 1998 წლიდან ხელმძღვანელობს წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის აღმშენებლობის შემოქმედებით გაერთიანება "კათედრალს".

-ბ-ნო არჩილ, როგორ დაიწყო ეს ყველაფერი

როდესაც წმინდა სამების საკათედრო ტაძარზე მუშაობა დავიწყეთ 38 წლის ვიყავი. ახალგაზრდა ასაკის მიუხედავად, საკმაო გამოცდილება მქონდა - ვმუშაობდი "საქქალაქმშენსახპროექტში", რომელიც საკავშირო მასშტაბის ცნობილი საპროექტო ორგანიზაცია იყო. ჩემს კოლეგებთან ერთად უკვე მქონდა ნამუშევარი აფხაზეთის უნივერსიტეტის და ასევე ცხინვალის დრამატული თეატრის პროექტზე, სამწუხაროდ, იმ წლებში დატრიალებული მძიმე პროცესების გამო, ვერც ერთი პროექტის განხორციელება ვერ მოხერხდა.

სამების საკათედრო ტაძრის კონკურსის გამოცხადების შესახებ ტელევიზიით შევიტყვე. მეგობრებთან ერთად ვიყავი წვეულებაზე, როგორც კი პატრიარქის განჩინება მოვისმინე, არ ვიცი რატომ, მაგრამ ვთქვი: მე ამ კონკურსში მივიღებ მონაწილეობას და გავიმარჯვებ! დამემომოწმებიან ის ადამიანები, ვინც მაშინ ჩემგან ეს სიტყვები მოისმინა. მეორე დღესვე წავედი მოძღვართან მამა არჩილ მინდიაშვილთან. მაშინ მას არ ვიცნობდი. მე და ჩემი ძმა, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული ეროვნულ მოძრაობაში, მივედით პეტრე-პავლეს ეკლესიაში, წარვუდგინე თავი მამა არჩილს და დახმარება ვთხოვე. მამა არჩილმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა ჩემს ცნობიერებაში და ჩემს შემოქმედებით კარიერაში. მახსოვს ასეთი ამბავი მომიყვა, ბიზანტიაში ერთი მწყემსი ბიჭი იყო, დილით კარიბჭიდან ბატები გამოყავდა, იქვე საბალახოდ, კარიბჭის თავზე მთავარანგელოზის ხატი იყო, იდგა ეს მწყემსი, ქვიშაზე ხატავდა და ხატავდაო. არ გამოსდიოდა, წაშლიდა, თავიდან იწყებდა ხატვას; ერთ დღეს უფლის მადლი მოვლინა და ზუსტად დახატა, რასაც ხედავდა, ამის შემდეგ ცნობილი ხატმწერი შეიქმნა. შე დალოცვილო, მებატე თუ ხატმწერი გახდა, უმაღლესი გაქვს დამთავრებული, არქიტექტორი ხარ კაცი, და ასე ძალიან თუ გინდა ამ პროექტში მონაწილეობა, გაუხსენი უფალს შენი გული და მოგცემს მადლსო. მართლაც ისე აგისრულდეთ ყველაფერი, როგორც მე ეს ამისრულდა. დავიწყე ტაძარში სიარული, იქამდე რელიგიური თვალსაზრისით, ჩვეულებრივი ცხოვრება მქონდა, ტაძართან გავლისას პირჯვარს ვიწერდი, ეკლესიაში სანთელს ვანთებდი, თუმცა შემდეგ, პირველი ზიარების დროს მეხსიერებაში ამომიტივტივდა ის ემოციები, რაც მქონდა ხოლმე ბავშვობაში, როდესაც ბებიას სიონის ტაძარში დავყავდი ზიარებაზე. სამების ტაძარზე მუშაობა, მის უწმინდესთან ურთიერთობა ამ მხრივ იყო გარდამტეხი აღმოჩნდა ჩემთვის.

- რა იყო თქვენი მთავარი მიზანი, როდესაც სამების პროექტზე მუშაობა დაიწყეთ?

- იქამდე ჯერ იყო კონკურსი. კონკურსის პირველი ტურის შემდეგ, აღმოჩნდა, რომ ვინც კონკურსის პირველ ტურში მივიღეთ მონაწილეობა, არავინ არ ვიყავით მზად ასეთი მასშტაბური პროექტისთვის. ჩვენ ზედაპირულად გვასწავლიდნენ თეორიებს, ტაძრების არქიტექტურის ეპოქალურ განვითარებებს, მაგრამ შინაარსი არ ვიცოდით. პირველ ტურში პოეზიის ჟანრი ავირჩიე, გადავწყვიტე აპოკალიფსი გადმომეცა, მაცხოვრის ჩამოსვლა ტახტით და ა.შ. რთული პროექტი იყო, მაგრამ რასაკვირველია შორს იყო იმისგან, რაც უნდა გაკეთებულიყო. მერე დავფიქრდი, ამდენი საუკუნეა ტაძრებს აშენებენ, როგორ, ჩემ გარდა აპიკალიფსის გადმოცემა არავის მოუვიდოდა აზრად, ეს მიდგომა რომ სწორი ყოფილიყო-მეთქი?! ისეთი ხასიათი მაქვს, რასაც ხელს მოვკიდებ, ბოლომდე, მთელი ენერგიით უნდა ვაკეთო, პირველი ტურის მარცხის შემდეგ, ჩავიფიქრე, ამას თავს არ დავანებებ-მეთქი. შევისწავლე კათედრალების განვითარება, როგორ ხდება, რა პარამეტრებით. ერთი ხერხი ვიხმარე. როცა მივხვდი, რომ მე თბილისში ამ პროექტს ვერ გავაკეთებდი, არ "დამაცდიდნენ" მეგობრები, წავედი და სოფელში გამოვიკეტე. ჩემს მეუღლეს ხარაგაულის რაიონში ბებიისეული ძველი სახლი ქონდა, წავედი, წავიღე ყველაფერი რაც მუშაობისთვის მჭირდებოდა, ძირითადად წიგნები. იქ არც ტელეფონი მქონდა, არც მეზობელი მყავდა, არც ინტერნეტი არსებობდა. ერთი თვე ვიყავი ჩაკეტილი, როცა თბილისში დავბრუნდი, პროექტი თითქმის უკვე ჩამოყალიბებული მქონდა, შემდეგ დაიწყო სამუშაო პროცესი, მეგობრები მეხმარებოდნენ ესკიზების ქაღალდებიდან პლანშეტებზე გადატანაში. პროექტმა მოგვიანებით განიცადა ცვლილებები, თუმცა ძირითადი ნაწილი უცვლელი დარჩა.

