USD 3.4232
EUR 4.0798
RUB 4.4334
თბილისი
ლევან ბოძაშვილი: არჩევნები ბლოკჩეინის მეშვეობით – პოზიტიური და ნეგატიური მხარეები
თარიღი : 04.06.2021 19:04  218

ლევან ბოძაშვილი ტექნოლოგიური სამართლის იურისტი, ნიუ-იორკის ფორდჰემის სამართლის სკოლის მიწვეული პროფესორი

 

აბსტრაქტი

 დემოკრატიული სახელმწიფო ხალხის მიერ დელეგირებულ ძალაუფლებას ემყარება. მხოლოდ ხალხია ძალაუფლებისა და ხელისუფლების წყარო სახელმწიფოში, ხალხია ძალაუფლების მიმნიჭებელიც და წამრთმევიც, ხალხია მინიჭებული ძალაუფლების პროპორციული გამოყენების შემფასებელიც და მდგენელიც. ეს არის პირველადი, მთავარი პრინციპი იმისათვის, რათა სახელმწიფომ იფუნქციოს დემოკრატიულად. ამ პრინციპის განსახორციელებლად ჯერჯერობით კაცობრიობას არჩევნებზე უკეთესი გზა არ მოუგონია. არჩევნებია პირველადი და უმნიშვნელოვანესი ფორმა ზემოაღნიშნული მიზნისა და პროცესის მისაღწევად, არჩევნებია ფორმა და, ამავე დროს, შინაარსიც დემოკრატიისა, არჩევნებია ამ ორი მთავარი პრინციპის − სუბსიდიარობისა და პროპორციულობის − უზრუნველმყოფელი. არჩევნების დემოკრატიულობისა და სამართლიანობის გარეშე სხვა ყველაფერი − ხელისუფლების დანაწილება, დემოკრატიული ინსტიტუტების ფუნქციონირება და სამართლისა და კანონის უზენაესობა − ეჭვის ქვეშ დგება. სამი დონის ინტერნეტის განვითარებამ, სოცმედიის ხელში თავმოყრილმა გადაჭარბებულმა ძალაუფლებამ, ადამიანთა მასობრივად დამოკიდებულებამ ვირტუალურ სივრცეზე და მედიის მიერ ამ ყველაფრის უკონტროლოდ გამოყენებამ წარმოშვა არჩევნების დემოკრატიული ნამდვილობის რეალური პრობლემა. გარდა სისტემური და პროცედურული ნაკლოვანებებისა, არჩევნების დემოკრატიულობის პრობლემას დაემატა მანიპულაციური პრობლემების მასობრივიზაცია. დღეს გაცილებით მარტივია საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებაზე გავლენის მოხდენა, ვიდრე ოდესმე.

დღეს პრობლემა არა მხოლოდ ისაა, თუ რამდენად პროპორციულად გამოიხატება ხალხის აზრი ძალაუფლების დელეგირებისას, არამედ ისიც, თუ რამდენად მცდარია ეს აზრი, რამდენად ხდება მისი მთავარი დანიშნულების გადამისამართება მიზნიდან პრაქტიკაზე, რამდენად ნამდვილია და ემყარება თუ არა ის ნამდვილობას. რა არის არჩევნების დემოკრატიული ნამდვილობა? ის, რაც მიზანია, თუ ის, რაც მუშაობს? ის, რაც მხოლოდ არჩევნებში ამომრჩეველთა მონაწილე ნაწილმა გამოხატა? ბლოკჩეინზე დამყარებული არჩევნები ელექტრონული არჩევნების ერთ-ერთი ფორმაა. მას აქვს თავისი უაღრესად დადებითი და, ამავე დროს, ნაკლოვანი მხარეები. როგორ შეუძლია, და შეუძლია თუ არა ახალ ტექნოლოგიებს, კონკრეტულად ბლოკჩეინს, უზრუნველყოს არჩევნების ნამდვილობა სწორედ მიზანთან მიმართებით? არის თუ არა არსებული გამოწვევები უფრო ფასეული დემოკრატიული არჩევნების ჩასატარებლად, ვიდრე ის ნაკლოვანებები, რომლებიც ამ ეტაპზე არსებობს? წინამდებარე სტატიის მიზანი ამ კითხვებზე პასუხის გაცემაა

პრობლემის არსი

არჩევნების ნამდვილობა რამდენიმე საკითხს მოიცავს, მათ შორის ყველაზე არსებითია: ა) იყო თუ არა ნება გამოხატული თავისუფლად, ბ) იყო თუ არა გამოხატული ნება სრული სიზუსტით ასახული შედეგებში, გ)მანიპულირებადია თუ არა შედეგები და გამოხატვის პროცესი, დ) უზრუნველყოფილია თუ არა აქტიური საარჩევნო უფლების განხორციელება ყველა ამომრჩევლისათვის. პრაქტიკა გვიჩვენებს, რომ არჩევნებში მონაწილეობს ამომრჩეველთა მხოლოდ ნაწილი, უფრო სწორად, არჩევნებში თითქმის არასდროს მონაწილეობს ამომრჩეველთა აბსოლუტური უმრავლესობა, და არასდროს მონაწილეობს ყველა ამომრჩეველი. ამის მიზეზი მრავალია, მათ შორის: ზოგადი საარჩევნო აპათია, საარჩევნო უბნის შორს არსებობა, დროის უქონლობა, პარტიათა და პოლიტიკის მიმართ ინტერესის არქონა კონკრეტულ არჩევნებში. საერთო ჯამში, არჩევნებში მონაწილეობს მხოლოდ დაინტერესებული ამომრჩეველი.

იმის მიუხედავად, რომ ბევრმა ქვეყანამ შემოიღო არჩევნებში სავალდებულო მონაწილეობა, დააწესა არშესრულებისთვის სხვადასხვა ჯარიმა, პრაქტიკულად, მათი აღსრულება არ ხდება. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც მონაწილეობა სავალდებულოა, არჩევნებში მონაწილეთა რიცხვი არსებითად არ იცვლება. ეს კი ნიშნავს, რომ სრულად დემოკრატიული და ნამდვილი არჩევნების შემთხვევაშიც კი გამოხატული ნება, მის საფუძველზე დელეგირებული ძალაუფლება და ფორმირებული ხელისუფლება სრულად არ ასახავს მთლიანი ამომრჩევლის ნებას, ხოლო სახალხო, საერთო ლეგიტიმაცია არასრულია. რა თქმა უნდა, ფორმალური, იურიდიული თვალსაზრისით, კანონმდებლობა ამ პრობლემას არ ცნობს და არჩევნებში მონაწილეთა სულ მცირე რაოდენობაც კი საკმარისად მიიჩნევა ნების გამოხატულად ჩასათვლელად. თუმცა რეალური პრობლემა კვლავ მოუგვარებელია და კანონმდებლობა მხოლოდ კოსმეტიკურ გადაწყვეტას გვთავაზობს. შედეგად, საკმარისია, რომ მონაწილე პოლიტიკურმა პარტიებმა უზრუნველყონ თავიანთი უშუალო მხარდამჭერების მიყვანა არჩევნებზე და მოახდინონ ე.წ. აპათიური, ნეიტრალური ამომრჩევლის ხმების მიზიდვა, რათა არჩევნებმა გამარჯვებული გამოავლინოს. აქაც სიტყვა გამარჯვებული პირობითია, განსაკუთრებით საპარლამენტო რესპუბლიკებში, რაც არა აუცილებლად სრული უმრავლესობის მოპოვებას, არამედ კოალიციაში გარანტირებული მონაწილეობისათვის საკმარისი ხმების როდენობასაც შეიძლება ნიშნავდეს.

