USD 2.7152
EUR 2.9446
RUB 3.1313
თბილისი
პაატა გიგაური - რა შეიძლება მოხდეს?
თარიღი:  
2023 წელს დაპოსტილი რომელი პროგნოზები ახდა და რა შეიძლება მოხდეს 2024 წელს? გაითვალისწინეთ რომ ომი არის პოლიტიკური მიზნის მიღწევის საშუალება და ყოველთვის მშვიდობით (ხშირად ზავით) სრულდება.
 
1.  „უკრაინა ვერ შეძლებს ძალის გამოყენებით პოლიტიკური მიზნების მიღწევას და მთლიანობის აღდგენას. ვერ გაარღვევენ რუსების ფრონტს და სტრატეგიულ თავდაცვაზე გადავლენ“.
 
ამის დაწერის დროს უკრაინა უტევდა, მაგრამ ვამჩნევდი რომ შედეგს ვერ დადებდნენ. 2024 წლიდან სტრატეგიულ თავდაცვაზე არიან და ნელნელა უკან იხევენ ზოგიერთ მიმართულებაზე. ამ ეტაპზე ფრონტს დიდად არ ემჩნევა უკრაინელების სასწაული მედეგობის გამო, მაგრამ რუსებმა შეტევის უბნებზე არტილერიაში, ავიაციაში (ზუსტი დამიზნების 80-100 ბომბს უშენენ დღეში საშუალოდ) და ცოცხალ ძალაში დიდი უპირატესობა მოიპოვეს. ასევე გათანაბრდა დრონების და რების (რადიო ელექტრონული ბრძოლა) გამოყენების რაოდენობა და ხარისხი.
უკრაინის ზურგში სერიოზულად ზიანდება ენერგოობიექტები, ინფრასტრუქტურა და ლოჯისტიკის კვანძები. ეს ზამთარი უმძიმესი იქნება ენერგოობიექტების განადგურების გამო. უკრაინაც ცდილობს იგივეს, მაგრამ საკმარისი იარაღის არქონის და არსებულის ნაწილზე შეზღუდვების გამო რუსეთის ზარალი მათთვის ასატანია.
 
2023 წელს წარმატების ძალიან დიდი მოლოდინი შექმნა ზელენსკიმ და რახან შედეგი საერთოდ ვერ დაიდო, დასავლეთი ძალიან მოზომილი გახდა და როგორც ეხლახანს თავად თქვა პრეზიდენტმა, სუვერენიტეტს თუ შეინარჩუნებს უკრაინა (კაპიტულაცია არ მოხდება) დასავლეთში წარმატებად ჩაუთვლიან, 1991 წლის საზღვარზე გასვლა აღარ განიხილება.
 
მოკლედ: დასავლეთი არ დაუშვებს უკრაინის კაპიტულაციას, მაგრამ გამარჯვებად სხვა რაღაც ჩაითვლება და არა ის, რაც უკრაინას უნდოდა 2022-23 წლებში.
 
2. „მოხდება სასწაული, ანუ დასავლეთი იმდენ შეიარაღებას მისცემს, რისი მეშვეობითაც რუსეთი გარანტირებულად დამარცხდება, მაგრამ აშშ-გერმანია-საფრანგეთი არაა დაინტერესებული რუსეთის ჩამოშლით. კრებითი დასავლეთი არ აპირებს (ვერც ახერხებს) უკრაინის ნორმალურ დახმარებას“
 
