USD 2.6996
EUR 2.9382
RUB 3.0723
თბილისი
ვლადიმერ გუცაევი: ხალხს ძალიან ვუყვარდი, მაგრამ ცუდად თუ ვითამაშებდი, ვიცოდი, რომ ჩემი წილი გინება დამსახურებული მქონდა
თარიღი:  4850

თბილისის “დინამოს” ლეგენდარულ ფეხბურთელს ვლადიმერ გუცაევს ქართული ფეხბურთის გულშემატკივრის დიდი სიყვარული მრავალი  წლის წინ, იმ დღიდან ერგო, როდესაც ქვეყნის პირველი საფეხბურთო გუნდის წევრი გახდა. დაუვიწყარი გოლები, საოცარი ფინტები,   გამარჯვებები, რომელშიც ვლადიმერ გუცაევს, თავისი თაობის სხვა ბრწყინვალე ფეხბურთელებთან ერთად უდიდესი წვლილი შეჰქონდა, უკვე ქართული ფეხბურთის ისტორიაა, რომელშიც ვლადიმერ გუცაევს დამსახურებულად უკავია გამორჩეული  ადგილი. “ ამდენი წლის შემდეგ, გულშემატკივარი ისე მხვდება, თითქოს გუშინ გამოვედი სტადიონიდანო”, ამბობს ლეგენდარული თავდამსხმელი, რომელიც თბილისთან,  ფეხბურთთან, მეგობრებთან დაკავშირებულ საკუთარ ისტორიას გვიზიარებს და იმ დროს იხსენებს, როდესაც თბილისი - ფეხბურთით, თავად კი, ამ დიდი ზეიმის შემოქმედის როლში ცხოვრობდა.

ვლადიმერ გუცაევი: ჩემი ემოციები  თბილისის მიმართ ისეთია, როგორიც შეიძლება ჰქონდეს არა მხოლოდ თბილისელ კაცს, არამედ ყველას ვინც ამ ქალაქში ჩამოვიდა, აქ გაატარა ბავშვობა, აქ იცხოვრა მრავალი წელი. მე დავიბადე  ნახალოვკაში,ფაქტიურად იქ გავიზარდე. მართალია რუსულ სკოლაში დავდიოდი და დიდხანს ვერ ვფლობდი ქართულ ენას იმ დონეზე, როგორც უნდა მცოდნოდა, მაგრამ მერე, როცა ბავშვებთან ფეხბურთის თამაში დავიწყე და უკვე მოგვიანებით, როცა საფეხბურთო სკოლაში წავედი, სადაც ყველა ქართულად ლაპარაკობდა, ბოლო - ბოლო  ქართულად მეც კარგად ავლაპარაკდი.ნახალოვკა გამორჩეული უბანი იყო. ჩვენ დროს თბილისში  სამი უბანი იყო ცნობილი: სოლოლაკი, პლეხანოვი და ნახალოვკა,ეს იყო ძველი უბნები, ცნობილი თავისი ტრადიციებით, კოლორიტით. ჩვენს უბანში დაიბადნენ უძლიერესი ფეხბურთელები: სერგო კოტრიკაძე, მიშა მესხი, ზაურ კალოევი, ვოვა ელოშვილი, მე, საშა ჩივაძე, მანუჩარ მაჩაიძე, მისი ძმა გოჩა მაჩაიძე. ძალიან სპორტული უბანი გვქონდა, განსაკუთრებით ფეხბურთში. ჩვენ ძალიან გვეამაყებოდა, რომ ჩვენი უბნიდან იყვნენ წინა თაობის გამორჩეული ფეხბურთელები,  როგორც ახლა მე მხვდებიან ნახალოვკელები სიამაყით, ასე ვიყავით ჩვენც. ფეხბურთის თამაში უბანში დავიწყე. დღეს ბავშვები 6- 7 წლის ასაკში შეჰყავთ ფეხბურთზე, მე გვიან,  11 წლის ვიყავი როდესაც საფეხბურთო სკოლაში მოვხვდი, ეს იყო შემთხვევითობა. უბანში გავიგე, რომ “დინამოს” სტადიონზე ყოველ კვირა ხდებოდა   სხვადასხვა ასაკის ბავშვების შემოწმება. სახლში არც მითქვავს, რამდენიმე ბიჭი შევიკრიბეთ და წამოვედით ნახალოვკიდან “დინამოს” სტადიონზე. პირველ კვირას რომ მივედი, დამიწუნეს - მეკარეობა მინდოდა, მაგრამ მეკარეობისთვის პატარა ვიყავი.მეორე კვირასაც, როგორც მეკარე ისე მივედი სტადიონზე. ერთმა ბიჭმა მითხრა: შენგან რა მეკარე უნდა დადგეს, წადი წინ ითამაშეო და წინ გამაგდო. კარგი “მატაობა” ვიცოდი, მოწინააღმდეგის მოტყუება, შემამჩნიეს და ამიყვანეს. მაშინ საფეხბურთო სკოლის დირექტორი იყო ცნობილი ფეხბურთელი გრიშა გაგუა, დამიბარა ბატონმა გრიშამ, მივედი და ამიყვანეს. იქიდან დაიწყო ჩემი საფეხბურთო კარიერა. 17 წლის ვიყავი, როდესაც “დინამოს” მეორე, სარეზერვო გუნდში ამიყვანეს, ფაქტიურად ერთ წელიწადში ძირითად შემადგენლობაში მოვხვდი. 

- ოჯახი როგორ შეხვდა თქვენს გადაწყვეტილებას, ფეხბურთელი გამხდარიყავით?

- მამაჩემი კიროვის ქარხანაში  მუშაობდა, ფეხბურთის დიდი ფანი იყო, განსაკუთრებით უყვარდა მიშა მესხი, ფანიც აღარ ერქვა, გიჟდებოდა მის თამაშზე. როცა გაიგო, რომ საფეხბურთო სკოლაში მიმიღეს, ძალიან გაუხარდა. როგორც ყველა მამა, ისიც ოცნებობდა შვილის წარმატებებზე, მიშა მესხის გავლენით,ალბათ,  ფიქრობდა: იქნებ ოდესმე ჩემმა შვილმაც ითამაშოს  დიდი ფეხბურთიო.მოესწრო ჩემს წარმატებებს, ამით  ამაყობდა, ოღონდ ჩუმად.  ჩემი ქება სიამოვნებდა, მაგრამ  არასდროს იძახდა, რომ  მისი შვილი მაგარი იყო. თავიდან ერთ თამაშს არ აცდენდა სტადიონზე, მაგრამ მერე რაღაც არ მოეწონა და სტადიონზე აღარ მოსულა. გულშემატკივრის ამბავი ასეა - ცაში აგიყვანენ კარგი გოლისთვის, მაგრამ  თუ ერთხელ კარს ააცილე, შეიძლება გაგინონ კიდეც. როგორც ჩანს, მამამ ჩემი გინება მოისმინა და გადაწყვიტა  სახლში, ტელევიზორში ეყურებინა ჩემი თამაშებისთვის (იცინის)

- იმ წლებში, როდესაც  თბილისის “დინამოში” თამაშობდით, ძალიან ბევრი ცნობილი ფეხბურთელი თამაშობდა თქვენთან ერთად. როგორი იყო კონკურენცია ფეხბურთელებს  შორის და ვისთან გქონდათ ახლო  ურთიერთობა? 

-  ჩვენი გუნდი ზუსტად იმით იყო გამორჩეული, რომ სპორტული კონკურენციის მიუხედავად, ერთმანეთთან კარგი დამოკიდებულება გვქონდა, ამიტომაც ვდებდით კარგ შედეგს. ფეხბურთელისთვის მოედანზე პარტნიორი  ბევრად უფრო ძვირფასია, ვიდრე ახლო მეგობარი. ჩვენ შორის არ არსებობდა  შური, ერთმანეთზე ჭორაობა თამაშის შემდეგ. თუ ვინმე შეცდომას დაუშვებდა, ყველა ვცდილობდით, მის გამოსწორებას, თუნდაც დიუსელდორფის ფინალში, იქ მცველებმა შეცდომა დაუშვეს, როცა გოლი გავუშვით, მაგრამ მერე, ყველამ ერთად იმდენი გავაკეთეთ, რომ ანგარიშიც გავათანაბრეთ და მოვიგეთ კიდეც. დღეს ფეხბურთში კონკურენციის წესები შეცვლილია. მოედანზე  სხვას რომ დაეხმარო, დიდი ოსტატი უნდა იყო. თუ ეს არ გაქვს, მეგობარს ვერ დაეხმარები. დღევანდელ ფეხბურთში ოსტატები ცოტაა, გუნდში 2-3 კაცია მაგარი, დანარჩენები მათ მიჰყვებიან. ჩვენს გუნდში ჩემ გარშემო მაგარი ბიჭები იყვნენ, 7- 8 დიდი ოსტატი მაინც გვყავდა გუნდში. 

