USD 2.7384
EUR 2.8548
RUB 2.6619
თბილისი
რუსეთ-უკრაინის ომი შეჯამება 26 აგვისტოს მდგომარეობით
თარიღი:  807
- აფეთქება მოხდა რუსეთის ომსკის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში, რომელიც უკრაინის საზღვრიდან 2500 კილომეტრში ყაზახეთის საზღვრის სიახლოვეს მდებარეობს და რუსეთში უმსხვილესია. ომსკში გადის ტრანსციმბირული ნავთობსადენიც, რომელიც შემდგომ ირკუტსკში ჩადის და იქიდან ჩინეთს ამარაგებს. თუკი ომსკისა და ტომსკის ნავთობსადენების კვანძები განადგურდება, პრაქტიკულად შორეული აღმოსავლეთი რუსული ნავთობის გარეშე აღმოჩნდება. ამჯერად აფეთქების შედეგად გამოწვეული ცეცხლი ლოკალიზებულია, მაგრამ მიზეზია დაუდგენელი. ცხადია, დივერსიული მოქმედებები გამორიცხული არ არის.
- საფრანგეთში დაკავებულ იქნა საკომუნიკაციო აპლიკაციის, ტელეგრამის დამაარსებელი პაველ დუროვი. იგი წარმოშობით რუსია, მაგრამ ამჯერად არაბთან გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქეა. საინტერესო სხვა რამაა: რუსული პრესა აჭრელებულია დუროვის დაკავების ამბით. ისინი შფოთავენ, ხომ არ ჩაუვარდება საფრანგეთის უშიშროებას ხელში ის კოდირებისა და უსაფრთხოების მექანიზმი, რომელიც ტელეგრამს ჰქონდაო. რუსულ პრესაში იმასაც წერენ, რომ სწორედ ტელეგრამის მეშვეობით ხდება ხოლმე სამხედრო კომუნიკაციის ნაწილის წარმართვა და რომ თუკი აღნიშნული მიმოწერა საფრანგეთის ხელში აღმოჩნდება, ამით გართულდება რუსეთის სამხედრო კომუნიკაციის მდგომარეობა. ამასთან, რუსული გამოცემები აღნიშნავენ, რომ უკვე დიდი ხანია საჭირო იყო შექმნილიყო რუსული საკომუნიკაციო სისტემა, რომელიც მხოლოდ რუსეთში იქნებოდა გამოყენებული, პირველ რიგში კი სამხედრო მიზნებისათვის. აქვე ბარემ ისიც აღვნიშნოთ, რომ პირველად ინტერნეტი სწორედ სამხედრო მიზნისთვის შეიქმნა ასე, რომ ინტერნეტით კომუნიკაციის ამბავი მოულოდნელი სულაც არ არის.
დუროვს ბრალად ტელეგრამზე მოდერაციის არარსებობა ედება, რაც ნიშნავს, რომ ყველა სახის მომხმარებელს შეეძლო მრავალმხრივი არალეგალური სავაჭრო საქმიანობა ეწარმოებინა აპლიკაციის გავლით.
- დღეს უკრაინაზე მასირებული სარაკეტო იერიშები იქნა მიტანილი. 236 გაშვებული რაკეტა და საბრძოლო დრონი შეფრინდა უკრაინის ტერიტორიაზე, რომლიდანაც 201-ის განეიტრალება მოახერხეს უკრაინელებმა. რუსების სამიზნე მნიშვნელოვანი ენერგოინფრასტრუქტურა იყო. მეტიც, მათ დარტყმა განახორციელეს კიევის კაშხალზეც, რომლის დანგრევა სარაკეტო იერიშებით ნაკლებად შესაძლებელია, მაგრამ პოლიტიკური ნების პრეცედენტია საშიში, რადგან კაშხალის პოტენციური კოლაფსი კიევისათვის ბირთვული დარტყმის ტოლფასი იქნება. ესაა კრემლის სიგნალი იმაზე, რომ ის მზადაა ამისათვის, მაგრამ ცივილიზებულმა მსოფლიომ ეს ისედაც კარგად იცის, მით უფრო უკრაინამ, რომელიც რუსული აგრესიის წინააღმდეგ ეგზისტენციალურ ომშია ჩართული.
