USD 2.6074
EUR 2.9941
RUB 3.1022
თბილისი
გელა კეტაშვილი: ოლიმპიური ოქროს მედალი რომელიც აფხაზეთის ომისთვის ჩავაბარე ფონდს და სარფის საბაჟოდან გაჰქონდათ, 22 წლის შემდეგ დამიბრუნდა
თარიღი:  2980

გელა კეტაშვილი ერთადერთი ფეხბურთელია ყველა თაობის ცნობილ ქართველ ფეხბურთელთა შორის, ვინც  ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალი  მოიპოვა.  თავად ამას, პირველ რიგში  იღბლის წყალობას უმადლის და ამბობს, რომ უამრავმა დიდმა  ფეხბურთელმა დაასრულა კარიერა ისე, რომ ამ საპატიო ტუტულის მოპოვება ვერ შეძლო. ოლიმპიური ოქროს მედლის მიღმა იყო გელა კეტაშვილის წარმატებული საფეხბურთო კარიერა, რომელიც „ნორჩ დინამოელში“ დაიწყო და თბილისის „დინამოს“ ლეგენდარულ გუნდამდე მივიდა, თუმცა ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური ვითარების  და სხვა გარემოებების გამო,  დიდი ფეხბურთი მისთვის ძალიან ადრე - 24 წლის ასაკში დასრულდა, რასაც მრავალი ათეული წლის გასვლის შემდეგაც,  გელა კეტაშვილი სინანულით და გულისტიკივილით იხსენებს.

- 35 წელია ატარებთ ერთადერთი ქართველი ფეხბურთელის სტატუსს, რომელიც ფეხბურთში ოლიმპიური ოქროს მედალის მფლობელია.   როგორ იხსენებთ დღეს იმ თამაშს და განცდას, რაც გქონდათ გამარჯვების  შემდეგ?

- ოლიმპიური ჩემპიონი გავხდი  სამხრეთ კორეაში სეულში,1988 წელს. იმის მიუხედავად, რომ ამდენი წელი გავიდა მახსოვს ის უდიდესი სიხარული, რაც განვიცადე მსაჯის  საფინალო სასტვენის შემდეგ,  თუმცა ეს იყო სევდანარევი სიხარული -  გული დამწყდა იმის გამო, რომ იმ ნაკრებში ერთადერთი ქართველი  ვიყავი და ეს დიდი წარმატება  სხვა  ბიჭებმა ვერ გაიზიარეს. არ მინდოდა მარტო ყოფნა, მაგრამ რას ვიზავდი?! ჩვენ გვყავდა ოლიმპიური თამაშების  პრიზიორები 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიადიდან.  მაშინ საბჭოთა კავშირის  პირველ ნაკრებში  თამაშობდნენ რეზო  ჩელებაძე, საშა ჩივაძე და თენგიზ სულაქველიძე, მათ მესამე ადგილი აიღეს. ისე გამოვიდა, რომ ფეხბურთში ოლიმპიური ჩემპიონი მხოლოდ მე ვარ. გუნდში  გვყავდა ქართველი ექიმი  ზურაბ ორჯონიკიძე. მოედანზე შემოვარდა ზურა, ჩამეხუტა და მითხრა: ორი ქართველი ვართ გუნდში და ჩვენ უნდა ვიზეიმოთ ყველას მაგივრადო.    

scale_1200

ტრადიციულად, საბჭოთა კავშირის ნაკრებში ყოველთვის თამაშობდნენ ხოლმე ქართველი ფეხბურთელები, მაგრამ ისე მოხდა, რომ იმ ნაკრებში, რომელიც ანატოლი ბიშოვეცმა წაიყვანა სეულში ქართველი მხოლოდ მე ვიყავი. ანატოლი ბოლოს გამომიტყდა, ისე გენდობოდი, ვიცოდი, რომ ვრისკავდი შენი ტრავმის გამო, მაგრამ სხვა არჩევანზე არ მიფიქრიაო.   