მე ისეთი პიროვნება ვიყავი ყველასთან ვმეგობრობდი, მაგრამ განსაკუთრებული ურთიერთობა მქონდა დათო ყიფიანთან. დათო ერთი წლით იყო ჩემზე უფროსი, თითქმის ერთად დავიწყეთ  “დინამოში”, ახალგაზრდულ ნაკრებში თამაში. სხვათაშორის, როცა ფეხბურთს დავანებეთ თავი, უფრო მეტი დრო გვქონდა ერთად გასატარებლად, რომ ვარჯიშის, თამაშის გარეშე შევხვედროდით ერთმანეთს. ჩვენი მეგობრობა უკვე სხვა ეტაპზე გადავიდა და ბოლომდე გაგრძელდა.დათო გამორჩეულად კარგი ფეხბურთელი, გუნდის ნამდვილი ლიდერი იყო, შესაბამისად, მას ბოლომდე ვენდობოდი მოედანზე,  მე კი არა, მისი იმედი ყოველთვის ჰქონდა ყველა ჩემს თანაგუნდელს, რადგან დათო მოედანზე ბოლომდე იხარჯებოდა და ყველაფერს აკეთებდა გამარჯვებისთვის. ჩვენ ყველას ჩვენი მისია გვქონდა მოედანზე.

- როგორ ფიქრობთ, რა იყო თქვენი განსაკუთრებული უნარები მოედანზე?

- ჩემი აზრით, სისწრაფე და მოწინააღმდეგის მოტყუება იყო ჩემი მთავარი თვისება მოედანზე. ყველა სხვადასხვანაირად ვიყავით გამორჩეული მოედანზე. დათო ყიფიანს ბევრი კარგი თვისება ჰქონდა, პირველ რიგში ჭკუა, თუ  როგორ, რომელი მხრიდან უნდა წაეყვანა გუნდს თამაში, საით განევითარებინა შეტევა, მარცხნიდან, მარჯვნიდან, ცენტრიდან. ამის გარდა დათო  ბევრ გოლებსაც იტანდა.ამ მხრივ გამორჩეული იყო რამაზ შენგელიაც, მას შეეძლო გოლი შეეგდო არაფერში და გუნდისთვის ორი ქულა მოეტანა. არის სიტუაცია, როცა არავინ არაფერს მოელის და უცებ გოლი გადის, ვოვა, დათო ან ვიტალი ჩააწოდებდა პასს და რამაზი დახვდებოდა ხოლმე იქ, სადაც უნდა ყოფილიყო. ძალიან ნიჭიერი, ეფექტური და “მუშა”  ფეხბურთელი იყო ვიტალი დარასელია, ისეთი რაღაც  შეეძლო გაეკეთებინა, რასაც სხვა ნახევარმცველი ვერ გააკეთებდა. მაგალითად, გოლი, რომელიც მან კარლ ცაისთან ფინალში გაიტანა, ასეთ გოლს უბრალო ფეხბურთელი ვერ  გაიტანს.ასეთი  სასწაული გოლები მხოლოდ ისეთ ფეხბურთელს გააქვს, რომელმაც თვითონ იცის, რომ შეუძლია, ეს იცის პარტნიორმაც და გულშემატკივარმაც. ასეთი იყო ვიტალი დარასელია. მისი გარდაცვალების შემდეგ გუნდში  ძალიან გაგვიჭირდა. მთელი საქართველო შოკში იყო და წარმოიდგინეთ ჩვენ, ვინც დღე და ღამე ერთად ვიყავით, რა დღეში ვიქნებოდით.   

-  რა იყო  ყველაზე მძიმე და რთული პერიოდები თქვენს  სპორტულ კარიერაში?  

- მქონდა რამდენიმე სერიოზული ტრავმა, რომელმაც ნახევარი წელი და კიდევ უფრო მეტხანს ამომაგდო ფეხბურთიდან. ფეხბურთელისთვის რთულია, როდესაც არ თამაშობ და არც  იცი, როდის გახვალ მოედანზე.  მახსოვს წაგებაც - იმის მიუხედავად, რომ სპორტში წაგება და მოგება ძალიან ახლოს არის ერთმანეთთან, არის წაგება, რომელიც ყოველთვის მახსოვს. ჩემთვის  ეს იყო 1982 წელს შეხვედრა ბელგიის  “სტანდარტთან”, როცა კვლავ შეგვეძლო ფინალში მოხვედრა.

- თქვენ გქონდათ შეთავაზება  გადასულიყავით  “მადრიდის” რეალში, რატომ თქვით უარი ამ  შანსზე, რომელიც აბსოლუტურად შეცვლიდა თქვენს ცხოვრებას?

- ძალიან მეამაყება, რომ მოვხვდი ამ გუნდის ხელმძღვანელების ინტერესის არეალში. ფეხბურთელი “რეალში” რომ აიყვანონ, მის თამაშს წლების განმავლობაში უყურებენ და აკვირდებიან, მე კი ესპანეთში ტურნირზე ორი თამაშის შემდეგ, იმავე საღამოს შემომთავაზეს, “რეალში” გადასვლა.  დიდი სიამოვნებით  დავთანხმდებოდი ამ წინადადებას და წავიდოდი “რეალში” სათამაშოდ, ეს დიდი პატივია ყველა ფეხბურთელისთვის, მაგრამ კომუნისტურ ეპოქაში, ისეთი დრო იყო, ამაზე ფიქრიც კი დანაშაულად ითვლებდა. მე არ ვიცი, რომ წავსულიყავი, რა მოხდებოდა, მაგრამ ბევრი უსიამოვნება რომ შეხვდებოდა ჩემს ოჯახს, ეს ვიცოდი. მე რომ ესპანეთში გადავსულიყავი, ჩემი ცხოვრება ალბათ სულ სხვანაირად წარიმართებოდა. მეტად ცნობილი გავხდებოდი ევროპაში, რადგან საბჭოთა კავშირის ფეხბურთელებს, ძალიან ცუდად გვიცნობდნენ საზღვარგარეთ. უფრო მეტიც, ყველაფერი კეთდებოდა, რომ არ გავეცნეთ. “რეალში” 2-3 თამაში რომ მეთამაშა იმ დონეზე, როგორც თბილისის “დინამოში” ვთამაშობდით, რა თქმა უნდა ყველა გამიცნობდა ევროპაშიც, შეიძლება მსოფლიოშიც. ამის გარდა, 300 მანეთის ნაცვლად წელიწადში ალბათ 3- 5 მილიონი მექნებოდა შემოსავალი,ავიშენებდი სახლს მალიორკაზე, მაიამში(იცინის)

 - მაგრამ იმ სიყვარულს, რაც  საქართველოში  გაქვთ,  ალბათ  სხვაგან ვერ მიიღებდით.   

-  ასე არ არის. მესი მაგალითი ამისი. ის  არგენტინელია, მაგრამ წლები თამაშობდა ესპანეთში. ახლა ამერიკაში თამაშობს. იცით როგორ ამაყობს მთელი არგენტინა მესის წარმატებებით? როგორ უყვარს მთელ არგენტინას. ისეთი დრო რომ ყოფილიყო, რომ  “რეალში” გადავსულიყავი და  საქართველოს ნაკრებშიც მეთამაშა, ჩემი ხალხი მეტად არ იამაყებდა ჩემით?  ხვიჩა კვარაცხელია ნაპოლში რომ თამაშობს, ნაკლებად უყვართ საქართველოში და ნაკლებად პოპულარულია ჩვენთან? ჩვენ ყველას როგორ გვიხარია მისი წარმატება. კარგი იქნებოდა, უფრო კარგ პერიოდში რომ დავბადებულიყავი (იცინის) 

 - როგორი იყო  მაშინ  პოპულარული ფეხბურთელების ცხოვრება  თბილისში?