- როგორც ცნობილია მისი უწმინდესობა აქტიურად იყო ჩართული კონკურსის პროცესში

მის უწმინდესობას მაშინ ახლოს არ ვიცნობდი, თუმცა შემდეგ მასთან ახლო ურთიერთობა ჩამომიყალიბდა. როდესაც მეორე ტურის სხდომა დაინიშნა, ყველა კონკურსანტი, ვინც მეორე ტურში ვმონაწილეობდით, მხატვრის სახლში ვიყავით შეკრებილი. შერეულ კომისიას, რომელშიც სინოდის წევრები და სამოქალაქო პირები - ცნობილი საზოგადო მოღვაწეები შედიოდნენ, მისი უწმინდესობა ხელმძღვანელობდა. მეორე ეტაპის ბოლოს ორი პროექტი დარჩა, შოთა ყავლაშვილის და მისი ჯგუფის და ჩემი. ამ ორ პროექტს შორის პატრიარქმა არჩევანი ჩემს პროექტზე შეაჩერა, რომელიც სადა მუყაოს მაკეტით იყო წარმოდგენილი. მეორე ტურის ფინალურ დღეს რვა საათი ველოდებოდით არქიტექტორები "ვერდიქტს". ჟიურის სხდომა ორ საათზე დაიწყო მხატვრის სახლში, ღამის ათი საათი იყო, როდესაც სხდომა დასრულდა. უწმინდესს ფოტოგრაფი ჰყავდა, ილია ერქვა, გამოვიდა სხდომიდან, რაღაცას მანიშნებს, ვერ ვხვდები, მე არ ვიცოდი,რომ თურმე, ისიც სხდომას ესწრებოდა და მანიშნებდა, რომ გამარჯვებული მე ვიყავი. დასრულდა სხდომა და ჩამოდიან კომისიის წევრები. სხდომა მიჰყავდა თამაზ ნათიძეს. ჩვენ კონკურსანტები დაღლილები, გასავათებულები ვართ ნერვიულობით. უცებ თამაზ ნათიძეს ეუბნება მისი უწმინდესობა: ბატონო თამაზ, რატომ უნდა გადავდოთ ხვალისთვის გამოცხადება, ყველა კონკურსანტი აქ არის და ვუთხრათ ჩვენი გადაწყვეტილების შესახებო. წაიკითხა თამაზ ნათიძემ სხდომის ოქმი: ახალი საკათედრო ტაძრის პროექტს საფუძვლად დაედო ახალგაზრდა არქიტექტორის არჩილ მინდიაშვილის წარმოდგენილი ნამუშევარიო. ეს რომ გავიგე, მუხლები მომეკვეთა, მერე აღარ მახსოვს, არ მოხდა, როგორ დავეცი მუხლებზე, როგორ გადავიწერე პირჯვარი. იმავე ღამეს მამა ბესარიონის რჩევით მასთან ერთად ჩავედი სიონში, გავაღებინეთ დაკეტილი ტაძარი, ავანთეთ სანთელი, რომელიც "გამოვძერწეთ" შანდლებში დამწვარი სანთლებისგან და მადლობა გადავუხადე უფალს ამ მადლისთვის. ეს იყო დასაწყისი - 1995 წლის 23 ნოემბერს ეკურთხა მიწა, ზუსტად 9 წლის თავზე, გიორგობის დღესასწაულზე უკვე ეკურთხა ტაძარი.

-როგორ მიმდინარეობდა სამუშაო პროცესი, რა პრობლემების წინაშე იდექით სამუშაო ჯგუფი?