სასწაული - რა თქმა უნდა, არ მოხდა, ირონიით მეწერა. ძირითადი მიზეზი რუსეთის დამარცხების მიზნის არქონაა, არაა დაინტერესებული აშშ და არც დასავლეთი რუსეთის ჩამოქცევით და მთავარი კონკურენტის, ანუ ჩინეთის სანედლეულო დანამატად გახდომით.
დასავლეთის სამხედრო სამრეწველო კომპლექსი არ აღმოჩნდა მზად ასეთი გამოწვევისთვის, რომც უნდოდეთ ვერ აწვდიან საჭირო რაოდენობის ჭურვებს და ა.შ. პლუს NATO-ს ქვეითის მომზადება და ზოგადი ტაქტიკა არ ამართლებს ამ ომში, რადგან მთლიანად ტოტალურ საჰაერო უპირატესობაზე და უძლიერეს ლოჯისტიკაზეა აგებული [ეს დიდი თემაა და აღარ დავწერ, თორემ ქვეითის მომზადების, მომარაგება-რემონტის, აბრამსის, ბრედლის, M113, არტილერიის და ა.შ. განხილვა უნდა დავიწყო. ის რაც კარგია აშშ-ს ჯარისთვის, არაა კარგი სხვა ტიპის ჯარისთვის].
პუტინმა მაგრად აურია დასავლეთს ხედვა და გეგმები (ისევე როგორც ჰიტლერმა თავის დროზე), მაგრამ პუტინი მარადიულად ხომ არ იქნება? მხოლოდ ინტერესია მუდმივი! 1914-1924 წლებში მაგრად დაეხმარნენ რუსეთს, 1941-1945 წლებში საერთოდ იხსნეს გაქრობისგან, ხოლო 1990-1992 წლებში ჩამოქცევისგან. რუსეთი აშშ-ინგლისის სტრატეგიული პარტნიორი იყო, არის და უნდათ რომ მომავალშიც იყოს (მაგრამ ისე, რომ კონტინენტური ევროპა თავის ეკონომიური და პოლიტიკური გავლენის ქვეშ არ მოქციოს. მაგ.: მაგიტომ ააფეთქეს გაზსადენი „ნორდსტრიმი“). ეხლა რომ დაძაბულობაა ეგ არაფერს არ ნიშნავს, ინტერესი არ შეცვლილა.
 
ძალიან მნიშვნელოვანი ასპექტი: პუტინი ერთი ერთში იმეორებს ჰიტლერის ქცევას, რომელიც არსებული მსოფლიო წესრიგით უკმაყოფილო იყო და დემოკრატიული ძალის სისუსტის გამო იარაღის ძალით სცადა გავლენის სფეროების ახალი გადანაწილება. ჰილტერი მოკავშირეებმა (სსრკ-აშშ-ბრიტანეთი) დაამარცხეს (შედეგად შეიქმნა ორპოლუსიანი სამყარო: აშშ - სსრკ), მაგრამ ეხლა მაშინდელ მოკავშირეებს შორისაა შეხლა-შემოხლა. ჩვენს თვალწინ რუსეთმა იარაღის ძალით ინიცირება გაუკეთა მსოფლიოში სფეროების ახალ გადანაწილებას (აქამდე არსებული წესრიგი დაივიწყეთ, წარსულია უკვე გაერო-შმაერო, საერთაშორისო სამართალი და ეგეთები), ეს რით დასრულდება „ომის ნისლშია“ გახვეული და არ ჩანს ამ წუთას, მაგრამ კონტურები გამოიკვეთა (მაგ.: ბრიქსი. აფრიკის გადანაწილება და ა.შ.). მრავალპოლუსური სამყარო რანაირი იქნება და ვინ სად მოხვდება პროცესის საგანია. ერთი რამეა 100% იანი, სამხედრო ძალით სუსტები (გასაგებია რომ ისლანდიისნაირ ქვეყნებზე არაა საუბარი) დაიჩაგრებიან (მაგ.: სომხებმა ახალ რეალობას ვერ აუღეს ალღო და ძველი პარადიგმით მოქმედებდნენ, რის გამოც დაკარგეს ყარაბაღი. ახალ რეალობაში ალიევი მუშაობს იდეალურად).
 
მოკლედ: ახალი მსოფლიო წესრიგები იქმნება ახალი გადანაწილებების შემდეგ, როგორც მშვიდობის გარანტია. მაგიტომ შექმნეს თავის დროზე ერთა ლიგა და მერე გაერო, დიდი ომები რომ აღარ ყოფილიყო და ყველას ინტერესი დაკმაყოფილებულიყო როგორმე. სსრკ-ს დაშლის შემდეგ ორიდან ერთი პოლუსი დაეცა, გამარჯვებული პოლუსი ცხრომას და ტკბობას მიეცა. ამასობაში დაბოღმილმა დამარცხებულმა ხმალი ალესა და იშიშვლა, არ მაწყობს ეგრეო ... არაფერი ახალი, მსოფლიო გამოცდილება ისტორიულად ასეთია .. „ნებითა შენითა, თუ ძალითა ჩემითა?“
 
3. „თუ რუსეთმა დაინახა რომ შეუძლია უკრაინის სამხედრო დამარცხება, დაიწყებს ძალიან დიდ შეტევას და ეცდება პოლიტიკური მიზნების სრულად მიღწევას“
 
