პროფესორი ჯონ ვრაითი, მედიცინის დოქტორი და ეპიდემიოლოგი ბრედფორდის კვლევითი ინსტიტუტის ვირუსოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელია. უბრძოლია ქოლერას, ებოლას, ქათმის გრიპის, ღორის გრიპის წინააღმდეგ და საკუთარი თვალით უნახავს ამ ვერაგი ვირუსების შედეგები. დღეს კი ის კოვიდ-19- ით დაავადებულ პაციენტებს მკურნალობს. ექიმი BBC-ს აუდიტორიისათვის აწარმოებს დღიურს და გვიყვება, რა ხდება დახურულ ზონებში.
2 აპრილი, 2020 წელი
სულ რამოდენიმე დღის წინ კლინიკაში კოვიდ 19-ით ინფიცირებული პაციენტები თითზე ჩამოსათვლელად გვყავდა, საიმედოდ იზოლირებულები პირად პალატებში. დღეისთვის კი 2 უზარმაზარი „წითელი“ ზონა გვაქვს, შემდეგ რამოდენიმე დღეში კი, ალბათ, კიდევ 2 ასეთი დაგვემატება.
„ეს მხოლოდ ვირუსია“ - ხშირად ვამბობთ ამ ფრაზას და მას, როგორც ფარს ისე ვიყენებთ. ამ ფრაზით ვცდილობთ პაციენტების გულებში იმედის ჩასახვას და ჩვენს თვალებში შიშის დამალვას. იმ შიშის, რომ რეალურად არაფერი არ ვიცით, თუ სადამდე შეიძლება მიგვიყვანოს ვირუსმა.
ხუთშაბათისთვის უკვე 14 გარდაცვლილი გვყავს.
სწორედ ესაა კოვიდ 19-ის ყველაზე ვერაგი მხარე - სიკვდილიანობის მაღალი მაჩვენებელი. ჩვენ შეგუებულები ვართ იმ ფაქტს, რომ ჩვენს ხელში ხალხი იღუპება, მაგრამ აქამდე შეგვეძლო დამძიმებული პაციენტისთვის დიდი დრო დაგვეთმო, მთელი ღამე მათთან ვყოფილიყავით და ჩვენი გადაწყვეტილებებიც კარგად ნაფიქრი ყოფილიყო. მაგრამ დღეს, დღეს ელვის სისწრაფით გვიწევს ისეთი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღება, როგორიცაა ხელოვნურ სუნთქვაზე გადაყვანა, პრეპარატების დოზის მაქსიმუმამდე გაზრდა და ისიც, როდის უნდა შევწყვიტოთ მცდელობები - მცდელობები ადამიანის სიცოცხლის გადასარჩენად.
მაგრამ ეს ჯერ დასაწყისია. ჩვენ ჯერ არავისთვის გვითქვამს: „იცით, თქვენი სიცოცხლის გადასარჩენად ბრძოლა არ შეგვიძლია, რადგან ეს სუნთქვის აპარატი სხვას, უფრო ახალგაზრდას, უფრო ძლიერს ან უფრო მნიშვნელოვანს სჭირდება.“ ყველას გვყავს მშობლებ - ვითარებაში, სადაც ყოველი წამი გადამწყვეტია ჩვენ ვერ შევძლებთ დავადგინოთ ვისი სამედიცინო მაჩვენებლები უკეთესია - თქვენი 80 წლის საყვარელი მამის და თუ სხვა 65 წლის პაციენტის, შეიძლება სწრაფად მიღებული გადაწყვეტილებით დიდი უსამართლობა დავუშვათ. ამაზე ფიქრი არ მასვენებს.
კოვიდს კიდევ ერთი ვერაგი მხარე აქვს, გარდა იმისა რომ კლავს, კლავს მარტოობაში. ცხადია, არავის შეუძლია დაინფიცირებული პაციენტის მონახულება. ყოველდღიურად ვუყურებთ პაციენტის ოჯახის წევრებს, რომლებსაც არ შეუძლიათ თავიანი საყვარელი ადამიანის გვერდით ყოფნა და მათი დახმარება ყველაზე საჭირო მომენტში. მათი უმრავლესობა სახლში მაინც არ მიდის, ღამეს ათენებენ მანქანებში საავადმყოფოს ეზოში, ზოგიერთს პირდაპირ ძელსკამზე სძინავს.
