XIX-XX საუკუნეთა მიჯნაზე, თბილისში პირველ სასტუმროებს, აქ მცხოვრები ევროპელები ხსნიდნენ, მათ შორის არიან გერმანელი კოლონისტები. მათ სახელს უკავშირდება სასტუმროები: მადერი, ვეტცელი, ლონდონი და სხვ.
ქართველ მეწარმეებთან ერთად, სასტუმროს ბიზნესში სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლები აქტიურად მონაწილეობდნენ. საქართველოს საისტორიო არქივში ინახება კასპარ ვეტცელის შთამომავლების რამდენი ათეული შენობის პროექტი, რომელთა ნაწილი განხორციელდა.
ვეტცელების დაკვეთით აგებული ზოგიერთი შენობა, ამჟამადაც დგას თბილისში. რამდენიმე მათგანი მოგვიანებით დაინგრა, ნაწილი პროექტებისა კი, არც განხორციელებულა.
1897-1900 წლებში ფრიდრიხ ვეტცელმა, თბილისში, ახლანდელ აღმაშენებლის გამზირის #130-ში, საკუთარ მიწის ნაკვეთზე სასტუმრო ააშენა. მაშინდელი მიხეილის გამზირისა და ქსენიას (ახლა ზ. ჭავჭავაძის) ქუჩის კუთხეში ასაშენებელი სასტუმროს პროექტი, თბილისში მოღვაწე გერმანელმა არქიტექტორმა, ლეოპოლდ ბილფელდმა (1838-1921) დააპროექტა.
მისივე დაპროექტებულია ფრიდრიხ ვეტცელის რამდენიმე საცხოვრებელი სახლი თბილისში. სასტუმრო “ვეტცელი“, XX ს-ის დასაწყისიდან თბილისში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირის საუკეთესო სასტუმრო გახდა. სამსართულიანი მანსარდიანი შენობა მდიდრულად არის გაფორმებული ბაროკული არქიტექტურის ელემენტებით. გეგმით ის ასო U -ს მოყვანილობისაა. შუა, მთავარი ნაწილი მიმართულია გამზირის მხარეს, მარჯვენა ფრთა – ქსენიას ქუჩისკენ, ხოლო მარცხენა – კვარტლის სიღრმეში. ფ. ვეტცელმა, რომელიც შენობის პატრონიც იყო და სასტუმროსიც, ის თავისი დროის ყველა შესაძლო კომფორტით აღჭურვა. ოთახებში იყო წყლის გათბობა და ელექტროგაყვანილობა. სასტუმროს ჰქონდა ლიფტი, საბილიარდე, კეგელბანი და ორი რესტორანი, მათ შორის ერთი, სარდაფის სართულში – “გერმანული სტილის” მხატვრობით გაფორმებული.
შემდგომში ამ რესტორანმა ცალკე სახელი მიიღო – “გერმანია”. მაგრამ მთავარი, რაც “ვეტცელს” თბილისის სხვა სასტუმროებისგან გამოარჩევდა, იყო მის მარცხენა ფრთაში მოწყობილი თეატრი, რომელშიც პერიოდულად სხვადასხვა დასები მართავდნენ წარმოდგენებს. ხშირად აქ საქორწინო და სხვა ზეიმებიც ეწყობოდა. სასტუმროს ჰქონდა ბაღიც, რომელშიც 1901 წლის ზაფხულში კონცერტებს მართავდა ოპერის თეატრის ორკესტრი.
იმავე 1900 წელს, ბილფელდისავე პროექტით, სასტუმროს ქსენიას ქუჩის მხრიდან, ორი დაბალი ფლიგელი მიაშენეს. ერთი- მომსახურე პერსონალისთვის, მეორე- სამანქანო განყოფილებისთვის. 1904 წელს, ფრიდრიხ ვეტცელის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეობა მის შვილებზე გადავიდა, რომლებიც ერთხანს განაგრძობდნენ მამის სამეწარმეო საქმიანობას. მაგრამ, როგორც დიდხანს ვერ შეძლეს მამის მიერ დატოვებული ქონების მართვა და მისი დიდი ნაწილის, ლუდსახარში ქარხანის, თბილისში რამდენიმე სახლისა და სასტუმროს გაყიდვა.ამგვარად, 1911 წელს სასტუმრო ვეტცელის ყოფილმა ხელქვეითმა, იმხანად შეძლებულმა მეწარმე ნოე სიხარულიძემ შეიძინა, შენობა საფუძვლიანად გადააკეთა და გააფართოვა.