- რამდენიმე ადამიანზე მინდა ვთქვა, რასაკვირველია, პირველ რიგში მისი უწმინდესობაა, ის რომ არა, ალბათ, წარმოუდგენელი იქნებოდა ამ ტაძრის მშენებლობა. ძალიან დიდი ღვალწი აქვს ედუარდ შევარდნაძეს, შემდეგ მოგვიანებით ბიძინა ივანიშვილს. ამ საქმეს თავი დაადგა თბილისის აღმასკომის თავმჯდომარემ ირაკლი ანდრიაძემ, ის ძალიან დაუდგა მხარში ეკლესიას. ნაძალადევში აბანო იყო, მამას დავყავდი ხოლმე, სულ მაინტერესებდა, რატომ იყო აბანოში ლამაზი თაღები. მერე გავიგე, რომ იქ ეკლესია იყო, რომელიც კომუნისტებმა აბანოდ გადააკეთეს. ირაკლი ანდრიაძის ძალისხმევით გადაკეთდა აბანო ისევ ეკლესიად და დაუბრუნდა ძველი ფუნქცია. ირაკლი ანდრიაძემ უზარმაზარი შრომა გაწია სამების მშენებლობაზე, არა მხოლოდ როგორც ორგანიზატორმა და ფონდის ხელმძღვანელმა, ის პირადად იყო ჩართული ისეთ დეტალებში, რაც ტაძრის მშემებლობისთვის უმნიშვნელოვანესი იყო.

სამების ტაძრის მშენებლობაზე მუშაობდა ძალიან კარგი და გამოცდილი გუნდი. არ მინდა ვინმე გამომრჩეს, მაგრამ არ შემიძლია არ ავღნიშნო იმ ადამიანების დამსახურება, ვინც საოცარი პასუხისმგებლობით მუშაობდნენ ამ პროექტზე. ესენი იყვნენ მშენებლები, ინჟინრები, კონსტრუქტორები. ძალიან დიდია მთავარი კონსტრუქტორის ემზარ კიზირიას როლი. დაპროექტების პროცესში მე და ემზარი ორჯერ ჩავედით მოსკოვში, სადაც შენდებოდა მაცხოვრის აღდგომის ტაძარი. ჩვენი ინტერესი იყო, თუ როგორ ანგარიშობდნენ ისინი სეისმიკას, თუმცა ღა მოსკოვი და კიევი არ არის სეისმური ზონა. როდესაც ჩვენმა კოლეგებმა ჩვენი ინტერესის შესახებ შეიტყვეს, გვითხრეს, ჩვენ საერთოდ არ გვიანგარიშია სეისმიკა, მანდ ლუჟნიკის ბასეინი იყო, საძირკვლად ბასეინის რკინა ბეტონი გამოვიყენეთ და დავიწყეთ მშენებლობაო. მერე, როდესაც ჩვენ გაგვიჭიანურდა მშენებლობა, ქვაბული ამოღებული იყო და შემდგომ სამუშაოებს ვეღარ ვაგრძელებდით უფინანსობის გამო, ჩვენი მოსკოველი კოლეგები გვეხუმრებოდნენ, ჩვენ ბასეინის ადგილზე ეკლესია ავაშენეთ და ჩვენმა ქართველმა მეგობრებმა ეკლესიის ნაცვლად ბასეინი გააკეთესო.. საბოლოო ჯამში ჩვენი კოლეგები დაგვეხმარნენ კონსულტაციებით, რაც ძალიან გვჭირდებოდა. ისეთი დრო იყო, ჩვენთან არ არსებობდა კომპიუტერული ტექნოლოგიები, მაღაზიაც კი არ გვქონდა. ირაკლი ანდრიაძე ძალიან მომჭირნე კაცი იყო, კაპიკს არ გაიღებდა ზედმეტად, მაგრამ იცოდა, რამდენად მნიშვნელოვანი იყო თანამედროვე პროგრამების გამოყენება ტაძრის მშენებლობაში. ერთხელ მე და ემზარ კიზირიას 25 ათასი დოლარი გაგვატანა მოსკოვში ტექნიკის საყიდლად, ჩამოვიტანეთ ჩვენ საჭირო ტექნიკა, ასევე ოფიციალური ვერსიები იმ პროგრამების, რაც გვჭირდებოდა მშენებლობისთვის. მაშინ ჩვენმა დირექტორმა, ცხონებულმა გოგი ანდრონიკაშვილმა, რომელიც ჩვენი ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო, ცალკე ფიდერი გამოიყვანა ჩვენი შენობისთვის, რომ უწყვეტი ელექტროენერგია გვქონოდა და გვემუშავა. ირაკლი ანდრიაძე მეტყოდა ხოლმე, შუაღამისას რომ გამოვივლი ჭავჭავაძეზე, მთელი ვაკე ჩაბნელებულია და მხოლოდ თქვენთან მე-13 სართულზე არის შუქიო. ველანი დღე და ღამე ვმუშაობდით, თითქოს მოსწრებაზე ვიყავით, ხან რა პრობლემა იყო, ხან-რა, მაგრამ ტაძარი მაინც შენდებოდა.