მეორე და მნიშვნელოვანი პრობლემა ხმის მიცემის დაცულობის უზრუნველყოფაა. ეს განსაკუთრებით დამახასიათებელია ე.წ. ჰიბრიდული დემოკრატიის მქონე საზოგადოებებში. ამ ჰიბრიდულობის ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელი ფაქტორი კი სწორედ არასრულფასოვანი არჩევნებია. ეს არის მდგომარეობა, როდესაც არჩევნებში მონაწილეობა და ხმის მიცემა არსებითად არ არის შეზღუდული, ფორმალურად არჩევნები ტარდება დემოკრატიულად, თუმცა ხმის მიცემის პროცესი და შედეგების სამართლიანი დათვლა და გამოთვლა მანიპულირების საშუალებებს ტოვებს.

მართალია, კანონმდებლობით ასეთი ჩარევა დასჯადია, გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ დასჯის პრაქტიკა რეალურად ნულია, ხოლო ნდობა არჩევნების მიმართ წლიდან წლამდე არ იზრდება სწორედ იმის გამო, რომ ადამიანური ფაქტორის მონაწილეობა, პოლიტიკური კორუფციის არსებობა, ადმინისტრაციულ რესურსებზე (მათ შორის საარჩევნო ადმინისტრაციებზე გავლენა) ხელმისაწვდომობა და სხვა კორუფციული ინტერესები პოტენციურად რჩება როგორც მანიპულირების მოტივი და შესაძლებლობა.

 ეს კი ნიშნავს, რომ, არსებითად, მიუხედავად შედეგების დადგომისა, დამდგარი შედეგები არასდროს არის ზუსტი და ყოველთვის რჩება გაყალბების გარკვეული პროცენტი, რომლის სიდიდეზეა დამოკიდებული არჩევნების აღიარება-არაღიარების საკითხი. შესაბამისად, მესამე მნიშვნელოვანი პრობლემაა ქვეყნის გარეთ მყოფი ამომრჩევლის ხმის მიცემის უზრუნველყოფა. საკმაოდ დიდი ემიგრაციის მქონე ქვეყნებისათვის, მათ შორის საქართველოსთვის, განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს რამდენიმე ფაქტორს: 1. ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მყოფი ამომრჩეველი უფლებამოსილია, მიიღოს და სახელმწიფო ვალდებულია, უზრუნველყოს ხმის მიცემის თავისუფალი საშუალება, მათ შორის ისეთი, რომელიც არ არის დაკავშირებული ამომრჩევლისათვის განსაკუთრებულ და მაღალ ხარჯებთან და 2. ასეთი ტიპის ამომრჩეველი, განსაკუთრებით განვითარებულ ქვეყნებში მყოფი, მნიშვნელოვანი სამოქალაქო ცნობიერების მატარებელია და მის არჩევანზე გავლენის მოხდენა გაცილებით რთულია, ვიდრე ქვეყნის შიგნით მყოფ ამომრჩეველზე. შესაბამისად, პრაქტიკულად ყოველი არჩევნების ანალიზი გვაჩვენებს, რომ ემიგრირებულ ამომრჩეველთა ხვედრითი

წილი არჩევნებში, სწორედ მონაწილეობის შეზღუდული საშუალებების გამო, არსებითად დაბალია და არ ასახავს ლეგიტიმაციისთვის აუცილებელ ადეკვატურ სურათს.

რა არის ბლოკჩეინ

ბლოკჩეინი – ეს არის მონაცემთა განაწილებული ბაზა, რომელიც ერთდროულად რამდენიმე კომპიუტერში არსებობს. ეს ბაზა მუდმივად იზრდება მასში ახალი ჩანაწერების ან „ბლოკების“ დამატების შედეგად. თითოეული ბლოკი შეიცავს დროის ნიშნულს და ბმულს წინა ბლოკზე, ამიტომ ისინი, ფაქტობრივად, ქმნიან ჯაჭვს (block chain – ბლოკების ჯაჭვი). მონაცემთა ბაზა არ იმართება ვინმე კონკრეტულის მიერ, ამის ნაცვლად ქსელის თითოეულ მომხმარებელს აქვს მონაცემთა მთელი ბაზის ასლი. ძველი ბლოკები სამუდამოდ ინახება, ახალი ბლოკები კი ემატება რეესტრში, რაც შეუძლებელს ხდის მანიპულირებას დოკუმენტების, ტრანსაქციებისა და სხვა ინფორმაციის გაყალბების მეშვეობით. ერთი ჩანაწერის ფალსიფიკაცია გამოიწვევს მთლიანი ჯაჭვის ფალსიფიკაციას. ნებისმიერს აქვს წვდომა ბლოკჩეინის სრულ ინფორმაციაზე, თუმცა მხოლოდ სპეციალური პრივატული გასაღების მფლობელს შეუძლია, დაამატოს ახალი ჩანაწერი კონკრეტულ ჯაჭვზე. სანამ ხართ ერთადერთი ადამიანი, ვინც გასაღებს ფლობს, ვერავინ შეძლებს თქვენი ტრანსაქციებით მანიპულირებას. გარდა ამისა, კრიპტოგრაფია გამოიყენება იმისთვის, რომ გარანტირებულ იქნეს ბლოკჩეინის ასლის სინქრონიზაცია ქსელში არსებულ ყველა კომპიუტერზე ან ნოუდზე. ბლოკჩეინი არ საჭიროებს ტრანსაქციების საფასურს – საჭიროა მხოლოდ დანახარჯები ინფრასტრუქტურაზე. ბლოკჩეინი დეცენტრალიზებულია, გამჭვირვალე და უსაფრთხოა. ამ თვისებების წყალობით ახალ ტექნოლოგიას აქვს პოტენციალი, შეცვალოს ფინანსური სისტემა.

დეცენტრალიზაცია

ბლოკჩეინი ძირს უთხრის მომსახურების გაწევის ცენტრალიზებული სისტემის საფუძველს. ტექნოლოგია ტრანსაქციების განხორციელების საშუალებას იძლევა შუამავლების (მაგალითად, ბანკების) გარეშე. ბლოკჩეინის მეშვეობით ნებისმიერი კონტრაქტი გარდაიქმნება პროგრამად, რომელიც შესრულდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ორივე მხარე შეასრულებს მოლაპარაკების პირობებს. ამ მექანიზმს ეწოდება „სმარტკონტრაქტები“ და მათი გამოყენების სივრცე პრაქტიკულად უსაზღვროა. ამავე პროგრამას შეუძლია, გამოიკვლიოს ინფორმაცია მონაცემთა გარე წყაროებიდან (მაგალითად: აქციების ფასი, ამინდის პროგნოზი, ახალი ამბები და სხვა დანარჩენი, რისი გაანალიზებაც კომპიუტერს შეუძლია) და შექმნას კონტრაქტები, რომლებიც ავტომატურად შესრულდება განსაზღვრული პირობების შესრულებისას. სმარტკონტრაქტების გამოყენება შესაძლებელია ნებისმიერ სიტუაციაში: ფინანსური დერივატივებიდან დაწყებული, სადაზღვევო შენატანით, უძრავი ქონების არენდით, იურიდიული პროცესებითა და ქრაუდფანდინგით დამთავრებული.

გამჭვირვალობა

 ბლოკჩეინი ფარავს კომპანიის ან პირის ვინაობას და აჩვენებს მხოლოდ საჯარო მისამართს. საჯარო მისამართი წვდომას იძლევა საფულეში განხორციელებული ტრანსაქციების შესახებ ინფორმაციაზე და არა მისი მფლობელის პირად ინფორმაციაზე. ნებისმიერ მომხმარებელს შეუძლია იხილოს ყველა ტრანსაქცია, რომლებიც კონკრეტული მისამართიდან შესრულდა. ამგვარი გამჭვირვალობა განაპირობებს ანგარიშვალდებულების მაღალ დონეს.