აღსანიშნავია ისიც, რომ 115 ფრთოსანი რაკეტიდან 99 იქნა ჩამოგდებული უკრაინელთა მიერ. ეს შედეგი ძალიან მაღალია. რუსებს ყოველდღიურად ან ყოველკვირეულად არ აქვს ასეთი მასშტაბური იერიშების განხორციელების საშუალება და დაახლოებით თვენახევარში ერთხელ ახდენენ ხოლმე შეგროვებული რაკეტებისა და დრონების გახარჯვას. ეს კი უკრაინას ამოსუნთქვის საშუალებას აძლევს.
უკრაინელებმა აღნიშნეს, რომ რუსეთზე საპასუხო დარტყმა იქნება. რუსეთი აგრესორია, შესაბამისად რუსეთის ტერიტორია მთლიანად ლეგიტიმური სამიზნე იქნება, მაგრამ რუსეთისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ლოჯისტიკა და ენერგეტიკაა. მათი წარმატებული შეფერხება ომში მარცხის დაჩქარებას ნიშნავს.
- რუსულმა სამხედრო დრონმა დაარღვია პოლონეთის საჰაერო სივრცე, თუმცა მისი ჩამოგდება არ მომხდარა პოლონელების მიერ. ზოგადად, სამხედრო დრონებისა თუ ფრთოსანი რაკეტების ტრაექტორია წინასწარ დგება ხოლმე, შესაბამისად, რუსების მხრიდან შემთხვევით არ მომხდარა პოლონეთის ტერიტორიაზე დრონის შეფრენა. ესაა დასავლეთისათვის პოლიტიკური ზიანის მიყენების მცდელობა, რომ თითქოს ნატო უუნაროა და რუსეთი ძალის დემონსტრირებას ახდენს. ზოგადად, ეს პირველი შემთხვევა არ არის და არც მხოლოდ პოლონეთია გამონაკლისი. რამდენიმე თვის წინ დრონები რუმინეთის ტერიტორიაზეც ჩამოცვივდა. სასურველია ნატომ პასუხი გასცეს ამ საკითხს. და პასუხი ვერბალური კი არა თავდაცვითი იყოს.
- კურსკის ოლქში რუსები კონტრშეტევისათვის ემზადებიან. მათ დიდი ძალები გაიყვანეს ხარკივის ოლქის როგორც სასაზღვრო ზონიდან - ვოვჩანსკიდან - სადაც მაისიდან მოყოლებული იყვნენ, ისე კუპიანსკის სიახლოვიდან (უშუალოდ კუპიანსკი უკრაინელთა ხელშია). უცნობია რა რაოდენობის ძალას მოუყარეს რუსებმა თავი, მაგრამ საუბარია დაახლოებით 20 ათასამდე სამხედროზე, რომელთა ნაწილიც ხარკივის ოლქის გარდა ყირიმიდან და რუსეთის კალინინგრადიდან იქნა კურსკისკენ გადასროლილი. ბოლო დღეებია უკრაინელები რუსი ტყვეების აყვანისას გაწვეულ წვევამდელებს კი არა საზღვაო ქვეითებსა და სადესანტო ნაწილების წევრებს იგდებენ ხელთ.
მაგრამ საინტერესოა ისიც, რომ რუსი პროპაგანდისტები ამ თემაზე აქტიურად არ საუბრობენ. წინასწარ დაანონსებული, მაგრამ წარუმატებელი კონტრშეტევის შემთხვევაში შესაძლოა ძალიან სამარცხვინო მდგომარეობაში აღმოჩნდეს კრემლი. ამიტომაცაა ასეთი მიდგომა კრემლიდან.