-ტაძრის მშენებლობა საწყის ეტაპზე ფინანსურ სიძნელეებს განიცდიდა

ერთხელ პატრიარქმა მკითხა, ბატონო არჩილ, რა მდგომარეობაშია მშენებლობაო. მიამიტურად ვუთხარი, როგორ იქნება თქვენო უწმინდესობავ, ყველაფერი ფინანსებზეა დამოკიდებული მეთქი. შემომხედა და მითხრა, არა, ფინანსებზე კი არა ყველაფერი ღვთის ნებაზეა დამოკიდებულიო. სანამ ტაძრის მშენებლობაში ბიძინა ივანიშვილი ჩაერთვებოდა, ვისაც როგორ შეეძლო ისე შეჰქონდა თავისი წვლილი, ვისაც რა ჰქონდა, ის მოჰქონდა, ზოგს ხე -ტყე, ზოგს - რკინა. ერთი კახელი კაცი მოდიოდა ხოლმე, თავისი მანქანით მოიტანდა აგურს, გადმოცლიდა და მიდიოდა. ბატონმა ირაკლი ანდრიაძემ ძალიან კარგი საქმე გააკეთა, როდესაც ყველა ამ ადამიანის მოაგროვა ინფორმაცია და შეიტანა შემომწირველთა წიგნში, ასე შემოინახა ამ ადამიანების სახელები და გვარები. ორი ადამიანი დაიღუპა ტაძრის მშენებლობაზე. ერთ-ერთს კარგად ვიცნობდი. იმ დღეს სამუშაო დაასრულეს და უკვე მიდიოდნენ. უცებ გაჩერებული ამწე "დაიძრა" მათი მიმართულებით. ერთმა გაქცევა სცადა, გაქცევის დროს ფეხი წამოკრა და დავარდა, მეორე გაიქცა. ის გადარჩა, რომელიც დავარდა, მეორეს ზედ დაეცა ამწე, თითქოს თავისი ფეხით მივიდა სიკვდილთან. ერთხელ 60 მეტრის სიმაღლიდან ჩამოვარდა ელექტროდი. ერთ მუშას დაეცა, ბედი მისი, რომ ჩაფხუტი ეხურა, პირდაპირ ჩაფხუტში ჩაერჭო ელექტროდი. ისეთი დრო იყო, უსაფრთხოების განსაკუთრებულ ზომებს ვერ ვიცავდით, თუმცა მერე ირაკლი ანდრიაძის მოთხოვნით, ფორმებიც შეიკერა მშენებლობაზე მომუშავე ადამიანებისთვის და უკვე ყველა ფორმებით მუშაობდა. ახლა მოსათხრობად თითქოს იოლია ამ ისტორიების თხრობა, მაგრამ წარმოდგენაც კი შეუძლებელია, რამდენად რთული და საპასუხისმგებლო სამუშაოების შესრულება გვიწევდა მაშინ ჩვენ ყველას.

- როგორ შეცვალა სამების ტაძარმა თქვენი ცხოვრება? როგორ გაგრძელდა თქვენი პროფესიული კარიერა ამ პროექტის შემდეგ?

_ მე მქონდა პროფესიული წარმატებები ამ პროექტამდე, მაგრამ ამ პროექტის შემდეგ თავი დავანებე ყველაფერს, საერთოდ ჩამოვშორდი საერო არქიტექტურას. ამის შემდეგ საერო ნაგებობა აღარ დამიპროექტებია. უწმინდესის კურთხევით საპატრიარქოსთან შევქმენით საეკლესიო ხურთმოძღვრების ცენტრი და დავიწყეთ ეკლესიების მშენებლობა თბილისში, რეგიონებში. არც მინდა ვიფიქრო, როგორ წარიმართებოდა ჩემი ცხოვრება, რომ არ ყოფილიყო სამება. იმდენად გრანდიოზულ თემას შევეხე და ისე "მოვიწამლე", სხვა ვერაფრისკენ ვეღარ გავიხედავდი. ამდენი წელი გავიდა და სიზმრებში ისევ იქ ვარ, რაღაც დეტალებს ვუკვირდები, 'ვხაზავ". დღეს რომ უკან დამაბრუნა, უმნიშვნელო დეტალების გარდა, არაფერს შევცვლიდი. ღამით ჩემი სამუშაო კაბინეტიდან რომ გავდივარ და შევხედავ ხოლმე განათებულ სამებას, სასწაული გრძნობა მეუფლება, მით უმეტეს თუ ზამთარია და თოვს!

თამუნა სამადაშვილი

კანადის პრემიერის მარკ კარნის ისტორიული გამოსვლა დავოსში

,, სასიამოვნოც არის და ვალდებულებაც — თქვენთან ყოფნა ამ გარდამტეხ მომენტში, როგორც კანადისთვის, ისე მთელი მსოფლიოსთვის.

დღეს ვისაუბრებ მსოფლიო წესრიგის რღვევაზე, „ლამაზი ისტორიის“ დასრულებაზე და იმ მკაცრი რეალობის დასაწყისზე, სადაც გეოპოლიტიკა აღარ ექვემდებარება არანაირ შეზღუდვას.

მაგრამ ამავე დროს გეუბნებით: სხვა ქვეყნები — განსაკუთრებით საშუალო ძალის სახელმწიფოები, როგორიცაა კანადა — უძლურნი არ არიან. მათ აქვთ უნარი, შექმნან ახალი წესრიგი, რომელიც გააცოცხლებს ჩვენს ღირებულებებს: ადამიანის უფლებების პატივისცემას, მდგრად განვითარებას, სოლიდარობას, სუვერენიტეტს და სახელმწიფოთა ტერიტორიულ მთლიანობას.

ნაკლებად ძლიერთა ძალა იწყება სიმართლით.

ყოველდღე გვახსენებენ, რომ ვცხოვრობთ დიდი ძალების დაპირისპირების ეპოქაში. რომ წესებზე დაფუძნებული წესრიგი ქრება. რომ ძლიერები აკეთებენ იმას, რაც შეუძლიათ, ხოლო სუსტები იტანენ იმას, რაც უწევთ.