უსაფრთხოება

 ბლოკჩეინის უსაფრთხოება – უპირველეს ყოვლისა, ეს არის მონაცემების შეცვლის შეუძლებლობა ჯაჭვში მათი თავდაპირველი შეყვანის შემდეგ. ამ თვისებას უზრუნველყოფს ჰეშმაჩვენებელი. მონაცემთა გადაცემისას ჰეშმაჩვენებელი შეიცავს არა მხოლოდ წინა ბლოკის მისამართს, არამედ წინა ბლოკში არსებული მონაცემების ჰეშს. ამიტომ ერთი ბლოკის ჩანაწერების მინიმალური ცვლილებაც კი ააქტიურებს ყველა ბლოკის ჰეშის ცვლილების „ჯაჭვურ რეაქციას“. ეს პარამეტრი ბლოკჩეინზე ჩაწერილ მონაცემებს აქცევს უცვლელად და უსაფრთხოდ

პოზიტიური მხარეები

პრაქტიკულად შევხედოთ ზემოაღნიშნული პრობლემების გადაწყვეტას. მთავარი, რასაც ბლოკჩეინი, როგორც ტექნოლოგიური გადაწყვეტა, გვთავაზობს, არის მასში არსებულ მონაცემთა შეუცვლელობა. შეუძლებელია მათი წაშლა ან გარეშე ჩარევის შედეგად მოდიფიცირება, შეცვლა ან გადაკეთება. ამას არსებითი მნიშვნელობა აქვს არჩევნების შედეგების გაყალბებისგან დასაცავად. მეორე, და არანაკლებ მნიშვნელოვანი, არის ანონიმურობა. თუ ამომრჩეველმა იცის, ან ეჭვი აქვს, რომ მის მიერ გაკეთებული არჩევანი ამა თუ იმ ფორმით ცნობილი გახდება ნებისმიერ ეტაპზე, ოდესღაც, მაშინ არჩევნების ნამდვილობა ყოველთვის დადგება ეჭვქვეშ და ნეიტრალური ამომრჩეველი თითქმის არასდროს მიიღებს ობიექტურ გადაწყვეტილებას.

 ბლოკჩეინის ერთ-ერთი უმთავრესი ნიშანი არის სწორედ ანონიმურობაზე დამყარებული გადაწყვეტა, სადაც სანდოობის დადგენა არ არის აუცილებელი და პროცესი ემყარება ისეთ ავტომატიზაციას, რომელიც არ საჭიროებს სანდოობის დადგენას სინამდვილის დასადგენად. მესამე და ასევე მნიშვნელოვანი დადებითი მხარე ბლოკჩეინის დაცულობაა. პრაქტიკულად შეუძლებელია მასში ჰაკერული ჩარევის გზით მონაცემთა მანიპულირება. რა თქმა უნდა, ეს დამოკიდებულია კონკრეტულად სპეციფიკურად შექმნილ პროტოკოლზე, რომელსაც თუ არ აქვს ის მექანიზმები, რაც დამახასიათებელია ბლოკჩეინისთვის და ემყარება მხოლოდ ე.წ. კერძო ბლოკჩეინს, რომელშიც ადმინისტრატორი ახდენს წესების დადგენას, ნებართვების გაცემას და ა.შ., მაშინ ასეთი სისტემა ვერ იქნება სრულფასოვნად დაცული.

ამის მაგალითებია აშშ-ის კომპანია Voatz-ის 2018 წლის ბლოკჩეინ-საარჩევნო აპლიკაცია, რომელმაც ბევრი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია და 2019 წლის მოსკოვის მუნიციპალური საბჭოს არჩევნები, სადაც გარე ჩარევა 2-ჯერ დაფიქსირდა.2 მეოთხე საკითხი, რომელიც ასეთი სახის არჩევნების დადებით მხარედ შეგვიძლია მივიჩნიოთ, არის მისი სიიაფე. მაგალითისთვის, საქართველოში თითოეულ არჩევნებზე იხარჯება 35−45 მილიონი ლარი. თუ გავითვალისწინებთ, რომ, კანონმდებლობის მიხედვით, ქვეყანაში არჩევნები თითქმის ყოველ მომდევნო წელს უწევს, გამოდის, რომ ბიუჯეტს საკმაოდ დიდი ხარჯი აწევს, მაშინ, როდესაც ბლოკჩეინ-არჩევნები შეუდარებლად იაფი ჯდება და ის არ საჭიროებს ყოველწლიურად ან ყოველ არჩევნებზე დამატებით თანხებს, ან იმავე რაოდენობის თანხებს, როგორც პირველ წელს. საბოლოოდ, ელექტრონული, მათ შორის, ბლოკჩეინის გამოყენებით, ხმის მიცემის სისტემა საშუალებას იძლევა, არჩევანის აქტიური უფლება განხორციელდეს დედამიწის ნებისმიერი წერტილიდან, სადაც ინტერნეტია ხელმისაწვდომი. ეს საშუალებას იძლევა, არჩევნებში მონაწილეობა მიიღოს პრაქტიკულად ყველა ამომრჩეველმა, მაქსიმალურად შემცირებული გარეძალდატანების, ვიზუალური და ფიზიკური ზემოქმედების არსებითად შემცირებული რისკის გარეშე.

ნეგატიური მხარეებ

მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის კვლევა ასახელებს რამდენიმე ნეგატიურ ასპექტს, რომლებიც პოტენციურად დამახასიათებელია ბლოკჩეინით განხორციელებული არჩევნებისთვის. პირველი − ეს არის 100%-ით უზრუნველყოფილი დაუცველობა. ეს შეფასება ზემოაღნიშნულ ორ მაგალითს ემყარება და კონკრეტული კერძო კომპანიის სისტემის ნაკლოვანებებიდან გამომდინარეობს. ამავე დროს, არსებობს სხვა, სრულიად უახლესი სისტემები, რომლებიც არ წარმოშობს დაცულობის რისკებს. საინტერესოა ის ფაქტიც, რომ ესტონეთში ელექტრონული არჩევნები 2005 წლიდან გამოიყენება და არაერთი კრიტიკული შეფასება სისტემის მიმართ, რომელიც ამ წლების განმავლობაში გაისმოდა, სწორედ კიბერუსაფრთხოების კუთხით, საბოლოოდ, გაუმჯობესდა.

 ეს კრიტიკული შეფასებები არ გამხდარა ესტონური არჩევნების ეჭვქვეშ დაყენების საფუძველი. საბოლოო ჯამში, თუ სისტემა არ არის მთლიანად დაცული, მის მიერ შექმნილი სხვა პოზიტიური მხარეები ფიზიკურ არჩევნებთან შედარებით აზრს კარგავს. მეორე ნაკლოვანება გულისხმობს ტექნიკურ ხელსაწყოთა ხელმისაწვდომობას, რომლებითაც უნდა განხორციელდეს ხმის მიცემა. ეს არის კომპიუტერი ან სმარტფონი, რომელიც, ხშირ შემთხვევაში, არ არის ხელმისაწვდომი ყველა ამომრჩევლისათვის. შესაბამისად, იმ ეტაპამდე, ვიდრე ყველას არ ექნება მსგავსი საშუალება, სრულად ბლოკჩეინით არჩევნების განხორციელება იქნება საარჩევნო უფლების განხორციელების ხელოვნური შეზღუდვა და ხელის შეშლა. ამიტომაც აქ გამოსავალი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში არის ჰიბრიდული სახის არჩევნები, გამომდინარე იქიდანაც, როდესაც ამომრჩეველთა გარკვეული კატეგორია არჩევს ხმის მიცემას ფიზიკურად. და მესამე, ბლოკჩეინით განხორციელებული ხმის მიცემა არ წყვეტს ადამიანური აზრით მანიპულირების პრობლემას. იმის მიუხედავად, თუ როგორ აძლევს პირი ხმას, მის განწყობაზე მანიპულირება, თუმცა შემცირებულად, მაინც კვლავ შესაძლებლად რჩება. ამ პრობლემის გადაწყვეტა ვერ და არ მოხდება რაიმე სახის ტექნოლოგიის ან უშუალოდ საარჩევნო პროცესის წარმოების სფეროში, იგი, ზოგადად, საზოგადოებრივი და პოლიტიკური გადაწყვეტის საკითხია.