 - დღევანდელი ცნობილი ფეხბურთელების ცხოვრება სხვანაირია, ჩვენი  სხვანაირი იყო. იმის მიუხედავად, რომ გვქონდა ადამიანების დიდი სიყვარული, მაშინ ფაქტიურად არაფერი არ არსებობდა ნორმალურად ცხოვრების პირობები,კარგი რესტორანიც კი არ იყო, სავახშმოდ რომ შესულიყავი, არა თუ სხვა სივრცეები. გვქონდა ძალიან დაბალი ხელფასი, 300 მანეთი, რაც ადამიანს არაფერში გყოფნიდა.ხანდახან, როცა  მოვიგებდით,  100 მანეთს დაგვიმატებდნენ ხოლმე.  ჩვენ არავითარი პირობა არ გვქონდა, დღეში 2-3 ჯერ ვვარჯიშობდით,  ჩვენს ფორმას  ბაზაზე ჩვენ თვითონ ვრეცხავდით, ვაშრობდით და მეორე დღეს ვიცმევდით. არც ისეთი  იყო ჩვენი ცხოვრება, როგორც გვერდიდან ჩანდა. ამის  მიუხედავად,  სადაც არ უნდა მივსულიყავით, რაიმე საქმეზე ან  თხოვნით, ყველა კარი ღია იყო ჩვენთვის, ყველა გვეფერებოდა და პატივს გვცემდა. ფეხბურთი თბილისში ისეთი პოპულარული იყო, თითზე ჩამოსათვლელი ადამიანი იყო, ვისაც ფეხბურთი არ აინტერესებდა. ჩვენ  გვქონდა დიდი სამეგობრო, ვმეგობრობდით ხელოვანებთან, ბიზნესმენებთან, რომელთაც მაშინ საქმოსნები ერქვათ. ისინი კარგი პიროვნებები იყვნენ, გარდა იმის, რომ ფულს შოულობდნენ, ბევრ კარგ რამეს აკეთებდნენ საზოგადოებისთვისაც. 

-  კარლ ცაისთან მოგების შემდეგ პრიზებად “ვოლგები” არ  გაჩუქეს?

-  ეგ პრიზი არ იყო, კომუნისტურ რეჟიმში ყველაფერზე რიგი იყო, ჩვენ ის უპირატესობა გვქონდა, რომ შეგვეძლო   რიგის გარეშე მიგვეღო ბინა ან მანქანა, მაგრამ ეს არ იყო საჩუქარი, ყველაფერში ფულს ვიხდიდით. გულშემატკივარს რომ ეგონა, რომ როდესაც თასი ავიღეთ ჩვენ “ვოლგები” გვაჩუქეს, სინამდვილეში ასე არ იყო. მაშინ ვოლგა ღირდა 16 200 მანეთი, ყველამ ვინც  მაშინ მანქანები ვიყიდეთ, ზუსტად ეს თანხა გადავიხადეთ. ჩვენთვის მთავარი იყო ის სიყვარული, რასაც ვიღებდით უზომოდ. მე მაშინ უნივერსიტეტში ვსწავლობდი, ორი ფაკულტეტი დავამთავრე - ეკონომიკის  და იურდიული, დღის ფაკულტეტზე ვსწავლობდი. მიყვარდა ლექციებზე სიარული, უნივერსიტეტში რომ შევდიოდი, ყველა სტუდენტი ჩემთან მორბოდა, ყველა ლექტორს ჩემთან ერთად უნდოდა ჩაის დალევა (იცინის) მე მთელი ცხოვრება ისე გავატარე  არასდროს პოპულარობა თავში არ ამვარდნია, ვიცოდი, რომ ხალხს ძალიან ვუყვარდი, მაგრამ ცუდად თუ ვითამაშებდი, ვიცოდი, რომ ჩემი წილი გინება გარანტირებული მქონდა (იცინის)  გულშემატკივარი სტადიონზე იმიტომ მოდის, რომ თავისი გუნდის გამარჯვება ნახოს და თავისი ემოციები გამოხატოს ბოლომდე. ეს არ არის თეატრი, რომ ემოცია  დამალო, ასე რომ წაგების დროს სტვენა და გინებაც “მიღებულია” სტადიონზე. 

 - როდესაც აქტიურ  ფეხბურთს თავი დაანებეთ, ალბათ ძალიან გაგიჭირდათ ფეხბურთის გარეშე  ცხოვრება.        

34 წლის ვიყავი, როდესაც ფეხბურთს თავი დავანებე. ამ დღეს ყველა ფეხბურთელი წინასწარ არის შეგუებული.  ყველა მზად არის, რომ ეს ადრე თუ გვიან მოხდება და დაანებებს თავს თამაშს. მე როდესაც ფეხბურთიდან წამოვედი, დავოჯახდი, ორი შვილი გვეყოლა.ოჯახმა გადამატანინა ის პერიოდი. ამას გარდა, ფეხბურთს ბოლომდე ხომ არ  ჩამოვცილდი? მე ვიყავი ფეხბურთის სამმართველოს უფროსი, ეს იყო დღევანდელი ფედერაციის პრეზიდენტის პოსტი, შესაბამისად საქმეც ბევრი მქონდა, მერე ვიყავი თბილისის “დინამოს” სპორტული დირექტორი, მერე ვიყავი საუდის არაბეთში, კვიპროსში, რუსეთში, ფეხბურთში, ფეხბურთელებს შორის ვტრიალებდი, ასე რომ განსაკუთრებული განცდები არ მქონია.

- ყველაზე მეტად წარსულიდან რა გენატრებათ?

- ახალგაზრდობა, საუკეთესო წლები. უკან რომ დამაბრუნა თავიდან დავიწყებდი ფეხბურთს, ის ჩემი ბიჭებიც  გვერდით მეყოლებოდა. თავიდან დავიწყებდით ამ გზის გავლას, რომელიც არ იყო იოლი, მაგრამ ბევრი კარგი დღე და მოგონება დაგვიტოვა. იმის მიუხედავად, რომ გაჭირვებაც მახსოვს და  ბევრი სირთულეც, როცა ახალგაზრდა ხარ, ყველაფერი სხვანაირადაა. მადლობელი ვარ უფლის იმ წლებისთვის. 16 წელი, რომ თბილისის “დინამოს” ძირითად შემადგენლობაში ითამაშებ, ხალხის უზომო სიყვარული გაქვს,  გვერდით გყავს ოჯახი, მშობლები, საუკეთესო მეგობრები,დიდი პიროვნებები, მადლობელი უნდა იყო ცხოვრების, აბა რა?!  

მიხარია,რომ არ დავავიწყდი ხალხს. ზოგჯერ ხალხი ისე მხვდება, თითქოს გუშინ გამოვედი სტადიონიდან, ზოგი სიხარულისგან ტირის და უნდა როგორმე, რაც შეუძლია პატივი მცეს, ზოგი ისეთ რამეებს მახსენებს, მე თვითონ რომ არ მახსოვს ხოლმე ის დეტალები და მერე მახსენდება. პატივისცემას  ვგრძნობ ახალგაზრდებისგან, რომლებსაც მე არ ვუნახივარ სტადიონზე, მაგრამ იციან ჩემი გოლები ალბათ უფროსი თაობისგან, ეს არის სიყვარული და თაობათა კავშირი თბილისში.    

- თქვენი შვილები  რატომ არ გაყვნენ ფეხბურთს?

- ჩემი ორივე ბიჭი თავისთვის თამაშობდნენ ბავშვობაში ფეხბურთს, მაგრამ  სერიოზულად არ უფიქრიათ. მაგარი ფეხბურთელი ან ხარ ან არა.  აქ არ მუშაობს  გენები,  რადგან მამა მაგარია, მისი შვილიც  კარგი ფეხბურთელი უნდა იყოს. კარგი ბიჭები მყავს. კარგი განათლება მიიღეს. უფროსმა შვეიცარიაში დაამთავრა უნივერსიტეტი, ახლა ლონდონში ცხოვრობს თავის მეუღლესთან ერთად. ორივე მუშაობენ,  ქართველი ცოლი ჰყავს ჩემს ბიჭს, ვფიქრობ, რომ სადაც გაიზარდე იქაური ცოლი უნდა მოიყვანო. სხვამ, რომელიც სხვა ქვეყანაში, სხვა კულტურაში გაიზარდა, შეიძლება ვერ გაგიგოს, მენტალიტეტში მაინც არსებობს განსხვავება. ჩემი შვილი, როგორც კი თავისუფალ დროს იპოვის, თბილისში ჩამოდის,  მოენატრება ხოლმე აქაურობა. დღეს კომუნიკაციის იმდენი საშუალებაა, ადამიანი შორს რომ არის ვერც კი იგებ. უმცროსმა ბიჭმა ნიუ იორკის ვაგნერის უნივერსიტეტი დაამთავრა და თბილისში ცხოვრობს. 

