USD 2.5971
EUR 2.9090
RUB 3.2237
თბილისი
კორონავირუსი- საქმე გვაქვს პლანეტარული მასშტაბის მედია პროექტთან
თარიღი:  1826

არასამთავრობო ორგანიზაცია „საქართველოს განვითარების ლაბორატორიის“ ხელმძღვანელის ირაკლი გოგავას შეფასებით, ვირუსი განგებ გაუშვეს თუ შემთხვევით, ამას არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს. მთავარია რას მიაღწიეს? მისი თქმით, მიაღწიეს შიშს მოსახლეობაში, პანიკას, ეკონომიკის შეჩერებას მსოფლიო მასშტაბით, რასაც აუცილებლად მოყვება ხალხის ცხოვრების დონის გაუარესება. გოგავა არ გამოვრიცხავს, რომ ამით მოსალოდნელი ეკონომიკური კრიზისიც შეინიღბა, თუმცა მთავარი სამიზნე: „რა თქმა უნდა, აშშ–ს საპრეზიდენტო არჩევნებია“.

ირაკლი გოგავა: გლობალიზაციის ტექნოლოგიას ეგვიპტე ათასობით წლის წინ იყენებდა. ეგვიპტელებმა შექმნეს ისეთი სისტემა, რომელიც მაშინდელი სამყაროს კონტროლის საშუალებას იძლეოდა დიდი ომების გარეშე. გლობალიზაციის თანამედროვე ტალღა მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაიწყო, როცა გაერო შეიქმნა, პოტსდამის ახალი მსოფლიო წესრიგი დამყარდა და ჰეგემონები ვაშინგტონი, ლონდონი და მოსკოვი გახდნენ, თუმცა ავანსად ჩინეთი და საფრანგეთიც დაპატიჟეს მსოფლიოს მთავარ მაგიდასთან, რომელსაც ჩვენ გაეროს უშიშროების საბჭოს ვუწოდებთ.

ტრადიციული ისტორიული პროცესები, რომლებიც პერიოდულად დიდი ომებით იყო გამორჩეული, ბირთვული იარაღის გამოჩენამ შეცვალა. ბირთვული იარაღის პირობებში ქვეყნები იძულებულნი გახდნენ დიდი ომი გამოერიცხათ, რასაც ტეტჩერმა „ბირთვული შეკავების დოქტრინა“ უწოდა და ფოკუსირება შედარებით პატარა, ლოკალურ ომებზე გადაიტანეს, სადაც ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ. კორეა, ვიეტნამი, ანგოლა, ავღანეთი, იემენი და კიდევ 140–მდე სამხედრო კონფლიქტი, აჯანყება, ომი თუ ინტერვენცია მოხდა მეორე მსოფლიო ომიდან დღემდე. სამწუხაროდ, რამდენიმე საქართველოშიც გვქონდა.

გლობალიზაციის იდეოლოგიური საფუძვლების მომზადება 60–იან წლებში დაიწყო, როდესაც შეიქმნა რომის კლუბი, სადაც ქართველი მეცნიერები ჯერმენ გვიშიანი და გელოვანიც მონაწილეობდნენ. რომის კლუბი მეცნიერულად ამუშავებდა პლანეტის განვითარების სცენარებს. მაშინ მთავარ გამოწვევად მსოფლიო მოსახლეობის სწრაფი ზრდა, სიღარიბე, უთანასწორო განვითარება, ეკოლოგია და პლანეტის რესურსების ამოწურვადობა დასახელდა.

70–იან და 80–იან წლებში რომის კლუბმა მოხსენებების მთელი სერია დადო, რომელთაგან გამოვყოფდი მედოუზის „ზრდის ზღვარი“, მესაროვიჩის და პესტელის „კაცობრიობა გზაგასაყარზე“, იან ტინბერგენის „მსოფლიო წესრიგის გადახედვა“ და რომის კლუბის პრეზიდენტის აურელიო პეჩეის „ადამიანური თვისებები“. ორპოლუსიანი სისტემის რღვევის შემდეგ კი მნიშვნელოვანი იყო 1991 წელს კინგის და შნაიდერის „პირველი გლობალური რევოლუცია“, ასევე 1997 წელს ლოვინსების და ვაიცზეკერის „მეოთხე ფაქტორი“. ამ მოხსენებებში ბევრი კარგი იდეაა, სასარგებლო კაცობრიობისთვის, რასაც აქ დეტალურად ვერ მოვყვები.

მაგრამ მოხდა ისე, რომ მმართველმა ელიტებმა ამოკრიბეს ისეთი იდეები, რომელიც მათ აწყობდათ თავისი გავლენების კიდევ უფრო განსამტკიცებლად. ერების სამართლიანი განვითარების და რესურსების გადანაწილების პრინციპები კი ნეოკონოლონიალურმა მიდგომებმა შთანთქეს. შრომის გეოგრაფიულმა დანაწილებამ, რეგიონების მიხედვით, გარკვეული შედეგი გამოიღო, მაგრამ მსოფლიო სისტემის კრიზისი გააღრმავა.