ასეც მოხდა. 2024 რუსეთის სტრატეგიული შეტევის წლად იქცა. პოლიტიკურ მიზნებს და სამშვიდობო მოლაპარაკებებს რაც შეეხებათ, პუტინმა ეხლახანს მონიშნა პირობა:
ა). ხერსონის, ზაპოროჟიის, დონეცკის და ლუგანსკის ოლქებიდან უკრაინის ჯარის გასვლა, რადგან რუსეთის კინსტიტუციით ეს მიწები რუსეთია და მათი განთავისუფლებისთვის უწევს ომი
ბ). უკრაინა არ გახდება NATO-ს წევრი
ამ პირობებს არცერთი უკრაინელი თავისი ნებით არ დათანხმდება, რაც ომის გაგრძელებას ნიშნავს, მაგრამ არის ნიუანსები ..
 
4. „დასავლეთს არც რუსეთის და არც უკრაინის დამარცხება არ აწყობს ე.ი. ფრეზე გაყრიან, ოღონდ კარგად უნდა გამოიფიტონ მოჩხუბრები, ჯერ ადრეა“
 
ეს 1 წლის წინ დავწერე და უკრაინა იფიტება უკვე, რაც ნიშნავს რომ დაიყოლიებენ „რაღაცეებზე“. არც რუსეთია ჯანსაღად, ბევრი პრობლემა აქვთ გარეშემო და აშშ-ს შეუძლია დაუმძიმოს ეგ პრობლემები.
 
აშშ-ს პრეზიდენტი ტრამპი გახდება 99%, რომელიც უკიდურესად დაინტერესებულია ამ ომის შეწყვეტით. უკრაინაზე გავლენის ბერკეტები ხელში მყარად აქვს, აი რუსეთს რაც შეეხება აქ ორი ვარიანტია:
 
ა). რუსეთი თანხმდება ტრამპის შეთავაზებას და სადაც იმ მომენტში იდგებიან, ის გახდება დეფაქტო საზღვარი, მაგრამ სანაცვლოდ უკრაინა უარს იტყვის NATO და EU-ზე. ეს იქნება კლასიკური „ფრეზე გაყრა“, როგორც WW2 ის მერე გაიყო ორმა პოლუსმა გერმანია რაღაც მაგდაგვარი. ტრამპი ამაზე დათანხმდება, ალბათ ზელინსკისაც (ან მის შემცვლელს) დაიყოლიებენ, მაგრამ ... აქ ერთი დიდი პრობლემა:
ბ). ხერსონი, ზაპოროჟიე, დონეცკი და ლუგანსკი რუსეთია და პუტინი ალბათ უკან ვერ/არ დაიხევს, ანუ ომს გააგრძელებს სანამ ამ ოლქებიდან არ გავლენ უკრაინელები. ანუ რა გამოდის? უკრაინას ოკუპირებული აქვს რუსეთის ნაწილი, შეტევაზე რუსეთია, უკრაინა უკან იხევს ნელნელა და ამხელა დათმობა რის სანაცვლოდ? NATO-ში რო არ მიიღებენ? (გეგონება ხვალ იღებენ და დასწრებაზე) ეგრევე დაკიდებენ პუტინს ორკები ფეხებით. თუ დათანხმდება დაუყოვნებლივ შეჩერებას (სერიოზულ მიზეზს ამ წუთას ვერ ვხედავ მარა მაინც), ვინ დაიჯერებს რომ ძალებს არ დააგროვებს და ისევ არ გლიჯავს? არც არავინ. გარანტია სადაა? არსად .. ანუ კიდევ უფრო დიდი ომის უბრალოდ გადავადება მოხდება. ტრამპს აწყობს (სანამ პრეზიდენტია ომი არ იქნება), სხვებს ალბათ არა
 
 თუ პუტინი დათმობაზე არ წავა და ომს გააგრძელებს, არ გამოვრიცხავ ტრამპმა პუტინის სამაგალითო დასჯა გადაწყვიტოს და მართლა დაეხმაროს უკრაინას, ანუ ბრძოლის ველით აიძულოს გააკეთოს ის, რასაც ეუბნება და ნავთობზე ფასი 20 დოლარზე რო ჩამოვარდეს უცებ, არც ეგ გაუკვირდება არავის. ამ დროს პუტინს შეიძლება „გულის შეტევა“ დაემართოს და სხვა, უფრო დამყოლი ვასილიჩი გახდეს ლიდერი. ყველაფერი შეიძლება მოხდეს, პროცესია.
 