დღეს ჩემი დამოკიდებულება ფეხბურთის მიმართ სატელევიზიო  გადაცემით შემოიფარგლება, თუმცა ფეხბურთზე ყოველთვის მეფიქრება.  თავისუფალ  დროს ოჯახთან, მეგობრებთან  ვატარებ. მიყვარს მათთან ერთად კაფეში  დაჯდომა. სახლშიც ბევრი საქმეა - საკუთარ სახლში ვცხოვრობ,  რომელიც მოითხოვს, სულ რაღაც აკეთო. ხომ ამბობენ, ნამდვილმა მამაკაცმა უნდა აშენოს სახლი, დარგოს ხე და  ჰყავდეს შვილები. ყველაფერი გავაკეთე - ავაშენე სახლი, დავრგე ხეები და მყავს ორი არაჩვეულებრივი ბიჭი, მე ჩემი პროგრამა მინიმუმი შესრულებული მაქვს (იცინის)   

თამუნა ნიჟარაძე

  

 

 

ბლოგი
სომხების როლი ქართული სახელმწიფოს დაცემის საქმეში - ვაჟა შუბითიძე

ქართული სახელმწიფოს დაცემის საქმეში 1801 წელს სხვა ფაქტორებთან ერთად მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სომხების ღალატმა.

ნოე ჟორდანია თავის ნაშრომში “მესამოცე წლების მოღვაწენი და დღევანდელი ცხოვრება” (1895წ) საქართველოს დაცემის მიზეზებს შორის (ეკონომიკური განუვითარებლობა, დაქსაქსულობა და ა.შ) ასახელებს სომეხთა უმადურ ქმედებებს ჩვენი ქვეყნის მიმართ და გარკვეულ ისტორიულ ანალიზსაც აკეთებს: “სომხეთის სამეფოს დაცემის შემდეგ, - წერს იგი, სომხები გაიბნენ სხვადასხვა ქვეყნებში. აქ სიახლოვეს ერთადერთი საქრისტიანო იყო ფეხზე-საქართველო და თავშესაფარიც აქ ეძებეს. საქართველოში ისინი დახმარებას, პატივს და მფარველობას ღებულობდნენ. 

სომხების პირდაპირ ინტერესს შეადგენდა ძლიერი საქართველო. ამისათვის სომხები სახელმწიფო საქმეებში მხურვალე მონაწილეობას იღებდნენ და ნდობა და პატივიც დაიმსახურეს. ამასთან სომხები, როგორც ვაჭარნი და ფულიანნი, საჭირონი იყვნენ მთავრობისათვის. ხაზინით სარგებლობა ამას მოითხოვდა. ამრიგად, სომხების ეროვნული და აღებმიცემობითი სარგებლობა ამას მოითხოვდა საქართველოს გაფართოებას და გაღონიერებას, მაგრამ როცა დაუძლურება და სიძაბუნე შეეპარებოდა, მაშინ კი სხვაგან უნდა ეძიათ მფარველობა... ასეთმა შემთხვევამაც არ დააგვიანა - ჩვენ გვერდზე ამოიჭიმა რუსეთის სახელმწიფო. სანამ მისი საზღვრები ჩვენგან შორს იყო, მანამ სომხებიც ძალაუნებურად საქართველოთი უნდა დაკმაყოფილებულიყვნენ, მაგრამ, როგორც კი საზღვრებმა მოიწია, მოგვიახლოვდა, მისვლა-მოსვლა ცოტაოდენ გაადვილდა, მაშინ სომხებს საშუალება მიეცა თავის თავისთვისაც უფრო რიგიანათ ეზრუნათ. და, აი, საქართველოს დაცემის ისტორიაში ისინი შესამჩნევ როლს თამაშობენ...

სომხებმა ქართული მთავრობის შემწეობით საქართველოში ქონება შეიძინეს და ბოლოს ამავე მთავრობის დასაცემად კაცებს იქრთამავდნენ. სანამ საქართველოს თვით-არსებობა მათთვის სასარგებლო იყო, ისინიც მხარს უჭერდნენ, როცა ეს მათთვის სასარგებლო აღარ იყო, ორმო ამოუთხარეს: ასეთია გზანი ისტორიისა! ყველა ერი თავის ინტერესს იცავს და ვაი იმ ერს, რომელსაც თავისი ინტერესები ვერ შეუგნია” (ეს დასკვნა ჩვენ ჯერ კიდევ ვერ გავითავისეთ - ვ.შ.) 

XVIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან თვალშისაცემია რუს-სომეხთა ერთობლივი ქმედებანი საქართველოს დასუსტების და ერეკლე მეორის ავტორიტეტის და გავლენის დაცემის მიზნით. რუსეთი და ეკატერინე მეორე ყველანაირად ცდილობდნენ ქართლ-კახეთის გადაქცევას მეორეხარისხოვან სახელმწიფოდ და ქვეყნის შიგნით თუ გარეთ ძირგამომთხრელ საქმიანობას თითქმის ღიად აწარმოებდნენ. 

ამ საქმეში მათი უმთავრესი დასაყრდენები იყვნენ მოღალატე ქართველები და განსაკუთრებით სომხები - ვაჭრები და საეკლესიო პირები. სწორედ მათ უბიძგეს ირანის შაჰს აღა-მაჰმად ხანს საქართველოს დაქცევისაკენ.

1795 წელს აღა-მაჰმად ხანის შემოსევის მომენტში აქ აღარ იყო რუსული სამხედრო ძალა, რომელიც გეორგიევსკის ტრაქტატის ძალით ვალდებული იყო საქართველო დაეცვა. 1795 წლის მაისში აღა-მაჰმად ხანმა ელჩი გამოუგზავნა ერეკლეს და აცნობა, რომ ყარაბახის ურჩი ხანის იბრეიმის დასასჯელად მივდივარ და შენი ერთ-ერთი შვილის სარდლობით დაუყონებლივ ჯარი მომაშველეო.

ერეკლემ კარგად ვერ გათვალა შაჰის გეგმა და პირიქით მოიქცა – იბრეიმ-ხანს დასახმარებლად ჯარი გაუგზავნა აგვისტოს შუა რიცხვებში ალექსანდრე ბატონიშვილის სარდლობით (სომეხთა დახმარების მაგივრად მას, ჯობდა, ქვეყნის უსაფრთხოებაზე ეზრუნა).

რას აკეთებდნენ ამ დროს სომხები საქართველოში?

სიმონ ქვარიანი წერს, რომ სომხები ამ დროს აწარმოებდნენ ორჭოფა პოლიტიკას, ერთსა და იმავე დროს ღმერთსაც უნთებდნენ სანთელს და ეშმაკსაც, ე.ი რუსებსაც უშლიდნენ გულს ფიანდაზად და ეპატიჟებოდნენ საქართველოში საბატონოდ, აღა-მაჰმად ხანსაც უგზავნიდნენ ფულსა და ფეშქაშებს, მოუძღოდნენ წინ ქართ-კახეთის დასაპყრობად (ს. ქვარიანი, ქართველი ერის ისტორია, თფ; 1919, გვ112)

ქართულ წყაროებზე დაყრდნობით ვგებულობთ, რომ სომხეთში შესულ აღა-მაჰმად ხანს სომხებმა დიდი ქრთამები მისცეს და საქართველოში გადმოიპატიჟეს. ესენი იყვნენ განჯელი ჯავად-ხანი და კარაბერდის მელიქი მეჯნუმი. ივანე ჯავახიშვილი წერს, რომ “სომეხთა კათალიკოსმა ლუკამ საქართველოს ასაოხრებლად 1795 წელს მომავალს სპარსეთის შაჰს აღა-მაჰმად ხანს, ალბათ შიშით, “სამხედრო ხარჯების დასაფარავად” 100 ათასი მანეთი მისცა (ივ.ჯავახიშვილი საქართველოს საზღვრები, 1919, გვ 38)

ლუკას ამ საქციელში შიშთან ერთად სომხური ეშმაკობა და ვერაგობაც იყო ჩადებული (მას რვა გირვანქა ოქროც მიუცია შაჰისთვის - ლ.სანიკიძე). აღა-მაჰმად ხანს საქართველოში მეგზურად მოუძღოდა სომეხი იაკობ ბებუთოვი.