ჩემი ოლიმპიადაზე გამარჯვება ღმერთის ნება იყო. სეულში კოჭმოტეხილი წავედი, თბილისში „შახტიორთან“ თამაშის დროს მომტეხეს ერთხელ უკვე მოტეხილი კოჭი. თვენახევარი იყო დარჩენილი ოლიმპიადამდე. თბილისიდან ფეხმოტეხილი გადამაფრინეს მოსკოვის საავადმყოფოში,  სადაც  დაგვხვდა   ძალიან ცნობილი ექიმი მირონოვი.  გასინჯვის შემდეგ მან ჩვენი გუნდის  ექიმს ზურაბ ორჯონიკიძეს უთხრა:   ორი ვარიანტი არსებობს, სასწრაფო ოპერაცია, რაც გელას  ოლიმპიადაში მონაწილეობას გამორიცხავს   და მეორე  ვარიანტია, ახლავე დავიწყებ ნემსების გაკეთებას, თუმცა ამ შემთხვევაში ფეხზე გავლის ალბათობა  70 - 30 ზე იქნებაო.  არც მიფიქრია,  მაშინვე  დავთანხმდი, რომ ნემსი გაეკეთებინა. დაიწყო მკურნალობის  ინტენსიური კურსი. მოსკოვიდან  იაპონიაში, სადაც  18 დღე აკლიმატიზაცია უნდა გაგვევლო წამიყვანეს „კასტილებით“, რომელიც  იქ იაპონიაში  დავტოვე (იცინის) 

ოლიმპიადაში მონაწილეობა და მით უმეტეს გამარჯვება  სხვა განცდაა და ყველა სპორტმენისთვის განსაკუთრებულია, ალბათ, ოლიმპიადის ტრადიციების,  ისტორიის  გამო. მასშტაბით, ემოციებით ვერც ერთი დიდი ტურნირი ვერ შეედრება.  არ არსებობს ექს ოლიმპიური ჩემპიონი, მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონისგან განსხვავებით, ექს პრეზიდენტი არსებობს და ექს ოლიმპიური ჩემპიონი არა (იცინის) ერთხელ  სლავა მეტრეველმა მითხრა, ხომ  დიდი ფეხბურთი ვითამაშე, მაგრამ ოლიმპიური ჩემპიონის  ტიტული მაინც სხვა არისო.  ქართველ ფეხბურთელებს გამორჩეული  მიდგომა გვქონდა თამაშის მიმართ, მოედანზე ბოლომდე თავდადება, ჟინი, ალბათ, ამიტომაც იყო, რომ საბჭოთა კავშირის ნაკრებში ბევრ ქართველ ფეხბურთელს იწვევდნენ.  ოლიმპიურ ნაკრებშიც ყოველთვის ბევრი ქართველი ვიყავით.  მახსოვს როდესაც თბილისში დავბრუნდით აეროპორტში ზღვა ხალხი დაგვხვდა.  16 ქართველი ვიყავით საბჭოთა კავშირის ოლიმპიურ გუნდში, 12 მედალი ჩამოვიტანეთ,  აქედან  5 ოქრო - მე, ნინო სალუქვაძემ, დათო გობეჯიშვილმა, ცხონებულმა ვლადიმერ აფციაურმა და ლადო გოგოლაძემ. 

ოლიმპიადის ნახევარფინალი და  ფინალი ძირითადი დრო, თავისი დამატებითი ტაიმებით  ხუთმა ფეხბურთელმა ვითამაშეთ შეუცვლელად. ნახევარფინალში იტალიას შევხვდით, იმ დღეს 23 სექტემბერს  შემისრულდა 23 წელი. მოედანზე გამოაცხადეს, საბჭოთა კავშირის 2 ნომერი იუბილარიაო. ტაში დამიკრა მთელმა მოედანმა.  ჩემი ტრავმის გამო ტკივილები მქონდა, მაგრამ ვითმენდი.   ფინალში მოვუგეთ ბრაზილიას.  ბიშოვეცის დავალება იყო, მე პერსონალურად „დამეჭირა“ რომარიო,  ის უდიდესი ფეხბურთელი, საუკეთესო ფორვარდი  იყო.   სტანდარტულ მდგომარეობებზე მე გადავდიოდი და ტანმაღალ კარიკასს „ვიყვანდი“, რადგან თავით სხვებთან შედარებით კარგად ვთამაშობდი, მაღლა ვხტებოდი.  პირველ ტაიმში  რომარიომ  გოლი  იმ დროს  გაგვიტანა, როდესაც  მე არ ვიყავი მის გვერდით.  ბიშოვეცს მსოფლიო პრესაში ჰქონდა გაცხადებული, რომარიოს პერსონალურად კეტაშვილი ეთამაშებაო. პირველი ტაიმის შემდეგ გასახდელში მაისური გავიძრე და ბიშოვეცს ვუთხარი, ან გამომცვალე, ან ბოლომდე მათამაშე, აქეთ -იქით ნუ მარბენინებ, რიმარიოს გოლი ჩემი მინუსი გამოდის -მეთქი. დამეთანხმა და მეორე ტაიმი და დამატებითი დრო მთლიანად ავიყვანე რიმარიო, რომელმაც მეტი გოლის გატანა ვეღარ შეძლო.   

