2025 წელმა მსოფლიო ისტორიაში შესვლა „გარდამავალი, მაგრამ არა გარდამტეხი“ პერიოდის სახით მოახერხა. ძველი, პოსტ-ცივი ომის შემდგომი წესრიგი პრაქტიკულად დაიშალა, ახალი მულტიპოლარული სისტემა კი ჯერ კიდევ მხოლოდ კონტურებს იძენს. საერთაშორისო ურთიერთობები სულ უფრო მეტად ჰგავს არასტაბილურ ძალთა ბალანსს, სადაც წესებს აღარაა საკმარისი მხოლოდ შეთანხმებები — გადამწყვეტია ძალა, გამძლეობა და ინტერესების უპირობო დაცვა.
გლობალური ფონი: დაღლილი და ფრაგმენტირებული სამყარო
- უკრაინის ომი მეოთხე წელს შევიდა და საბოლოოდ გადაიქცა კლასიკურ „გამოფიტვის ომად“. ფრონტზე დიდი ტერიტორიული ცვლილებები არ მომხდარა, თუმცა 2025 წლის მარტ-აპრილში რუსეთმა მაინც მოახერხა კურსკის ოლქის დიდი ნაწილის უკან დაბრუნება. დასავლეთის დაღლილობა და ტრამპის ადმინისტრაციის პირველი ზეწოლა ზავისკენ შესამჩნევი გახდა, მაგრამ რეალური შეთანხმება ჯერ არ შედგა.
- დონალდ ტრამპის დაბრუნება თეთრ სახლში (20 იანვარი) მყისიერად გახდა წლის მთავარი პოლიტიკური შოკი. ახალი ტარიფების ტალღამ ჩინეთთან, ევროკავშირთან, მექსიკასა და კანადასთან ერთად გლობალური ვაჭრობის ძირითადი წესები შეცვალა და „ეკონომიკური ნაციონალიზმის“ ახალი ერა დაიწყო.
- ახლო აღმოსავლეთში ყველაზე დრამატული მოვლენა სირიაში ბაშარ ასადის რეჟიმის სწრაფი კოლაფსი გახდა, რამაც რუსეთის რეგიონალური პოზიციები მკვეთრად დაასუსტა და თურქეთ-ირანის ახალი დაპირისპირება გამოიწვია. გაზაში მიღწეული მყიფე ზავი მსოფლიოს დროებით ამოსუნთქვის საშუალება მისცა, თუმცა ირანის ბირთვულმა პროგრამამ დაძაბულობა მაინც შეინარჩუნა.
- ჩინეთი განაგრძობდა სტრატეგიულ მოთმინებას: პირდაპირ კონფლიქტებს თავს არიდებდა, მაგრამ ეკონომიკური და ტექნოლოგიური გავლენა (განსაკუთრებით AI-სა და ბიოტექნოლოგიებში) მუდმივად ზრდიდა, ძირითადად გლობალურ სამხრეთში.
ევროპა ამ ფონზე შიდა კრიზისებისა და „სტრატეგიული ავტონომიის“ ძიების პერიოდში შევიდა. ნატოს მნიშვნელობა გაიზარდა, მაგრამ ევროკავშირის პოლიტიკური ერთიანობა შესუსტდა.
საქართველო 2025-ში: გეოპოლიტიკურ ორპირ ქარში
საქართველომ 2025 წელს განსაკუთრებით მძიმე და გარდამტეხი გამოცდა გაიარა — პატარა ქვეყანა დიდი ძალთა ინტერესთა გადაკვეთის ზონაში.
ძირითადი გამოწვევები და ცვლილებები:
- ევროინტეგრაციის კრიზისი ევროკავშირმა ფაქტობრივად აღიარა (ივნისი-ივლისი), რომ საქართველოს გაწევრიანების პროცესი „ჩიხშია“. გაფართოების პოლიტიკა მჭიდროდ დააკავშირეს შიდა დემოკრატიულ რეფორმებთან და ახალ უსაფრთხოების არქიტექტურასთან. დასავლეთის მხარდაჭერა უფრო სიტყვიერ და სიმბოლურ დონეზე დარჩა.
- რუსეთის ფაქტორი და პრაგმატული „დე-ესკალაცია“ უკრაინის ომისა და სირიის კოლაფსის ფონზე რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობაში შეინიშნა ფრთხილი „დათბობა“: ტურიზმის მკვეთრი ზრდა (თითქმის 2 მილიონამდე), საზღვრის გადაკვეთის გამარტივება და არაფორმალური ეკონომიკური კონტაქტების გაძლიერება.
- აშშ-ის ახალი, ტრანზაქციული მიდგომა ტრამპის ადმინისტრაციამ საქართველოს მიმართ პოლიტიკა პრაგმატულ-ტრანზაქციულ ხასიათს მიანიჭა: უსაფრთხოების სფეროში თანამშრომლობა გაგრძელდა, მაგრამ ეკონომიკური დახმარება ახალი, მკაცრი პირობებით შეიზღუდა.
- რეგიონული შესაძლებლობა „შუა დერეფნის“ (Middle Corridor) პროექტმა 2025 წელს ყველაზე მაღალი ტვირთბრუნვის მაჩვენებელი აჩვენა ჩინეთი-ევროპის მიმართულებით. შავი ზღვის ლოგისტიკური მნიშვნელობის ზრდამ საქართველოს ახალი ეკონომიკური ფანჯარა გაუხსნა.
დასკვნა და პერსპექტივა 2026 წლისთვის
2025 წელი არ იყო კატასტროფის, მაგრამ გახდა გაფრთხილების და გადააზრების წელი. მსოფლიო შევიდა ხანგრძლივი არასტაბილურობის ფაზაში, სადაც პატარა სახელმწიფოებისთვის მთავარი იარაღი ხდება:
- სტრატეგიული წინდახედულობა
- რეალიზმი საკუთარი შესაძლებლობების მიმართ
- შიდა ერთიანობა და ინსტიტუციური გამძლეობა
საქართველოსთვის 2026 წელი იქნება ბალანსირების გამოცდა:
- ევროატლანტიკური პერსპექტივის ფორმალური შენარჩუნება
- პრაგმატული თანაცხოვრება რუსეთთან
- „შუა დერეფნის“ და რეგიონული ლოგისტიკის მაქსიმალური გამოყენება
- შიდა სტაბილურობის განმტკიცება, როგორც ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველი
როგორც ქართველი ექსპერტები ამბობენ: „ამ რეგიონში ნეიტრალიტეტი ილუზიაა, სტრატეგიული მოთმინება კი — აუცილებლობა.“ 2026 წელს საქართველოს არჩევანი კვლავ მოქმედებასა და პასუხისმგებლობას შორის იქნება.