მცირერიცხოვანმა ქართველებმა შეძლეს შაჰის შეტევათა მოგერიება. იგი უკვე უკან წასვლას აპირებდა, რომ თბილისში მყოფმა მოღალატე სომხებმა არტემ არარატელმა და იოსებ ბებუთოვმა პატიმრად მყოფი სპარსეთის ელჩი ციხიდან გააპარეს. სამივემ ამცნო შაჰს, რომ ქართველებს ძალზე მცირერიცხოვანი ჯარი ჰყავთ და საჭიროა დაუყოვნებლივ მათზე გალაშქრება. აღა-მაჰმად ხანმა უცბად ისარგებლა ამ საჩუქრით და თბილისში ჯოჯოხეთი დაატრიალა. შაჰმა დაახოცინა ათასობით ქართველი, დაანგრევინა 20 ეკლესია, სახლები, შენობები, გაძარცვეს დედაქალაქი. ნიშანდობლივია, რომ სპარსელებმა არ დაანგრიეს სომხური ეკლესიები და სომხებს არც ერჩოდნენ - ასე გადაუხადეს მადლობა ქართველთა ღალატისათვის.

გეორგიევსკის ტრაქტატი და რუსეთის მოიმედეობა ძვირად დაუჯდა საქართველოს და ერეკლეს. ქართლ-კახეთის წინააღმდეგ აიშალა მთელი მუსლიმანური გარემოცვა, ლეკები. ოფიციალური მონაცემებით 1783 წლიდან 1801 წლამდე ქართლ-კახეთის მოსახლეობა თითქმის განახევრდა. მოსე ჯანაშვილის თქმით “ერეკლეს ყველა მოლოდინი სინამდვილეში ჩაიშალა: 

„მართლმადიდებლობა ურწმუნოებამდე დავარდა, თბილისი ათენად ვერ იქცა, ქართული სული განქარვების საზღვრამდე მივიდა, ქართული ტკბილი და სიყვარულის ენა შეიბღალა და სხავასხვა უმსგავს ნართაულებით სახსენებელი შეიქმნა, ქართული კანონები და ფული მოისპო, საქართველო აღდგენის მაგიერ ეღირსა მის უკეთესი ნაწილებად გაყიდვას და მკვიდრ ქართველთა გადასახლებას და უცხოთა ჩამოსახლებას, ქართველი ხალხის თავისუფალ განვითარებას მიაყოლეს მისი გადაგვარების მანქანები“ (გეგონება დღევანდელობაზე სწერსო - ვ.შ; მ. ჯანაშვილი, ერეკლე მეფე, გაზ. “საქართველო” 17.X.1919).

ყველაზე ამაზრზენი მაინც იყო ის, რასაც წერდა ერეკლე მეორის გაქართველებული სომეხი მოხელე შიოშ თუმანიშვილი (თუმანიანი) თავის ძმებს სულხანს და მანუჩარს აღა-მაჰმად-ხანის წასვლიდან რამდენიმე დღეში: “ბატონი (ერეკლეზეა საუბარი ვ.შ.) თიანეთს წაბრძანდა, თავი ვერ დავაღწიეთ, თან ვიახელ. აქ დარჩა ჩვენი ყუთები, დამტვრეული და უკლიტო, საბლებით შემიკრავს და თვითეულად დამიწერია. აქ დუშეთს მიშკარბაშს და ქალუას მივაბარე...… თქვენ რომ მობრძანდებით, მე კი წამოვალ. თუ იშოვნოთ ცოტა თეთრი წამოიღე ქალაქისა, კარგი დრო არის, ეგების ცოტათი ბევრი ვიშოვოთ” (გულაბერ კლარჯი, სომხების შემოსევები საქართველოში, გაზ. “ჯორჯიან თაიმსი”, აგვისტო, 2003). 

აღა-მაჰმად ხანის მიერ თბილისის აოხრების შემდეგ სომხები ძარცვავდნენ და იკლებდნენ გაქცეული ქართველების სახლ-კარს (პ. კარბელაშვილი სომხები საქართველოში (ისტორიული საბუთები), გაზ “სამშობლო” 1916 წლის 11-13, 16-18 აგვისტოს ნომრები).

აღა–მაჰმად ხანის მიერ დარბეულ ქართლ-კახეთს თავი “დროებით” შეაფარეს ყარაბაღიდან ლტოლვილმა სომხებმა, თუმცა შემდეგ ისინი არათუ უკან დაბრუნდნენ, არამედ სხვა ყარაბაღელი სომხებიც თავიანთ მელიქებიანად გამოიქცნენ საქართველოსა და განჯაში (პ. გუგუშვილი, საქართველოს და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XXს.ს ტ I, თბ; 1949, გვ79).

ყარაბაღელმა სომეხმა მელიქებმა მელიქ აბოვმა, მელიქ ჯიმშიდიმ და მელიქ ფრიდონმა თავიათ ქვეშევრდომებიანად თავი შეაფარეს საქართველოს. მელიქ აბოვმა ერეკლე მეორისგან მიიღო მნიშვნელოვანი პრივილეგიები და დასახლდა მეფისაგან ნაბოძებ ბოლნის - დმანისთან, სადაც ჩამოიყვანა 700-ზე მეტი ყარაბაღელი კომლი სომეხი. ეს მელიქები ფაქტობრივად საქართველოს თავადებად იქცნენ. მათი უფლებრივი მდგომარეობა ამ დროს ერევნის სახანოში არსებული მელიქების უფლებაზე გაცილებით დიდი იყო.

მელიქ აბოვი ხშირად ადგენდა რაზმებს, თავს ესხმოდა ჯავახეთს, მოჰქონდა იქიდან ნადავლი და მოჰყავდა ხალხი, რომელსაც ასახლებდა თავის სათავადოში, და როგორც პროფესორი შოთა ლომსაძე წერდა, შესაძლებელია გრიგონიანულ სარწმუნოებაზე გადაჰყავდა ისინი. სომეხ მელიქთა და მდიდარ ვაჭართა ლოლიავს ერეკლემ ქვემო ქართლი კინაღამ გადააყოლა (შ. ლომსაძე, სამცხე-ჯავახეთი, თბ.; ”მეცნიერება”, 1975. გვ 344)

სომეხი ტერტერები მოხერხებულად სარგებლობდნენ იმით, რომ ერეკლე მეორე ძალიან დაუდევრად ექცეოდა სარწმუნოებრივ საკითხს. ეჩმიაძინის მესვეურების წაქეზებით სომხები ყიდულობდნენ ოსმალეთსა და სპარსეთში გატაცებულ ტყვე ქართველებს, ისინი საქართველოში ჩამოჰყავდათ და სომხურ-გრიგორიანულ სარწმუნოებაზე მოაქცევდნენ. სომეხი ქართველ ქალს თუ ითხოვდა, მას აუცილებლად გაასომხებდა ეკლესიურად. ქართველი კაცი სომეხ ქალს თუ შეირთავდა, იგი პირობას ჩამოართმევდა საქმროს, რომ ზოგი შვილი სომხურ რჯულზე მოენათლა. აკაკი წერეთლის გადმოცემით ერეკლე მეორეს ამალაში ჰყოლია იმერელი შანშე მეგრელიძე, რომელიც ძალიან ჰყვარებია ვაჟკაცობისათვის. ერთხელ უკითხავს მეფეს-მოწყენილი რათა ხარო!