შობადობის შემცირების სანაცვლოდ მრეწველობის ჩინეთში კონცენტრაციამ ჩინეთს კი უშველა, მაგრამ აშშ–ში და სხვა ქვეყნებში მოსახლეობის გაღარიბება დაიწყო. იან ტინბერგენი ახსენებს მსოფლიო მთავრობის ფორმირების შესაძლებლობას და ამბობს, რომ მის ჩამოყალიბებას დააჩქარებს რამდენიმე ფაქტორი: პლანეტარული მასშტაბის პანდემია, პლანეტის ეკოლოგიური კატასტროფა, დედამიწისკენ მომავალი ასტეროიდი ან სხვა საფრთხე კოსმოსიდან.

ახალი კორონავირუსის პანდემია სახეზეა, ეკოლოგიაზეც ხშირად საუბრობენ…

– დიახ, ტელევიზორს თუ მოვუსმენთ პანდემია გვაქვს. გლობალისტები ამბობენ შემდეგს – ეკოლოგია საფრთხეშია, ოზონის ხვრელი დიდი ხანია ჩამოგვიკიდეს დამოკლეს მახვილივით, თანაც ისეთ ადგილას, რომ ვერც შეამოწმებს დაინტერესებული ადამიანი – ოზონის ხვრელი ანტარქტიდის თავზე არისო. ცოტა ხანში შეიძლება გამოგვიცხადონ, რომ დიდი ზომის ასტეროიდი მოფრინავს დედამიწისკენ და პლანეტა უნდა გაერთიანდეს. მხუთავი აირის ემისია სათბურის ეფექტს ქმნის, რაც გლობალურ დათბობას იწვევს. ტყეები იჩეხება და ჟანგბადი აღარ გვექნება.

მოსახლეობა იზრდება გეომეტრიული პროგრესიით, არსებობის საშუალებები კი არითმეტიკული პროგრესიით. ეს ყველაფერი მიჰყავთ იქითკენ, დაგვარწმუნონ, რომ საჭიროა ჩვენი უფლებები დავთმოთ – გადავცეთ ერთიან მმართველობის ცენტრს, რათა მათ უზრუნველყონ ჩვენი უსაფრთხოება იმ საფრთხეებისგან, რომელიც ზემოთ ჩამოვთვალე და რომელსაც ტელეყუთიდან თითქმის ყოველდღე გვამცნობენ.

ამისათვის ხდება განათლების მასშტაბური დეგრადაცია, საინფორმაციო სივრცის მონოპოლიზაცია, ტრადიციული კულტურის და ხელოვნების დეკადენსი, მარტივი ბიოლოგიური ინსტინქტების მაამებელი კვაზიკულტურის კვაზირელიგიების დამკვიდრება. ამ პრობლემებს ბევრ დროს დავოსის ეკონომიკურ ფორუმებზე უთმობენ, სადაც 3000–ზე მეტი მილიარდერი და მილიონერი იკრიბება.

პრობლემები უდავოდ არის, თუმცა ყველა მათგანი მოგვარებადია. მაგალითად, მხუთავი აირების ატმოსფეროში ემისიას დავოსში მდიდრების ტირილი კი არ სჭირდება, არამედ მათ საკუთარ მეტალურგიულ თუ ქიმიურ ქარხნებს ძვირადღირებული ფილტრები უნდა დაუყენონ. ტყეების გაჩეხვას გრეტა ტუნბერგის გაპიარება კი არ სჭირდება, არამედ ახალი ხეების დასარგავად მდიდრების დაბეგვრა. ისიც უნდა ვიცოდეთ, რომ პლანეტაზე ჟანგბადის 75%–ს ოკეანის ფიტოპლანქტონები იძლევა და არა მცენარეები, თუმცა ტყე რომ მოსავლელია, ამას კამათი არ სჭირდება.

ოკეანეში ნაგვის გროვების პრობლემის მოგვარებას კი სპეციალური ფლოტილიის შექმნა სჭირდება, რომელიც რეგიონის სახელმწიფოებმა უნდა გაწმინდონ და არა ინტერნეტში გრაფიკული ანიმაციის კლიპების განთავსება. დღეს მოსახლეობის 10% ფლობს მთელი სიმდიდრეების 70%–ს. ეს 10% რაღაცეებით გვაშინებს, რომ მიიღონ აბსოლუტური კონტროლი. აქ გამოსავალი მარტივია: 90%–მა უნდა შეაშინოს ეს 10%, რომ გადასახადები გადაახდევინონ და ბევრი პრობლემა მოგვარდება, მათ შორის სოციალურ–ეკონომიკურიც და ეს გაკეთდება პლანეტარული მასშტაბით.

რაც შეეხება ახალი კორონავირუსის პანდემიას, აშშ და ჩინეთი ერთმანეთს ადანაშაულებენ ვირუსის გავრცელებაში. შესაძლოა, ვირუსის ამ სახით გავრცელების უკან, დიდი პოლიტიკური თამაშები მიმდინარეობდეს და ამ მოვლენის ხარჯზე ბევრმა სცადოს თავისი მიზნების მიღწევა? კორონავირუსი, ეს არის ვირუსული ეპიდემია, თუ გლობალური მოვლენა, რომელსაც ჰყავს მოქმედი პირები?