 აშშ-ს და ზოგადად დასავლეთის შერყეულ პოზიციები გამყარდება მსოფლიოში, ეს უკვე „ის აშშ“ იქნება, როგორსაც იცნობდნენ ადრე. ტრამპის ლოზუნგში: „მეიქ ამერიკა გრეით ეგეინ!“ - კარგად ჯდება.
 
გარდა ამისა მძლავრი დარტყმები რუსეთის ჯარის დემორალიზებას გამოიწვევს (ეხლა მოტივაცია ეზრდებათ რადგან წინ მიდიან, სირიოზული უკანდახევა თუ მოუწევთ, მაგარი აიჭრებიან და თვეში $2.000-ს და ბენეფიტებს დაიკიდებენ. ეხლა ძირითადად მოიერიშეები იხოცებიან და მერე „ველიკაია სრაკა“ მოხდება სამრეწველო მასშტაბებით, პროგოჟინის ყიალი აღმა-დაღმა მონაგონი იქნება), ხოლო უკრაინა მკვეთრად გამოცოცხლდება და მიაწვება რეალური „გამარჯვების დრაივის“ ტალღაზე .. აქაცაა ნიუანსები, მაგრამ ყველაფერზე ვერ დავწერ.
 საბოლოოდ რომელი პოლუსის (და რა დოზით) გავლენა იქნება უკრაინაში, კავკასიაში და ა.შ. არავინ არ იცის ... ერებში ნების ძლიერი გამოხატვის (გააჩნია რომელი ვექტორი გაიმარჯვებს ქვეყნის შიგნით და ენდომება თუ არა პოლუსს თავის ზონაში კონკრეტული ქვეყნის დამატება), ვაჭრობა-გადანაწილების და სამხედრო ძლიერების ამბავია. აი მაგალითად ავღანეთი ირანის გავლენის ქვეშ იყოსო რო გადაწყვიტონ „ზემოთ“, მივიდეს აბა ირანი „გაინაღდოს“ ავღანეთი. შეძლებს? ახალი გადანაწილების კონტექსტში გეოპოლიტიკური მიზეზებით მოინდომა შაჰა-აბასმა ქართლ-კახეთის გასახლება ირანში და სპარსელ-თურქმანების ჩამოსახლება, რუსეთს საყრდენი რომ არ ჰქონოდა აღმოსავლეთ კავკასიაში. შედეგად არმიის 40% დაკარგა და გაგვანება თავი. ჯარი ძლიერი რომ არ გვყოლოდა თბილისის ნაცვლად ახალი ისფაჰანი იქნებოდა ეხლა აქ და ჩვენ სპარსეთში ვიცხოვრებდით ფერეიდნელებივით. კი შენარჩუნდა სპარსეთის გავლენა 18-ე საუკუნის ბოლომდე, მაგრამ წელში გატეხილები იყვნენ და დიდად ვერ გვავნეს რადგან ხმალს კარგად ვიქნევდით.
 
დიდი გადანაწილების დროს მაღალი (ან საშუალო დონის მაინც) სუვერენიტეტის შენარჩუნების ლამის ერთადერთი არგუმენტი ან სამხედრო ძალაა, ან შვეიცარია-ფინეთივით საჭირო უნდა იყო ყველასთვის და დაგტოვებენ ნეიტრალურად, რადგან ყველა ისარგებლებს, ეგეთი ზონებიც საჭიროა დედამიწაზე. რუსეთი რომ საკუთარი გავლენის სფეროდ გვთვლის 1801 წლიდან ეგ ისედაც ვიცით და ისიც იცის ყველამ (რუსეთმაც) რომ ჩვენ არ გვინდა მასე, ისტორიულად ევროპისკენ ვიქაჩებოდით და შანსი როცა გვიჩნდებოდა, ევროპა ხდებოდა ჩვენი ბუნებრივი საგარეო ვექტორი (რუსეთსაც მაგ ლოგიკით დავუახლოვდით თავის დროზე, მაგრამ „ხუილოსტანი“ შეგვრჩა ხელში) ... მოკლედ: დიდი ჩახლართული რამეა ახალი გადანაწილება .. ჩინური წყევლის არ იყოს: „საინტერესო დროში გეცხოვროთ“
 