 - ეს თქვენი სპორტული კარიერის გამორჩეული მატჩია, თუ იყო  თამაშები, რომელიც მეტად გახსოვთ?

-  ეს გამორჩეულია იმ თვალსაზრისით, რომ ოლიმპიური ჩემპიონი გავხდი, თუმცა იყო თამაშები, რომელიც არასდროს დამვიწყებია. მაგალითად,  მახსოვს თბილისის  „დინამოს“ თამაში სოფიის „ლოკომოტივთან“ 1987 წელს უეფას თასზე. ლავიწის  მოტეხილობის გამო   მარჯვენა მხარე თაბაშირში მქონდა.   თამაშამდე სამი დღით  ადრე შემოვიგლიჯე თაბაშირი და შევვარდი  გერმან ზონინთან,  გუნდში  უნდა დამაყენო -მეთქი.  გადაირია, ამ ტრავმით როგორ უნდა ითამაშოო, არ დავანებე თავი და უძლებული გახდა  დავეყენებინე,   26 -  ე  წამზე პენალტი დავდე,  3-0 ანგარიშით მოვიგეთ ის თამაში. შემდეგი თამაში გვქონდა ბრემენის „ვერდერთან“, რომელიც ფრედ დავასრულეთ.   თამაშამდე 15 წუთით ადრე, როდესაც მოედანზე გამოვედით მოთელვაზე, გულშემატკივრებმა ისეთი ოვაციები გამოხატეს  გერმანელები, რომელთაც არ უკვირდათ ქომაგობა, დაიბნენ, გაოცდნენ, რა ხდება აქ სად მოვხვდითო - ამბობდნენ. თამაშის შემდეგ  მთელი სტადიონი ჩამოვიდა გასახდელთან მადლიერების ნიშნად.  ეს ემოცია გამახსენდა ცოტა ხნის წინ ჩვენი ფეხბურთელების ევროპის ჩემპიონატზე თამაშისას,  როდესაც ქართველმა გულშემატკივრმა საოცარი  ქომაგობა აჩვენა.    

ყველა ფეხბურთელს აქვს კარიერაში წარუმატებელი თამაშები, რაც ისევე  ახსოვს, როგორც გამარჯვებები.  არ მავიწყდება   1990 წლის თამაში ფოთის „კოლხეთთან“. ეს იყო პირველი ეროვნული ჩემპიონატი, გახსნა, მაშინ თბილისის „იბერიაში“ ვთამაშობდი,  ბურთი მომეჭრა და ჩემს კარში შევაგდე. კიდევ ერთი თამაში მახსოვს, დნეპროპეტროვსკში, „დნეპრს“ ვხვდებოდით საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატზე. კოკისპირული წვიმა იყო. ანგარიში 0-0. ერთი მარჯვენა ნახევარმცევლი ჰყავდათ, ფიზიკურად ძალიან ძლიერი. ჩემზე ორჯერ დიდი იყო. ჩამოწოდებული ბურთი  მე უნდა მიმეღო და მასთან თამაშში, ბურთი კარისკენ გამეშვა. ოთარ გაბელიამ კუთხურზე გადააგდო, დაცემის მერე წამოდგა და, მაგათ თავი დაანებეთ, კეტაშვილი აიყვანეთ, ეგ ურტყამს ჩვენს კარშიო, გასძახა  ბიჭებს (იცინის)  

ketashvili

  - როგორ დაუკავშირეთ ცხოვრება ფეხბურთს?