– ავიღოთ ეს ახალი კორონავირუსი და გავიხსენოთ როგორ დაიწყო. მეცნიერებისგან ვიცით, რომ ვირუსის ეს შტამი ოქტომბერში გაჩნდა, ჩინეთმა კი მხოლოდ დეკემბერში გამოაცხადა უხანში გავრცელების შესახებ. მეცნიერების აზრით, ვირუსი არ არის ხელოვნურად შექმნილი, რადგან მის გენომს არ ეტყობა მოლეკულარული მაკრატელის კვალი. თუმცა ეს არ გამორიცხავს მისი გავრცელების ხელოვნურობას, რადგან თეორიულად, შესაძლებელია, ბუნებრივი ვირუსის შენახვა ლაბორატორიაში, თუმცა ისიც არ არის გამორიცხული, რომ ცხოველისგან გავრცელდა. აქ მთავარი კი მედიის და ჩინეთის ხელისუფლების ქმედებაა.

რას გულისხმობთ?

– გავიხსენოთ, გადმოსცემდნენ სკაფანდრებიანი ხალხის კადრებს, კორდონებს, იყო კადრები ქუჩაში გვამების, ქალაქების, მთელი რეგიონის ბლოკირების, ადამიანების ძალით გაქაჩვის ვარჯიშების კადრები და ა.შ. სიტუაციის ხელოვნურად გაბუქვა ხდებოდა და ხდება. „იუტუბზეც“, რომელიც ტრანსნაციონალურ კორპორაცია „ალფაბეტს“ ეკუთვნის იგივე სურათია დღესაც – თუ აკრიფავთ „კორონავირუსს“ ამოაგდებს ვიდეოებს, სადაც ქუჩაში გვამები, ლაზარეთის კადრებია, თუმცა, როცა შედიხარ და ვიდეოს უყურებ მსგავსი კადრი ვიდეოში არ ჩანს. ეს ხომ ტექნოლოგიაა, თანაც აშკარა.

ვინც დაგეგმა „პანდემიის“ სცენარი, ასევე გათვალა ეროვნული მთავრობების მოქმედების ალგორითმიც, რომლებიც ოპოზიციის და ხალხის რისხვის შიშით მაქსიმალურად შეუწყობდნენ ხელს ბლოკირების რეჟიმის ამოქმედებას. ტრამპი თავიდან შეეცადა არ მიეღო რადიკალური ზომები, თუმცა სცენარის ალგორითმმა მასაც არ მისცა საშუალება სხვაგვარად ემოქმედა.

შევეცადოთ ემოციების გარეშე შევხდეოთ სტატისტიკას – ოქტომბრიდან დღემდე ახალი კორონავირუსით დაინფიცირდა 285,000 ადამიანი, გარდაიცვალა 12,000 ანუ 4,2%, რაც ნიშნავს დღეში საშუალოდ 80 ადამიანის გარდაცვალებას. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებეით ჰაერის დაბინძურებისგან ყოველწლიურად 7,000,0000 ადამიანი კვდება ანუ დღეში 19,000-ზე მეტი ადამიანი. რატომ არავინ ხურავს ქარხნებს და არ აჩერებს ავტოტრანსპორტს?!

სიკვდილიანობა სხვა ვირუსებისგან შედარებისთვის – ებოლა 72% (11,310), ქათმის გრიპი 52.8% (455), რესპირატორული სინდრომი 34,4% (858), ატიპიური პნევმონია 10,5% (908), ღორის გრიპი 4,5% (18,500). ჩვეულებრივი გრიპით ყოველწლიურად ავადდება 3–5 მილიონი ადამიანი, საიდანაც 290,000–650,000 შემთხვევა ლეტალურია, რაც დღეში 1200–ზე მეტია. ტუბერკულოზით დაავადებულია 10 მილიონზე მეტი ადამიანი და ყოვეწლიურად 1,4 მილიონი ადამიანი კვდება ანუ დღეში 3800 ადამიანი.

სიგარეტის მოწევისგან ყოველწლიურად 8 მილიონი მწეველი და 1,2 მილიონი პასიური მწეველი კვდება ანუ დღეში 25,000. ალკოჰოლისგან კი 3 მილიონი ადამიანი ყოველწლიურად კვდება. არავინ არ ითხოვს თამბაქოს ქარხნების ან სპირტის ქარხნების აკრძალვას და უფრო მეტიც, მედია მათ რეკლამაში ფულსაც იღებს ხშირ შემთხვევაში.

ანუ, თქვენ ფიქრობთ რომ ახალი კორონავირუსი საშიში არ არის, მიუხედავად იმისა, რომ გარდაცვლილთა რაოდენობა არის კატასტროფული?

– საშიში ნებისმიერი ვირუსია, განსაკუთრებით ასაკოვანი ხალხისთვის. თუმცა ეს ვირუსები იყო, არის და იქნება. სრულად სტერილურ გარემოში ადამიანი ვერ იქნება. ეს ცხოველებზე სცადეს და ვერც ერთმა ვერ იცოცხლა. ადამიანს 1,5–2 კგ ბაქტერია ყავს სხეულში, რომელთაგან უმრავლესობა აუცილებელიც კი არის ჩვენი არსებობისთვის. ეს ვირუსი ადვილად გადადის, ასე ჩანს, თუმცა, თუ ვნახავთ ჩინეთის მაგალითს – მათ შეძლეს 81,000 ინფიცირებულისგან 71,000 უკვე განკურნება და რაც საინტერესოა 60,000–ზე მეტ პაციენტს ხალხური მედიცინის მეშვეობით უმკურნალეს, სადაც ძირითადი კომპონენტი ძირტკბილას ფესვი იყო, იხმარეს დარიჩინი, ეფედრაც (ჩვენებურად მგლისმუხლა ან ჯორის ძუა). ძირტკბილა ლიმფურ სისტემას აჩქარებს და ორგანიზმის წმენდა ვირუსებისგან, ბაქტერიებისგან, სოკოებისგან, ტოქსინებისგან და მძიმე მეტალებისგან უფრო სწრაფად ხდება, რადგან ჩქარდება ნივთიერებათა ცვლა და იმუნიტეტიც იმატებს. ჩვენთან იზრდება ძირტკბილა და წარმოებაც არის.