წყარო: პაატა გიგაური სამხედრო ისტორიის მკვლევარი
ბლოგი
მოჰამედ რეზა ფეხლევი. რეფორმები ირანში და ისლამური რევოლუცია!
1941 წლის შემოდგომაზე დიდმა ბრიტანეთმა და საბჭოთა კავშირმა მოახდინეს ირანის ოკუპაცია. მათ ტახტიდან ჩამოაგდეს პროგერმანული ხედვით ცნობილი რეზა ფეხლევი და ტახტზე მოკავშირეთა აქტიური მხარდამჭერი, მისი შვილი მოჰამედ რეზა ფეხლევი აიყვანეს.
ახალგაზრდა შაჰი რეფორმებზე ოცნებობდა და ძლიერი ირანის აღორძინებაზე. მაგრამ ეს არც ისე მარტივი იყო, ქვეყანას კი სუვერენიტეტი ჰქონდა დაკარგული. ასეთი რეალობა და ირანის ოკუპაცია 1946 წლამდე გაგრძელდა.
 
მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ ირანში ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო ცნობილმა პოლიტიკურმა და საზოგადო მოღვაწე — მოჰამედ მოსადეყმა, რომელსაც საბჭოთა კავშირი უმაგრებდა ზურგს. მან აიძულა ახალგაზრდა შაჰი იგი მთავრობის მეთაურად დაენიშნათ. ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ მისი პირველი და უმთავრესი ღონისძიება ეკონომიკურ სფეროში გამოიხატა. მან მოახდინა ინგლის-ირანის ერთობლივი სანავთობო კომპანიის ნაციონალიზაცია 1951 წელს. ამას შემდგომ ბრიტანელი სპეციალისტების ქვეყნიდან გაძევება და სანავთობო მრეწველობაზე სრული კონტროლის დამყარება მოჰყვა.
 
კომპანიის ნაციონალიზაცია დიდ ბრიტანეთმა აღიქვა როგორც საშიში პრეცედენტი მთელი შუა და ახლო აღმოსავლეთისათვის და ირანის ნავთობს მოუწყო საერთაშორისო ბოიკოტი. ამან ირანის ეკონომიკა კოლაფსის წინაშე დააყენა. მაგრამ ირანმა საბჭოთა კავშირის დახმარება მიიღო რამაც საოცრად გააძლიერა კომუნისტური პარტია “თუდე".
 
შაჰს არაფრით არ უნდოდა გამოკვეთილი მხარე აღმოჩენილიყო ცივ ომში, ანდა ძალაუფლება კომუნისტებს ჩაეგდოთ ხელში. მან მთავრობას
რადიკალური ანტიდასავლური ქმედებების შეწყვეტა მოსთხოვა.
Shah-of-Iran
 
ამის გამო 1953 წ. აგვისტოში შაჰსა და მოსადეყს შორის დაძაბულობამ კრიტიკულ ზღვარს მიაღწია – შაჰი და დედოფალი სორაია იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ სამშობლო.
 
19 აგვისტოს კი ირანის არმიამ, რომელიც ერთგული დარჩა მონარქისადმი, მოაწყო სამხედრო გადატრიალება, დაამხო მოსადეყის მთავრობა, თვით მოსადეყი შეიპყრეს და გაასამართლეს. შაჰინშაჰი მოჰამედ რეზა ფეჰლევი ტრიუმფით დაბრუნდა თეირანში.
 
ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა რომ ახალი სტრატეგიული მოკავშირე მოეძებნა. მან ამაზე უარი უთხრა როგორც დიდ ბრიტანეთს ისე საბჭოთა კავშირს. ის შეხვდა ამერიკის პრეზიდენტ დუაიტ ენზეჰაუერს და მას სთხოვა დახმარება. აშშ-ც ეგრევე დათანხმდა, რადგან ვაშინგტონში სწორად ჩათვალეს რომ, ეს მათთვის ბრწყინვალე შანსი იყო სპარსეთის ყურის რეგიონში შემოსასვლელად.
 
ირანმა აშშ-გან მიიღო დიდი სამხედრო და ეკონომიკური დახმარება. ამის შემდეგ მოჰამედ რეზა ფეჰლევი შეუდგა თავისი ოცნების ასრულებას და დაიწყო მზადება დიდი რეფორმებისათვის.
 