- კურსკის ოლქში უკრაინელებმა თავდაცვის პოზიციების მოწყობა დაიწყეს. სანგრების აქტიურ თხრასთან ერთად ფორტიფიკაციებიც იქმნება. უშუალოდ შეტევის მიმართულებად გლუშკოვოს რაიონი რჩება, მდინარე სეიმის სანაპიროზე, რომელზეც ხიდები აფეთქებულია, მაგრამ ზუსტად თუ რა ვითარებაა არაა ცნობილი. ვიცით ისიც, რომ უკრაინელთა მხრიდან რუსული სამხედრო ხიდები - პონტონები - იბომბება, მაგრამ რუსები ახალ-ახალ ხიდებს აგებენ კვლავ. ანუ რუსეთი მაქსიმალურად, დიდი ძალებითა და მსხვერპლით ცდილობს ამ ზონის შენარჩუნებას. თუკი უკრაინელებმა შეძლეს მდინარე სეიმის სამხრეთით რუსული ნაწილების განადგურება და ტერიტორიის დაკავება, მაშინ ისინი ძალიან კარგ თავდაცვით პოზიციებში აღმოჩნდებიან. მდინარე, როგორც ბუნებრივი ბარიერი საკმაოდ ეფექტურია.
რუსები იმასაც წერენ, რომ კურსკის ოპერაცია კვლავ მხოლოდ დასაწყისია და შესაძლოა ყურადღების გადატანის საფუძველი იყოს და რომ მომდევნო რამდენიმე კვირის განმავლობაში უკრაინელებმა შეიძლება საერთოდ სხვაგან დაიწყონ იერიშები, მათ შორის უშუალოდ უკრაინაშივე, ოკუპირებულ ტერიტორიაზევე. რუსები არ გამორიცხავენ საზღვაო დესანტსაც.
- უკრაინაში, დონეცკის ოლქში სიტუაცია კვლავ მძიმეა და საბრძოლო მოქმედებები პოკროვსკის მიმართულებაზე კვლავ ქალაქებში ჰროდივკასა და ნოვოჰროდივკაში მიმდინარეობს. ჯერჯერობით, ბოლო 48 საათია აქ სიტუაცია არ შეცვლილა.
- ბელარუსს დამატებითი სამხედრო ნაწილები ჰყავს მობილიზებული უკრაინის საზღვართან. მათ შორის დარჩენილი "ვაგნერის" ნაწილებიც. ოფიციალურმა კიევმა ლუკაშენკას შეუთვალა, გაიყვანოს სამხედრო ნაწილები სასაზღვრო ზონიდან და არც იფიქროს სამხედრო მოქმედებების წარმოება თორემ ეს მის რეჟიმს ძალიან ძვირად დაუჯდება. რეალურად ეს მართლაც ასეა, რადგან ბელარუსის არმიას არავითარი სამხედრო მოტივაცია არ აქვს უკრაინასთან ომის, ხოლო უკრაინულ არმიას ბელარუსის ტერიტორიაზე, როგორც გამათავისუფლებლებს ისე შეხვდებიან. ლოგიკურია ვთქვათ, რომ კრემლი ახდენს ზეწოლას ლუკაშენკაზე ან დაიწყოს აგრესიული ქმედება უკრაინის წინააღმდეგ ან შექმნას ისეთი ვითარება, რომ უკრაინელებს აიძულოს ფოკუსი ამ მიმართულებითაც ჰქონდეს გასწორებული. თუმცა ლუკაშენკა თვითგადარჩენაზე ორიენტირებულია და ალბათ იმდენი პოლიტიკური ინსტინქტი შერჩა, რომ არ ჩაებას ომში.
ანალიტიკა
«The Washington Post» (აშშ): „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“