- როგორც ყველამ - ყველაფერი უბანში თამაშით დაიწყო. ნახალოვკაში დავიბადე, მაგრამ თემქაზე ვცხოვრობდით. ძალიან მიყვარდა ფეხბურთი. მამაჩემს ტვინი გავუბურღე, გინდა თუ არა ფეხბურთზე მიმიყვანე მეთქი. როგორც კი გამოცხადდა კონკურსი მამამ მიმიყვანა „ნორჩ დინამოელში“, სადაც გავიზარდე როგორც ფეხბურთელი. ჩემი პირველი მწვრთნელი იყო უბრწყინვალესი პიროვნება სერგო აპრესიანი. ნათელში იყოს მისი სული. მეცხრეკლასელი ვიყავი, როდესაც ქუთაისში ვიყავით ჩასულები  „სიჭაბუკის თასზე“, მაშინ 35 ე სკოლის საფეხბურთო კლუბ „სიხარულში“ ვთამაშობდი. ჩვენს თამაშს დაესწრო მაშინდელი „ტორპედოს“ ხელმძღვანელი მურად წივწივაძე. ძალიან მოვეწონე და დამტოვა ქუთაისში, საშუალო სკოლა საღორიაში დავამთავრე, ბაზასთან ახლოს. ორი წელი ვითამაშე ქუთაისის „ტორპედოში“, 1983 წლის ბოლოს გადმომიყვანეს  თბილისის „დინამოში.“  საბედნიეროდ მომიწია თამაში იმ თაობის თითქმის ყველა კარგ ფეხბურთელთან, გარდა დავით  ყიფიანის, რომელიც „დინამოს“ მთავარ მწვრთნელად დანიშნეს და ცხონებული ვიტალი დარასელიასი, რომელიც ახალი გარდაცვლილი იყო,  თუმცა მასთან ახლო ურთიერობა მქონდა იმ პერიოდიდან, როდესაც ქუთაისის „ტორპედოში“ ვთამაშობდი. თბილისის „დინამოში“ გადმოსვლის დროს გუნდში იყვნენ ოთარ გაბელია, საშა  ჩივაძე, ვოვა გუცაევი, თენგიზ სულაქველიძე, ზაურ სვანაძე,  ნოდარ ხიზანიშვილი, რამაზ შენგელია, რომელიც  ბრწყინვალე ფეხბურთელი იყო. მსგავსი ფეხბურთელი იმ პერიოდში საბჭოთა კავშირის ნაკრებს არ ჰყოლია. იმ დროს „დინამოში“ უკვე დაწყებული იყო თაობათა ცვლა, რაც არ მიდიოდა მარტივად, თუმცა თბილისის „დინამოს“ მაინც  შენარჩუნებული ჰქონდა ძველი დიდება. ასაკოვანი ფეხბურთელები უფრო გამოცდილების  ხარჯზე თამაშობდნენ, მათ დავემატეთ ახალგაზრდები: მე, გია გურული, გია ჯიშკარიანი, ცხონებული  მალხაზ არზიანი. ახალ თაობაშიც კარგი ბიჭები გვყავდა. ძალიან მიხარია, რომ  ჩვენმა ნაკრებმა, როგორც იქნა, დიდი პაუზის შემდეგ გაიმეორა ქართული ფეხბურთის დიდი წარმატება, რაც გვქონდა 1981 წლის 13 მაისს და ახლა ასეთი კარგი თამაში აჩვენა უდიდეს ევროპულ ტურნირეზე.  

 - როგორც პროფესიონალი, როგორ აფასებთ ჩვენი გუნდის წარმატებას ევროპის ჩემპიონატზე?  

- ევროპის ჩემპიონატზე გამოსვლის და ჩვენი გუნდის თამაშის შემდეგ თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ ქართულ  ფეხბურთში დიდი წინსვლაა და ღირსეულად გრძელდება  ჩვენი ფეხბურთის დიდი ტრადიცია. ამაში უდიდესი წვლილი მიუძღვის ფეხბურთის ფედერაციას,  განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია მისი აღმატებულება  ქართველი გულშემატკივრი,  რომელიც დაუბრუნდა მოედანს  და რა თქმა უნდა მთავარი - ჩვენი  ბიჭების მონდომება და თავდადება.  საოცარი ბიჭები გვყავს, უკვე ძალიან მაღალი დონის ფეხბურთელები არიან  კვარაცხელია  და  მამარდაშვილი, რომლებსაც ძალიან დიდი მომავალი აქვთ. სხვა  ბიჭებიც ძალიან კარგები არიან, შესანიშნავ ფეხბურთს თამაშობენ  ზურიკო დავითაშვილი, გიორგი ჭაკვეტაძე, გიორგი მიქაუტაძე,  დარწმუნებული ვარ, მათ ბევრი წარმატება ელით სპორტულ კარიერაში.