- ქალი მიყვარს! - მიუგო დარცხვენით
- მერე რატომ არ შეირთავ?
- ქალი არ შვრება!
- როგორ? რა დაგიწუნა, რომ არ უყვარხარ, თვალტანადობა თუ ვაჟკაცობა?
- არც ერთი შენი ჭირიმე! მაგრამ სომხის ქალია და ჩემს სჯულს ერიდება.
- მეტი არაფერი? არ იცი, რომ ისინი ქრისტიანები არიან? თუ ის არ გადმოდის, შენ გადადი იმათ წესზე და დაიწერე ჯვარიო”. მეფის ბრძანება ასრულდა და მათი ნაშიერები სომხებად დაეწერნენ (ა. წერეთელი, ჩემი აღსარება გაზეთი “თემი”, ¹8, 1911წ)

იმავდროულად რუსული აგენტურიდან ჩაგონებულმა სომეხმა მელიქებმა ჯიმშიდმა და ფრიდონმა ქართლ-კახეთის მეფეს გვერდის ავლით ყარაბაღელი მელიქების სახელით საიდუმლო არზა გააგზავნეს პეტერბურგში. უმადური და ბითური სომეხი მელიქები რუსთა იმპერატორს პავლე I-ს სთხოვდნენ გუგარქში (გოგარენე) დასახლებას. ისინი აცნობებდნენ იმპერატორს ამ ადგილის ბუნებრივი სიმდიდრეების თაობაზე და მოითხოვდნენ ამ ადგილებში თურქეთიდან სომხების ჩამოსახლებას.

მელიქები კატეგორიულად მოითხოვდნენ რუსთა ხელისუფლებისაგან, რომ ისინი მიეღო თავიანთ ქვეშევრდომებად და დაესახლებინა საქართველოში ან რუსეთში.

სომეხ მელიქთა უმადურობით აღშფოთებული ივანე ჯავახიშვილი წერდა: ”უეჭველია, ეს უკვე სრულებით შეუწყნარებელი საქციელი იყო - საქართველოს დამოუკიდებელი არსებობის წყალობით სომხები თავიანთთვის საქართველოში აუცილებელი განადგურებისაგან თავშესაფარს პოულობდნენ, მადლობის მაგიერ კი - საქართველოს შინაურ საქმეებში გარეშე ძალის ჩარევისათვის ცდილობდნენ და რუსეთის ქვეშევრდომობისა და მფარველობის მიღებით ჩვენში მიწა - წყლის მიღება სურდათ. მათი საქციელი საქართველოს დამოუკიდებლობას ძირს უთხრიდა და ჩვენს ქვეყანაში რუსეთის გაბატონებას უწყობდა ხელს” (ივ. ჯავახიშვილი, საქართველოს საზღვრები, გვ. 38)

რუსეთმა, ცხადია, სომეხი მელიქები თავისი მფარველობის ქვეშ მიიღო დ მორიგი ნაბიჯებიც გადადგა: პავლე პირველმა გეორგიევკის ტრაქტატის ქართლ-კახეთის “მფარელობისა” და შინაგან საქმეებში “ჩაურევლობის” საფუძველძე გიორგი XII-ს “სთხოვა”, რომ სომეხი მელიქებისათვის გამოეყო მამულები ხელსაყრელ პირობებში. ამის წყალობით სომხებმა და რუსეთის მთავრობამ თავიანთ საწადელს მიაღწიეს. სომხებმა მიწები მიიღეს, რუსებმა კი იდუმალი ქვეშევრდომები და თავიანთი გაბატონების უერთგულესი წინამავალი რაზმი გაიჩინეს (ივ. ჯავახიშვილი, დასახ. ნაშრ; გვ. 39)

ასე არიგებდნენ რუსები ქართულ მიწებს ჯერ კიდევ ქართლ-კახეთის დაპყრობამდე. რუსებმა თავიანთ ელჩს გიორგი XII-ის კარზე პ. კოვალენსკის მითითება მისცეს, რომ “სასურველია სომეხთა თემები იმყოფებოდნენ საქართველოსაგან მხოლოდ ვასალურ დამოკიდებულებაში და მეფეს უხდიდნენ ხარკს და ეხმარებოდნენ ქვეყნის დაცვის საქმეში”.

მელიქ აბოვმა პ. კოვალენსკის მფარველობის შედეგად “თავის ქვეშევრდომთა რიცხვს” (400 კომლი) კიდევ დაუმატა 300 სომხური ოჯახი. ცარიზმის დიპლომატია ვარაუდობდა, რომ ამ სომხების გამოყენება შეიძლებოდა აქ პოლიტიკური გართულებების დროს (შ. თეთვაძე, ო თეთვაძე, სომხები საქართველოში. თბ; 1998, გვ. 53). სომხების საქართველოში გამრავლების მიზნით რუსები კოვალენსკის ავალებდნენ, საქართველოს მეფეს აგრძნობინოს ის, თუ რამდენად სასარგებლო იქნება “ქრისტიანული თემების დამკვიდრება საქართველოს ტერიტორიაზე მაჰმადიანთა საზღვრების გასამაგრებლად”.

ფაქტია, რომ ერეკლე II-ის გარდაცვალების შემდეგ რუსეთი ყველაფერს აკეთებდა ქართლ-კახეთის ანექსიისათვის და ქმნიდა დასაყრდენს თავისი მიზნების განსახორციელებლად. ერთ-ერთ ასეთ მნიშვნელოვან ფაქტორად ამისთვის ისინი მიიჩნევდნენ ქართლ-კახეთში სომეხთა ჩამოსახლებას და სომეხ ვაჭარ-ხელოსანთა გაძლიერებისას.

ისტორიული წყაროები გვაჩვენებენ, რომ ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთთან მიერთებასა და ბაგრატიონთა ტახტის გაუქმებაში დიდ დაინტერესებას იჩენდნენ პეტერბურგისა (ოვანეს ლაზარიანი ანუ ივანე ლაზარევი) და საქართველოს სომეხი დიდვაჭრები და სასულიერო პირები (იოსებ არღუთინსკი-არღუთიანი-არღუთაშვილი). ისინი რუსეთის აშკარა აგენტებად იქცნენ და შექმნეს კიდეც სომხური სამეფოს აღდგენის პროექტი რუსეთის დახმარებით 1780-იან წლებში. ივანე ლაზარევ - იოსებ არღუთინსკის გეგმით სომხურ სამეფოს სათავეში უნდა ჩადგომოდა რომელიმე სომეხი წარჩინებული. თუ რუსები ამის წინააღმდეგ წავიდოდნენ, მაშინ სომეხთა მეფე უნდა ყოფილიყო თავადი პოტიომკინი!

სომეხთა კათალიკოსმა იოსებ არღუთინსკიმ ხომ “მთელი მოძრაობა შექმნა ძველი, დაკარგული “არმენიის” ნაწილობრივ მაინც საქართველოში გადმოსატანად. მას, რა თქმა უნდა, წინ საქართველოს სამეფოს არსებობა ეღობებოდა და სომხების კათალიკოსმაც აქეთკენ მიიტანა იერიში. საფიქრებელია, რომ საქართველოს საოკუპაციო გამოგზავნილი რუსული ჯარის მეთაურად სომეხ გენერალ ლაზარევის (შულავრელი სომეხი წარმოშობით - ვ.შ.) დანიშვნა სწორედ ამ არღუთინსკის, ან მისი გარემოცვის საქმე იყო” (თამარ და აკაკი პაპავა. მარიამ უკანასკნელი დედოფალი საქართველოსი, ბუენოს აირესი. 1956, გვ.86)

მღვდელმა პ. კარბელაშვილმა 1916 წლის აგვისტოში გაზეთ “სამშობლოს” ფურცლებზე გამოაქვეყნა სტატიათა ციკლი “სომხები საქართველოში” (ისტორიული საბუთები), სადაც ამხელს სომეხთა უზნეობას, ვერაგობას და ღალატს საქართველოს მიმართ. იგი წერს, რომ სომხების პატრიარქი იოსებ არღუთინსკი, თბილისის სომხობა ნატრობდნენ სომხეთის სამეფოს აღდგენას და ამიტომ ერეკლე II-ის გაძლიერება არ ეპიტნავებოდათ. პირიქით, ხელს უმართავდნენ რუსეთის გავლენის გაძლიერებას და საქართველოს დაუძლურებას. ვინ ჩამოაცილა კრწანისის ომის წინ ერეკლეს ყარაბაღელი სომხობა? სვამს კითხვას პ. კარბელაშვილი და მიუთითებს, რომ ეს გააკეთეს თბილისელმა სომხებმა, რომ მათი დახმარებით ერეკლე II არ გაძლიერებულიყო ( “სამშობლო” 1916, 11-18, VIII.)