ამერიკული გაზეთი „ვაშინგტონ პოსტი“ (The Washington Post) აქვეყნებს სტატიას სათაურით „ომისადმი შიშის გამო, საქართველო რუსეთისაკენ დაბრუნებას ირჩევს“ (ავტორი - მარია ილიუშინა), რომელშიც განხილულია არჩევნებისშემდგომი სიტუაცია საქართველოში.

გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:

(...) ქართველთა უმრავლესობა - გამოკითხვების მიხედვით, 80%-ზე მეტი - მხარს უჭერს ქვეყნის ევროპულ ორიენტაციას და მოსკოვის მიმართ მაინცდამაინც განსაკუთრებულ სიყვარულს არ ამჟღავნებს, ოპოზიცია კი ცდილობს ხმის მიცემის შედეგები წარმოადგინოს როგორც არჩევანი ევროკავშირსა და რუსეთს შორის.

მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ ორ ქვეყანას შორის 2008 წლის აგვისტორში მომხდარი ხანმოკლე ომის შედეგად საქართველოს ტერიტორიის 20% დე-ფაქტოდ რუსეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფება, მოსკოვის სამხერო ძლიერების ჩრდილი სულ უფრო შესამჩნევი ხდება. შესაბამისად, „ქართულმა ოცნებამ“ ამომრჩევლებს უფრო რადიკალური დილემა შესთავაზა: არჩევანი მშვიდობასა და ომს შორის.

მმართველი პარტიის „რუსეთის მხარეს შებრუნება“ შედარებით ახალ მოვლენას წარმოადგენს. 2012 წელს, როცა „ქართული ოცნება“ ხელისუფლებაში მოვიდა, მნიშვნელოვან საგარეოპოლიტიკურ წარმატებას მიაღწია - სწრაფად დაუახლოვდა ევროკავშირს მასში გაწევრიანების სურვილით, მაგრამ რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების კვალობაზე პარტიამ რუსეთის ორბიტისაკენ გადაუხვია. მთავრობამ ევროპა და ადგილობრივი ოპოზიცია წარმოადგინა „ომის გლობალური პარტიად“, რომელსაც სურს საქართველო მოსკოვთან ომში ჩაითრიოს და კრემლთან დაპირისპირების ინსტრუმენტად გამოიყენოს

ამჟამად „ქართული ოცნება““ ოფიციალურად პრორუსულ პარტიას არ წარმოადგენს, მაგრამ ხშირად მისი პრაქტიკული მოქმედება საერთო პრორუსულ ჩარჩოებში ჯდება. 

ევროპული გზიდან გადახვევის პოლიტიკის ცენტრში მოჩანს „ქართული ოცნების“ დამაარსებელი ბიძინა ივანიშვილი - მილიარდერი, ყოფილი პრემიერ-მინისტრი, რომელიც ბოლო ათწლეულში წავიდა ქართული პოლიტიკიდან, მაგრამ იმავდროულად გავლენიან ადამიანად რჩებოდა. ბიძინა ივანიშვილი რუსეთში ყოფნის დროს გამდიდრდა, 1990-იან წლებში და როგორც მისი კრიტიკოსები ამბობენ,  მისი რიტორიკა და პოლიტიკური მრწამსი რუსეთის ლიდერის პოზიციას უთავსდება.

რუსეთის არმიის უკრაინაში შეჭრის დაწყებიდან პურველ ეტაპზე საქართველომ უკრაინას მხარი დაუჭირა. თბილისში დღესაც ბევრი უკრაინული დროშა ფრიალებს, მაგრამ მთავრობა თავს იკავებს რუსეთის გადაჭარბებული კრიტიკისაგან და ერიდება ანტირუსული სანქციების რეალიზებას.

„ჩვენ, როგორც ქვეყნის მმართველმა პარტიამ, მთავრობამ, ყველაფერი გავაკეთეთ უკრაინისა და უკრაინელი ხალხის მხარდასაჭერად“, - განაცხადა „ვაშინგტონ პოსტთან“ საუბარში „ქართული ოცნების“ თავმჯდომარის მოადგილემ არჩილ თალაკვაძემ, მაგრამ, მისი თქმით, დასავლეთის ოფიციალურმა პირებმა რუსეთ-უკრაინის ომში საქართველოს ჩათრევა მოისურვეს: „ჩვენ ჩავთვალეთ, რომ ასეთი პოლიტიკა საქართველოსათვის ძალზე სარისკო და გაუმართლებელი იქნებოდა“.

„ქართულმა ოცნებამ“ წინასაარჩევნო კამპანიის დროს აქტიურად ისარგებლა უკრაინის ომით და ამომრჩევლებს პლაკატების სერია შესთავაზა, რომლებზე გამოსახულია ერთი მხრივ, ომით დანგრეული უკრაინის ქალაქები და სოფლები, მეორე მხრივ - აღმშენებლობის პროცესში მყოფი საქართველო. ასეთმა პროპაგანდამ თავისი გამოძახილი ჰპოვა რუსეთთან ომგადატანილ საქართველოს მოსახლეობაში, განსაკუთრებით სოფლებში, ოკუპირებულ რეგიონებთან ახლოს, მხარეთა დამაშორიშორებელ ე.წ. სადემარკაციო ხაზის გასწვრივ.