მაგრამ იტალიაში უფრო მეტი მსხვერპლია ვიდრე ჩინეთში, რატომ?

– ჩინეთში მოსახლეობის საშუალო ასაკი 37 წელია, იტალიაში კი 45 წელი. ამიტომაც ლეტალური შედეგი იტალიაში მეტია. ცნობისთვის: საქართველოში საშუალო ასაკი 38 წელია. იტალიაში ვირუსის ასეთ სწრაფ გავრცელებას უკავშირებენ იმას, რომ ხელისუფლებამ არ გააუქმა მილანის მოდის კვირეული თებერვლის თვეში, სადაც ათასამდე ჩინელი იმყოფებოდა და ძალიან ბევრი სხვა ქვეყნის წარმომადგენელიც.

რასთან გვაქვს საქმე?

– საქმე გვაქვს პლანეტარული მასშტაბის მედია პროექტთან, რომელიც დაიგეგმა და ხორციელდება. ვირუსი განგებ გაუშვეს თუ შემთხვევით ამას არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს. მთავარია რას მიაღწიეს? მიაღწიეს შიშს მოსახლეობაში, პანიკას, ეკონომიკის შეჩერებას მსოფლიო მასშტაბით, რასაც აუცილებლად მოყვება ხალხის ცხოვრების დონის გაუარესება. ვისაც ფინანსური რესურსი, ძლიერი მრეწველობა, სურსათის წარმოება ან მყარი ფულის საბეჭდი დაზგა აქვს, მეტ–ნაკლებად გამოასწორებს სიტუაციას, ვისაც არა – მოუწევს ახალი ვალების აღება კაბალური პირობებით. ვფიქრობ, სამიზნე სწორედ ეკონომიკა იყო. აუცილებლად იქნება მსოფლიო ეკონომიკის შენელება. არ გამოვრიცხავ, რომ ამით მოსალოდნელი ეკონომიკური კრიზისიც შეინიღბა. თუმცა მთავარი სამიზნე კი, რა თქმა უნდა, აშშ–ს საპრეზიდენტო არჩევნებია.

აშშ–ს საპრეზიდენტო არჩევნები როგორ არის სამიზნე?

– აშშ–ში მიმდინარეობს უკომპრომისო ბრძოლა გლობალისტებს და ტრამპის გუნდს შორის. ტრამპის მთავარი მიღწევები იყო ამერიკის ეკონომიკის არნახული ზრდა, უმუშევრობის რეკორდულად დაბალი მაჩვენებელი, ჩინეთთან და სხვა ქვეყნებთან ახალი, ამერიკისთვის უფრო ხელსაყრელი ახალი სავაჭრო შეთანხმებები, არალეგალური მიგრაციის შეჩერება, ეროვნული სახელმწიფოს შენარჩუნება და გაძლიერება… ამ ყველაფრით ტრამპის გამარჯვება გარდაუვალი იყო. დღევანდელი სიტუაცია კი კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს ტრამპის მიღწევებს, რადგან უარყოფითი ეკონომიკური ეფექტი აუცილებლად ექნება შექმნილ ხელოვნურ აჟიოტაჟს.

შეიძლება ითქვას გლობალისტები ვა–ბანკზე წავიდნენ?

– რა თქმა უნდა. დღეს ისინი აკონტროლებენ მასმედიას მსოფლიო მასშტაბით და ისინი ქმნიან დღის წესრიგს პლანეტის საინფორმაციო ველზე. ამ მედიაქსელში შედის სხვადასხვა ქვეყნის მედიაც, მათ შორის საქართველოშიც. ახლა ყველაფერი დამოკიდებული იქნება, როდის მოხერხდება ამ აჟიოტაჟის შეჩერება და ეკონომიკური მდგომარეობის გამოსწორება. აშშ–ს საპრეზიდენტო არჩევნები ნოემბერშია. ტრამპმა კრიზისის დაძლევის უპრეცენდენტოდ დიდი გეგმა უკვე წარმოადგინა: ტრილიონ დოლარზე მეტი დაიხარჯება ეკონომიკის მხარდასაჭერად.

დაბალშემოსავლიან ფენებს პირდაპირ გადაეცემათ 1200 დოლარიანი ჩეკები ყოველ ზრდასრულზე და 500 დოლარი ყოველ ბავშვზე, მცირე ბიზნესს 300 მილიარდი შეღავათიანი კრედიტი, 500 მილიარდის საშემოსავლო გადასახადს აღარ გადაიხდის ქვედა ფენები, ბევრი გადსახადი გადავადდა 15 ოქტომბრამდე, განსაკუთრებით დაზარალებულ დარგებს გადაეცემა 258 მილიარდი, ფედერალურმა სარეზერვო სისტემამ ისტორიულ მინიმუმამდე დაიყვანა საბანკო პროცენტი და ის წლიური 0,25-0,5% გახდა. ბრძოლა თეთრი სახლისთვის უკომპრომისო იქნება და მის შედეგს დიდი გავლენა ექნება პლანეტის მომავალზე.