ამასვე ადასტურებენ თბილისელი სომეხი მონაზვნები თაგუჰი მირიმანიანი და გაიანე ხოჯა-ბეჰბუდიანი 1795წ. ოქტომბრით დათარიღებულ წერილში, სადაც ნათქვამია: “ქართველები ჩაებნენ ბრძოლაში მის (აღა-მაჰმად-ხანის - ვ.შ.) წინააღმდეგ, მაგრამ მცირე ჯარით (უფრო მეტად იმის გამო, რომ ქართველთა და სომეხთა შორის განხეთქილება არსებობდა) – მეფემ ვერ შეძლო წინ აღდგომოდა სპარსთა ჯარს” (გულაბერ კლარჯი, დასახ. ნაშრ.)

საქართველოს სამეფოს დაცემის მოახლოებაში პეტერბურგისა და მოსკოვის სომხური კოლონიის აქტიურ მონაწილეობას ადასტურებს მთავარმართებელ გენერალ კნორინგის, სომეხი გენერლის ლაზარევისა და თბილისის სომეხ დიდვაჭართა გასაიდუმლოებული ურთიერთობანი (პეტერბურგი-მოსკოვი-მოზდოკი-თბილისი).

მაინც რით შეეძლოთ სომხებს დაეინტერესებინათ რუსები? ცხადია, პირველ რიგში დიდი ფულით და საჩუქრებით, რაზედაც მიდრეკილებას ყოველთვის ამჟღავნებდნენ და ახლაც ამჟღავნებენ რუსი მოხელეები; მეორეც, სომხები ეხმარებოდნენ რუსებს საქართველოს დასუსტებასა და დაპყრობაში. აბა სხვა სომხებს რა აქვთ ისეთი, რომ რუსებს ისინი მოწონებოდათ? (ამას “სომხური რადიოს” ანეგდოტიც ადასტურებს: ვინაა მსოფლიოში ყველაზე აუტანელი და ცუდი ხალხი? –ეკითხებიან სომეხს. სამაგიეროდ ჩვენ კონიაკი გვაქვს საუკეთესო – პასუხობს იგი). 

სომხების დაინტერესებას სამეფო ტახტიდან ბაგრატიონთა ჩამოცილების საქმეში ადასტურებს ისტორიკოსი ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანიც. იგი მიანიშნებს, რომ საქართველოს წინააღმდეგ შეთქმულ სომხობას ორქივატერიის კაცები მოსდიოდათ და მოსდიოდათ საქართველოს დამხობისათვის. მათ ორქივატერისაგან მოსდიოდათ დიდძალი ფული, ყოველ ქალაქსა და დიდ სოფელში თავიანთი აგენტები ჰყავდათ, გულწრფელ ქართველებს ურჩევდნენ მას, რაც მათ სურდათ (ალ. ჯამბაკურ-ორბელიანი. მეფე ერეკლეს ცოტაცოტა ამბები, გვ. 52). 

ჯამბაკურ-ორბელიანმა გააკეთა ასეთი დასკვნა: “როგორც ბოლო დროს შევიტყვე და წვრილად მიამბეს, რაც საქართველოს მოუვიდა, სულ სომხებისაგან; სხვას ნურავის დავაბრალებთ, ისინი ჩვენი ხელით ნარს გლეჯდნენ, ჩვენ იმათი იარაღი ვიყავით” (იქვე).

თამარ და აკაკი პაპავებიც აღნიშნავენ, რომ პეტერბურგისა და საქართველოს დიდვაჭარ-კომერსანტ სომეხთა ამ წრემ კიდევ უფრო წააქეზა ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებაში რუსეთის გენერლები და სომეხ ლაზარევს ამ გადაწყვეტილებათა სისრულეში მოყვანა დააჩქარებინა. კათალიკოსმა იოსებ არღუთინსკიმ, მას შემდეგ, რაც პეტრე I და ეკატერინე II-ის “დიდი სომხეთის” შექმნის პროექტები დასამარდა, ახალი გზის ძიება დაიწყო. ეს ახალი გზა იყო საქართველოს სამეფოს გაუქმების და მის ნანგრევებზე რუსული ღუბერნიების აღმოცენების, რის წიაღშიც სომხობას ახალი შესაძლებლობანი უნდა გახსნოდა. აქ მთავარი იყო სპარსეთ-ოსმალეთსა და ადერბეიჯანის სახანოებში გაბნეულ სომხობას საქართველოში ახალი თავშესაფარი მოეპოვებინა” (თ. პაპავა, აკ. პაპავა, დასახ. წიგნი, გვ. 87-88). 

ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებაში განსაკუთრებით საძრახისი როლი შეასრულა სომეხთა კათალიკოსმა იოსებ არღუთინსკიმ. სწორედ მისი თაოსნობით და მეთაურობით თბილისელმა სომხებმა სიონის ტაძარში ქართველთა იძულებით დაფიცებამდე ადრე თავისი ნებით, დიდი ზეიმით (74 მღვდლის, 8 არქიმანდრატის, მრავალი სომეხის თანდასწრებით) ვანქის საკრებულოში დიდი პარაკლისი გადაიხადეს ქართლ-კახეთის სამეფოს მოსპობის აღსანიშნავად. (1)

რუსი სამხედრო ისტორიკოსი პოტტო პირდაპირ მიუთითებს, რომ “სომხების პატრიარქი იოსები ხალხს ვანქის გალავანში შემოსილი მიეგება. მან საცეცხლური უკმია იმპერატორის (პავლე I - ვ.შ.) სურათს, შემდეგ დაემხო მის წინაშე მიწაზე და ემთხვია, მერე სურათი თავზე დაიდო და ხმამაღლა წარმოთქვა: “იდღეგრძელოს უდიდესი და უავღუსტესი ჩვენი მეფე და მთელი მისი ხალხი”. რუსი ისტორიკოსი ნ. დუბროვინი წერს, რომ საზეიმო პარაკლისის გადახდის შემდეგ იოსებ არღუთინსკიმ ვანქის ტაძარში წარმოთქვა სიტყვა. იგი აცხადებდა: “რა სიხარულია აღბეჭდილი თქვენს სახეზე, კეთილშობილო ხალხო საქრისტიანოსაო, დღეო ჩვენი ხსნისაო, დღეო განცხრომისაო, დღეო, რომელსაც მივყავართ ჩვენ ნამდვილ ნეტარებისა ჩვენის კეთილდღეობის ბედისა, დღეო, რომელი ვერ შეეგნოთ წინაპართა ჩვენთა” (თამარ და აკაკი პაპავები, დასახ. ნაშრ. გვ. 81-83).

ეს ღვთის გარეგანი და ქრისტეს მიერ გლახაკი სომეხთა კათალიკოსი იოსება ამ საზეიმო პარაკლისის გადახდის შემდეგ, 1801 წლის 20 თებერვალს სასწრაფოდ ატყობინებდა კავკასიის მთავარმართებელ კნორინგს ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებაში თავისი პირადი დამსახურების შესახებ.  

ქართლ-კახეთის სამეფოს დამხობის და ქართველ ბაგრატიონთა გასახლება - განადგურების საქმეში არანაკლები “დამსახურება” მიუძღვის რუსთა ჯარების სარდალს, სომეხ გენერალს ლაზარევს (ლაზარიანს). მან აიძულა ქართველი ბაგრატიონები, დასწრებოდნენ სომეხთა ამ ზეიმს საქართველოს სამეფოს გაუქმების შესახებ. იგი იყენებდა ყველაზე ბინძურ და ვერაგულ ხერხებს ამ პროცესის დასამთავრებლად, სამეფო ოჯახის წევრთა დასაპირისპირებლად. ზაქარია ჭიჭინაძე წერს, რომ “გენერალმა ლაზარევმა ნახა რა მეფე გიორგის შეწუხება და სიკვდილის მოახლოება, ამან მაშინ იხმარა დიდი გველობა და ქართველთ სამეფო ოაჯახის წევრთა ერთმანეთზე გადაკიდება, მტრობა, შური და ყოველისფერი საძაგლობის თესვა... ყოველივე ამ ბოროტების მიზეზნი იყვნენ რუსები და მათი ხელმძღვანელი ლაზარევი, გულიკოვი და ამათგან გაბრიყვებული ბატონიშვილები (ზ. ჭიჭინაძე, „პავლე იმპერატორმა როგორ ჩამოართვა გიორგი მეფეს საქართველო“. გვ. 20)

რუსეთის ხელისუფლების მითითებით და ადგილობრივ სომეხთ წარჩინებულთა წაქეზებით ლაზარევმა ბატონიშვილებს, დედოფლებს და საერთოდ სამეფო საგვარეულოს ყველა წარმომადგენელს ადგილ-მამულები ჩამოართვა. განსაკუთრებით უპატივცემულოდ მოექცა იგი საქართველოს უკანასკნელ დედოფალს, გიორგი XII-ის ქვრივს მარიამს, რომელსაც უკანასკნელი წისქვილიც კი არ დაუტოვეს. მას ჩამოართვეს თავისი სასახლე, რომელიც ხაზინამ კერძო პირს მიჰყიდა. ეს ძაღლთაპირი ლაზარევი ამასაც არ დასჯერდა და 1803 წელს მარიამ დედოფლის საწოლ ოთახში შეიჭრა და რუსეთში გადასახლების მიზნით მისი ძალით გამოყვანას შეეცადა. ამაყმა პატრიოტმა ქართველმა ქალმა ვაჟკაცური გადაწყვეტილება მიიღო – ეს ბითური მოძალადე ხანჯლით განგმირა და იმქვეყნად გაისტუმრა. ასე უსახელოდ დაასრულა სიცოცხლე ამ არაკაცმა.