ერთადერთი რისი გაკეთებაც ჩვენ მათთვის შეგვიძლია ვიდეოქოლების განხორციელებაა პაციენტის პალატიდან. ამ ეტაპზე ამას ვახერხებთ და ცოლები ქმრებს, შვილები მამებს, შვილიშვილები ბებია-ბაბუებს ემშვიდობებიან, მაგრამ მას შემდეგ რაც ინფიცირებულთა რიცხვი გაიზრდება გვეშინია, რომ მომაკვდავებს ამ ელემენტარულ კომფორტსაც კი ვერ შევთავაზებთ.
საავადმყოფოს მომსახურე პერსონალი დათრგუნულია, ხშირად ვხვდები კუთხეში მტირალ მედდებს, ინტერნებს, ექიმებს. რამოდენიმემ გამიმხილა კიდეც, რომ მათი ემოციური ფონი უკვე ვეღარ უძლებს და სახლებში სრულიად უღონოდ და დასტრესილები მიდიან. რა გასაკვირია, 24-36 საათიანი უძილობა, სრულიად გიჟური გრაფიკი და სიტუაციის უკონტროლობა მათზე დადებითად რომ ვერ მოქმედებს.
მეგობრებო დღეს ყველაფერი შეიცვალა და რაც ყველაზე მთავარია, შეიცვალა ძალიან სწრაფად. ერთადერთი გამოსავალია ჩვენც მაქსიმალურად სწრაფად შევიცვალოთ და გავხდეთ ყველაზე ფრთხილები, დაკვირვებულები და პასუხისმგებლიანები.
დოქტორი ჯ. ვრაითი
წყარო: bbc.com
„სუფრა - ასე ჰქვია ქართულ მოლხენა-დროსტარებას, რომელიც სტუმართმოყვარეობისა და მხიარულების განსახიერებას წარმოადგენს. რომელი კერძებს მიირთმევენ ქართველები სტუმრებთან ერთად? ჩვენი კორესპონდენტი შეეცადა ქართული სუფრის დიდებულება ეჩვენებინა და დარწმუნდებით, რომ ეს მართლაც კარგად გამოუვიდა“, - ასე იწყება გერმანულ გაზეთ „ფრანკფურტერ ალგემაინე ცაითუნგში“ (Frankfurter Allgemeine Zeitung) გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „ქართული სამზარეულოს მრავალფეროვნება“ (ავტორი - მაიკე ფონ გალენი).
გთავაზობთ პუბლიკაციას შემოკლებით:
„როცა მივედით, მაგიდა უკვე გაშლილი დაგვხვდა: თეფშებზე დაწყობილი ყველით და ლორით, ნიგვზის ფარშიანი ბადრიჯნით, მხალეულობით, მწვანილით, კიტრით და პომიდორით... მათ შორის ჩადგმულია გრაფინები მოცხარის წვენით და ტარხუნის ლიმონათის ბოთლებით. ოფიციანტი წითელ ღვინოს ბოკალებში ასხამს. გარეთ თბილისური საღამოა, რესტორან „რიგის“ დარბაზში გაშლილ გრძელ მაგიდაზე კი ქართული სუფრა - ქართული ქეიფი იწყება.
ისინი, რომლებიც ქართულ სამზარეულოს არ იცნობენ, მადააღძრულები სწრაფად მიირთმევენ სიმინდის ფქვილისაგან გამომცხვარ თბილ მჭადებს, სალათებს და ყველს. მაგრამ ვინც იცის, ის ნელ-ნელა ჭამს და მთავარს ელოდება...
ქართველი ქალბატონი თიკო ტუსკაძე, რომელიც ლონდონში ცხოვრობს, მაგრამ ახლა სამშობლოში იმყოფება, ჩვენი გიდის როლს ასრულებს და ქართულ სუფრას გვაცნობს როგორც „გემრიელი საჭმელების უსასრულო რიგს“. იგი კულინარული წიგნის ავტორია და გვიხსნის, თუ რომელი საჭმელი როგორ მივირთვათ.