 - როგორ გადაიტანეთ პერიოდი, როდესაც თავი დაანებეთ ფეხბურთს?   როგორ გააგრძელეთ ცხოვრება ფეხბურთის გარეშე?

- სიტყვებით რთულია იმის გადმოცემა, რაც მე გადავიტანე,  როდესაც  ფეხბურთს თავი დავანებე.  ეს იყო ჩემი პირადი ტრაგედია.  მე ძალიან შემიშალა ხელი პოლიტიკურმა  სიტუაციამ, დაემთხვა  90 -იანი წლები,  რომელიც ძალიან რთული  იყო  მთელი ქვეყნისთვის,  ყველა სფეროსთვის, მათ შორის ფეხბურთისთვის.  მქონდა შემოთავაზეზები,  მეთამაშა ევროპულ გრანდებში,   მაგრამ ის მოლაპარაკებები  სხვადასხვა მიზეზების გამო  ჩაიშალა. ჩავიქნიე ხელი, 1991  წელს, ძალიან ადრე ასაკში, 24  წლის ბიჭი  წამოვედი თბილისის „დინამოდან“ და გადავედი ლანჩხუთის „გურიაში“. მერე ცოტა ხანი ვიყავი ისრაელში, სადაც, თამაშის დროს შტანგას დავეჯახე და მძიმე ტრავმა მივიღე. დავბრუნდი საქართველოში, ცოტა ხანს თავდაცვის სამინისტროს გუნდში „თეთრ არწივში“ ვითამაშეთ მე და გრიგოლ ცაავამ, მერე მოვყევი ავტოკატასტროფაში და სამუდამოდ დავემშვიდობე ფეხბურთს. ჯერ კიდევ ძალიან ახალგაზრდა ვიყავი. მთელი ჩემი ცხოვრება მომყვება  დარდი, რომ დიდი ფეხბურთი 24 წლის ასაკში დავამთავრე, ჩემგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, ასეთი დიდი ტიტულის მქონე ფეხბურთელმა. ამაში არ დამყვა იღბალი, ცუდ დროს მომიწია ფეხბურთის თამაში. ქვეყანაში ყველაფერი იცვლებოდა.  ოლიმპიადა რომ დამთავრდა, ვალერი ლობანოვსკიმ  გადამიყვანა საბჭოთა კავშირის პირველ ნაკრებში, სადაც 9 თამაში მოვასწარი. ძირითად შემადგენლობაში ვემზადებოდი მსოფლიო ჩემპიონატისთვის.  ლობანოვსკი მეუბნებოდა, გადმოდი 6 თვე  კიევის „დინამოში“,  მსოფლიო ჩემპიონატზე ძირითად შემადგებლობაში დაგაყენებ  და იტალიიდან აღარც წამოგიყვან უკან, იქიდანვე გაგიშვებ რომელიმე დიდ ევროპულ  გუნდშიო. 1990 წელი იყო და აქ  დამბლოკეს.  თუ  კეტაშვილი კიევში წავა, ერის მოღალატედ გამოვაცხადებთო -თქვეს. მაგ პერიოდში ერთდროულად გარდამეცვალა მამა და პაპა, ერთ დღეს დავკრძალე ორივე. ისეთი რაღაცეები შემომითვალეს,  ვერ დავტოვებდი აქაურობას, მათ საფლავებს. ასე დავრჩი აქ და დავამთავრე ოცნება დიდ ფეხბურთზე.

 - როგორც ვიცი, სწორედ იმ პერიოდში დაიკარგა თქვენი ოლიმპიური მედალი, რა ვითარებაში მოხდა ეს ისტორია?  