სომხებმა არა მარტო ქართლ-კახეთის სამეფოს დამხობას შეუწყო ხელი, არამედ ყველანაირად ეხმარებოდნენ რუსებს საქართველოში დამკვიდრებასა და ფეხის მოკიდებაში – ამისთვის ისინი არ ზოგავდნენ არა მარტო ქონებას, სიცოცხლესაც კი.

როდესაც ქართველებმა აჯანყებები დაიწყეს რუსული კოლონიალური და სასტიკი მმართველობის წინააღმდეგ, სომხური ეკლესია და ზედაფენები რუსებს ამოუდგნენ მხარში. მაგ: 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს ერეკლეს ვაჟს ალექსანდრე ბატონიშვილს შეპყრობის მიზნით დაედევნენ სიღნაღელი სომხები. რუსებისათვის მძიმე დღეებში თბილისელმა სომეხმა ვაჭრებმა დიდი რაოდენობით ხორბალი ჩააბარეს რუსებს მუქთად ჯარის გამოსაკვებად. ასეთი ფაქტები მრავლად იყო და ამანაც განაპირობა ის, რომ კავკასიის მთავარმართებელმა რტიშჩევმა 1813 წლის 13 მაისს რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე I-ს წერილი გაუგზავნა და მოითხოვა საქართველოში მცხოვრები სომხების დაჯილდოება კახეთის ამბოხების დროს რუსეთისადმი გაწეული სამსახურისა და ფაქტიურად ქართველთა ღალატისათვის: “ბედნიერად ვსთვლი ჩემს თავს, - წერდა იგი იმპერატორს, - გაცნობით, რომ სომხის ერი, რომელიც საქართველოს მკვიდრთა შესანიშნავ ნაწილს შეადგენს, ყელამდე სავსეა ერთგულ უქვეშევრდომილეს მადლობით იმ უმაღლეს მფარველობისა და ენით გამოუთქმელი სიუხვე-წყალობისათვის, რომელიც ევლინება თქვენს უდიდებულესობისაგან სომხობას... მთელ საქართველოში კაცი აღარ დარჩა ჩვენი ერთგული, მარტო სომხებმა არა თუ არ მიიღეს მონაწილეობა ამბოხებაში, არამედ სიცოცხლესაც და ქონებასაც არ ზოგავდნენ.... ჩვენ ჯარებთან ერთად იბრძოდნენ მაშფოთართა გასაწყვეტად... მთავრობა სომხებს უნდა უმადლოდეს, რომ დროზე და წინასწარ იტყობდა, რას აპირებდნენ მეამბოხენი და სად ჰქონდათ ბინა. კახეთის სხვადასხვა კუთხეს გაბნეული, ერთმანეთს მოწყვეტილი ჯარი თუ რამეს იგებდა ერთმანეთისას, ეს სულ სომხების წყალობით, რომელნიც სიამოვნებით და ხალისით ასრულებდნენ ასეთ სახიფათო მინდობილებას და ხშირად სიცოცხლეს ესალმებოდნენ სამსახურის ერთგულების გამო” (ა. ფრონელი, ამბოხება კახეთისა, ტფ. 1907, გვ. 229)

ქართველთა დახოცვის, დაბეზღების ამაზრზენი საქციელისთვის და რუსებისადმი ერთგულებისათვის რტიშჩევი ითხოვდა “წყალობის გრამოტით” მათ დაჯილდოებას და იქვე მიანიშნებდა: “ასეთი წახალისება გააორკეცებს სომხების ერთგულებას და თავდადებას და თვით ქართველთა ტომის ხალხში დაჰბადებს ჯიბრსა და გამოიწვევს წაბაძვასო” (AKAK, მ.ვ.ც 222). 

ნებისმიერ თავმოყვარე ერისთვის ასეთი საქციელი იმ ქვეყანაში , რომელმაც ისინი სამადლოდ შეიფარა, სამარცხვინო და თავმოსაჭრელი რამ უნდა ყოფილიყო, მაგრამ არა სომხებისათვის, რომლებმაც ეს “წყალობის გრამოტა” არათუ მიიღეს, არამედ შეიფერეს და ამით ამაყობდნენ კიდეც. ასეთ ხალხს ამის მერე რაღა უნდა ელაპარაკო! თუმცა, სომხებისაგან ეს გასაკვირი არც არის. აი, რას წერს სომეხი თოვმა მეწოფეცი თავის თანამემამულეებზე: “1431 წელს სასტიკი შიმშილი დაიწყო ჩვენს ქვეყანაში, როგორც მორწმუნეთა ისე ურწმუნოთა შორის, ისე, რომ შეჭამეს ძაღლები და კატები, გვამები, ცხენები, ვირები, ჯორები და აქლემები. აღარაფერი რომ არ დარჩათ, მაშინ თავიანთ ვაჟებს და ასულებს მიმართეს. საქმე იქამდეც კი მივიდა , რომ ფარულად და აშკარად ათასი კაცი შეჭამეს... მორწმუნენი ზამთრის ჟამს არარატის გავარიდან აიყარნენ და საქართველოსკენ გასწიეს” (თოვმა მეწოფეცი, ისტორია თემურ-ლენგისა და მისი შთამომავლებისა, თბ. 1987, გვ. 62).

ეს ხალხი საკუთარ შვილებს არ ინდობდა და ჩვენ დაგვინდობდნენ!
შეიძლება დავასკვნათ, რომ სომხებმა უღირსი და ვერაგული როლი შეასრულეს ქართული სახელმწიფოებრიობის დაცემის საქმეში. რუსულმა ხელისუფლებამ, რომელმაც კარგად იცოდა სომეხთა ზნეობრივი მრწამსი და მოღალატური ბუნება, ისინი კარგად გამოიყენა ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების საქმეში.
რუსეთსა და საქართველოში მცხოვრები დიდვაჭრების და საეკლესიო პირების – კომერსანტ ივანე ლაზარევის, გენერალი ლაზარევის, კათალიკოსების ლუკას, იოსებ არღუთინსკის, დარჩია ბებუთაშვილის დახმარებით მათ შეძლეს რუსული ბატონობის დამყარება და განმტკიცება საქართველოში, ასევე ბაგრატიონთა ჩამოშორება ხელისუფლებიდან და მათი გასახლება რუსეთში. რუსებმა სათანადოდ დაუფასეს სომხებს ერთგულება და ქართველთა ღალატი და XIX საუკუნეში ოსმალეთიდან აყრილი ასი ათასობით სომეხი საქართველოს მიწა-წყალზე დაასახლეს და საქართველოს დემოგრაფიული ანექსიაც მოუწყეს, განსაკუთრებით სამცხე-ჯავახეთში, სადაც მანამდე ფაქტიურად თითებზე ჩამოსათვლელი სომხები ცხოვრობდნენ.

მაშინ, როცა რუსებმა 1811 წელს გააუქმეს საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალია, სომხურ ეკლესიას ავტოკეფალია შეუნარჩუნეს, ისევე როგორც სომხური ენის სწავლება – სომხურ სკოლებში.

ვაჟა შუბითიძე -  ისტორიკოსი, პოლიტოლოგი.

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.