დავების გადაწყვეტა და სასამართლო წარმოებ

ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პრობლემა, რაც ბლოკჩეინით განხორციელებულ არჩევნებს ახლავს, არის სასამართლოში წარმოშობილი დავების განსჯადობა და სამართალწარმოების თავისებურება. გამომდინარე იქიდან, რომ ასეთი არჩევნები პოტენციურად გასაჩივრდეს, სასამართლოები შეიძლება დადგნენ არაერთი პრობლემის წინაშე.

კერძოდ, ვინაიდან ბლოკჩეინი არის ანონიმური ჩანაწერების დავთარი, პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნება იდენტურობის დადგენა კონკრეტული ხმის მიმცემი პირისა, ამომრჩევლის შემთხვევაში. ეს, ერთი მხრივ, კარგი გადაწყვეტაა და ამომრჩეველი დაცულია, რომ მისი ხმა არ გახდეს ცნობილი მესამე პირისთვის, მაგრამ, მეორე მხრივ, სასამართლოს გაუჭირდება თავად მიცემული ხმის ავთენტურობისა და, შესაბამისად, მისი ნამდვილობის დადასტურება. იმისათვის, რომ ეს პრობლემა მოიხსნას, აუცილებელი იქნება ე.წ. სანებართვო, კერძო ტიპის ბლოკჩეინის გამოყენება, რომლის ადმინისტრატორი უფლებამოსილი იქნება, შეამოწმოს ჩანაწერები და, შესაბამისად, წვდომა ექნება ინფორმაციაზე.

მეორე პრობლემა, რაც აქ წარმოიშობა, არის საარჩევნო დავების განხილვის ვადები. თუ ფიზიკური არჩევნების შემთხვევაში დავების განხილვა შედარებით მარტივია და სასამართლოს ფაქტობრივი და დოკუმენტური მტკიცებულებები შეიძლება ადვილად წარედგინოს, ბლოკჩეინით ჩატარებული არჩევნების შემთხვევაში, ამას შეიძლება საკმაოდ დიდი დრო დასჭირდეს. ეს გამოწვეული შეიძლება გახდეს ელექტრონული მტკიცებულებების მოპოვების გაჭიანურებით, თუ მხარეები დააყენებენ ელექტრონულ ჩანაწერთა ნამდვილობის ექსპერტიზის მოთხოვნებს.

 არსებითად, ბლოკჩეინით ჩატარებული არჩევნების მთავარი პოზიტივი ისიც არის, რომ სასამართლო წარმოება პრაქტიკულად აზრს კარგავს ჩანაწერთა ავთენტურობის გამო, თუმცა ღიად რჩება რომელიმე მხარის ან სუბიექტის მიერ საქმის ასეთი მოთხოვნების დაყენების აკრძალვის ლეგიტიმურობის საკითხი. საბოლოო ჯამში, მართლმსაჯულების განხორციელების უგულებელყოფა საარჩევნო დავებზე მთავარი გამოწვევაა ბლოკჩეინით არჩევნების ჩატარებისას. დასკვნის სახით, ფაქტია, რომ მსოფლიოში ელექტრონული და, განსაკუთრებით, ბლოკჩეინით არჩევნების განხორციელების ტენდენცია იზრდება; აშშ, რუსეთი, იაპონია, ესტონეთი, ავსტრალია, ინდოეთი, შვეიცარია და სხვა ქვეყნები აქტიურად იყენებენ ტექნოლოგიებს საარჩევნო პროცესის წარსამართავად. მნიშვნელოვანია, რომ სატესტო რეჟიმებში მოხდეს მსგავსი ტიპის გადაწყვეტების დანერგვის დაწყება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეს, თუ მოხდება მიცემული ხმების ელექტრონული საშუალებებით დათვლის პროგრამის დანერგვა. ზოგადად, საარჩევნო პროცესის ნამდვილობის უზრუნველსაყოფად მთავარი პრობლემა ადამიანური საარჩევნო ადმინისტრაციების ნდობის ფაქტორის არარსებობაა.

ამდენად, თუ კვლავ ადამიანი დაითვლის ხმას, იქნება ეს ფიზიკურად თუ ელექტრონულად, ეჭვის საფუძველი ყოველთვის იქნება.

წყარო:https://rm.coe.int/

ანალიტიკა
ყველაფერი თომასის მიხედვით : აზერბაიჯანს ყარაბახი, სომხეთს დასავლეთის აპლოდისმენტები

აზერბაიჯანელი  პოლიტიკოსი გვთავაზობს ყარაბახის პრობლემას შევხედოთ ცნობილი თეორიის -„თომასის თეორიის“  პოზიციიდან.  მისი აზრით, აზერბაიჯანი აღმოჩნდა იმ სახელმწიფოთა შორის, რომლებზეც განსაკუთრებული გულმოდგინებით ატარებდნენ ექსპერიმენტებს ევროპული დემოკრატიის ქომაგები. რაც შეეხება სომხეთს, მან სულ ამაოდ  ირწმუნა, რომ ყარაბახს მას არგუნებდნენ.

 

ადამიანის საზოგადოებრივი ცხოვრება განპირობებულია მრავალრიცხოვანი ფაქტორებით, კანონებითა და კანონზომიერებით. იგი რეგულირდება და რეგლამენტირდება სხვადასხვა განწყობებით, სტერეოტიპებით, ჩვევებით, კულტურული პატერნების ტრადიციებით და ა.შ. მაგრამ ამ მრავალრიცხოვან ფენომენთა  შორის არის ერთი ფაქტორი, რომელიც ახასიათებს არა მხოლოდ ადამიანის ამჟამინდელ მდგომარეობას საზოგადოებაში, არამედ  მის მისწრაფებებს, მისი ქცევის წესსა და ტიპს მომავალში. სოციალურ ფსიქოლოგებთან ამ ტერმინმა მიიღო „თომასის თეორიის“ სახელწოდება. მისი არსი იმაში მდგომარეობს, რომ, თუკი ადამიანები რიგ სიტუაციებს მიიჩნევენ რეალობად, ისინი მომავალში მართლაც იქცევიან რეალობად.

თუკი ირწმუნებ, რომ ბანკი გაკოტრდა, ის მართლაც გაკოტრდება

უილიამ თომასი, ამერიკელი სოციოლოგი და სოციალური ფსიქოლოგი, გასული საუკუნის დასაწყისში ალბათ ვერასგზით  წარმოიდგენდა, რომ მისი თეორია იმის შესახებ, თუ როგორ ცვლის რეალობას წარმოდგენა რეალობის შესახებ, გახდებოდა ასეთი პოპულარული არა მხოლოდ მეცნიერ--მკვლევარებში, არამედ მწერლებსა და, თქვენ წარმოიდგინეთ, სცენარისტებშიც კი. გარკვეულ მომენტში თომასი იქცა საკულტო, მისტიურ პერსონად. შემთხვევითი არაა, რომ 1943 წელს მეორე ამერიკელმა მეცნიერმა-რობერტ მერტონმა  მის თეორიაზე დაყრდნობით დაწერა ბესტსელერად ქცეული წიგნი „თვითაღსრულებადი წინასწარმეტყველება“, სადაც ამტკიცებს, რომ საზოგადოება არსებობს და ვითარდება იმის შესაბამისად რა წარმოდგენისაა საკუთარ რაობაზე და რა მიზნებს ისახავს.