საქართველომ შემოიღო საგანგებო მდგომარეობა, იყო ამის შესაძლებლობა?

– „პანდემიის“ სცენარის ალგორითმი მთავრობებს არ უტოვებდა სხვა არჩევანს, გარდა საზღვრების ჩაკეტვისა და ეკონომიკის შენელებისა. ერთი მხრივ, ცუდ დღეში აღმოვჩნდით, თუმცა აღმოჩნდა, რომ ხელისუფლება სულაც არ ყოფილა უნიათო და ძალზედ ეფექტურად იმოქმედა მსოფლიო მედია აჟიოტაჟის პირველი ფაზის ფონზე. ახლა დგება პოსტკრიზისული აღორძინების სცენარის შემუშავების დრო, ეს უკვე ფაქიზი სამუშაოა და თუ საზოგადოებასაც ჩართავენ განხილვებში, ურიგო არ იქნება.

ჩვენ არ ვიცით მსოფლიო ელიტების ომი რამდენად შორს წავა, ამიტომ, პირველი რიგის ამოცანა არის ქვეყნის სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. დღეს საკუთარი პროდუქტით მხოლოდ მილიონი ადამიანის გამოკვება შეგვიძლია. მნიშვნელოვანია ადგილზე შეიქმნას სოფლის მეურნეობის პროდუქტი და გადამუშავდეს.

ანუ დაიხვნას და დაითესოს 800,000 ჰექტარი ნაცვლად დღევანდელი 207 ათასისა და შეიქმნას მიღებული მოსავლის გადამუშავებისთვის აუცილებელი კვების მრეწველობის სიმძლავრეები. დღეს ბაზრის კონიუნქტურა ისეთია, რომ კვების მრეწველობის ხაზების გერმანიიდან და იტალიიდან შემოტანა შედარებით იაფად შეიძლება. ცოცხალი საქონლის ექსპორტი კი უნდა აიკრძალოს (ცხვრის გარდა) და ნებადართული მხოლოდ ხორცპროდუქტების გატანა უნდა გახდეს.

სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად აუცილებელია სათბურის გაზის შეღავათიანი ტარიფის შემოღება და სასათბურე კონსტრუქციების განვადების დაკრედიტება ბანკების მიერ მისაღები პროცენტით. 30 წელი ხალხი და ქვეყანა ვიყავით ბანკების სამსახურში. დროა, ბანკები ჩადგნენ ქვეყნის სამსახურში და დააკრედიტონ ეკონომიკის რეალური სექტორი ანუ მრეწველობა. კომუნალური ტარიფები (გაზი, დენი, წყალი) ბიზნესისთვის უნდა გაიაფდეს – სხვაგვარად ეკონომიკა ვერ განვითარდება.

წყარო: For.ge

მსოფლიო
ტრამპი, რესპუბლიკური პარტია და 2026 წლის ნოემბერი — საგარეო ომები, ეკონომიკა და ამერიკული ძალის ახალი მოდელი

2026 წლის 3 ნოემბრის შუალედური არჩევნები აშშ-ში ჩვეულებრივ კონგრესის არჩევნებზე მეტ მნიშვნელობას იძენს. დონალდ ტრამპმა თვითონაც სცადა მათი საკუთარი პრეზიდენტობის რეფერენდუმად ქცევა და რესპუბლიკელ ამომრჩევლებს პირდაპირ უთხრა, არჩევნებზე ისე მივიდნენ, თითქოს თავად იყოს ბიულეტენზე. ამდენად, წარმომადგენელთა პალატისა და სენატის კანდიდატებს ნაწილობრივ საკუთარი კამპანიის ნაცვლად ტრამპის მეორე ვადის შედეგების დაცვაც უწევთ.

ამ არჩევნების სპეციფიკა ისაა, რომ ამერიკის საგარეო პოლიტიკა ამჯერად შინაგან პოლიტიკაში ეკონომიკის გავლით შედის. ირანის ომი გადაიქცა ბენზინის ფასად და ინფლაციად; უკრაინის ომი — კითხვად, ვინ უნდა გადაიხადოს ევროპის უსაფრთხოების ფასი; ჩინეთი — წარმოების, ვაჭრობისა და ტექნოლოგიური უპირატესობის საკითხად; ხოლო ევროპა — გამოცდად, დარჩება თუ არა ამერიკული ალიანსების ძველი მოდელი უცვლელი.

ამიტომ ტრამპის საგარეო პოლიტიკის შეფასება მხოლოდ იდეოლოგიური ნიშნებით — „იზოლაციონისტია“ თუ „ინტერვენციონისტი“, „რუსეთისკენაა“ თუ „ევროპისკენ“ — სულ უფრო ნაკლებად ხსნის რეალობას.


არჩევნების საწყისი სურათი

სექტემბრის შუა რიცხვების მონაცემები რესპუბლიკელებისთვის რთულ გარემოს აჩვენებს, თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს არჩევნების შედეგს.