დიდეს ეს აფორიზმი თითქოს გარდაუვალობადაა წარმოდგენილი — საერთაშორისო ურთიერთობების ბუნებრივი ლოგიკა, რომელიც კვლავ იჩენს თავს. და ამ ლოგიკის წინაშე ქვეყნებს ხშირად უჩნდებათ ცდუნება „შეუერთდნენ დინებას“: მოერგონ, თავი აარიდონ პრობლემებს, იფიქრონ, რომ მორჩილება უსაფრთხოებას მოუტანთ.

არ მოუტანს.

მაშ, რა არჩევანი გვაქვს?

1978 წელს ჩეხმა დისიდენტმა ვაცლავ ჰაველმა დაწერა ესსე სახელწოდებით „უძლურთა ძალა“. მან მარტივი კითხვა დასვა: როგორ ახერხებდა კომუნისტური სისტემა არსებობას?

მისი პასუხი იწყებოდა ბოსტნეულის გამყიდველით. ყოველ დილით ის მაღაზიის ვიტრინაში აკრავს პლაკატს: „პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა, შეერთდით!“ მას არ სჯერა ამის. არავის სჯერა. მაგრამ მაინც აკრავს — პრობლემების თავიდან ასაცილებლად, მორჩილების საჩვენებლად, „რათა საქმე მშვიდად წავიდეს“. და რადგან ყველა ქუჩაზე ყველა მაღაზია იგივეს აკეთებს, სისტემა გრძელდება.

არა მხოლოდ ძალადობის გამო, არამედ იმიტომ, რომ ჩვეულებრივი ადამიანები მონაწილეობენ რიტუალებში, რომლებიც თავადაც იციან, რომ სიცრუეა.

ჰაველმა ამას უწოდა „ცხოვრება სიცრუეში“. სისტემის ძალა მოდის არა მისი სიმართლისგან, არამედ ყველას მზადყოფნისგან, მოიქცეს ისე, თითქოს ის მართალია. და მისი მყიფეობაც აქედან მოდის: როგორც კი ერთი ადამიანი შეწყვეტს ამ თამაშს — როგორც კი ბოსტნეულის გამყიდველი ჩამოხსნის პლაკატს — ილუზია იწყებს ბზარვას.

დროა კომპანიებმა და ქვეყნებმა ჩამოხსნან თავიანთი პლაკატები.

ათწლეულების განმავლობაში ქვეყნები, როგორიცაა კანადა, სარგებლობდნენ იმით, რასაც წესებზე დაფუძნებულ საერთაშორისო წესრიგს ვუწოდებდით. ჩვენ შევედით მის ინსტიტუტებში, ვაქებდით მის პრინციპებს და ვიღებდით სარგებელს მისი პროგნოზირებადობისგან. მისი დაცვის ქვეშ შეგვეძლო ღირებულებებზე დაფუძნებული საგარეო პოლიტიკის წარმოება.

ვიცოდით, რომ ეს ისტორია ნაწილობრივ მცდარი იყო. რომ ძლიერები საჭიროებისამებრ თავს ითავისუფლებდნენ წესებისგან. რომ სავაჭრო წესები ასიმეტრიულად სრულდებოდა. და რომ საერთაშორისო სამართალი სხვადასხვა სიმკაცრით ვრცელდებოდა — იმის მიხედვით, ვინ იყო ბრალდებული ან მსხვერპლი.

ეს ფიქცია სასარგებლო იყო, და განსაკუთრებით ამერიკული ჰეგემონია უზრუნველყოფდა საზოგადოებრივ სიკეთეებს: ღია საზღვაო გზებს, სტაბილურ ფინანსურ სისტემას, კოლექტიურ უსაფრთხოებას და დავების გადაწყვეტის ჩარჩოებს.

ამიტომაც დავკიდეთ პლაკატი. ჩავერთეთ რიტუალებში. და უმეტესად თავი ავარიდეთ რიტორიკასა და რეალობას შორის არსებული უფსკრულის გამოძახილს.

ეს შეთანხმება აღარ მუშაობს.

პირდაპირ ვიტყვი: ჩვენ ვცხოვრობთ რღვევის და არა გარდამავალი ეტაპის ეპოქაში.

ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში ფინანსურმა, ჯანდაცვის, ენერგეტიკულმა და გეოპოლიტიკურმა კრიზისებმა გამოავლინა უკიდურესი გლობალური ინტეგრაციის რისკები.

ახლახან კი დიდმა ძალებმა ინტეგრაცია იარაღად აქციეს: ტარიფები — ბერკეტად, ფინანსური ინფრასტრუქტურა — ზეწოლის საშუალებად, მიწოდების ჯაჭვები — სისუსტედ, რომელსაც ექსპლუატაციას უკეთებენ.

შეუძლებელია „იცხოვრო სიცრუეში“ ურთიერთსასარგებლო ინტეგრაციის შესახებ, როდესაც ინტეგრაცია შენი დაქვემდებარების წყაროდ იქცევა.

მრავალმხრივი ინსტიტუტები, რომელზეც საშუალო ძალები ეყრდნობოდნენ — WTO, გაერო, COP — მნიშვნელოვნად დასუსტებულია.

შედეგად, ბევრი ქვეყანა ერთსა და იმავე დასკვნამდე მიდის: საჭიროა მეტი სტრატეგიული ავტონომია — ენერგიაში, საკვებში, კრიტიკულ მინერალებში, ფინანსებში და მიწოდების ჯაჭვებში.

ეს იმპულსი გასაგებია. ქვეყანას, რომელსაც არ შეუძლია საკუთარი თავის გამოკვება, ენერგიით უზრუნველყოფა ან დაცვა, არჩევანი თითქმის არ აქვს. როცა წესები აღარ გიცავს, თავად უნდა დაიცვა თავი.

მაგრამ ნათლად დავინახოთ, სად მივყავართ ამას: ციხე-სიმაგრეების სამყარო უფრო ღარიბი, უფრო მყიფე და ნაკლებად მდგრადი იქნება.

და კიდევ ერთი სიმართლე არსებობს: თუ დიდი ძალები საბოლოოდ უარს იტყვიან წესებისა და ღირებულებების თუნდაც ფორმალურ შენარჩუნებაზე და დაუბრკოლებლად მიჰყვებიან ძალასა და ინტერესებს, „ტრანზაქციონალიზმის“ სარგებელი სულ უფრო რთული გასამეორებელი გახდება. ჰეგემონები ვერ შეძლებენ უსასრულოდურთიერთობების მონეტიზაციას.

მოკავშირეები დაიწყებენ დივერსიფიკაციას, გაურკვევლობისგან დაზღვევას, არჩევანის გაზრდას. ეს აღადგენს სუვერენიტეტს — სუვერენიტეტს, რომელიც ადრე წესებზე იყო დაფუძნებული, ხოლო ახლა უფრო მეტად უნარზე იქნება დამყარებული, გაუძლოს ზეწოლას.

როგორც ვთქვი, ეს კლასიკური რისკმენეჯმენტი ფასიანი სიამოვნებაა, მაგრამ სტრატეგიული ავტონომიის, სუვერენიტეტის ეს ფასი შეიძლება გაზიარებული იყოს. კოლექტიური ინვესტიციები მდგრადობაში იაფია, ვიდრე ყველასთვის საკუთარი ციხის აშენება. საერთო სტანდარტები ამცირებს ფრაგმენტაციას. ურთიერთშემავსებლობა დადებითი ჯამია.

საშუალო ძალებისთვის, როგორიცაა კანადა, კითხვა არ არის — მოვერგოთ თუ არა ახალ რეალობას. უნდა მოვერგოთ. კითხვა ის არის: მოვერგებით მხოლოდ კედლების ამაღლებით, თუ შევძლებთ უფრო ამბიციურს?

კანადა ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც გამოფხიზლების ზარს მოუსმინა და საფუძვლიანად შეცვალა სტრატეგიული პოზიცია.

კანადელებმა იციან, რომ ძველი, კომფორტული დაშვება — თითქოს გეოგრაფია და ალიანსები ავტომატურად გვაძლევდა კეთილდღეობასა და უსაფრთხოებას — აღარ არის მართებული.

ჩვენი ახალი მიდგომა ეფუძნება იმას, რასაც ალექსანდერ სტუბი „ღირებულებებზე დაფუძნებულ რეალიზმს“ უწოდებს — სხვაგვარად რომ ვთქვათ, გვინდა ვიყოთ პრინციპულიც და პრაგმატულიც.

პრინციპულები — ფუნდამენტური ღირებულებების მიმართ ერთგულებაში: სუვერენიტეტი და ტერიტორიული მთლიანობა, ძალის გამოყენების აკრძალვა გაეროს ქარტიის ფარგლებს გარეთ, ადამიანის უფლებების პატივისცემა.

პრაგმატულები — იმ რეალობის აღიარებაში, რომ პროგრესი ხშირად ეტაპობრივია, ინტერესები განსხვავდება და ყველა პარტნიორი ჩვენს ღირებულებებს არ იზიარებს. ჩვენ ფართოდ და სტრატეგიულად ვურთიერთობთ, გახელილი თვალებით. ვმოქმედებთ სამყაროში ისეთად, როგორიც არის — და არ ველოდებით ისეთ სამყაროს, როგორიც გვინდა რომ იყოს.

კანადა აკალიბრებს ურთიერთობებს ისე, რომ მათი სიღრმე ასახავდეს ჩვენს ღირებულებებს. ჩვენ ვანიჭებთ პრიორიტეტს ფართო ჩართულობას, რათა მაქსიმალურად გავზარდოთ ჩვენი გავლენა — მსოფლიო წესრიგის რისკებისა და მომავალი ფსონების გათვალისწინებით.

ჩვენ აღარ ვეყრდნობით მხოლოდ ჩვენი ღირებულებების ძალას — არამედ ჩვენი ძალის ღირებულებასაც.

ჩვენ ვაშენებთ ამ ძალას შინ.

ჩემი მთავრობის მოსვლის შემდეგ შევამცირეთ გადასახადები შემოსავლებზე, კაპიტალურ მოგებაზე და ბიზნესინვესტიციებზე; მოვხსენით ყველა ფედერალური ბარიერი შიდაპროვინციულ ვაჭრობაში; დაჩქარებული წესით ვახორციელებთ ტრილიონი დოლარის ინვესტიციებს ენერგეტიკაში, ხელოვნურ ინტელექტში, კრიტიკულ მინერალებში, ახალ სავაჭრო დერეფნებსა და სხვა სფეროებში.