ქსენიას ქუჩაზე არსებული ორი ფლიგელი მოხსნა და მათ ხარჯზე მარჯვენა ფრთა შესამჩნევად დაგრძელდა. გამზირის მხრიდან, მთავარ ფასადზე სასტუმროს დიდი ვერანდა მიაშენეს. პირველ და მეორე სართულებზე ხელოვნური მღვიმეები გაკეთდა, მთავარი შესასვლელი კი, მუზარადიანი ჰერმესის ქანდაკებებით გაფორმდა.
1915 წელს ნოე სიხარულიძემ სასტუმროს თავისი სახელი – “ნოე” დაარქვა. 1928 წელს მას “ევროპა” ეწოდა. ცოტა ხნის შემდეგ ის დახურეს, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კვლავ გახსნეს, ამჯერად “რუსთავის” სახელწოდებით. 1970-იან წლებში სასტუმრო ისევ დაიხურა. მას შემდეგ შენობა ეკავა სხვადასხვა სახელმწიფო სტრუქტურებს. ამჟამად ის დაცლილი და გაპარტახებულია.
აღსანიშნავია, რომ ვეტცელები, XIX საუკუნის დასაწყისში ვიურტემბერგიდან საქართველოში გადმოსახლებულ გერმანელ კოლონისტებს შორის იყვნენ.
კასპარ ვეტცელს ჰყავდა ორი ვაჟი – იაკობ ფრიდრიხი და იოჰან კასპარი. კასპარ ვეტცელის მემკვიდრეებმა მნიშვნელოვან ფინანსურ წარმატებას XIX საუკუნის II ნახევარში მიაღწიეს, რასაც ცხადყოფს მათ მიერ თბილისში აგებული შენობების რაოდენობა. ვეტცელებს შორის ყველაზე წარმატებული, მეორე გილდიის ვაჭრის ტიტულის მფლობელი იაკობ ფრიდრიხი (1835-1904) აღმოჩნდა. მისი კაპიტალი სწრაფად იზრდებოდა და მუდმივ ბრუნვაში იყო.
მას ჰქონდა საკუთარი ლუდის ქარხანა, ჰქონდა სასტუმრო და სახლები თბილისში, კოჯორსა და წავკისში. გარკვეულ პერიოდის განმავლობაში იგი ასევე იყო ქალაქის სათათბიროს წევრი. თბილისში ერთ-ერთი ქუჩა, მცირე ხნით მის სახელს ატარებდა, საუბარია ამჟამინდელი ზ. ჭავჭავაძის ქუჩაზე. ფრიდრიხ ვეტცელის მეუღლე, ასევე, გერმანელი კოლონისტების შთამომავალი ვილჰელმინა ფრიკი (1847-1923) იყო. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ: გოტლობი, გუსტავი, ლუიზა და ემილია მარგარიტე.
ვეტცელი ცდილობდა შვილებისათვის ისეთი განათლება მიეცა, რომ მომავალში მისი საქმე გაეგრძელებინათ. ორივე ვაჟი გერმანიაში გაგზავნა ტექნიკისა და ინდუსტრიის შესასწავლად, მიუხედავად იმისა, რომ გოტლობს სურდა მხატვარი გამოსულიყო.
ვეტცელი ქალიშვილების განათლებაზეც ზრუნავდა. ლუიზე და ემილია მარგარიტე ფლობდნენ ფრანგულ და ინგლისურ ენებს. ემილია მარგარიტეს მუსიკას ასწავლიდა ცნობილი ავსტრიელი მწერალი ბერტა ფონ ზუტნერი. 1870-იანი წლების დასაწყისში ფრიდრიხ ვეტცელმა თავის ძმასთან იოჰან კასპართან ერთად ლუდსახარში ქარხანა ააგო.
ქარხანა დიდი მთავრის, ახლანდელი უზნაძის ქუჩაზე მდებარეობდა და რამდენიმე დასახელების ლუდს უშვებდა – ვენურს, პილზენს, ექსპორტსა და მიუნხენურს.
1901 წელს, თბილისში გამართულ კავკასიის სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობის საიუბილეო გამოფენაზე, მათი ლუდი ოქროს მედლით დაჯილდოვდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ფრიდრიხ ვეტცელის შვილები, ლუდთან ერთად კათხებსაც უშვებდნენ, რომელზეც იყო წარწერა Пивоваренный Завод Насл. Ф. К. Ветцель.
„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).
გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:
„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.
ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...
ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.
ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.
„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...
ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.
რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.
ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.
მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.
თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.