 

უილიამ თომასი ალბათ ვერაფრით წარმოიდგენდა, რომ მის თეორი შორეულ აზერბაიჯანში გამოიყენებდნენ

სურვილები, მიზნები და „წინასწარმეტყველება“, მერტონის თეორიის მიხედვით, რეალობაში ხორციელდება იმდენად, რამდენადაც ადამიანები იღებენ მათ და ისწრაფვიან მათ განსახორციელებლად. ბევრი მოვლენა საზოგადოებაში სწორედ ამ სცენარის მიხედვით ხდება. მაგალითად: თუ ბევრი ადამიანი დაიჯერებს, რომ ბანკი გაკოტრდება და ისინი გამოიტანენ თავიანთ ანაბრებს, ბანკი ნამდვილად გაკოტრდება. ასე, რომ მთავარია არა ბანკი თავისი აქტივებით, არამედ რწმენა ბანკის მიმართ. ასე, რომ ადამიანთა საზოგადოება დაფუძნებულია არა მხოლოდ მატერიალურად არსებულ მოვლენებზე, არამედ ამ მოვლენების მდგრადობისა და მისი ძალის მიმართ ფსიქოლოგიურ რწმენაზე.

ევროპარლამენტსა და ზოგიერთ ევროპული ქვეყნის პარლამენტში განვითარებული უკანასკნელი მოვლენები, რომლებიც დაკავშირებულია აზერბაიჯანის მიმართ კრიტიკული რეზოლუციების მიღებასთან, საჩვენებელი მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეირყა წლობით ნაგროვები რწმენა ამ ინსტიტუტებისა და ამ ქვეყნების მიმართ მხოლოდ იმიტომ, რომ ადამიანებმა დაკარგეს  მათ მიერ დეკლარირებული ღირებულებების რწმენა  და განსაკუთრებით იმ ადამიანების რწმენა,  რომლებიც ამ ღირებულებებს განასხეულებდნენ.

კიდევ ერთ, ზემოქმედების ეფექტით საპირისპირო მაგალითად შეიძლება განვიხილოთ თომასის თეორიის აღქმა ჩინეთში, რომლის ძალმოსილებას ხედავს და იღებს სულ უფრო და უფრო მეტი ადამიანი ჩვენს პლანეტაზე, რომლისაც სწამს სულ უფრო და უფრო მეტ ადამიანს, ხოლო ამით ძლიერდება მისი გავლენა მსოფლიო პოლიტიკაში, გლობალურ ეკონომიკაში და საერთო-საკაცობრიო ჰუმანიტარული პრობლემების მოგვარებაში.

 ევროპარლამენტში განვითარებულმა მოვლენებმა გვაჩვენა, რომ ევროპული ღირებულებების მიმართ რწმენ შეირყა

თომასის თეორია არ შეიძლება აღვიქვათ ვულგარულად და მივიჩნიოთ, რომ წარმატება გარანტირებული გვაქვს, „თუ მჯერა წარმატების“ და, პირიქით, მომავალი გაურკვეველია, „თუ არ ვარ დარწმუნებული საკუთარ თავში და ჩემს ხვალინდელ დღეში.“ კონკრეტული ადამიანის  და, მით უფრო,  საზოგადოებრივი მიმართებების დონეზე თომასის თეორია არ მუშაობს ასე პირდაპირ და სწორხაზოვნად. იგი განპირობებულია მრავალი გარემოებით, რომელთა შორის საკვანძოა ღირებულებები, მიზნები, მოტივები, სურვილები, მათი მიღწევის საშუალებები და, რაღა თქმა უნდა, რწმენა. ამ ცნებების ანალიზი შესაძლებლობას გვაძლევს გავიგოთ,  როგორ ხდება, რომ სხვადასხვა აზრები, მიზნები და, მერტონს თუ დავესესხებით, „წინასწარმეტყველება“ ადის თვისებრივად ახალ საფეხურზე და როგორ ხდება, რომ ადამიანთა იდეალური წარმოდგენები იქცევა რეალურ შედეგებად.

პოლიტიკური ღალატი ფუკუიამას ნაცვლად.

 მსოფლიო ხდება მრავალპოლუსიანი და ღირებულებები, რომელთა წყალობითაც კოლექტიური დასავლეთი „იზიდავდა“ მსოფლიოს, სულ უფრო ხშირად ხდება ხელახალი გააზრების ობიექტი. როგორია ეს ღირებულებები და რა ხდება მათთან დაკავშირებით? რომ არ წავიდეთ ფილოსოფიურ  წიაღსვლებში, საჭიროდ მიმაჩნია მოვიტანო რამდენიმე მაგალითი, რომელთაც შეცვალეს ახალი მსოფლიო წესრიგი.

XX საუკუნეში, ორი მსოფლიო ომის კოცონში  გამოკრისტალდა დემოკრატიული ღირებულებები, ადამიანის უფლებები, კანონის უზენაესობა, ტოლერანტობა და შემწყნარებლობა.  თითქოსდა სამუდამოდ დარჩა  წარსულში დასავლეთის კოლონიური ამბიციები, დომინირების  უგუნური სურვილი.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციას, ევროპის საბჭოს, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ შეიქმნა, თითქოსდა საბოლოოდ უნდა განემტკიცებინათ ფაშიზმის კლანჭებისაგან გამოგლეჯილი იდეალების რწმენა და ექციათ ისინი სრულყოფილ, უნივერსალურ და საერთოადამიანურ ფასეულობებად. ამერიკის წინამძღოლობით დაიწყო  დემოკრატიის, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის ტრიუმფალური სვლა  და უკვე 1989 წელს გამოჩენილი ამერიკელი ისტორიოგრაფი ფრენსის ფუკუიამა თავის სტატიაში, რომელმაც შემდეგ სათავე დაუდო მის ცნობილ ნაშრომში  “ისტორიის დასასრული და უკანასკნელი ადამიანი“ ავტორი წერდა, რომ ლიბერალურმა დემოკრატიამ გამარჯვება იზეიმა მთელ მსოფლიოში.

აღმოსავლეთ ევროპის ხავერდოვანი რევოლუცია გვპირდებოდა საყოველთაო ნეტარებასა და მიწიერ სამოთხეს.

ყველაფერი ისეთი ცალსახა და ერთმნიშვნელოვანი ვერ აღმოჩნდა და უკვე 2019 წელს, 30 წლის თავზე ფუკუიამამ აღიარა თავისი თეორიის ძირითადი დებულებების მცდარობა. რამ იქონია გავლენა იმ ღირებულებების ცვლილებებზე, რომლისთვისაც თუნდაც მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომში 80 მილიონი ადამიანი დაიღუპა. პასუხი ძალიან მარტივია-ადამიანის ფსიქოლოგია. საქმე იმაშია, რომ ფილოსოფოსებმა, სოციოლოგებმა, პოლიტოლოგებმა და სხვა სფეროების წარმომადგენლებმა, რომელთა ამოცანაა საზოგადოებრივი განვითარების კანონზომიერებების აღწერა და ახსნა, რატომღაც დაივიწყეს, თუ როგორ იცვლება ფსიქოლოგია და ქცევა ადამიანისა,როცა მისი აზრი, იდეა ან პოზიცია ხდება დომინირებული.სწორედ ეს მოხდა ლიბერალური დემოკრატიის იდეასთან მიმართებაში-ტოტალური მსოფლიო დომინირება.

როგორ პარადოქსალურადაც არ უნდა ჟღერდეს, დასავლურმა სამყარომ, აღიარა რა ტოტალიტარიზმის გამარჯვება და მიიღო რა ლიბერალური დემოკრატიის ფასეულობების პრიმატი, იმავდროულად საფუძველი ჩაუყარა ღირებულებათა ამ სისტემის დეგრადაციასა და განადგურებას. დასავლეთმა, რომელიც ყველას და ყველაფერს კრიტიკის ქარ-ცეცხლში ატარებდა, თავის თავს უღალატა. მან უგულვებელყო თავად დემოკრატიის ფენომენის კრიტიკული გააზრება და გადაწყვიტა მიიღოს იგი როგორც ადამიანებსა და ქვეყნებზე ზემოქმედების უალტერნატივო, დოგმატური ინსტრუმენტი და არა როგორც საზოგადოებრივი მოწყობის ყველაზე ეფექტური ფორმა. დემოკრატიის მოჩვენებითმა ტრიუმფალურმა სვლამ და განსაკუთრებით კი საბჭოთა კავშირის დაშლამ კიდევ უფრო გაამყარა ეს არაბუნებრივი მდგომარეობა  და დემოკრატიული ღირებულებების ექსპანსია გახდა უალტერნატივო, აქსიომატური და კრიტიკის მიღმიერი რეალობა. ვინც მას უსიტყვოდ იღებდა, აპლოდისმენტებსა და დითირამბებს უძღვნიდნენ, ყველა სხვა დანარჩენებისათვის გამზადებული იყო სანქციების მარყუჟები, ფერადი რევოლუციები, სახელმწიფო გადატრიალებები და მათ საშინაო საქმეებში ხელების ფათური „დიადი დემოკრატიული იდეის სახელით“. ასეთი მიდგომა იქცა ნორმად და დასავლეთი არ დაფიქრებულა, თუ რა შედეგების მომტანი შეიძლებოდა ყოფილიყო მისი ქმედებები მათთვის, ვინც მას ენდობოდა, ან მათთვის, ვისაც იგი აიძულებდა.

მაგრამ დადგა არაბული გაზაფხული, რომელმაც დაამუხრუჭა ლიბერალიზმის ტრიუმფალური სვლა. ყველაფერი დასრულდა საყოველთაო კატასტროფითა და საერთო იმედგაცრუებით

რიგ კვლევებში, რომლებიც აანალიზებენ ამ პარადოქსალურ სიტუაციას, დაიწყეს გამოყენება ტერმინის-დასავლური სამყაროს ფასეულობების „პოლიტიკური ღალატი“. ასე, მაგალითად, ამერიკელი მეცნიერი ვ. მიდი წერს, რომ აშშ-ში პოლიტიკური პარტიების მიმართ სკეპტიციზმის ექსპონენციალური ზრდა პირდაპირ კავშირშია მათ მიმართ იმედგაცრუებასთან. ა. პ. გირლანდომ თავის კვლევაში ევროს მიმოქცევაში შემოტანას უწოდა დემოკრატიული ევროპის ჭეშმარიტი ფასეულობების დაუფარავი „პოლიტიკური ღალატი“, რომელიც ამდიდრებს გერმანიას სხვა ქვეყნების ხარჯზე. ეს ნაბიჯი, მისი აზრით, უპირისპირდება თავდაპირვანდელ დაპირებებს საყოველთაო თანასწორობის, კეთილდღეობისა და აყვავების შესახებ და ევროპული სახელმწიფოები კიდევ უფრო მოწყლვადები და ღარიბები გახადა.

მილგრემის აქსიომა

ომისშემდგომი სიტუაცია ევროპაში გასაოცრად მიესადაგება სტენლი მილგრემის მიერ იელის უნივერსიტეტში ჩატარებული ექსპერიმენტების სერიის სქემას. ეს ექსპერიმენტი იკვლევდა იმ ადამიანების ქცევების თავისებურებებს, რომლებიც გაათავისუფლეს თავიანთი ქცევების შედეგებზე პასუხისმგებლობისაგან. თავდაპირველად მილგრემი აპირებდა ექსპერიმენტი წამოეწყო გერმანიაში, რადგანაც მის სამეცნიერო მიზანს წარმოადგენდა როგორმე ეპოვა ახსნა და გამართლება იმ ადამიანებისათვის, რომლებიც ომის დროს საშინელებებს ჩადიოდნენ, ოღონდ ნაცისტების ბრძანებით. თუმცაღა, შემდგომ, აშშ-ში ჩატარებული პირველი ექსპერიმენტის შემდეგ, მისთვის ცხადი გახდა, რომ მის მიერ აღმოჩენილი ფენომენი იყო უნივერსალური და სადმე გამგზავრება ცდის ჩასატარებლად საჭიროებას არ წარმოადგენდა.“მე აღმოვაჩინე იმდენი მორჩილება, -ამბობს მილგრემი,- რომ ვერ ვხედავ ამ ექსპერიმენტის გერმანიაში ჩატარების აუცილებლობას“.

ექსპერიმენტში მონაწილეობდნენ  მილგრემი, რომელიც  გახლდათ ექსპერიმენტის ხელმძღვანელი და მონაწილეებს უხსნიდა, რომ აღნიშნული ექსპერიმენტის მიზანი იყო დამახსოვრების პროცესზე ტკივილის გავლენის შესწავლა, დაქირავებული თანაშემწე, რომელსაც წარმოდგენაც კი არ ჰქონდა, რომ ცდისპირი იყო და სპეციალურად მოწვეული მსახიობი, რომელიც სიტყვების ვერდამახსოვრებისა და ტკივილის იმიტაციით  პროვოცირებას უწევდა „ზედამხედველს“ „დაესაჯა“ იგი ელექტროდენის დარტყმით ისე, რომ ყოველ ჯერზე გაეზარდა მისი  სიძლიერე.

თომასის თეორიის შემდეგ გაჩნდა მილგრემის აქსიომა, რომელიც ამტკიცებდა  უნივერსალური მორჩილების ფენომენს მთელ მსოფლიოში

ექსპერიმენტი დასრულდა შოკისმომგვრელი შედეგებით. ჩვეულებრივი , რიგითი ადამიანები-სტუდენტები, კლერკები, მუშები, მასწავლებლები, ქალებიც და მამაკაცებიც,არა სადისტები და დამნაშავეები შემთხვევათა 65%-ში    მიმართავდნენ   ელექტროშოკის სასიკვდილო(450 ვოლტი) ვოლტაჟს  მხოლოდ იმიტომ, რომ  ვერ უგულვებელყოფდნენ  უშუალო ხელმძღვანელის ავტორიტეტულ აზრსა  და ბრძანებას და იმიტომ, რომ  მათი ქცევის შედეგებზე პასუხისმგებლობა ფორმალურად  მათ არ ეკისრებოდათ.

ზუსტად იგივენაირად, უნდოდა რა „ესწავლებინა“ დემოკრატია მთელი მსოფლიოსათვის, დასავლეთი ხელს აჭერდა თავის „ელექტრონულ“ ღილაკებს  და თუ არ გამოსდიოდა, დაუფიქრებლად უშვებდა ქსელში „დემოკრატიული დენის“ ისეთ ძაბვას, რომელიც არღვევდა ქვეყნების სახელმწიფოებრიობის ქსოვილს, ხალხს ითრევდა ქაოსსა და უბედურებაში. საბოლოო ჯამში, ისე, რომ აბსოლუტურად არ უგია პასუხი თავისი „კეთილშობილური“ გაკვეთილებისათვის, დასავლეთმა არა მხოლოდ  შეარყია მის მიმართ  რწმენა სხვა ხალხებში, არამედ თანამოქალაქეების რწმენაც  საკუთარი, დასავლური ღირებულებებისადმი.