1963 წლის იანვარში შაჰმა გამოაქვეყნა ფართომასშტაბიანი რეფორმების 6-პუნქტიანი გეგმა, რომლის თანახმადაც შაჰის მთავრობა იწყებდა რადიკალური რეფორმების გატარებას შემდეგი მიმართულებით:
1. აგრარული რეფორმა და ფეოდალიზმის ლიკვიდაცია (30 წლის ვადაში);
2. ბუნებრივი რესურსების ნაციონალიზაცია (ტყე, წყალი და სხვა);
3. ქალების ემანსიპაცია. შაჰმა გამოაცხადა: "ქალები მონები არ არიან როგორც ეს ბევრ ფუნდამენტალისტს წარმოუდგენია ირანში. ისინი ჩვენი დედები, შვილები და დები არიან და მათ ექნებათ ისეთივე უფლებები როგორც ჩვენ. მათ ოფიციალურად ენიჭებათ ხმის უფლება, განათლების მიღების უფლება, სახელმწიფო თანამდებობების დაკავების უფლება, საოჯახო დავებში მამაკაცებთან გათანაბრება და ა.შ.
4. განათლების სისტემის რეფორმირება. საერო განათლების შემოღება. სკოლები თავისუფლდებოდა რადიკალური ისლამური იდეოლოოგისგან. სკოლაში, უმაღლეს სასწავლებლებში და საერთოდ ქვეყანაში აიკრძალა ჰიჯაბი და ნიქაბის ტარება.
 
აგრარულმა რეფორმამ დიდი დარტყმა მიაყენა მემამულეებს და შიიტურ სამღვდელოებას, როგორც უმსხვილეს მიწისმფლობელებს. შაჰის რეფორმებში უმაღლესმა სამღვდელოებამ დაინახა საფრთხე, რომელიც მიმართული იყო ირანულ საზოგადოებაში მათი პოზიციების შესასუსტებლად. ხელისუფლებისადმი რადიკალურად განწყობილმა სამღვდელოებამ მოლა რუჰოლა ხომეინის მეთაურობით მოუწოდა ირანელებს ბოიკოტი გამოეცხადებინათ შაჰის რეფორმებისადმი.
 
დაძაბულობა ხელისუფლებასა და რადიკალურ სამღვდელოებას შორის პიკს მიაღწია 1963 წ. 5 ივნისს, როდესაც შაჰის განკარგულებით საჰაერო-სადესანტო სპეცრაზმელებმა დააპატიმრეს მოლა ხომეინი. ამას მოჰყვა მისი მომხრეების აჯანყება. არმიამ, შაჰის გვარიამ („უკვდავები“) და საიდუმლო პოლიციის „სავაქი“-ს აგენტებმა სისხლში ჩაახშვეს მონარქიის წინააღმდეგ მიმართული ოპოზიციის გამოსვლა. ხომეინი 1965 წ. ნოემბრამდე იმყოფებოდა ციხე “ყარს”-ში (რამოდენიმე თვით ის გაანთავისუფლეს, თუმცა კვლავ დააპატიმრეს ანტიმონარქისტული მოწოდებებისათვის). 1965 წ. 12 ნოემბერს ხომეინი გადაასახლეს თურქეთში (ქ. ბურსა).
 
ჯამში ამ რეფორმებმა ირანში საწყისა ეტაპზე გამოიწვია ეკონომიკური და განათლების ბუმი. ქვეყანა ძალიან დიდი მაშტაბებით განვითარდა და წინ მიდიოდა.
 
მონარქიული რეჟიმის გასამყარებლად შაჰმა 1957 წ. შექმნა საიდუმლო პოლიტიკური პოლიცია – „სავაქი“ (დაზვერვის ეროვნული სამსახური და უშიშროების ორგანიზაცია). სპეცსამსახურების ჩამოყალიბებაში ირანს აქტიურად ეხმარებოდნენ ამერიკის «CIA» (ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო) და ისრაელის «მოსადი» (დაზვერვისა და სპეციალური დანიშნულების ინსტიტუტი).
 
scale_1200 (2)
შიდაპოლიტიკური დანიშნულებასთან ერთად „სავაქ“-ს გააჩნდა საგარეო-პოლიტიკური მიმართულება. სტრუქტურულად „სავაქი“ შედგებოდა 9 დეპარტამენტისაგან. მე-2 დეპარტამენტის ფუნქციებში შედიოდა – საგარეო დაზვერვა, კომუნიზმის გავრცელების საფრთხე რეგიონში, ავღანეთი, ერაყი, იემენი; მე-3 დეპარტამენტი შიდა უსაფრთხოებაზე იყო პასუხისმგებელი; მე-8 დეპარტამენტი - კონტრდაზვერვა აკონტროლებდა უცხო ქვეყნების სპეცსამსახურების საქმიანობას ირანში.
 
60-70-იანი წწ. არის ის პერიოდი, როდესაც ახლო აღმოსავლეთში თავი იჩინა ისლამურმა ფუნდამენტალიზმა. 1963 წ. ივნისის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, ირანის პოლიტიკურ არენაზე გამოჩდნენ რადიკალური მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «მოჯაჰედინ-ე ხალკი» (დაარსდა 1965 წ.) და «ფედაინ-ე ისლამი» (დაარსდა 1963 წ., ისლამური რევოლუციის პერიოდში განიცადა რამოდენიმე განხეთქილება). მიზნათ დასახული ჰქონდათ — შაჰის რეჟიმის დამხობა შეიარაღებული გადატრიალების მეშვეობით. თავიანთი მიზნის მისაღწევათ მიმართავდნენ ტერორისტულ მეთოდებს. გენერალ-ლეიტენანტი იონ მოჰაი პაჩეპა (ნიკოლაე ჩაუშესკუს პოლიტიკური პოლიციის «სეკურიტატე-ს» ყოფილი დირექტორი) თავის მემუარებში აღნიშნავს, რომ საბჭოთა კავშირი მფარველობდა შაჰის შეიარაღებულ ოპოზიციას, რათა დაეძაბა ირანში შიდაპოლიტიკური სიტუაცია.
 
1960-1970-იან წწ. „სავაქ“-მა ფაქტიურად გაანადგურა მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები. მათი აღორძინება დაიწყო ირანში რევოლუციური პროცესების დაწყებასთან ერთად (1978 წ. დასაწყისი).
 
1970-იან წლების შუა ხანებიდან ირანში დიდი ინფლაცია დაიწყო, რასაც მოჰყვა ეკონომიკური ზრდის მკვეთრი შეჩერება და ფასების ზრდა. ამან შიდაპოლიტიკური ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. ამას ისიც დაემატა რომ მოხდა ქვეყნის ეკონომიკის პარალიზება, სახელმწიფო აპარატის მიერ მიღებული არაეფექტური ზომებით, დაწყებული კრიზისის დასაძლევად. რამაც კიდევ უფრო გაამწვავა სოციალური პროტესტი. შიიტურმა სამღვდელოებამ სათავისოდ გამოიყენა შექმნილი ვითარება და მოუწოდა ირანელებს გამოსულიყვნენ შაჰის “ტირანიის” წინააღმდეგ.
 
პროტესტის ზრდასტან ერთად შაჰმა სცადა გამოესწორებინა ადრე დაშვებული შეცდომები და ამ მიმართულებით გაატარა მთელი რიგი ღონისძიებები — შეამცირა მილიარდიანი პროექტების განხორციელება, დაავალა «შაჰის ინსპექციას» აღეკვეთა ბაზრობებზე სპეკულაციის ყველა ფაქტი, შეამცირა პრესის და ტელევიზიის ცენზურა, ნება დართო ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიებს გამოსულიყვნენ იატაკქვეშიდან და მიეღოთ მონაწილეობა საპარლამენტო არჩევნებში.
 
ზემოთაღნიშნული შაჰის ღონისძიებები რადიკალურმა ოპოზიციამ პირიქით აღიქვა, როგორც მონარქიის სისუსტე და კიდევ უფრო მეტი გაძლიერებული ენთუზიაზმით მოუწოდებდნენ რელიგიურ ეიფორიაში მყოფ მასებს გაეგრძელებინათ ბრძოლა ფეჰლევის დინასტიის დამხობამდე.
 
1979 წლის სიტუაცია საოცრად გამწვავდა. ძალაუფლების შესანარჩუნებლად რადიკალური ზომების მიღება იყო საჭირო, მაგრამ შაჰმა ეს ვერ განახორციელა. მან თქვა: "დიქტატორს შეუძლია შეინარჩუნოს ძალაუფლება თავისი ხალხის დახოცვით – მონარქს კი არა”. შაჰს უბრალოდ არ ეყო ნებისყოფა გამოეყენებინა ძალა თავისი ხალხის მიმართ.
 