11–14 სექტემბრის Reuters/Ipsos-ის ეროვნულ კვლევაში ტრამპის საქმიანობას დადებითად 35% აფასებდა. კითხვაზე, კონგრესის არჩევნები დღეს რომ ტარდებოდეს რომელ პარტიას მისცემდნენ ხმას, დემოკრატები იღებდნენ 44%-ს, რესპუბლიკელები — 37%-ს. თავად Reuters ხაზს უსვამს, რომ ასეთი „generic ballot“ შტატებისა და ცალკეული ოლქების შედეგს პირდაპირ ვერ წინასწარმეტყველებს. კვლევაში 1,143 ზრდასრული მონაწილეობდა და ცდომილება დაახლოებით ±3 პროცენტული პუნქტია.

კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკითხების სტრუქტურა. აგვისტოს ბოლოს Reuters/Ipsos-ის კვლევაში რეგისტრირებული ამომრჩევლების 47% ცხოვრების ღირებულებას ასახელებდა ხმის მიცემის უმნიშვნელოვანეს ფაქტორად.

ამიტომ რესპუბლიკელებისთვის მთავარი პრობლემა შეიძლება საერთოდ არ იყოს კლასიკური „საგარეო პოლიტიკის“ საკითხი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც თეირანი, ჰორმუზის სრუტე ან უკრაინის ომი ამერიკელი ამომრჩევლისთვის გადაიქცევა ბენზინის ფასად, იპოთეკის პროცენტად და სუპერმარკეტის ჩეკად.

წარმომადგენელთა პალატაში რესპუბლიკელებს ვიწრო უმრავლესობა აქვთ, რის გამოც შედარებით მცირე რაოდენობის ოლქიც ძალთა ბალანსს ცვლის. სენატში მათ უფრო ძლიერი საწყისი პოზიცია აქვთ: დემოკრატებს უმრავლესობის მისაღებად ოთხი მანდატის წმინდა მატება სჭირდებათ, თუმცა AP-ის სექტემბრის შეფასებით კონკურენტული რბოლების წრე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

აქედან გამომდინარე, ერთი და იგივე ეროვნული განწყობა წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში აუცილებლად ერთნაირ შედეგს არ იძლევა.


ირანი — ტრამპისთვის ყველაზე პირდაპირი საგარეო-პოლიტიკური კავშირი არჩევნებთან

ირანი ამ არჩევნების საგარეო თემებიდან ყველაზე პირდაპირ არის მიბმული ამერიკელი ამომრჩევლის ჯიბეზე.

აშშ-ისა და ისრაელის დარტყმებით ირანთან მიმდინარე ომი 28 თებერვალს დაიწყო და უკვე თითქმის შვიდი თვეა გრძელდება. 15 სექტემბერს წარმომადგენელთა პალატამ 220–204 ხმით მიიღო War Powers-ის რეზოლუცია პრეზიდენტის სამხედრო ოპერაციების შეზღუდვის მოთხოვნით; ყველა დემოკრატს შვიდი რესპუბლიკელიც შეუერთდა.

ეს პატარა, მაგრამ პოლიტიკურად საინტერესო ბზარია რესპუბლიკურ კოალიციაში.

ტრამპის მოძრაობის ერთ-ერთი ძველი მესიჯი იყო ხანგრძლივი უცხოური ომების შეწყვეტა. სწორედ ამიტომ ირანის ომის გაჭიანურება რესპუბლიკური პარტიის შიგნითაც წარმოშობს წინააღმდეგობას. რესპუბლიკელმა თომას მასიმ თავდაცვის მდივრ პიტ ჰეგსეთის წინააღმდეგ იმპიჩმენტის მუხლებიც კი წარადგინა, ამტკიცებს რა, რომ ირანთან სამხედრო მოქმედებები კონგრესის სათანადო სანქციის გარეშე მიმდინარეობს.

საზოგადოებრივი აზრის მონაცემებიც მნიშვნელოვანია. Reuters/Ipsos-ის 21–24 აგვისტოს კვლევაში ირანის წინააღმდეგ აშშ-ის სამხედრო მოქმედებებს 31% უჭერდა მხარს. რესპუბლიკელთა შორის მხარდაჭერა კვლავ ბევრად მაღალი იყო — 69%, მაგრამ მარტის 77%-დან შემცირებული. გამოკითხულთა 83% ელოდა, რომ ამერიკული სამხედრო ჩართულობა ხანგრძლივი იქნებოდა.

მაგრამ რეალური საარჩევნო დამაკავშირებელი რგოლი ნავთობია.

სექტემბერში Brent-ის ფასი ისევ 100 დოლარს ასცდა, ხოლო აშშ-ში დიზელის საშუალო ფასი Reuters-ის მონაცემებით პირველად გადასცდა 6 დოლარს გალონზე. აგვისტოში სამომხმარებლო ინფლაციამ წლიურ 3.4%-ს მიაღწია; ბენზინი ერთ თვეში 3.9%-ით გაძვირდა, რეალური საშუალო საათობრივი შემოსავალი კი წლიურ ჭრილში შემცირდა.

ამიტომ ირანის ომის პოლიტიკური მნიშვნელობა ასეთი ჯაჭვით იკითხება:

ომი → ნავთობის მიწოდების რისკი → საწვავის გაძვირება → ინფლაცია → საპროცენტო განაკვეთები → ოჯახების ხარჯები → არჩევნები.