საბოლოო ჯამში დისონანსმა  დასავლური სამყაროს ღირებულებებს, მის მიზნებსა და მეთოდებში იმდენად გაზარდა სკეპტიკოსების, პოპულისტებისა და ულტრარადიკალების  რაოდენობა, რომ  გასცდა რა კრიტიკულ მასას, საქმეში ჩართო თომასის თეორია:დაიწყო კაპიტოლიუმის შტურმი, რომელმაც, თუ ხატოვნად ვიტყვით, აშშ-ის მოქალაქეები იქამდე მიიყვანა, რომ დაიწყეს „პოლიტიკური ბანკიდან პოლიტიკური ანაბრების  მასობრივი გატანა’’ . სამწუხაროდ, დღესაც ადამ შიფტები  და მისი მსგავსი კონგრესმენები აგრძელებენ თავიანთ საშინელ ექსპერიმენტს ისე, რომ არც კი ესმით, რომ  ახალი რეალობა იქმნება არა მათ მიერ, არამედ იმათით,  ვინც ამაღლდა რა ტკივილსა და ზეწოლაზე, შეძლო შეენარჩუნებინა თავისი სახელმწიფოებრიობა და დამოუკიდებლობა.

 საკუთარი თავის რწმენა-ყარაბახის რწმენა

იმ სახელმწიფოთა რიცხვში, რომლებზეც დემოკრატიის ქომაგები განსაკუთრებული  გატაცებით  ატარებდნენ ექსპერიმენტებს, აღმოჩნდა აზერბაიჯანიც. თუმცა, აქ, არსებითად, თომასის თეორიამ ითამაშა დადებითი როლი. თუ მივყვებით ამ თეორიის ლოგიკას,  ჩვენ გავიმარჯვეთ ყარაბახში იმიტომ, რომ  გვჯეროდა გამარჯვების. მაგრამ ჩვენ მიერ ჩატარებულმა გამოკვლევამ აჩვენა სრულიად მოულოდნელი შედეგები.

ვატარებდით რა გამოკითხვას მოსახლეობის სხვადასხვა ფენაში, რესპოდენტებს ვუსვამდით ორ შეკითხვას: პირველი:-„გჯეროდათ, რომ ყარაბახს სრულად დავიბრუნებდით?“ და მეორე- ‘’გინდოდათ თუ არა ყარაბახის დაბრუნება და ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიალური მთლიანობის სრული აღდგენა?“  გამოკითხულთა უმრავლესობაში ეს  პასუხები მნიშვნელოვნად  განსხვავდებოდა  ერთმანეთისაგან.  მაგალითად, პირველ კითხვაზე ბევრი პასუხობდა უარყოფითად, ხოლო მეორე შეკითხვაზე უდიდესი უმრავლესობა ამბობდა  „დიახ!“.  ერთი სიტყვით,  ჩვენ მივიღეთ უჩვეულო წინააღმდეგობა რწმენასა და სურვილს შორის, რომელიც უთუოდ მოითხოვს განმარტებას.

დამარცხებული სომეხი ჯარისკაცი. აზერბაიჯანელებს არ სჯეროდათ, მაგრამ სურდათ

დიახ, ჩვენ ნამდვილად გვინდოდა და ნამდვილად ვოცნებობდით ამ დიად გამარჯვებაზე, რაშიც მთელი ჩვენი გული და სული ჩავდეთ და  რაც ჩვენი ხალხის ურყევ ნებასა და ჩვენი ოფიცრებისა და ჯარისკაცების გმირობასა და თავგანწირვაში განსხეულდა. იმავდროულად მსოფლიო თანამეგობრობისა და ძლიერთა ამა ქვეყნისათა-როგორც ამ კონფლიქტის მოგვარებაზე პასუხისმგებელთა- 30-წლიანმა  უმოქმედობამ ნამდვილად შეარყია ჩვენი რწმენა, მაგრამ არა რწმენა ყარაბახის დაბრუნების, არამედ იმათ მიმართ, ვინც მათ მიერვე დეკლარირებული ღირებულებების მიხედვით  ვალდებული იყო გადაეჭრა კონფლიქტი და მოეთხოვა ჩვენი მიწების დაბრუნება.

ეჭვგარეშეა, რომ ევროპული სამყაროს ფასეულობებსა და  იმპლემენტაციის მისეულ მეთოდებს შორის დისონანსმა, რომელიც ზემოთ აღვწერეთ, ყველაზე მტკივნეულად სწორედ ჩვენ დაგვარტყა.მილიგრემის დენის ძაბვას 30 წლის მანძილზე ვგრძნობდით საკუთარ თავზე.აზერბაიჯანელებს, რომელთაც წაართვეს საკუთარი ტერიტორიის  20%, მსოფლიოს წარუდგენდნენ როგორც ოკუპანტებს, ჩვენ, ეთნოწმენდით გამოდევნილებს სომხეთიდან და ყარაბახიდან,  ბრალს გვდებდნენ ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევაში, გვაიძულებდნენ ჩვენივე მიწების დანაშაულებრივი ანექსიის მართლზომიერების აღიარებას, ჩვენ წინააღმდეგ აწესებდნენ სანქციებსა და შეზღუდვებს.სწორედ ასეთმა ქმედებებმა განსაზღვრა ურყევი სკეფსისი  დეკლარირებული დასავლური მიზნების გულწრფელობის მიმართ. თუმცაღა ამ იმედგაცრუებას ჰქონდა თავისი დადებითი მხარე-ვირწმუნეთ საკუთარი თავის და აღვივსეთ დაუცხრომელი ჟინით დაგვებრუნებინა ის, რაც  სამართლიანად  ჩვენვე გვეკუთვნოდა.

ფსიქოლოგებმა კარგად იციან, რომ  სურვილს აქვს ენერგეტიკული მდგენელი, ის აღგვანთებს, გვიბიძგებს  მოქმედებისაკენ.ხოლო ამ ქმედებების მიმართულებას განსაზღრავს რწმენა, რომელიც ყოველთვის საგნობრივია. სამართლიანობის რწმენა აყალიბებს სამართლიანობისათვის ბრძოლის სურვილს, საკუთარი თავის რწმენა ხელს უწყობს სრულყოფილებისაკენ სწრაფვას, ხოლო საკუთარი ხალხის მიმართ რწმენა აღანთებთ მათ ლიდერებს  დიადი საქმეების აღსასრულებლად. სწორედ ისე, როგორც  ილხამ ალიევმა, როგორც ლიდერმა, როგორც უმაღლესმა მთავარსარდალმა  შეძლო არა მხოლოდ დაეცვა თავისი ხალხი  ფსევდოდემოკრატიული ფასეულობების  ნეოკოლონიური ექსპანსიისაგან, არამედ დაანახა  მათ ორი ფუნდამენტური ფასეულობა: საკუთარი ძალის რწმენა და ყარაბახის დაბრუნების დაუცხრომელი ჟინი.

ამ მისწრაფების მთელი ენერგეტიკა, ნასაზრდოები საკრალური ყარაბახის დაბრუნების რწმენით,   მიემართა მთელ აზერბაიჯანს  და გამოიხატა რეალურ ქმედებებში: ეკონომიკის აღმავლობაში, ენერგეტიკული პროექტების განხორციელებაში, არმიის გაძლიერებაში, მეზობლებთან და მსოფლიოს წამყვან სახელმწიფოებთან მეგობრული ურთიერთობების დამყარებაში, საერთაშორისო ინსტიტუტებში პატივისცემისა და ავტორიტეტის მოპოვებაში.

 ალიევის  „რკინის ხელი“ იდგა  ძლევამოსილი აზერბაიჯანული არმიის სათავეში

დაიბრუნო ყარაბახი იმის რწმენით,  რომ იგი აზერბაიჯანის განუყოფელი ნაწილია და არა იმ ფანტომური ღირებულებების რწმენით, რომელსაც გვთავაზობდნენ შუამავლები, არის სწორედ ის გენიალური მიდგომა პრეზიდენტ  ი. ალიევისა, რომელმაც უზრუნველყო ჩვენი გამარჯვება  და მოქმედებაში მოიყვანა თომასის თეორემა.

სომხეთის მემკვიდრეობა: დასახიჩრებული თაობა და დასავლეთის აპლოდისმენტები

და სომხეთთან დაკავშირებით რა ხდება?