- ოლიმპიური მედალი მე თვითონ მივიტანე და ჩავაბარე  ხელისუფლების ფონდს, სადაც გროვდებოდა შემოწირულობები აფხაზეთის ომისთვის.  ქვეყანაში გაჭირვება იყო და გამოგადგებათ მეთქი - ვუთხარი. წლები იყო გასული და ჩემი მედალი სარფის საბაჟოზე ჩემმა მეგობარმა ვახტანგ  ქორიძემ აღმოაჩინა, რომელიც ცვლის უფროსი იყო. ვიღაც ქალს გაჰქონდა საზღვარზე. ვახომ იცნო მედალი, ეს კეტაშვილის მედალიაო და ჩამოართვეს იმ ქალს, რომელიც ისე გაიპარა იქიდან,  ვერავინ გაიგო საიდან მოხვდა მასთან ჩემი მედალი.  22 წლის შემდეგ  2013 წელს დამიბრუნდა მედალი, რომელიც მუზეუმში, სადღაც სარდაფში იყო შენახული, დიდი ხანი ვეძებდით და ძლივს მივაგენით.  

- რა დაგიტოვათ ფეხბურთმა, ის რასაც ამდენი წლების შემდეგაც ვერ შეელიეთ?

- ეს პირველ რიგში იყო ხალხის სიყვარული, რასაც დღემდე ვგრძნობ ყველა ფეხის ნაბიჯზე. მადლობელი ვარ ამ  სიყვარულისთვის, რაც შეუფასებელია ფეხბურთელისთვის. აქამდე  მენატრება მოედანი, თამაში. მე გულით, სულით დავრჩი მინდორზე.  ეს  საოცარი განცდაა.  დღემდე, როდესაც თამაშს ვუყურებ, გონებით ვთამაშობ ყველა თამაშს. მე არ გავაგრძელე სამწვრთნელო კარიერა, მწვრთნელის  შრომა ყველაზე დაუფასებელია. რაც არ უნდა ტიტულოვანი მწვრთნელი იყო, ერთ თამაშს წააგებს შენი გუნდი და  ხალხი აუცილებლად გაგინებს.  საყვარელ ფეხბურთელს შეცდომას პატიობენ,  მწვრთნელს - არა. ბედნიერი ვარ, რომ შეცდომების მიუხედავად, ისე დავამთავრე საფეხბურთო კარიერა, ჩემი მისამართით გინება რა გამიგია. მინდა, ასე შეუგინებელი დავრჩე  ქართველი გულშემატკივრისთვის სიცოცხლის ბოლომდე.

მე მქონდა გამორჩეული უნარი - „წამეკითხა“ თამაში, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი თვისებაა  ფეხბურთელისთვის, მით უმეტეს მცველისთვის,   რაც ბევრს არ  გამოსდიოდა. მე მაგალითად, მქონდა წინასწარი შეგრძნებები, ვიცოდი, სად მოვიდოდა ბურთი, შემეძლო სვლების გათვლა,  აქვე გეტყვით, რომ ბოლომდე ვდებდი თავს მოედანზე.  მე არ მივეკუთვნებოდი იმ ფეხბურთელთა  კატეგორიას, ვინც მინდორზე თავს არიდებდა ორთაბრძოლას და შეჯახებებს, პირიქით,  მე ბოლომდე დაუნდობლად მივდიოდი და ხშირ შემთხვევებში ვისჯებოდი კიდეც.  ჩემი წარმატება იდგა  ჩემს  შრომისმოყვარეობაზე,  ასევე   სისწრაფეზე, ინტუიციაზე,  მაგრამ გადამწყვეტი მაინც იყო  ღმერთის მადლი.  თუ ღმერთმა არ დაგაბეტყა ნიჭი, შესაძლებლობა, ძნელია. ფეხბურთელის ცხოვრებაში ღმერთის ხელი  მაინც უპირველესია. მე ეს იღბალი მერგო, იმის მიუხედავად, რომ ადრე დავამთავრე თამაში, თუმცა  დღეს ბედნიერი ვარ იმით, რომ ჩემს გზას ფეხბურთში აგრძელებს ჩემი შვილიშვილი ლევან კეტაშვილი.  ის სულაქველიძის აკადემიაში თამაშობს,  მოედანზე 2 ნომრით გამოდის.  ჩემთვის ამაზე დიდი ბედნიერება არ არსებობს. დარწმუნებული ვარ, ლევანი ითამაშებს დიდ ფეხბურთს იმაზე დიდხანს და იმაზე წარმატებით, რაც მე არ გამომივიდა  რთულ 90 -იან წლებში.   თამუნა ნიჟარაძე

Gela-Ketashvili-01-880x440  

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის