,
„დედაენა არის უფლის კურთხევით ჩვენ წინაპართაგან აღშენებული უწმინდესი ტაძარი, რომელსაც სვეტებად უდგანან სამშობლო ქვეყნის მოღვაწენი; დანგრევა მისი ადვილია, ხოლო აღდგენა ფრიად ძნელი“. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი კირიონ II
„ენაა იდუმალი და აუხსნელი საუნჯე, რომელსაც განსაკუთრებული მოვლა და პატრონობა სჭირდება“. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია II
1978 წლის 14 აპრილს ყველაფერი უჩვეულოდ დაიწყო. თბილისის უნივერსიტეტის პირველი კორპუსის წინ დილიდანვე დაძაბულობა იგრძნობოდა, სტუდენტები ჯგუფ-ჯგუფად იკრიბებოდნენ, ხმამაღლა მსჯელობდნენ... მათი რაოდენობა ყოველ წუთს იზრდებოდა. 11 საათზე ათასობით ახალგაზრდა მელიქიშვილის ქუჩით რუსთაველის გამზირისაკენ დაიძრა, სადაც საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს საგანგებო სესია მიმდინარეობდა. ამ სესიაზე საქართველოს სსრ საკონსტიტუციო კომისიის თავმჯდომარის ედუარდ შევარდნაძის მოხსენების შემდეგ საქართველოს ახალი კონსტიტუცია უნდა დაემტკიცებინათ, კონსტიტუცია, რომელშიც წინასგან განსხვავებით ქართული ენის სახელმწიფო სტატუსი გაუქმებული იყო... ამ ფაქტით აღშფოთებულ უნივერსიტეტიდან დაძრულ ახალგაზრდებს ფილარმონიასთან შეუერთდნენ სხვადასხვა უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტები, ის პროფესორ-მასწავლებლები და შემოქმედებითი ინტელიგენციის წარმომადგენელნი, რომელთაც ახსოვდათ 1956 წლის 9 მარტის სისხლიანი დღე... მათ სახეებზე აღბეჭდილი იყო სიხარულიც და სისხლიანი ტრაგედიის განმეორების შიშიც...
აბობოქრებულმა ახალგაზრდებმა რუსთაველის ძეგლთან გაარღვიეს მილიციელთა კორდონები და შევიდნენ რუსთაველის გამზირზე, სადაც ჩამწკრივებული იყო სრულ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფი ბრეზენტგადაფარებული საბჭოთა სამხედრო მანქანების კოლონა.
2008 წელს ბატონ ედუარდ შევარდნაძესთან შეხვედრისას ჩავინიშნე 1978 წლის 14 აპრილის მოვლენების მისეული ხედვა. „ახალგაზრდების რუსთაველის გამზირზე შემოსვლის მომენტიდან ყოველ 5 წუთში ვიღებდი ინფორმაციას მათი მოძრაობის შესახებ. მითხრეს, რომ მათ შეუერთდნენ მეცნიერების, ხელოვნების, შემოქმედებითი ინტელიგენციის წარმომადგენლები. დემონსტრანტები გაიძახოდნენ: „გაუმარჯოს დედა-ენას!“ რამდენიმე წუთიც და გუგუნის ხმა მეც მესმოდა. ყოველ წუთს მოსალოდნელი იყო გაუთვალისწინებელი რამ მომხდარიყო. საბჭოთა სისტემა ასე იყო მოწყობილი - ექსტრემალურ სიტუაციაში რესპუბლიკაში რეალური ძალაუფლება ცენტრალური კომიტეტის მეორე მდივნის ხელში იყრიდა თავს, მას ემორჩილებოდნენ ძალოვანები. ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი იყო გენერალ-ლეიტენატი პავლე მელნიკოვი, რომელმაც მითხრა: დიდ პატივს გცემთ თქვენ და ქართველ ხალხს, მაგრამ თუ ბრძანება მოვიდა მოსკოვიდან ძალის გამოყენებაზე, მე მას შევასრულებო. ცოტა ხნის შემდეგ კი საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მეორე მდივანი გენადი კოლბინი მეუბნება: ამჟამად ყველა ძალოვანი მე მემორჩილება, მაგრამ ეს დროებითაა, საჭიროა როგორმე დაუკავშირდეთ სკკპ ცენტრალური კომიტეტის გენერალურ მდივანს ლეონიდ ბრეჟნევს და მოახსენეთ შექმნილი ვითარების შესახებო. როდესაც მოხსენებას ვკითხულობდი მომახსენეს, რომ მოხერხდა ბრეჟნევთან დაკავშირება... ბრეჟნევთან საუბრის შემდეგ გავაგრძელე მოხსენების კითხვა და გამოვაცხადე: საკონსტიტუციო კომისიამ ბევრი იფიქრა, იმსჯელა კონსტიტუციის 75-ე მუხლთან დაკავშირებით და მიიღო გადაწყვეტილება ეს მუხლი ასე ჩამოყალიბდეს: „საქართველოს სსრ სახელმწიფო ენა არის ქართული ენა“... ამ სიტყვებს მოჰყვა დარბაზის ემოციური ოვაცია. ამის შემდეგ ჩავედით მთავრობის სახლის წინ შეკრებილ ახალგაზრდებთან და მოვახსენეთ ჩვენი გადაწყვეტილების შესახებ...“
ამ დღეს თბილისი გადაურჩა ახალ სისხლისღვრას. ეს იყო უპრეცენდენტო შემთხვევა, როდესაც საბჭოთა სისტემამ უკან დაიხია... საქართველოს ისტორიაში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ახალი ეტაპი იწყებოდა.