1979 წლის 16 იანვარს შაჰმა და დედოფალმა დატოვეს ირანის ფარგლები და გაემგზავრნენ ეგვიპტეში. ჯერ კიდევ 6 იანვარს შაჰმა დანიშნა ახალი მთავრობა შაპურ ბახთიარის მეთაურობით და დაავალა ირანის გენერალიტეტს ეთანამშრომლათ მასთან. გენერლების კატეგორიულ მოთხოვნაზე სისხლში ჩაეხშოთ რევოლუცია მან როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ კატეგორიული უარი განაცხადა.
 
1979 წლის 9 თებერვალს კი თეირანში დაიწყო შეიარაღებული ამბოხება, რომელსაც სათავეში ედგნენ მემარცხენე ისლამისტური ორგანიზაციები «ფედაინ-ე ისლამი» და «მოჯაჰედინ-ე ხალკი». ოპოზიციის მომხრეები სამი დღე ებრძოდნენ მონარქისადმი ერთგულ არმიის ქვედანაყოფებს, „უკვდავები“-ს შაჰის გვარდიას და „სავაქი“-ს აგენტებს.
 
1979 წ. 12 თებერვალს გენერალური შტაბის უფროსის აბას ყარაბაღის განკარგულებით ირანის შეიარარებული ძალების 27 უმაღლესი გენერალი შეიკრიბნენ არმიის შტაბში. სხდომას ესწრებოდა ასევე „სავაქი“-ს მე-4 დირექტორი გენერალ-ლეიტენანტი ნასერ მოყადამი. 2-საათიანი კამათის შემდეგ, სამხედროებმა მიიღეეს გადაწყვეტილება აღნიშნული ვითარებიდან გამომდინარე გამოეცხადებინათ არმიის ნეიტრალიტეტი, რათა თავიდან აეცილებინათ კატასტროფული სამოქალაქო დაპირისპირება. ფაქტიურად ეს ნიშნავდა მონარქიის და შაპურ ბახთიარის მთავრობის კაპიტულაციას.
 
სპარსული მონარქია, რომლის 2500-წლიანი სახელმწიფოებრიობა შაჰმა გრანდიოზულად აღნიშნა 1971 წ. პერსეპოლისში – დაემხო.
ირანის სათავეში მოვიდა აიათოლა რუჰოლა მუსავი ხომეინი. საერო მონარქიიდან ირანი იქცა თეოკრატიულ ისლამურ რესპუბლიკად. ირანი პროგრესის და განვითარების გზიდან აბსოლუტური სიბნელის და უკუსვლის გზას დაადგა.
 
სრულად
გამოკითხვა
ვინ გაიმარჯვებს რუსეთ - უკრაინის ომში?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

მსოფლიოს ისტორიაში, უდიდესი იმპერიები ტერიტორიით(მლნ კვ. კმ): ბრიტანეთი - 35.5 მონღოლეთი - 24.0 რუსეთი - 22.8 ქინგის დინასტია (ჩინეთი) - 14.7 ესპანეთი - 13.7 ხანის დინასტია (ჩინეთი) - 12.5 საფრანგეთი - 11.5 არაბეთი - 11.1 იუანების დინასტია (ჩინეთი) - 11.0 ხიონგნუ - 9.0 ბრაზილია - 8.337 იაპონია - ~8.0 იბერიული კავშირი - 7.1 მინგის დინასტია (ჩინეთი) - 6.5 რაშიდუნების ხალიფატი (არაბეთი) - 6.4 პირველი თურქული სახანო - 6.0 ოქროს ურდო - 6.0 აქემენიანთა ირანი - 5.5 პორტუგალია - 5.5 ტანგის დინასტია (ჩინეთი) - 5.4 მაკედონია - 5.2 ოსმალეთი - 5.2 ჩრდილო იუანის დინასტია (მონღოლეთი) - 5.0 რომის იმპერია - 5.0

Ford, საავტომობილო ბაზრის დომინანტი მაშინ, როდესაც საავტომობილო ბაზარი ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იყო, Ford Model T იყო დომინანტი მანქანა. 1916 წლის მონაცემებით, ის მსოფლიოში ყველა ავტომობილის 55%-ს შეადგენდა.

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.