სწორედ ამიტომ ირანი დღეს ტრამპისთვის გაცილებით უფრო უშუალო შიდა პოლიტიკური ფაქტორია, ვიდრე უკრაინა.


რუსეთი–უკრაინა — ტრამპის პოლიტიკა უფრო ტრანზაქციულია, ვიდრე უბრალოდ „პრორუსული“ ან „პრო-უკრაინული“

ტრამპის უკრაინასთან დამოკიდებულების აღწერა მხოლოდ სიტყვებით „უკრაინის წინააღმდეგია“ ან „რუსეთის მხარესაა“ მიმდინარე პოლიტიკას ზედმეტად ამარტივებს.

2026 წლის სურათი უფრო რთულია.

ერთი მხრივ, ტრამპი მკვეთრად ცდილობს ამერიკის ფინანსური ტვირთის შემცირებას. 3 სექტემბერს მან განაცხადა, რომ ევროპელებისგან წარსულში უკრაინისთვის მიწოდებული ამერიკული იარაღისა და დახმარების კომპენსაციის მოთხოვნას აპირებს და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ამერიკულ შეიარაღებას პირველ რიგში აშშ-ის მარაგებისთვის ინახავს.

მეორე მხრივ, ადმინისტრაცია სრულად არ გადასულა რუსეთის მიმართ დათმობის პოლიტიკაზე. ტრამპი მხარს უჭერს ახალ სანქციურ კანონპროექტს, რომელიც რუსეთის ენერგეტიკულ და თავდაცვის სექტორებს ეხება და შესაძლებელს ხდის დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის გამოყენებას იმ ქვეყნებზეც, რომლებიც რუსულ ენერგიას ყიდულობენ. კანონპროექტმა სენატი 86–11 ხმით გაიარა.

ამავე დროს ვაშინგტონი მოსკოვთან და კიევთან მოლაპარაკების არხებს ინარჩუნებს. სექტემბერში სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა პუტინთან შეხვედრის შემდეგ კიევშიც გამართეს მოლაპარაკებები; მნიშვნელოვანი გარღვევა არ დაფიქსირებულა.

ამ ყველაფრიდან ტრამპის მოდელი დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ომის სწრაფი სამხედრო მოგება აშშ-ის რესურსებით — არა; უკრაინის მთლიანად მიტოვება — ასევე არა; მთავარი მიზანი არის ამერიკული პირდაპირი ფინანსური ტვირთის ევროპაზე გადატანა, რუსეთზე ეკონომიკური ბერკეტის დატოვება და შეთანხმების მოძებნა.

ეს არის უფრო ტრანზაქციული ძალთა პოლიტიკა, ვიდრე ბაიდენის პერიოდის ფორმულა — „უკრაინას იმდენ ხანს დავეხმარებით, რამდენიც დასჭირდება“.

არჩევნების თვალსაზრისით ამას რესპუბლიკელებისთვის საინტერესო თვისება აქვს: უკრაინა დღეს ნაკლებად აჩენს ისეთ უშუალო სამომხმარებლო ეფექტს, როგორიც ირანი. ამიტომ ტრამპისთვის შესაძლებელია ერთდროულად თქვას: „ევროპამ მეტი უნდა გადაიხადოს“ და მაინც დაუჭიროს მხარი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებს.


ევროპა — პარტნიორიდან თანამგზავრამდე კი არა, პარტნიორიდან „გადამხდელ პარტნიორამდე“

ტრამპის ევროპისადმი პოლიტიკის ცენტრალური სიტყვა ჩემთვის ამ კონტექსტში არა „ანტიევროპიზმი“, არამედ ბერკეტია.

აშშ-ის წინა ადმინისტრაციები NATO-ს ხშირად განიხილავდნენ როგორც ამერიკული გლობალური გავლენის ინსტრუმენტს, რომლის შესანარჩუნებლად თავად ამერიკაც დიდ ხარჯს იღებდა.

ტრამპის მოდელი სხვაგვარ კითხვას სვამს:

თუ ევროპის უსაფრთხოება პირველ რიგში ევროპის ინტერესია, რატომ უნდა გადაიხადოს მისი მთავარი ნაწილი ამერიკელმა გადასახადის გადამხდელმა?

ეს რიტორიკა უკვე კონკრეტულ შედეგში გადაიზარდა. NATO-ს წევრები აშშ-ის ძლიერი ზეწოლის ფონზე შეთანხმდნენ, რომ 2035 წლისთვის თავდაცვასთან დაკავშირებული ხარჯები მშპ-ის 5%-მდე გაზარდონ — 3.5% უშუალოდ სამხედრო საჭიროებებზე და კიდევ 1.5% უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ სფეროებზე. ევროპელმა წევრებმა და კანადამ მხოლოდ 2025 წელს რეალური თავდაცვის ხარჯები დაახლოებით 90 მილიარდი დოლარით გაზარდეს.

აქ მნიშვნელოვანი პარადოქსია.

ტრამპმა ევროპასთან ურთიერთობა უფრო კონფლიქტური გახადა, მაგრამ ამავე დროს ევროპული სამხედრო ხარჯების ზრდასაც შეუწყო ხელი.

ეს ორი რამ ერთდროულად შეიძლება იყოს ჭეშმარიტი.