2030 წლამდე ვაორმაგებთ თავდაცვის ხარჯებს და ამას ვაკეთებთ ისე, რომ გავაძლიეროთ შიდა ინდუსტრიები.

ჩვენ სწრაფად ვახდენთ დივერსიფიკაციას საერთაშორისო ასპარეზზე. გავაფორმეთ ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობა ევროკავშირთან, მათ შორის შევუერთდით SAFE-ს — ევროპის თავდაცვის შესყიდვების სისტემას.

ბოლო ექვს თვეში ოთხ კონტინენტზე თორმეტი სხვა სავაჭრო და უსაფრთხოების შეთანხმება გავაფორმეთ.

ბოლო დღეებში კი ახალი სტრატეგიული პარტნიორობები დავამყარეთ ჩინეთთან და ყატართან.

ვაწარმოებთ თავისუფალი ვაჭრობის მოლაპარაკებებს ინდოეთთან, ASEAN-თან, ტაილანდთან, ფილიპინებთან, მერკოსურთან.

გლობალური პრობლემების გადასაჭრელად ვიყენებთ „ცვლად გეომეტრიას“ — სხვადასხვა საკითხზე სხვადასხვა კოალიციებს, ღირებულებებსა და ინტერესებზე დაყრდნობით.

უკრაინასთან დაკავშირებით, ჩვენ ვართ მსურველთა კოალიციის ბირთვული წევრი და ერთ-ერთი უდიდესი ერთ სულ მოსახლეზე დამცველი და უსაფრთხოების მხარდამჭერი.

არქტიკის სუვერენიტეტზე ჩვენ მტკიცედ ვდგავართ გრენლანდიასა და დანიასთან ერთად და სრულად ვუჭერთ მხარს გრენლანდიის უნიკალურ უფლებას, თავად განსაზღვროს საკუთარი მომავალი. ჩვენი ერთგულება მეხუთე მუხლის მიმართ ურყევია.

ჩვენ ვმუშაობთ ნატოს მოკავშირეებთან (მათ შორის სკანდინავიურ-ბალტიურ ქვეყნებთან ), რათა კიდევ უფრო გავამაგროთ ალიანსის ჩრდილოეთი და დასავლეთი ფლანგები — მათ შორის უპრეცედენტო ინვესტიციებით ზეჰორიზონტულ რადარებში, წყალქვეშა ნავებში, ავიაციაში და ადგილზე განლაგებულ ძალებში. კანადა მკაცრად ეწინააღმდეგება გრენლანდიასთან დაკავშირებულ ტარიფებს და მოითხოვს მიზნობრივ მოლაპარაკებებს არქტიკის უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის საერთო მიზნების მისაღწევად.

პლურილატერალურ ვაჭრობაში ჩვენ ვუჭერთ მხარს ძალისხმევას, შეიქმნას ხიდი ტრანს-წყნარი ოკეანის პარტნიორობასა და ევროკავშირს შორის — ახალი სავაჭრო ბლოკი 1.5 მილიარდი ადამიანისთვის.

კრიტიკულ მინერალებზე ვქმნით მყიდველთა კლუბებს G7-ის ფარგლებში, რათა მსოფლიო გათავისუფლდეს კონცენტრირებული მიწოდებისგან.

ხელოვნურ ინტელექტში ვთანამშრომლობთ თანამოაზრე დემოკრატიებთან, რათა საბოლოოდ არ დაგვჭირდეს არჩევანი ჰეგემონებსა და ჰიპერსკეილერებს შორის.

ეს არ არის გულუბრყვილო მულტილატერალიზმი. არც დასუსტებულ ინსტიტუტებზე დაყრდნობა. ეს არის მოქმედი კოალიციების აშენება — საკითხიდან საკითხამდე — პარტნიორებთან, ვისთანაც საკმარისი საერთო გვაქვს ერთობლივი მოქმედებისთვის. ზოგ შემთხვევაში ეს იქნება ქვეყნების დიდი უმრავლესობა.

და ეს არის ვაჭრობის, ინვესტიციისა და კულტურის მჭიდრო ქსელის შექმნა, რომელზეც მომავალ გამოწვევებსა და შესაძლებლობებში დავეყრდნობით.

საშუალო ძალებმა ერთად უნდა იმოქმედონ, რადგან თუ მაგიდასთან არ ხარ, მენიუში ხარ.

დიდ ძალებს შეუძლიათ მარტო თამაში — მათ აქვთ ბაზრის ზომა, სამხედრო შესაძლებლობები და ბერკეტები პირობების დასაწესებლად. საშუალო ძალებს — არა.

და როცა ჰეგემონთან მხოლოდ ორმხრივად ვლაპარაკობთ, სუსტ პოზიციაში ვიმყოფებით, ვიღებთ იმას, რასაც გვთავაზობენ. ვეჯიბრებით ერთმანეთს, ვინ იქნება უფრო დამყოლი.

ეს არ არის სუვერენიტეტი. ეს არის სუვერენიტეტის თამაში დაქვემდებარების მიღებით.

დიდ ძალათა კონკურენციის სამყაროში შუაში მყოფ ქვეყნებს არჩევანი აქვთ: ერთმანეთს შეეჯიბრონ კეთილგანწყობისთვის, თუ გაერთიანდნენ და შექმნან მესამე გზა — გავლენიანი გზა.