როგორ ავიცილოთ თავიდან ომი

ქართველებს კარგად ახსოვთ 2008 წლის აგვისტოს ომი. ჭორვილისაკენ - ბიძინა ივანიშვილის მშობლიური სოფლისაკენ მიმავალი გზა, რომელიც კავკასიის ქედის სამხრეთ კალთებზე მდებარეობს, სწორედ რუსეთის მიერ ოკუპირებული რეგიონის - სამხრეთ ოსეთთან ახლოს გადის, სულ რაღაც ორიოდე კილომეტრში, სადემარკაციო ხაზთან.

ჭორვილაში ბიძინა ივანიშვილს თითქმის ეროვნულ გმირად თვლიან - მდიდარ ადამიანად, რომელიც თანასოფლელებს ყოველმხრივ ეხმარებოდა - სახლებისა თუ გზების მშენებლობაში, ჯანდაცვასა თუ კომუნალური გადასახადების გადახდაში, სანამ მან სახელმწიფო თანამდებობა - ქვეყნის პრემიერ-მინისტრის პოსტი არ დაიკავა.

„მე ომის მოწინააღმდეგ ვარ. დარწმუნებული ვარ, რომ „ქართული ოცნება“ მსვიდობას შეინარჩუნებს. არ გვსურს, რომ რომელიმე ქვეყანა საქართველოს მტერი იყოს და არც ის გვინდა, რომ საქართველოს იყოს სხვა ქვეყნის მტერი“, - ამბობს გიორგი გურძენიძე, სკოლის დირექტორი, რომელსაც ახსოვს, თუ როგორ ხმაურით დაფრინავდნენ სოფლის თავზე, ცაში რუსული თვითმფრინავები 2008 წელს.

„ქართული ოცნება“ აქტიურად უჭერს მხარს ბიძინა ივანიშვილის პოლიტიკური კურსის ორ ძირითად მომენტს - მშვიდობას ნეიტრალიტეტის გზით და ქართული ტრადიციული ფასეულობების დაცვას. „ქართული ოცნების“ მტკიცებით, მისი სტრატეგიული მიზანი არ შეცვლილა - ევროინტეგრაცია ძალაში რჩება, რომლის რეალიზებას 2030 წლისათვის არის დაგეგმილი: საქართველო ევროკავშირის წევრი გახდება „ღირსეულად“ და ტრადიციული ეროვნული ფასეულობების დაცვით.

„რა თქმა უნდა, მსურს ევროკავშირის წევრი ვიყოთ, მაგრამ ჩვენ ჩვენი წინაპრების ღირსებაც და მემკვიდრეობაც უნდა დავიცვათ. ქალი ქალი უნდა იყოს, კაცი კი - კაცი“, - ამბობს ჭორვილელი მამია მაჭავარიანი.

ქართველთა ღირსება კი დაცული იქნება ორი კანონით, რომლებმაც, პრაქტიკულად, ევროკავშირში საქართველოს პოტენციური წევრობის პროცესი შეაჩერეს - იმიტომ, რომ მათი დებულებები ევროპული ბლოკის სტანდარტებს ეწინააღმდეგება. ეს კანონებია „ოჯახური ფასეულობებისა და არასრულწლოვანების დაცვის, ასევე უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ, რომლებიც, როგორც ოპოზიცია აცხადებს, რუსული სამართლებრივი აქტების ასლებს წარმოადგენენ.

ევროპა შორეული ხდება?!