ურთიერთობა განსაკუთრებით დაიძაბა ესპანეთთან, რომელმაც NATO-ს ახალი ხარჯვითი მიზანი არ მიიღო. ივლისში ტრამპმა ესპანეთთან ვაჭრობის შეწყვეტის ბრძანებაც კი გამოაცხადა — ნაბიჯი, რომლის განხორციელების იურიდიული და ევროკავშირის საერთო სავაჭრო პოლიტიკასთან თავსებადობის საკითხები დაუყოვნებლივ გაჩნდა.

ასე რომ, ტრამპის ევროპული პოლიტიკის არსი შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:

ამერიკა NATO-დან არ გადის, მაგრამ ალიანსს უფასო ან შეღავათიან უსაფრთხოების სისტემად აღარ აღიქვამს.

ევროპისთვის ეს სტრატეგიულად ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა. ტრამპის შემდეგაც კი ძნელად წარმოსადგენია ევროპა ისევ იმავე დონით დაეყრდნოს ამერიკას, როგორც 2014 წლამდე.

უკრაინის ომმა ეს პროცესი დაიწყო; ტრამპმა კი დააჩქარა.


ჩინეთი — აქ ტრამპის სტრატეგია გაცილებით უფრო გრძელვადიანია

თუ ირანი დღეს საარჩევნო პრობლემა უფროა, ჩინეთი ამერიკის გრძელვადიანი ძალაუფლების საკითხია.

აქ ტრამპის ადმინისტრაციის პოლიტიკაში ოთხი მიმართულება იკვეთება:

ვაჭრობა და ინდუსტრია; ტექნოლოგია და AI; ენერგეტიკა და კრიტიკული ნედლეული; ტაივანი და სამხედრო ბალანსი.

აშშ ცდილობს ჩინეთის სახელმწიფო სუბსიდიებით გაძლიერებულ ექსპორტზე საერთაშორისო ზეწოლა გაზარდოს. სექტემბრის G20-ის შეხვედრაზე ამ პოზიციას ჩინეთის გარდა ყველა მონაწილე ქვეყანა დაეთანხმა — მათ მხარი დაუჭირეს „არასაბაზრო პოლიტიკისა და დისბალანსების“ წინააღმდეგ ზომების აუცილებლობას.

მაგრამ ტრამპის მიდგომა აქაც არა უბრალოდ მუდმივი ესკალაცია, არამედ ზეწოლა + გარიგებაა.

24 სექტემბერს ვაშინგტონში ტრამპისა და სი ძინპინის ახალი შეხვედრა იგეგმება. პარალელურად მხარეები დაახლოებით 30 მილიარდი დოლარის საქონელზე ტარიფების შემცირებას განიხილავენ, მაშინ როცა AI, ნახევარგამტარები, ირანთან ჩინეთის ფინანსური კავშირები და ტაივანი რჩება დაპირისპირების საგნებად.

ტაივანთან დაკავშირებით ადმინისტრაციის საჯარო პოზიცია ისევ შეკავებაზეა აგებული. აშშ-ის უმაღლესი წარმომადგენელი ტაივანში სექტემბერში აცხადებდა, რომ ვაშინგტონი რეგიონში „ხელსაყრელი ძალთა ბალანსის“ შენარჩუნებასა და ტაივანის თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერებას აპირებს.

ამიტომ ჩინეთთან მიმართებით ტრამპის პოლიტიკა რუსეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

რუსეთთან მას სურს ომის ღირებულების შემცირება და გარიგების მოძებნა.

ჩინეთთან კი საკითხი გაცილებით უფრო სტრუქტურულია: ვინ იქნება მომდევნო ათწლეულების წამყვანი ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და სამხედრო ძალა.

აქ დემოკრატებსა და რესპუბლიკელებს შორისაც გაცილებით მეტი სტრატეგიული თანხვედრა არსებობს, ვიდრე ირანის ან უკრაინის საკითხებზე.


ოთხი ფრონტი და მათი საარჩევნო ეფექტი

საკითხი ტრამპის ძირითადი მიდგომა არჩევნებთან მთავარი კავშირი
ირანი პირდაპირი სამხედრო ძალა და ზეწოლა ნავთობი, ბენზინი, ინფლაცია, ომის დაღლილობა
უკრაინა/რუსეთი მოლაპარაკება + სანქციები + ხარჯის ევროპაზე გადატანა „რატომ ვიხდით ჩვენ?“
ევროპა/NATO ალიანსის შენარჩუნება, მაგრამ მნიშვნელოვნად მეტი ევროპული დაფინანსება America First-ის ეკონომიკური არგუმენტი
ჩინეთი ტექნოლოგიური, სავაჭრო და სამხედრო შეკავება + პერიოდული გარიგებები სამუშაო ადგილები, წარმოება, AI, გრძელვადიანი ეროვნული უსაფრთხოება

ამ ოთხიდან ირანი ყველაზე უშუალოდ უკავშირდება 2026 წლის არჩევნების ეკონომიკურ გარემოს, ხოლო ჩინეთი — ყველაზე მეტად ამერიკის მომავალი ძალაუფლების სტრუქტურას.

სრულად
გამოკითხვა
თქვენი აზრით, არის თუ არა დღეს ქვეყანაში პოლიტიკური კრიზისი?
ხმის მიცემა
სხვათა შორის