მყარ ძალაზე ზრდამ არ უნდა დაგვაბრმავოს იმ ფაქტის მიმართ, რომ ლეგიტიმურობის, მთლიანობისა და წესების ძალა კვლავ ძლიერი დარჩება — თუ ერთად ავამოქმედებთ.

და აქ ვუბრუნდები ჰაველს.

რას ნიშნავს საშუალო ძალებისთვის „ცხოვრება სიმართლეში“?

ეს ნიშნავს რეალობის სახელის დარქმევას. შეწყვიტეთ „წესებზე დაფუძნებული საერთაშორისო წესრიგის“ მოხმობა ისე, თითქოს ის კვლავ მუშაობს ისე, როგორც აღწერილია. უწოდეთ სისტემას ის, რაც არის: დიდი ძალების მზარდი კონკურენციის პერიოდი, სადაც ყველაზე ძლიერები ეკონომიკურ ინტეგრაციას ზეწოლის იარაღად იყენებენ.

ეს ნიშნავს თანმიმდევრულ მოქმედებას. ერთნაირი სტანდარტების გამოყენებას მოკავშირეებსა და მეტოქეებზე. როცა საშუალო ძალები აკრიტიკებენ ეკონომიკურ ზეწოლას ერთი მხრიდან და დუმილს ინარჩუნებენ მეორეზე — ისინი კვლავ ტოვებენ პლაკატს ფანჯარაში.

ეს ნიშნავს იმის აშენებას, რისიც გვჯერა. ძველი წესრიგის დაბრუნების მოლოდინის ნაცვლად — ისეთი ინსტიტუტებისა და შეთანხმებების შექმნას, რომლებიც რეალურად მუშაობს.

და ეს ნიშნავს ზეწოლის ბერკეტების შემცირებას. ძლიერი შიდა ეკონომიკის აშენება ყოველთვის უნდა იყოს მთავრობის მთავარი პრიორიტეტი. საერთაშორისო დივერსიფიკაცია არა მხოლოდ ეკონომიკური წინდახედულობაა — ეს არის გულწრფელი საგარეო პოლიტიკის მატერიალური საფუძველი. ქვეყნები იმსახურებენ პრინციპულ პოზიციებს მაშინ, როცა ამცირებენ საკუთარ მოწყვლადობას შურისძიების მიმართ.

კანადას აქვს ის, რაც მსოფლიოს სჭირდება. ჩვენ ენერგეტიკული ზესახელმწიფო ვართ. გვაქვს კრიტიკული მინერალების უზარმაზარი მარაგი. გვყავს მსოფლიოში ყველაზე განათლებული მოსახლეობა. ჩვენი საპენსიო ფონდები მსოფლიოში ყველაზე მსხვილი და დახვეწილია. გვაქვს კაპიტალი, ტალანტი და მთავრობა, რომელსაც აქვს უზარმაზარი ფისკალური შესაძლებლობები გადამწყვეტი მოქმედებისთვის.

და გვაქვს ღირებულებები, რომელთა მიმართ სხვები ისწრაფვიან.

კანადა არის პლურალისტური საზოგადოება, რომელიც მუშაობს. ჩვენი საჯარო სივრცე ხმაურიანი, მრავალფეროვანი და თავისუფალია. კანადელები კვლავ ერთგულნი არიან მდგრადობის.

ჩვენ ვართ სტაბილური, სანდო პარტნიორი — სამყაროში, რომელიც ასეთად აღარ არის — პარტნიორი, რომელიც ურთიერთობებს აშენებს და აფასებს გრძელვადიან პერსპექტივაში.

კანადას აქვს კიდევ რაღაც: გააზრება იმისა, რაც ხდება, და გადაწყვეტილება, იმოქმედოს შესაბამისად.

ჩვენ გვესმის, რომ ეს რღვევა უფრო მეტს მოითხოვს, ვიდრე ადაპტაციას. ის მოითხოვს გულწრფელობას სამყაროს მიმართ — ისეთად, როგორიც არის.

ჩვენ ვიღებთ პლაკატს ფანჯრიდან.

ძველი წესრიგი აღარ დაბრუნდება. არ უნდა ვიგლოვოთ იგი. ნოსტალგია არ არის სტრატეგია.

მაგრამ ბზარიდან შეგვიძლია ავაშენოთ რაღაც უკეთესი, ძლიერი და უფრო სამართლიანი.

ეს არის საშუალო ძალების ამოცანა — მათ აქვთ ყველაზე მეტი დასაკარგი ციხე-სიმაგრეების სამყაროში და ყველაზე მეტი მოსაპოვებელი ნამდვილი თანამშრომლობის სამყაროში.

ძლიერებს აქვთ თავიანთი ძალა. მაგრამ ჩვენც გვაქვს რაღაც — უნარი, შევწყვიტოთ მოჩვენება, დავარქვათ სახელი რეალობას, გავაძლიეროთ საკუთარი თავი შინ და ვიმოქმედოთ ერთად.

ეს არის კანადის გზა. ჩვენ მას ღიად და თავდაჯერებულად ვირჩევთ.

და ეს არის გზა, რომელიც ღიაა ნებისმიერი ქვეყნისთვის, ვინც მზად არის, მას ჩვენთან ერთად დაადგეს.