საქართველოს დედაქალაქის მცხოვრებთა ნაწილი შეშფოთებულია, რომ ქვეყნის შანსი ევროკავშირის წევრობაზე მცირდება. „არჩევნებში „ქართული ოცნების“ გამარჯვება სხვა არაფერია, თუ არა ხელისუფლების უზურპაცია“, - ამბობს 38 წლის გიორგი, რომელიც გვარს არ ასახელებს, ვაითუ დევნა დაუწყონ, - „ჩვენ ევროკავშირთან ინტეგრაცია უნდა გავაღრმავოთ. რუსეთთან დაახლოებას კი არცერთი ნორმალური ქვეყანა არ ცდილობს. პრორუსუსლი ორიენტაცია თვითმკვლელობას ნიშნავს, რადგან მოსკოვი არანაირი შეთანხმების პირობებს არ იცავს“.

ოპოზიცია მწვავედ აკრიტიკებს „ქართული ოცნების“ ომის წინააღმდეგ მიმართულ კურსს და მას პროპაგანდისტულს უწოდებს, ზოგიერთები კი თვლიან, რომ მმართველ პარტიის მხრიდან ამგვარი ლოზუნგების წარმოჩენა ხელისუფლებაში დარჩენასა და ერთპარტიული მმართველი სისტემის შენარჩუნებას ემსახურება.

პარტია „საქართველოსათვის“ ლიდერის გიორგი გახარიას განცხადებით, ბიძინა ივანიშვილისა და „ქართული ოცნების“ პოლიტიკაში მომხდარი ცვლილებები - პრორუსული გადახრები - იმითაა გამოწვეული, რომ ევროკავშირში გაწევრიანება ხელისუფლების როტაციას ნიშნავს: „მისი მთავარია მიზანია ხელისუფლების შენარჩუნება. იგი ხედავს, რომ ევროპული დემოკრატია ხელისუფლების არჩევნების გზით შეცვლას ითვალისწინებს“.

მაგრამ არჩევნების შედეგების წინააღმდეგ მიმდინარე საპროტესტო აქციები ისეთივე ძლიერი და ფართო არ არის, როგორიც გაზაფხულზე მიმდინარეობდა ზემოთ ხსენებული კანონების მიღების დროს. ეს ნიშნავს, რომ ოპოზიცია გამოფიტულია. მათ ვერც დასავლეთი ვერ უწევს სათანადო დახმარებას. ბრიუსელს შეუძლია გარკვეული ზეწოლა მოახდინოს „ქართულ ოცნებაზე“, მაგრამ ევროპელი ჩინოვნიკების რეაქცია აწონილ-დაწონილია: დამკვირვებლებმა ნამდვილად დააფიქსირეს დარღვევები, მაგრამ მათ თავი შეიკავეს იმის განცხადებაზე, რომ არჩევნები გაყალბდა და ხმები მოპარულია.

არჩევნებში მომხდარი ყველა დარღვევის დეტალურად გამოკვლევა დროს მოითხოვს - კვირეებს და შეიძლება თვეებსაც, თანაც საკმაოდ რთულია მათი დამტკიცება-დადასტურება. „ჩვენ ახლა ისეთ სიტუაციასთან გვაქვს საქმე, როცა დასავლეთს არ სურს ხისტი ნაბიჯები გადადგას საკმარისი მტკიცებულებების გარეშე, ოპოზიციას კი საკმარისი მტკიცებულებები არ აქვს“, - ამბობს ჯონ დიპირო საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტიდან.

ბიძინა ივანიშვილი აშკარად იმაზე დებს თავის ფსონს, რომ ევროპა საქართველოსადმი ინტერესს დაკარგავს. ჯერ კიდევ ზაფხულში იგი აცხადებდა, რომ აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში დონალდ ტრამპის გამარჯვება რუსეთ-უკრაინის ომს დაასრულებს. „ჩვენ მაქსიმუმ ერთი წელი გვაქვს, რომ ეს ყველაფერი მოვითმინოთ, შემდეგ კი [დასავლეთის] გლობალური და რეგიონული ინტერესები შეიცვლება, მათთან ერთად კი შეიცვლება ინტერესები საქართველოს მიმართაც“, - ამბობდა ბიძინა ივანიშვილი, - ომის დასრულებასთან ერთად კი ყველა გაუგებრობა ევროპასთან და ამერიკასთან გაქრება“.

წყარო: https://www.washingtonpost.com/world/2024/11/21/georgia-russia-elections-influence/

 

სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.