ვფიქრობ, შესაძლებელი რომ იყოს ზემოაღნიშნული კითხვების დასმა სომხებისათვის, პასუხები გარკვეულწილად სხვაგვარი იქნებოდა. ვვარაუდობ, რომ ორივე ამ შეკითხვაზე  „გჯერათ, რომ  ყარბახს თქვენ გადმოგცემენ?“ და “გსურთ, რომ ყარაბახი  თქვენ გადმოგცენ ?“-სომხები გასცემდნენ დადებით პასუხს. მე ვფიქრობ, რომ სწორედ ამაშია მათი ტრაგედია. მათ ნამდვილად დაიჯერეს, რომ  შეუძლიათ საერთაშორისო დონეზე დაიკანონონ ოკუპირებული ტერიტორია  და, რაც მთავარია,  მათ ამაში დაეხმარებიან. სომხებმა დაიჯერეს, რომ  შესწევთ უნარი აიძულონ მსოფლიო თანამეგობრობა მათ ყველაფერში მხარი დაუჭირონ და დაიცვან. დაიჯერეს თავიანთი განსაკუთრებულობა და გამორჩეულობა,  დაექვემდებარნენ იმათ, ვინც იყვნენ მილგრემის მსოფლიო ექსპერიმენტის ორგანიზატორები და იქცნენ მათ მორჩილ და გულმოდგინე დამხმარეებად.

საკუთარი ნებით დააჭირეს რა „დემოკრატიულ ღილაკებს’’  და ფსევდოდემოკრატიული ღირებულებების „ელექტრონული ძაბვით“ საკუთარი ხალხი  მიიყვანეს რა კონვულსიამდე, სომხეთის ლიდერებმა გადაკვეთეს წითელი ხაზი  და დაღუპეს იგი ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით. ათასობით დაღუპული, ათი ათასობით დასახიჩრებული  და დაჭრილი , ასი ათასობით მორალურად დამცირებული და შეურაცხყოფილი სომეხი მოქალაქე ამის პირდაპირი მტკიცებულებაა.  თვით ყარაბახის ხელში ჩაგდების სურვილიც  კი, რომელიც სომხებში ენერგეტიკული მამოძრავებლის როლს ასრულებდა, მიმართული იყო არა ყარაბახისკენ, არა სომხეთისკენ, არამედ გარეთ, სიცარიელეში, დასავლეთის უაზრო აპლოდისმენტებისაკენ, საჩვენებელი ბრავადისაკენ, ყოყლოჩინობისაკენ, ფორმალური, ე. წ. ევროინტეგრაციისაკენ, პიროსის გამარჯვებისაკენ, სხვა სახელმწიფოთა პარლამენტებში მიღებული არაფრისმთქმელი რეზოლუციებისაკენ.

ყალბ რწმენაზე დაფუძნებულმა  მთელი თაობის  ამაოდ დახარჯულმა  ძალისხმევამ  ვერ გამოიღო შედეგი და დღეს  სომხეთში ყველაზე პოპულარულ სიტყვად იქცა სიტყვა „მოღალატე“. ღირს კი გაოცება თუ რა ზუსტად იმუშავა თომასის თეორიამ იმათთან მიმართებაში, ვინც ათწლეულების განმავლობაში არად აგდებდა სხვათა ინტერესებს, საკუთარი ხალხის ინტერესებსაც კი და  თავად შეეჯახა ამ საშინელ რეალობას.  სწორედ ამიტომაც  აზერბაიჯანის გამოცდილება შეიძლება იქცეს  მაშველ რგოლად არა მხოლოდ  დასაძირად  გამზადებული სომხეთისათვის, არამედ ყველა მათთვის, ვისაც ჯერ კიდევ შესწევს ძალა უარი თქვას ექსპერიმენტატორის დამხმარის  ან იმ ცდის პირის როლზე, რომელიც იღებს დენის დარტყმებს და შექმნას საკუთარი იდეალები, რომლებიც თომასის თეორიის ძალით  აუცილებლად იქცევა რეალობად.

სამედ სეიდოვი-აზერბაიჯანის მილი-მეჯლისის საგარეო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარე

 წყარო:ИноСМИ. РУ

 

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის

ილია ჭავჭავაძე: "როცა პრუსიამ წაართვა საფრანგეთს ელზასი და ლოტარინგია და პარლამენტში ჩამოვარდა საუბარი მასზედ, თუ რაგვარი მმართველობა მივცეთო ამ ახლად დაჭერილს ქვეყნებს, ბისმარკმა აი, რა სთქვა: ,,ჩვენი საქმე ელზასსა და ლოტარინგიაში თვითმმართველობის განძლიერება უნდა იყოსო. ადგილობრივნი საზოგადოების კრებანი უნდა დავაწყოთო ადგილობრივის მმართველობისთვისაო. ამ კრებათაგან უფრო უკეთ გვეცოდინება იმ ქვეყნების საჭიროება, ვიდრე პრუსიის მოხელეთაგანა. ადგილობრივთა მცხოვრებთაგან ამორჩეულნი და დაყენებულნი მოხელენი ჩვენთვის არავითარს შიშს არ მოასწავებენ. ჩვენგან დანიშნული მოხელე კი მათთვის უცხო კაცი იქნება და ერთი ურიგო რამ ქცევა უცხო კაცისა უკმაყოფილებას ჩამოაგდებს და ეგ მთავრობის განზრახვასა და სურვილს არ ეთანხმება. მე უფრო ისა მგონია, რომ მათგან ამორჩეულნი მოხელენი უფრო ცოტას გვავნებენ, ვიდრე ჩვენივე პრუსიის მოხელენი”. თუ იმისთანა კაცი, როგორც ბისმარკი, რომელიც თავისუფლების დიდი მომხრე მაინდამაინც არ არის, ისე იღვწოდა თვითმმართველობისათვის, მერე იმ ქვეყნების შესახებ, რომელთაც გერმანიის მორჩილება არამც თუ უნდოდათ, არამედ ეთაკილებოდათ, თუ ამისთანა რკინის გულისა და მარჯვენის კაცი, როგორც ბისმარკი, სხვა გზით ვერ ახერხებდა ურჩის ხალხის გულის მოგებას, თუ არ თვითმმართველობის მინიჭებითა, სხვას რაღა ეთქმის."

დედამიწაზე არსებული ცოცხალი არსებებიდან მხოლოდ ადამიანს და კოალას აქვთ თითის ანაბეჭდი

ინდოელი დიასახლისები მსოფლიო ოქროს მარაგის 11% ფლობენ. ეს უფრო მეტია, ვიდრე აშშ-ს, სავალუტო ფონდის, შვეიცარიის და გერმანიის მფლობელობაში არსებული ოქრო, ერთად აღებული.

დადგენილია, რომ სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა მოსავლიანობის განმსაზღვრელ კომპლექსურ პირობათა შორის, ერთ-ერთი თესლის ხარისხია. მაღალხარისხოვანი ჯიშიანი თესლი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოსავლიანობის გასადიდებლად, რაც აგრეთვე დასაბუთებულია ხალხური სიბრძნით "რასაც დასთეს, იმას მოიმკი". - ქართული გენეტიკისა და სელექცია–მეთესლეობის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი პეტრე ნასყიდაშვილი

ებოლა, SARS-ი, ცოფი, MERS-ი, დიდი ალბათობით ახალი კორონავირუსი COVID-19-იც, ყველა ამ ვირუსული დაავადების გავრცელება ღამურას უკავშირდება.

ყველაზე დიდი ეპიდემია კაცობრიობის ისტორიაში იყო ე.წ. "ესპანკა" (H1N1), რომელსაც 1918-1919 წლებში მიახლოებით 100 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა, ანუ დედამიწის მოსახლეობის 5,3 %.

იცით თუ არა, რომ მონაკოს ნაციონალური ორკესტრი უფრო დიდია, ვიდრე ქვეყნის არმია.