ზოგიერთმა უკვე საკმაო რაოდენობის სალათა მიირთვა, რომ მაგიდაზე ახალი კერძები მოაქვთ - მოხრაკულ-მოთუშული სოკო, ხაჭაპური, ხორცით მომზადებული კერძები... საჭმლით სავსე თეფშები სულ უფრო მრავლდება და მაგიდაზე თავისუფალი სივრცე მცირდება, თუმცა ახალ-ახალი ნუგბარისათვის ადგილი მოიძებნება.
„სტუმართმოყვარეობა - ქართული კულტურის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს, რაც კარგად არის გამოხატული ქართულ სუფრაში, როცა მაგიდას ეროვნულ სამზარეულოს კერზები ამშვენებს“, - განმარტავს მაკა თარაშვილი. რა თქმა უნდა, იგი ახალბედა სუფრის წევრებისაგან განსხვავებით, შეცდომებს არ უშვებს და ყველაფერს ერთად არ მიირთმევს. მან კარგად იცის, რა როდის უნდა მიირთვას და უცხოელ სტუმრებს ჭამის საიდუმლოებას ასწავლის: როდის დგება მწვადის, „ჩაქაფულის და საჭმელების მიღების დრო...
ქართული ტრადიციის თანახმად, სუფრაზე იმდენი საჭმელი უნდა იყოს, რომ სტუმრების წასვლის შემდეგაც საკმაო რაოდენობით უნდა დარჩეს: „სუფრა, რომელზეც არაფერი აღარ რჩება, საქართველოში არ არსებობს“, - ამბობს მაკა თარაშვილი, - მასპინძლები იფიქრებენ, რომ სტუმრები მშივრები დარჩნენ. ამიტომ ყველაფერი უამრავია“.
რესტორანი „ქეთო და კოტე“ ძველი თბილისის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე მდებარეობს. დარბაზში მყუდრო გარემოა შექმნილი. მაგიდები ყოველთვის მდიდრულადაა გაშლილი - ტრადიციული კერძები თანამედროვე სტილითაა გაფორმებული. თავდაპირველად თვენ მოგართმევენ ცივ და ვეგეტარიანულ კერძებს, ბოსტნეულს, შემდეგ გამომცხავარს, ცომეულს, ბოლოს კი ხორცით მომზადებულ საჭმელებს.
ქართული სუფრის ტრადიციაა თამადა, ანუ დროსტარების ხელმძღვანელი. იგი სუფრის თავში ზის და სადღეგრძელოებს ამბობს. რესტორან „შატო მუხრანში“, სადაც ჩვენ ვიყავით (თბილისიდან ერთი საათის სავალზე), მეღვინე პატრიკ ჰონეფმა ჩვენი სტუმრობის სადიდებელი სადღეგრძელო წარმოსთქვა. გერმანელი მეღვინე უკვე მრავალი წელია საქართველოში ცხოვრობს, ოჯახიც აქ ჰყავს. პატრიკი მადლობას გვიხდის სტუმრობისათვის, რომ გერმანელი ტურისტები საქართველოთი დაინტერესდნენ და კავკასიურ ქვეყანას ეწვივნენ.
მასპინძელი გვიხსნის, რომ სუფრის თამადა ყურადღებით ისმენს სტუმრების საუბარს სადღეგრძელოებისათვის იმპულსის მისაცემად. იგი დისკუსიას ზომიერ მიმართულებას აძლევს და განწყობას ამაღლებს. ამიტომაც თამადა ისეთი პიროვნებაა, რომელიც ცნობილია თავისი კეთილი ხასიათით, გონებამახვილობით და ინტელექტით.
თუ როგორ მზადდება კლასიკური ქართული კერძები, ამას თქვენ თბილისიდან საკმაოდ მოშორებით, კახეთში გაიგებთ, სადაც ღვინის კომპანია „შუმის“ რესტორანი მდებარეობს. აქ სტუმარი საკუთარი თვალით ხედავს, თუ როგორ ცხვება ქართული თონის პური, როგორ კეთდება ხინკალი, რომელიც ქართული სამზარეულოს ერთ-ერთ დიდებულ და გემრიელ კერძს წარმოადგენს.